|
Choroby XX wieku
CHOROBY SPOWODOWANE BRAKIEM WITAMIN
Polski naukowiec, Kazimierz Funk w 1912 roku odkry│ pierwsz▒ witaminΩ. Od tego czasu witaminy
stosuje siΩ w profilaktyce wielu chor≤b. Przed odkryciem witamin ludzie byli trapieni wieloma chorobami
spowodowanymi ich brakiem.
Oto choroby wywo│ywane przez brak witamin:
WITAMINA |
¼R╙DúA
POKARMOWE |
ROLA W
ORGANI¼MIE |
SKUTKI NIEDOBORU |
A |
┐≤│te warzywa i owoce,
mleko, przetwory mleczne
┐≤│tko jaj, mas│o, w▒troba |
proces widzenia,
funkcjonowanie
nab│onk≤w |
kurza ╢lepota, zmiany
nab│onka sk≤ry,
rogowacenie, │uszczenie |
B1 |
otrΩby, chleb razowy,
ro╢liny str▒czkowe, mleko,
┐≤│tka jaj, dro┐d┐e, miΩso
wieprzowe |
utlenianie wΩglowodan≤w,
funkcjonowanie uk│adu
nerwowego, miΩ╢ni, serca |
choroba beri-beri,
zapalenie nerw≤w |
B2 |
mleko, jaja, w▒troba,
miΩso, |
przemiany bia│ek i
wΩglowodan≤w |
pΩkanie sk≤ry warg,
k▒cik≤w ust, │ojotokowe
zapalenie sk≤ry, u dzieci
zahamowanie wzrostu |
B12 |
jaja, w▒troba, miΩso, ryby |
wytwarzanie czerwonych
krwinek |
niedokrwisto╢µ z│o╢liwa |
C |
owoce cytrusowe, czarna
porzeczka, kapusta, natka
pietruszki, papryka, sa│ata,
szpinak, ziemniaki |
prawid│owy rozw≤j
chrz▒stki, ko╢ci, zΩb≤w,
przyspiesza gojenie ran,
zwiΩksza odporno╢µ
organizmu |
Szkorbut |
D |
mleko, ┐≤│tka jaj, mas│o
W▒troba ryb |
gospodarka wapniowo-
fosforanowa, regulacja
stΩ┐enia wapnia we krwi |
krzywica u dzieci,
niedostateczna
mineralizacja ko╢ci |
K |
zielone jarzyny, w▒troba |
krzepniΩcie krwi |
s│aba krzepliwo╢µ krwi û
krwawienia |
PP |
ro╢liny str▒czkowe,
produkty zbo┐owe,
w▒troba, miΩso |
sk│adnik enzym≤w
bior▒cych udzia│ w
oddychaniu kom≤rkowym |
pelagra (biegunki, objawy
sk≤rne), uszkodzenie
uk│adu nerwowego |
|
|
|
|
AIDS
Ludzki wirus upo╢ledzenia odporno╢ci (ang. Human Immunodeficiency Virus). Choroba ta atakuje
uk│ad odporno╢ciowy cz│owieka. Zapadaj▒ na ni▒ g│≤wnie narkomani i homoseksuali╢ci. Wywo│uje j▒ wirus
HIV. Dotychczas zarazi│o siΩ nim ok. 30mln ludzi w ponad 200 krajach, a 23mln s▒ jego nosicielami, w│▒cznie
z jego najbardziej zaawansowan▒ postaci▒ û zespo│em nabytego upo╢ledzenia odporno╢ci û AIDS.
Profilaktyka:
- stosowanie sterylnego sprzΩtu podczas zabieg≤w chirurgicznych
- nieoddawanie krwi przez osoby zara┐one HIV
- u┐ywanie prezerwatyw podczas stosunku
CHOLERA
Cholera jest chorob▒ zaka╝n▒ wywo│ywan▒ przez przecinkowca cholery. Zaka┐enie nastΩpuje drog▒
pokarmow▒ poprzez spo┐ycie zaka┐onych pokarm≤w, wody lub poprzez kontakt z chorymi.
Po 2 û 3 dniach od zaka┐enia pojawiaj▒ siΩ wymioty, silne biegunki, kt≤re prowadz▒ do odwodnienia i
powa┐nych zaburze± elektrolitowych. Potem pojawiaj▒ siΩ: skrajne os│abienie, wzmo┐one pragnienie, b≤le
miΩ╢niowe, bezmocz. Nie leczona cholera prowadzi do zgonu.
Cholera mo┐e mieµ te┐ przebieg │agodny i ko±czy siΩ po kilku godzinach. Istnieje te┐ postaµ sucha, w
kt≤rej dochodzi do toksycznego pora┐enia jelit, zatrzymania stolca, masowego gromadzenia wody w ╢wietle
jelit i szybkiego zgonu chorego po nied│ugim czasie od zara┐enia.
Leczenie ambulatoryjne polega na uzupe│nianiu niedobor≤w wodno-elektrolitowych i stosowaniu
antybiotyk≤w.
Profilaktyka:
- nale┐y piµ tylko przegotowan▒ wodΩ
- nale┐y je╢µ tylko umyte i najlepiej obrane owoce
- stosowanie higieny osobistej
- szczepienia ochronne
CHOROBA SZALONYCH KR╙W
BSE czyli g▒bczaste zwyrodnienie m≤zgu wywo│uje u cz│owieka chorobΩ Creuzfeldta-Jacoba. Wirus
atakuje m≤zg krowy, a cz│owiek mo┐e zaraziµ siΩ ni▒ spo┐ywaj▒c miΩso chorego zwierzΩcia. Wirus niszczy
kom≤rki m≤zgowe cz│owieka, co szybko prowadzi do ╢mierci.
Profilaktyka:
- unikanie surowego miΩsa wo│owego
DUR BRZUSZNY
Dur brzuszny to choroba bakteryjna trwaj▒ca kilka tygodni. Wywo│uje j▒ pa│eczka duru brzusznego û
Salmonella typhi, kt≤ra w przeciwie±stwie do innych typ≤w pa│eczek Salmonella mo┐e rozwijaµ siΩ tylko w
organizmie cz│owieka. Bakterie te s▒ przenoszone przez mocz i ka│ chorych os≤b. Zaraziµ siΩ t▒ chorob▒ mo┐na
na dwa sposoby:
- przez bezpo╢redni kontakt ("choroba brudnych r▒k")
- korzystanie z ┐ywno╢ci i wody, kt≤ra mia│a kontakt z wydalinami chorego
Ryzyko zachorowania zale┐y od wieku i liczebno╢ci bakterii. Najgro╝niejsza jest ┐ywno╢µ zawieraj▒ca
bia│ko, gdy┐ jest dobr▒ po┐ywk▒ dla bakterii.
Chory na dur brzuszny podlega obowi▒zkowej hospitalizacji.
Objawy:
- gor▒czka
- b≤l g│owy
- b≤l i obrzΩk ╢ledziony
- zapalenie oskrzeli (niekiedy)
Profilaktyka:
- picie tylko przegotowanej wody
- stosowanie higieny osobistej
- szczepienia ochronne
- niekupowanie owoc≤w i warzyw u przydro┐nych sprzedawc≤w
GRYPA
Grypa jest ostr▒ chorob▒ zaka╝n▒ wywo│ywan▒ przez wirusy grypy z rodziny Orthmyxoviridae. Wirus
jest przenoszony drog▒ kropelkow▒. Okres wylΩgu bakterii do zaka┐enia wynosi od kilku do 48 godzin. Wirus
grypy rozmna┐a siΩ w drogach oddechowych powoduj▒c uszkodzenia nab│onka i u│atwiaj▒c wnikniΩcie
bakteriom chorobotw≤rczym. Nie leczona grypa mo┐e prowadziµ do niebezpiecznych komplikacji, a nawet
╢mierci. Przebieg choroby zale┐ny jest od jego odmiany jak i od p│ci, wieku i odporno╢ci zara┐onego. Grypa jest
szczeg≤lnie niebezpieczna dla kobiet w ci▒┐y. Co roku na ca│ym ╢wiecie umiera z powodu grypy 10000 û 40000
os≤b.
Epidemia grypy objawia siΩ nag│a fal▒ zachorowa± w tych samych regionach, co 2 û 3 lata. Szczeg≤lnie
niebezpieczn▒ odmian▒ grypy jest grypa "hiszpanka", kt≤ra szala│a na prze│omie II i III dekady XX wieku w
Europie.
Objawy:
- temperatura do 39░C, utrzymuj▒ca siΩ 1 û 2 dni
- dreszcze
- b≤le g│owy, miΩ╢ni, staw≤w, gard│a, nosa
- kaszel
Profilaktyka:
- szczepienia ochronne
- unikanie kontaktu z zara┐onymi
KLESZCZOWE ZAPALENIE M╙ZGU
Kleszczowe zapalenie m≤zgu to ostra choroba o╢rodkowego uk│adu nerwowego. ChorobΩ tΩ wywo│uj▒
flawirusy. Do zara┐enia dochodzi najczΩ╢ciej poprzez uk│ucie zaka┐onego kleszcza. Wywo│aµ j▒ mo┐e tak┐e
picie surowego mleka. Choruj▒ na ni▒ najczΩ╢ciej osoby w wieku 15 û 50 lat. Kleszcze najaktywniejsze s▒ od
kwietnia do pa╝dziernika.
Choroba mo┐e mieµ przebieg │agodny i tylko badanie krwi j▒ wykryje. Odmiana ostra ma przebieg
dwufazowy. Pierwsza faza pojawia siΩ po 7 û 14 dniach od uk│ucia kleszcza. WystΩpuje gor▒czka i objawy
podobne do grypy. Po kilku dniach lepszego samopoczucia nastΩpuje druga faza choroby z b≤lami g│owy,
gor▒czk▒, nudno╢ciami, wymiotami. Czasem choroba mo┐e mieµ skutek ╢miertelny.
Profilaktyka:
- noszenie odpowiedniego ubrania w lesie
- szybkie i ostro┐ne usuniΩcie kleszcza
- picie tylko przegotowanego mleka
PRYSZCZYCA I PTASIA GRYPA
Pryszczyca i ptasia grypa to choroby zwierz▒t. Na pryszczycΩ choruj▒ g│≤wnie ╢winie, a na ptasi▒ grypΩ
ptactwo domowe.
Epidemia ptasiej grypy mia│a miejsce kilka lat temu w po│udniowo-wschodniej Azji. Konieczne by│o
unicestwienie milion≤w ptak≤w domowych.
Epidemia pryszczycy panowa│a w Europie na prze│omie 2000 i 2001 roku. Na granicach pa±stw
nale┐▒cych do Unii Europejskiej ustawiono specjalne maty z substancj▒ zabijaj▒c▒ wirusa pryszczycy.
Choroby te nie atakuj▒ bezpo╢rednio cz│owieka, ale zaraziµ siΩ nimi mo┐na spo┐ywaj▒c miΩso chorych
zwierz▒t, a to mo┐e mieµ op│akane skutki.
WªCIEKLIZNA
W╢cieklizna to ostra choroba wirusowa przebiegaj▒ca z objawami zapalenia m≤zgu i rdzenia
prowadz▒ca do ╢mierci. Choroba ta jest przenoszona na cz│owieka przez ╢linΩ zwierz▒t. Na w╢ciekliznΩ mog▒
chorowaµ wszystkie ssaki, ale choruj▒ na ni▒ g│≤wnie nie szczepione psy i koty (przewa┐nie dzikie). Do
zaka┐enia dochodzi gdy chore zwierzΩ ugryzie nas lub poli┐e ranΩ. W przypadku pogryzienia nale┐y jak
najszybciej podaµ szczepionkΩ.
Profilaktyka:
- masowe szczepienia ps≤w i kot≤w
- unikanie kontaktu z dzikimi zwierzΩtami
»╙úTACZKA
»≤│taczka to choroba wirusowa. WystΩpuje w trzech odmianach A, B, C. Wirusowe zapalenie w▒troby
typu A to tzw. »≤│taczka pokarmowa. Zaraziµ siΩ ni▒ mo┐na nie przestrzegaj▒c higieny osobistej. Wirusowe
zapalenie w▒troby to tzw. ┐≤│taczka zaka╝na. Do zaka┐enia dochodzi najczΩ╢ciej podczas zabieg≤w
chirurgicznych przeprowadzanych niewysterylizowanymi instrumentami. Istnieje tak┐e trzeci typ wirusowego
zapalenia w▒troby û jest to tzw. ┐≤│taczka wszczepienna.
ALKOHOLIZM I NARKOMANIA
S▒ to choroby spo│eczne. Maj▒ nie tylko fatalny wp│yw na uzale┐nionego, ale przyczyniaj▒ siΩ tak┐e do
rozbicia rodziny, fali rozwod≤w i separacji, przemocy w rodzinie, wzrostu agresji i przestΩpczo╢ci m│odzie┐y.
Od wielu lat uzale┐nienia te leczy siΩ w specjalistycznych klinikach. Rz▒dy wielu kraj≤w wprowadzaj▒
coraz ostrzejsze nory dotycz▒ce wychowania w trze╝wo╢ci, zakazane jest posiadanie nawet ma│ych ilo╢ci
narkotyk≤w itp.
UZALEZNIENIA OD MEDI╙W
Chodzi o uzale┐nienie od radia i telewizji. Coraz wiΩcej os≤b zaraz po przyj╢ciu ze szko│y czy pracy
w│▒cza radio lub telewizor. Osoby takie nie potrafi▒ ┐yµ bez telewizora, spΩdzaj▒ przy nim ca│y sw≤j wolny czas,
nie zwracaj▒c nawet uwagi na to, co ogl▒daj▒ û po prostu wpatruj▒ siΩ w ekran telewizora. Uzale┐nieni od radia /
telewizji nie odczuwaj▒ potrzeby samokszta│cenia siΩ, zagl▒dania do prasy, czytania ksi▒┐ek, czy nawet
rozmowy z innymi osobami. Problem ten jest coraz powszechniejszy, ale nie zwraca siΩ na niego uwagi.
UZALE»NIENIA OD KOMPUTERA I INTERNETU
Sytuacja podobna jak w przypadku radia i telewizji. Uzale┐nieni spΩdzaj▒ ca│y dzie± przed ekranem
monitora, przechodz▒c kolejn▒ grΩ lub surfuj▒c w Sieci. Osoby uzale┐nione kiedy nie maj▒ dostΩpu do
komputera czy Internetu (np. kiedy komputer jest w serwisie) czuj▒ siΩ sfrustrowane, nie potrafi▒ zorganizowaµ
sobie czasu. Wraz z powszechn▒ komputeryzacj▒ problem ten nasila siΩ. W Polsce nie jest on jeszcze tak
powa┐ny jak np. w USA, gdzie powstaj▒ specjalne kliniki dla uzale┐nionych od komputera, Internetu czy nawet
telefonu. Tam leczy siΩ ich tak jak u nas alkoholik≤w czy narkoman≤w.
Maciej Buli±ski
_________________________ 55 _________________________
:: Poprzednia strona :: Menu :: NastΩpna strona ::
|
|
|
Prenumerata
Kontakt
redaktor naczelny
macland@topnet.pl
z-ca red. nacz.
bosss@box43.gnet.pl
sekretarz redakcji
kkruczkowski@wp.pl
Zalecana konfiguracja
- Windows
- IE 4.0 +
- 800 x 600
- High Color (16 bit)
|