Introductiepagina

De KBW Informatica-catalogus

Wellicht bent u inmiddels vertrouwd geraakt met onze informatica-catalogus. Gedrukt op papier; fraai, maar per definitie niet optimaal toegankelijk. Veel uitgaven laten zich immers niet in één hokje plaatsen.

Daarom is, vanaf 1995, de informatica-catalogus van Kluwer Bedrijfswetenschappen op diskette te raadplegen. Digitaal; op deze wijze hoeft u geen titel te missen! Deze diskette biedt u twee grote voordelen:

-	de informatie per titel is veel uitgebreider (de complete inhoudsopgave, met een eventueel voorwoord of flaptekst en korte summary);

-	u kunt veel gerichter zoeken, terwijl het aantal aangeboden titels groter is. De catalogus bevat namelijk zowel de onderwijstitels als de uitgaven die meer op de praktijkmarkt gericht zijn.

Omdat Windows de standaard van de negentiger jaren is op de PC, kent deze catalogus het format van een Windows-helpfile. Eenvoudig en op elke moderne PC te gebruiken dus.

Heeft u naar aanleiding van deze catalogus nog vragen? Neemt u dan contact op met onze afdeling Marketing Services. Zij zijn u graag van dienst. U kunt hen bereiken op telefoonnummer 05700-48970.

Alle in deze catalogus genoemde prijzen zijn onder voorbehoud.


Bestellen

Om één of meer titels uit deze catalogus te bestellen drukt u op de Bestel!-knop, rechts bovenaan. Als u docent bent, kunt u beoordelingsexemplaren aanvragen door op de Docent-knop te drukken.


Bestelformulier

Met dit formulier kunt u de uitgaven uit deze catalogus bestellen.

Bedrijfsnaam	________________________________________________________________

T.a.v.	____________________________________________________________ m/v

Functie	________________________________________________________________

Adres	________________________________________________________________

Postcode/Plaats	________________________________________________________________

Telefoon	___________________ Fax _____________________ e-mail ______________

JA, Ik wil graag de volgende uitgaven bestellen:

AANTAL	TITEL	ISBN

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

. . . . . . 	. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 	. . . . . . . . . . . .

Datum:	Handtekening:

Ik wil graag meer informatie ontvangen over:

O alle informatica-uitgaven van Kluwer Bedrijfswetenschappen

O uitgaven over specifieke onderwerpen, zoals ________________________________

O één of meer specifieke uitgaven, nl. _______________________________________

O het congres De Nationale Netwerkmanagementdag in december 1995

Formulier ongefrankeerd zenden aan:	Kluwer Bedrijfswetenschappen

T.a.v. Afdeling Marketing Services

Antwoordnummer 52

7400 VB  DEVENTER

of per fax: 05700 - 11504

of online, via e-mail: CompuServe: 74431,1162

                                 Internet: 74431.1162@compuserve.com

De prijzen zijn onder voorbehoud en incl. BTW, excl. verzendkosten.

Abonnering, levering en facturering:

Distributiecentrum Intermedia, Postbus 4

2400 MA  Alphen aan den Rijn, Telefoon: 01720-66855

Dit bestelformulier kunt u ook bij uw boekhandel inleveren.

Levering en diensten geschieden volgensde Algemene Verkoop- en ]leveringsvoorwaarden van Intermedia bv, op 3 november 1992 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel Rijnland onder nummer B 1088. Een afschrift van deze voorwaarden zal de koper op diens eerste verzoek worden toegezonden.


Aanvraagformulier beoordelingsexemplaren

Zij die werkzaam zijn in het onderwijs en overwegen om één of meer van de in deze catalogus vermelde uitgaven in hun lesprogramma op te nemen, kunnen ter beoordeling een exemplaar aanvragen. Als tegemoetkoming in de administratie- en verzendkosten vragen wij u een geringe vergoeding van f 7,50 per aangevraagd boek.

Met de zending sturen wij een beoordelingsformulier mee. Wij verzoeken u dit formulier als beoordeling in te vullen en aan ons te retourneren. Op deze wijze kunnen wij opmerkingen en ervaringen van gebruikers (en niet-gebruikers) verwerken in eventuele bewerkingen of nieuwe uitgaven.

Ondergetekende wenst in aanmerking te komen voor een beoordelingsexemplaar van:

TITEL	_____________________________________________________________________

Auteur	_____________________________________________________________________

Isbn	_____________________________________________________________________

TITEL	_____________________________________________________________________

Auteur	_____________________________________________________________________

Isbn	_____________________________________________________________________

Naam docent(e)	____________________________________________	dhr./mevr.*

Privé-adres	____________________________________________

Postcode/Woonplaats ____________________________________________

Naam onderwijsinstelling ________________________________________	Niveau: MBO/HBO/WO*

Schooltype (bijv. HEAO, HTO, e.d.) of faculteit _______________________

Studierichting	___________________________________________	Sector ______________

Straatnaam ___________________________________________________

Postcode/Woonplaats ___________________________________________	Telefoonnr. __________

De aangevraagde titel(s) wil ik beoordelen op het gebruik in de volgende vakken(het volgende vak):

______________________________________________________________________________

Propaedeuse/hoofdfase_________________________________________ 	Aantal studenten ______

Datum:	Handtekening:

Formulier ongefrankeerd zenden aan:	Kluwer Bedrijfswetenschappen

T.a.v. Afdeling Marketing Services

Antwoordnummer 52

7400 VB  DEVENTER

of per fax: 05700 - 11504

of online, via e-mail: CompuServe: 74431,1162

                                 Internet: 74431.1162@compuserve.com

* omcirkelen indien van toepassing


Titels

Druk op één van bovenstaande letterknoppen om een overzicht te krijgen van de titels die met de desbetreffende letter(s) beginnen.


Titels (A-C)

Titels

Aanzet tot programmeren

Aanzet tot programmeren - werkboek

Aanzet tot programmeren - antwoordenboek

Automatisering van de systeemontwikkeling

Zakboekje AutoCAD 12

Basiskennis computergebruik

Basisboek informatica

Beheer van informatiesystemen

Besturen van gemeenten

Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

BOOKWARE OS/2 Warp V3 Engels & Nederlands

Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

Checklist computerbeveiliging

Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening


Titels (D-E)

Titels

Database ontwerp

Databasesystemen voor de praktijk

Databasesystemen voor de praktijk - werkboek

De informatie-architect

De Microsoft Press Referentiegids Office 95

De Microsoft Press Referentiegids Windows 95

De organisatie-aspecten van de automatisering

De PC in bedrijf

De PC in bedrijf - Antwoordenboek

De PC in bedrijf - Werkboek

De PC in bedrijf - Werkboek

De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV

De praktijk van gegevensmodellering

De praktijk van outsourcing

De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows

EDP-auditing in de praktijk

Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

Encryptie

EVOlutionaire systeemontwikkeling

Zakboekje Excel 4 voor Windows


Titels (G-H)

Titels

Gebruikershandboek Windows 3.1

Gegevens in de computer

Gegevens in de computer - antwoordenboek

Gegevens in de computer - werkboek

Gegevensanalyse en -structuren

Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek

Gegevensbeheer met dBASE IV - werkboek

Gegevensmodellen

Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal.gordas

Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

Grondslagen van Information Economics

Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding


Titels (I)

Titels

Informatica, theorie 1

Informatica, theorie 2

De informatie-architect

Informatie-infrastructuur

Informatiebeveiliging: state of the art

Informatieplanning

Informatieplanning & -control; een praktische leidraad

Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

Informatiesystemen in bedrijf - Antwoordenboek

Informatiesystemen in bedrijf - Leerboek

Informatiesystemen in bedrijf - Werkboek

Informatietechnologie in de maatschappij

Informatievoorziening in de organisatie

Informatievoorziening in perspectief

Inleiding EDP-auditing

Inleiding informatieverzorging

Inleiding informatieverzorging

Inleiding organisatiekunde

Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

Introductie PC gebruik

IT-contracten


Titels (K-M)

Titels

Kantoorautomatisering in de praktijk

Kantoorautomatisering in de praktijk

Kantoorautomatisering in de praktijk

Kluwer DOS 6 Gids

Kluwer PC Hardware Gids

Kluwer PC Training WordPerfect Presentations

Kluwer Windows 3.1 Gids

Leerboek Informatiekundige Analyse

Leren programmeren met C

Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

Maak het met Windows 3.1

Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

Microgids MS-DOS 6

Microgids MS-DOS 6 - batchprogramma's

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2

Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups

Thuis op het Microsoft Network

De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

De Microsoft Press Referentiegids Office 95

De Microsoft Press Referentiegids Windows 95

Microsoft Windows Internet kit/NL

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL


Titels (N-O)

Titels

Netwerkdiensten in Nederland

Netwerken en netwerkapparatuur

Object-georiënteerde technologie

Objectgerichte systeemontwikkeling

De Microsoft Press Referentiegids Office 95

Omgaan met di!emm@'s

Ontwerpen van databases

Operationeel beheer van informatiesystemen

De organisatie-aspecten van de automatisering

Organisatie, besturing en informatie

Organisatie, besturing en informatie

Organisatie, besturing en informatie

Organisatie en systeemontwikkeling

Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek)

Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

Organiseren van gegevensbeveiliging

BOOKWARE OS/2 Warp V3 Engels & Nederlands

Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing


Titels (P)

Titels

PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - studieboek

De PC in bedrijf

De PC in bedrijf - Antwoordenboek

De PC in bedrijf - Werkboek

De PC in bedrijf - Werkboek

De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV

Personal Upgrade

Planning en beheersing van IT-dienstverlening

De praktijk van gegevensmodellering

De praktijk van outsourcing

Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12

Praktijkboek databases

Praktijkboek dBase IV 2 NL voor DOS

Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

Praktijkboek informatiekunde

Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen

Praktijkboek informatieverzorging

Praktijkboek inleiding EDP-auditing

Praktijkboek probleemoplossen

Praktijkboek Psion Series 3

Praktijkboek schema's en programmeren

Praktijkboek Symphony

Praktijkboek Windows 3.1

Praktijkboek WP 5.1

Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

Probleemoplossen in schema's

Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

Programmeertaal EXAT

Programmeertalen voor databases


Titels (R-U)

Titels

De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows

Risico-analyse en risicomanagement

Risicomanagement in IT-projecten

Schema's en programmeren

Standaardisatie van informatiebeveiliging

Step by Step Access 2 NL / Workgroups / Catapult

Step by Step Microsoft Office NL/Windows / Catapult

Step by Step Microsoft Office voor Windows 95 / Catapult

Step by Step Microsoft Powerpoint voor Windows 95 (stap 1) / Perspection

Step by Step Microsoft Word voor Windows 95 / Catapult

Step by Step Microsoft Excel voor Windows 95 / Catapult

Step by Step Microsoft Visual Basic 4 voor Windows 95 / Microsoft Corporation
Step by Step Microsoft Access voor Windows 95 / Catapult

Step by Step MS-DOS 6.2 NL / Catapult

Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups / Catapult

Step by Step Windows NT-NL / Catapult

Step by Step Windows 95 (stap 1) / Catapult

Step by Step Windows 95 (stap 2) / Catapult

Taken en functies in de bestuurlijke informatica

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

Tekstverwerking & automatisering

Thuis op het Microsoft Network

Toegang tot CompuServe

Toepassingen van client/server-architecturen

Uitwerkingen bij Praktijkboek databases

Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows


Titels (V-Z)

Titels

Van start met DOS 6

Van start met WordPerfect 6

Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici

Voorbeelden van informatiesystemen

Wegwijs in Windows 3.1

Werkboek informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling

Werken met Microsoft Works 3/DOS

Werken met MS-DOS 6

Werken met Windows

Windows 3.1 tips en technieken

De Microsoft Press Referentiegids Windows 95

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows

Kluwer PC Training WordPerfect Presentations

Zakboekje WP 6 NL voor DOS

Zakboekje AutoCAD 12

Zakboekje Excel 4 voor Windows

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2

Zakboekje WP 6 NL voor DOS


Auteurs

Aandewiel, K.

 	Praktijkboek informatieverzorging

 	Praktijkboek schema's en programmeren  ( & Lok, N.J.)

Akkerman, Ton & Weerd, Harry de

 	EVOlutionaire systeemontwikkeling

Alen, G.M. van e.a.

 	Kantoorautomatisering in de praktijk (e.a.)

 	Kantoorautomatisering in de praktijk (e.a)

 	Kantoorautomatisering in de praktijk

Ammers, E.W. van & Dulk, J.A. & Kramer, M.R.

 	Verkenning van de informatica

Anzenhofer, K

 	Netwerkdiensten in Nederland (& Groenendijk, J.)

 	Toepassingen van client/server-architecturen ( & Rossen, G. van)

Argelo, S.M.

Praktijkboek informatieplanning

Bauwens, E.

Personal Upgrade 2.1

Baren, D. van

OS/2 Warp v3

Bautz, J.F.

Risico-analyse en risicomanagement

Bekke, J.H. ter

Database ontwerp

Bemelmans, T.M.A.

 	Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

Betz, Berend & Roelofs, José & Vrins, Jan

 	Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

Beyen, Ir. M. & Broos, Ir. E. & Herbrink, Ir. J.

 	Informatieplanning en -control

Beulen, E.J.J. & Ribbers, P.M.A. & Roos, J.

 	Outsourcing van IT-dienstverlening

Bladergroen, Dennis e.a.

 	Planning en beheersing van IT-dienstverlening

Boon, K. & Herpen, K. van

 	Basiskennis computergebruik

Borland, R.

Software Compendium Running MS Word 6.0 NL/Windows

Wegwijs in Windows 3.1

Bouman, H. & Poorten, W.

 	Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS

Kluwer PC Training WordPerfect Presentations

Bra, P. de & Olivié, H. & Paredaens, P.

 	Leren programmeren met C

Breemen, van & Schoubroeck, van

 	Informatievoorziening in perspectief

Broos, Ir. E. & Beyen, Ir. M. & Herbrink, Ir. J.

 	Informatieplanning en -control

Bruin, C. de

 	Praktijkboek Symphony

Catapult Inc.

Step by Step Access 2 NL / Windows

Step by Step MS-DOS 6.2 NL

Step by Step Microsoft Access voor Windows 95

Step by Step Microsoft Excel voor Windows 95

Step by Step Microsoft Office NL/Windows

Step by Step Microsoft Office voor Windows 95

Step by Step Microsoft Word voor Windows 95

Step by Step MS Word 6.0 NL/Windows

Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows

Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups

Step by Step Windows 95 (stap 1)

Step by Step Windows 95 (stap 2)

Step by Step Windows NT-NL

Coumou, C.

 	Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

Coumou, C.J.

 	Voorbeelden van informatiesystemen (& Tweehuysen, R.)

Cobb Group

Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows

Derickx, H.

 	Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12 (& Möhlmann, W.)

 	Zakboekje AutoCAD 12

Dicker, M. & Lemmen, K. & Plessius, H.

 	Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

Dietz, J.L.G.

 	Leerboek Informatiekundige Analyse

Doppen, T.

 	Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

Dulk, J.A. & Kramer, M.R. & Ammers, E.W. van

 	Verkenning van de informatica

Findlay, W. & Watt, D.A.

 	PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

 	PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - studieboek

Frissel, M. & Koops, A.

Maak het met WordPerfect 6 NL/DOS

Geurts, J. & Kamp, R. van der

 	Inleiding informatieverzorging

Groenendijk, J. & Anzenhofer, K.

 	Netwerkdiensten in Nederland

Geurts, J.

 	Inleiding informatieverzorging

Gookin, D.

 	Maak het met Windows 3.1

Heinckiens, P.

 	Praktijkboek dBase IV 2 NL voor DOS

Henkens, H.

 	Netwerken en netwerkapparatuur

Herbrink, Ir. J. & Beyen, Ir. M. & Broos, Ir. E.

 	Informatieplanning en -control

Herpen, K. van & Boon, K.

 	Basiskennis computergebruik

Heuvel, F. van den & Jongsma, N.

 	Gegevens in de computer - antwoordenboek

 	Gegevens in de computer - werkboek

Hollander, A.

 	Aanzet tot programmeren - antwoordenboek

 	Aanzet tot programmeren - werkboek

 	Schema's en programmeren  ( & Jongsma, N.)

Hoogeveen, D.

  	De praktijk van outsourcing

Hopstaken, B. & Kranendonk, A.

 	Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Horn, L.A. ten & Stroeken, J.H.M. & Zijlstra, F.R.H. (red.)

 	Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing

IJzerman, E. & Jordens, P.

 	De PC in bedrijf

 	De PC in bedrijf - antwoordenboek

 	De PC in bedrijf - werkboek

De PC in bedrijf - werkboek

Jamsma, K.

 	Microgids MS-DOS 6 - batchprogramma's

 	Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups

Jongsma, N.

 	Aanzet tot programmeren

 	Gegevens in de computer

 	Gegevens in de computer - antwoordenboek (& Heuvel, F. van den)

 	Gegevens in de computer - werkboek

 	Schema's en programmeren  (& Hollander, A.)

Jordens, P.

 	De PC in bedrijf (& IJzerman, E.)

 	De PC in bedrijf - antwoordenboek (& IJzerman, E.)

De PC in bedrijf - werkboek (& IJzerman, E.)

 	De PC in bedrijf - werkboek (& IJzerman, E.)

 	De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

 	Informatiesystemen in bedrijf - Antwoordenboek (& Verhagen, J.)

 	Inleiding informatieverzorging (& Geurts, J.)

Keulen, E.D. van

De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

 	Zakboekje Excel 4 voor Windows

Klaauw, F.A.M. van der & Prins, J.E.J.

 	IT-contracten

Kleyn, G. & Strijen, B. van

 	Risicomanagement in IT-projecten

Koops, A. & Frissel, M.

Maak het met WordPerfect 6 NL/DOS

Koppens, S.

 	Operationeel beheer van informatiesystemen

Kramer, M.R. & Ammers, E.W. van & Dulk, J.A.

 	Verkenning van de informatica

Kranendonk, A. & Hopstaken, B.

 	Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Laagland, P.

 	Gegevensmodellen

 	Ontwerpen van databases

Langbroek, P.L. & Onvlee, J.

 	Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

Langendoen, H.

 	De praktijk van gegevensmodellering

Lanting, T.

 	Probleemoplossen in schema's

Leerdam, J.M. van & Westdijk, P.

 	Informatiebeveiliging: state of the art

Lemmen, K. & Plessius, H. & Dicker, M.

 	Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

Lewis, R.

 	Organisatie en systeemontwikkeling

 	Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek) (& Wanders, A.)

 	Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek)

Livingston, B.

 	Windows 3.1 tips en technieken

Lok, N.J. & & Aandewiel, K.

 	Praktijkboek schema's en programmeren

Looijen, M.

Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

Beheer van informatiesystemen

Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

Lorenz & O'Mara

 	Gebruikershandboek Windows 3.1

Lowe, D.

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

Microsoft Corporation

Microsoft Windows Internet kit/NL

Miedema, L.

 	Gegevensanalyse en -structuren

 	Praktijkboek informatiekunde

Mouwen, P. & Theunis, T.

 	Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

Möhlmann, W. & Derickx, H.

 	Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12

Mul, J.

 	Basisboek informatica

NGI

 	Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

 	Checklist computerbeveiliging

 	Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

 	Encryptie

 	Organiseren van gegevensbeveiliging

 	Taken en functies in de bestuurlijke informatica

Nijssen, Prof. dr. ir. G.M.

Analyse-, informatie- en communicatiekunde

Nuyten, A.

 	Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

O'Mara & Lorenz

 	Gebruikershandboek Windows 3.1

Olivié, H.

 	Leren programmeren met C (& Paredaens, P. & Bra, P. de)

 	Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

Onvlee, J. & Langbroek, P.L.

 	Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

Overkleeft, D.

 	Informatica, theorie 1

 	Informatica, theorie 2

Paredaens, P. & Bra, P. de & Olivié, H.

 	Leren programmeren met C

Pascoe-Samson, E.

 	Organisatie, besturing en informatie

 	Organisatie, besturing en informatie

 	Organisatie, besturing en informatie

Plessius, H. & Dicker, M. & Lemmen, K.

 	Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

Pool, J.A. van der

 	Basisboek informatica

Poorten, W.

 	Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS (& H. Bouman)

Kluwer PC Training WordPerfect Presentations ( & H. Bouman)

 	Zakboekje WordPerfect Presentations

 	WordPerfect 6 NL/Windows

Praat, J. van

 	EDP-auditing in de praktijk

 	Inleiding EDP-auditing (& Suerink, H.)

 	Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

 	Praktijkboek inleiding EDP-auditing  (& Suerink, H.)

Prins, J.E.J. & Klaauw, F.A.M. van der

 	IT-contracten

Rees, Jaap van & Wisse, Pieter

 	De informatie-architect

Reimink, G.

 	Gegevensbeheer met dBASE IV - werkboek

Ribbers, P.M.A. & Roos, J. & Beulen, E.J.J.

 	Outsourcing van IT-dienstverlening

Roelofs, José & Vrins, Jan & Betz, Berend

 	Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

Rooij, T. de

 	Praktijkboek databases

 	Programmeertalen voor databases

 	Uitwerkingen bij Praktijkboek databases

Roos, J. & Beulen, E.J.J. & Ribbers, P.M.A.

 	Outsourcing van IT-dienstverlening

Rosch, W.L.

 	Kluwer PC Hardware Gids

Rossen, G. van & Anzenhofer, K.

 	Toepassingen van client/server-architecturen

Rubin, C.

 	Werken met Microsoft Works 3/DOS

Ruiter, E. de

 	Praktijkboek probleemoplossen

Sagman

 	Thuis op het Microsoft Network

Scholten, R.

 	Kluwer Windows 3.1 Gids

 	Praktijkboek Windows 3.1

Schoubroeck, van & Breemen, van

 	Informatievoorziening in perspectief

Schrama-Smits, B.

 	Tekstverwerking & automatisering

Sebus, G.M.W.

 	Grondslagen van Information Economics

Schröder, Eric

 	Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows

Sluman, R.

 	Praktijkboek Psion Series 3

 	Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

 	Praktijkboek WP 5.1

 	Toegang tot CompuServe

 	Van start met DOS 6

 	Van start met Wordperfect 6

 	De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

 	De Referentieegids WordPerfect 6 NL/DOS

 	De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's

 	Zakboekje WP 6 NL voor DOS

Stichting SERC

Het specificeren van software-kwaliteit

Stinson, C.

 	Werken met Windows

Strijen, B. van & Kleyn, G.

 	Risicomanagement in IT-projecten

Stroeken, J.H.M. & Zijlstra, F.R.H. (red.) & Horn, L.A. ten

 	Informatietechnologie in de maatschappij

Stroo

 	De Microsoft Press Referentiegids Office 95

 	De Microsoft Press Referentiegids Windows 95

Strous, L.A.M. (red.)

 	Standaardisatie van informatiebeveiliging

Suerink, H.

 	Inleiding EDP-auditing (& Praat, J. van)

 	Praktijkboek inleiding EDP-auditing  (& Praat, J. van)

Swiers, P.

 	Kluwer DOS 6 gids

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2

Taylor, D.A.

 	Object-georiënteerde technologie

Theeuwes, J.A.M.

 	Informatieplanning

Theunis, T. & Mouwen, P.

 	Besturen van gemeenten

Timmer, A.

 	Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

 	Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek

 	Introductie PC gebruik

 	Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

 	Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

Truijens, J.

 	Informatie-infrastructuur

Tulder, Rob van & Wagenaar, René

 	Omgaan met di!emm@'s

Tweehuysen, R. & Coumou, C.J.

 	Voorbeelden van informatiesystemen

Twisk, F.N.M.

 	Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

Vandenbulcke, J.A.

 	Databasesystemen voor de praktijk

 	Werkboek databasesystemen voor de praktijk

Verhagen, J.

 	Informatiesystemen in bedrijf - Antwoordenboek ( & Kamp, R. van der)

 	Informatiesystemen in bedrijf - Leerboek

 	Informatiesystemen in bedrijf - Werkboek

 	Informatievoorziening in de organisatie

 	Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 	Programmeertaal EXAT

Verhelst, M.

 	Objectgerichte systeemontwikkeling

Verhoef, Denis & Wijers, Gerard

 	Automatisering van de systeemontwikkeling

Verhulst, J. van

 	Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling

Völlmar, H. Ir.

 	De organisatie-aspecten van de automatisering

Vrins, Jan & Betz, Berend & Roelofs, José

 	Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

Wagenaar, René & Tulder, Rob van

 	Omgaan met di!emm@'s

Wanders, A. & Lewis, R

 	Organisatie en systeemontwikkeling

Watt, D.A. & Findlay, W.

 	PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

 	PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - studieboek

Weerd, Harry de & Akkerman, Ton

 	EVOlutionaire systeemontwikkeling

Weijden, J. van der

 	Inleiding organisatiekunde

Westdijk, P. & Leerdam, J.M. van

 	Informatiebeveiliging: state of the art

Wijers, Gerard & Verhoef, Denis

 	Automatisering van de systeemontwikkeling

Wisse, Pieter & Rees, Jaap van

 	De informatie-architect

Wolverton, van

 	Werken met MS-DOS 6

Woodcock, J.

 	Microgids MS-DOS 6

Zijlstra, F.R.H. (red.) & Horn, L.A. ten & Stroeken, J.H.M.

 	Informatietechnologie in de maatschappij


Trefwoorden

Klik op één van de pijltjes om een overzicht te krijgen van de boektitels die voor het bijbehorende trefwoord beschikbaar zijn.

Ambi

Beheer

Besturingssystemen

Beveiliging

Databases

Digitaal

HBO/WO

Informatiebeveiliging

Inleidend

MBO

Netwerken


Trefwoorden

Klik op één van de pijltjes om een overzicht te krijgen van de boektitels die voor het bijbehorende trefwoord beschikbaar zijn.

Object oriëntatie

On-line

Onderwijs

Organisatie & informatie

PDI

Programmeerkunde

Programmeertalen

Spreadsheets

Systeemontwikkeling

Tekstverwerking

Topics

Universele informatiekunde

Universele informatica


Trefwoord: AMBI

 Databasesystemen voor de praktijk

 De praktijk van gegevensmodellering

 Gegevensanalyse en -structuren

 Gegevensmodellen

 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

 Informatica theorie 1

 Informatica theorie 2

 Informatievoorziening in de organisatie

 Inleiding EDP-auditing (theorieboek)

 Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding organisatiekunde

 Kantoorautomatisering in de praktijk

 Kantoorautomatisering in de praktijk (werkboek)

 Kantoorautomatisering in de praktijk (werkboek)

 Object-georiënteerde technologie

 Ontwerpen van databases

 Organisatie besturing en informatie

 Organisatie besturing en informatie (antwoordenboek)

 Organisatie besturing en informatie (werkboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling

 Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek)

 Praktijkboek databases

 Praktijkboek databases (uitwerkingen)

 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 Praktijkboek informatiekunde

 Praktijkboek informatieverzorging

 Praktijkboek inleiding EDP-auditing

 Praktijkboek probleemoplossen

 Praktijkboek schema's en programmeren

 Probleemoplossen in schema's

 Programmeertaal EXAT

 Programmeertalen voor databases

 Schema's en programmeren

 Voorbeelden van informatiesystemen

 Werkboek databasesystemen voor de praktijk


Trefwoord: Beheer

 Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

 Checklist computerbeveiliging: rapport van het Nederlands genootschap voor informatica afdeling beveiliging

 Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

 De organisatie-aspecten van de automatisering

 EDP-auditing in de praktijk

 Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de afdeling beveiliging van het Nederlands genootschap voor informatica

 Informatiebeveiliging: state of the art

 Inleiding EDP-auditing (theorieboek)

 Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

 Beheer van informatiesystemen

 Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

 Praktijkboek inleiding EDP-auditing

 Risicomanagement in IT-projecten

 Risico-analyse en risicomanagement

 Standaardisatie van informatiebeveiliging

 Taken en functies in de bestuurlijke informatica: een voorstel tot ordening


Trefwoord: Besturingssystemen

 BOOKWARE OS/2 Warp V3

 De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

 De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

 Risico-analyse en risicomanagement

 Step by Step MS-DOS 6.2 NL

 Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups

 Step by Step Windows NT-NL

 Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2


Trefwoord: Beveiliging

 Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

 Checklist computerbeveiliging: rapport van het Nederlands genootschap voor informatica afdeling beveiliging

 Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

 Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de afdeling beveiliging van het Nederlands genootschap voor informatica

 Informatiebeveiliging: state of the art

 Risicomanagement in IT-projecten

 Risico-analyse en risicomanagement

 Standaardisatie van informatiebeveiliging


Trefwoord: Databases

 Database ontwerp

 Databasesystemen voor de praktijk

 De praktijk van gegevensmodellering

 Gegevensanalyse en -structuren

 Gegevensbeheer met dBASE IV (leerboek)

 Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek)

 Gegevensmodellen

 Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

 Ontwerpen van databases

 Praktijkboek databases

 Praktijkboek databases (uitwerkingen)

 Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS

 Programmeertalen voor databases de

 Step by Step Access 2 NL / Workgroups / Catapult

  Step by Step Microsoft Access voor Windows 95

 Werkboek databasesystemen voor de praktijk


Trefwoord: Digitaal


Trefwoord: HBO/WO

 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

 Basisboek informatica

 Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

 Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

 Database ontwerp

 Databasesystemen voor de praktijk

 De organisatie-aspecten van de automatisering

 De praktijk van gegevensmodellering

 Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

 Gegevensanalyse en -structuren

 Gegevensmodellen

 Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

 Informatica theorie 1

 Informatica theorie 2

 Informatie-infrastructuur

 Informatieplanning

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

 Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking gebruik en sturing

 Informatievoorziening in de organisatie

 Inleiding EDP-auditing (theorieboek)

 Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding organisatiekunde

 Beheer van informatiesystemen

 Kantoorautomatisering in de praktijk

 Kantoorautomatisering in de praktijk (antwoordenboek)

 Kantoorautomatisering in de praktijk (werkboek)

 Leerboek Informatiekundige Analyse

 Leren programmeren met C

 Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

 Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

 Object-georiënteerde technologie

 Objectgerichte systeemontwikkeling

 Ontwerpen van databases

 Organisatie besturing en informatie

 Organisatie besturing en informatie (antwoordenboek)

 Organisatie besturing en informatie (werkboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling

 Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling  (werkboek)

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - studieboek

 Praktijkboek databases

 Praktijkboek databases (uitwerkingen)

 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 Praktijkboek informatiekunde

 Praktijkboek informatieplanning opbrengsten en werkwijzen

 Praktijkboek informatieverzorging

 Praktijkboek inleiding EDP-auditing

 Praktijkboek probleemoplossen

 Praktijkboek schema's en programmeren

 Probleemoplossen in schema's

 Programmeertaal EXAT

 Programmeertalen voor databases de

 Schema's en programmeren

 Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici

 Voorbeelden van informatiesystemen

 Werkboek databasesystemen voor de praktijk

 Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling


Trefwoord: Informatiebeveiliging

 Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

 Checklist computerbeveiliging: rapport van het Nederlands genootschap voor informatica afdeling beveiliging

 Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

 Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de afdeling beveiliging van het Nederlands genootschap voor informatica

 Informatiebeveiliging: state of the art

 Organiseren van gegevensbeveiliging

 Risico-analyse en risicomanagement

 Standaardisatie van informatiebeveiliging


Trefwoord: Inleidend

 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

 Basisboek informatica

 Basiskennis computergebruik

 De PC in bedrijf

 De PC in bedrijf (antwoordenboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf (werkboek

 De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

 Gegevens in de computer

 Gegevens in de computer (antwoordenboek)

 Gegevens in de computer (werkboek)

 Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

 Informatica theorie 1

 Informatica theorie 2

 Informatiesystemen in bedrijf

 Informatiesystemen in bedrijf (antwoordenboek)

 Informatiesystemen in bedrijf (werkboek)

 Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking gebruik en sturing

 Organisatie besturing en informatie

 Organisatie besturing en informatie (antwoordenboek)

 Organisatie besturing en informatie (werkboek)

 Personal Upgrade 2.1

 Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici


Trefwoord: MBO

 Aanzet tot programmeren

 Aanzet tot programmeren (antwoordenboek)

 Aanzet tot programmeren (werkboek)

 Basiskennis computergebruik

 Calculatie met Lotus 1-2-3

 Calculatie met Lotus 1-2-3 (werkboek)

 De PC in bedrijf

 De PC in bedrijf (antwoordenboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf (werkboek

 De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

 Gegevens in de computer

 Gegevens in de computer (antwoordenboek)

 Gegevens in de computer (werkboek)

 Gegevensbeheer met dBASE IV

 Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek)

 Informatiesystemen in bedrijf

 Informatiesystemen in bedrijf (antwoordenboek)

 Informatiesystemen in bedrijf (werkboek)

 Introductie PC gebruik

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

 Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

 Tekstverwerking & automatisering


Trefwoord: Netwerkenl

Trefwoord: Netwerken

 Netwerkdiensten in Nederland

 Netwerken: Componenten en opbouw


Trefwoord: Object-oriëntatie

 Object-georiënteerde technologie

 Objectgerichte systeemontwikkeling

 Objectgerichte systeemontwikkeling (werkboek)


Trefwoord: On-line

 Toegang tot CompuServe


Trefwoord: Onderwijs

 Aanzet tot programmeren

 Aanzet tot programmeren (antwoordenboek)

 Aanzet tot programmeren (werkboek)

 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

 Basisboek informatica

 Basiskennis computergebruik

 Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

 Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

 Calculatie met Lotus 1-2-3

 Calculatie met Lotus 1-2-3 (werkboek)

 Database ontwerp

 Databasesystemen voor de praktijk

 De organisatie-aspecten van de automatisering

 De PC in bedrijf

 De PC in bedrijf (antwoordenboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

 De praktijk van gegevensmodellering

 Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

 Gegevens in de computer

 Gegevens in de computer (antwoordenboek)

 Gegevens in de computer (werkboek)

 Gegevensanalyse en -structuren

 Gegevensbeheer met dBASE IV

 Gegevensbeheer met dBASE IV - werkboek

 Gegevensmodellen

 Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

 Informatica theorie 1

 Informatica theorie 2

 Informatie-infrastructuur

 Informatieplanning

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

 Informatiesystemen in bedrijf

 Informatiesystemen in bedrijf (antwoordenboek)

 Informatiesystemen in bedrijf (werkboek)

 Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking gebruik en sturing

 Informatievoorziening in de organisatie

 Inleiding EDP-auditing (theorieboek)

 Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding organisatiekunde

 Introductie PC gebruik

 Beheer van informatiesystemen

 Kantoorautomatisering in de praktijk

 Kantoorautomatisering in de praktijk (antwoordenboek)

 Kantoorautomatisering in de praktijk (werkboek)

 Leerboek Informatiekundige Analyse

 Leren programmeren met C

 Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

 Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

 Object-georiënteerde technologie

 Objectgerichte systeemontwikkeling

 Objectgerichte systeemontwikkeling (werkboek)

 Ontwerpen van databases

 Organisatie besturing en informatie

 Organisatie besturing en informatie (antwoordenboek)

 Organisatie besturing en informatie (werkboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling

 Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling  (werkboek)

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren (oefenboek)

 Praktijkboek databases

 Praktijkboek databases (uitwerkingen)

 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 Praktijkboek informatiekunde

 Praktijkboek informatieplanning opbrengsten en werkwijzen

 Praktijkboek informatieverzorging

 Praktijkboek inleiding EDP-auditing

 Praktijkboek probleemoplossen

 Praktijkboek schema's en programmeren

 Probleemoplossen in schema's

 Programmeertaal EXAT

 Programmeertalen voor databases de

 Schema's en programmeren

 Step by Step Access 2 NL / Workgroups / Catapult

  90 267 2205 2 Step by Step Microsoft Access voor Windows 95

  90 267 2206 0 Step by Step Microsoft Excel voor Windows 95

  90 267 2210 9 Step by Step Microsoft Office voor Windows 95

  90 267 2207 9 Step by Step Microsoft Powerpoint voor Windows 95

  90 267 2090 4 Step by Step Microsoft Visual Basic 4 voor Windows 95

  90 267 2208 7 Step by Step Microsoft Word voor Windows 95

 Step by Step MS-DOS 6.2 NL / Catapult

 Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups / Catapult

  90 267 2088 2 Step by Step Windows 95 (stap 1)

  90 267 2089 0 Step by Step Windows 95 (stap 2)

 Step by Step Windows NT-NL / Catapult

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

 Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

 Tekstverwerking & automatisering

 Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici

 Voorbeelden van informatiesystemen

 Werkboek databasesystemen voor de praktijk

 WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids)


Trefwoord: Organisatie & Informatie

 Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

 Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

 De praktijk van outsourcing

 Grondslagen van Information Economics

 Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding

 Informatie-infrastructuur

 Informatieplanning

 Informatieplanning & -control; een praktische leidraad

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

 Informatievoorziening in de organisatie

 Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding informatieverzorging

 Inleiding organisatiekunde

 Kantoorautomatisering in de praktijk

 Kantoorautomatisering in de praktijk (antwoordenboek)

 Kantoorautomatisering in de praktijk (werkboek)

 Leerboek Informatiekundige Analyse

 Omgaan met di!emm@'s

 Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing

 Praktijkboek informatiekunde

 Praktijkboek informatieplanning opbrengsten en werkwijzen

 Praktijkboek informatieverzorging

 Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

 Toepassingen van client/server-architecturen

 Voorbeelden van informatiesystemen


Trefwoord: PDI

 Aanzet tot programmeren

 Aanzet tot programmeren (antwoordenboek)

 Aanzet tot programmeren (werkboek)

 Calculatie met Lotus 1-2-3

 Calculatie met Lotus 1-2-3 (werkboek)

 De PC in bedrijf

 De PC in bedrijf (antwoordenboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf (werkboek)

 De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

 Gegevens in de computer

 Gegevens in de computer (antwoordenboek)

 Gegevens in de computer (werkboek

 Gegevensbeheer met dBASE IV

 Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek)

 Informatiesystemen in bedrijf

 Informatiesystemen in bedrijf (antwoordenboek)

 Informatiesystemen in bedrijf (werkboek)

 Introductie PC gebruik

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

 Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1


Trefwoord: Programmeerkunde

 Aanzet tot programmeren

 Aanzet tot programmeren (antwoordenboek)

 Aanzet tot programmeren (werkboek)

 Leren programmeren met C

 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 Praktijkboek probleemoplossen

 Praktijkboek schema's en programmeren

 Probleemoplossen in schema's

 Programmeertaal EXAT

 Schema's en programmeren


Trefwoord: Programmeertalen

 Leren programmeren met C

 Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren

 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren (oefenboek)

 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

 Programmeertaal EXAT


Trefwoord: Spreadsheets

 Calculatie met Lotus 1-2-3

 Calculatie met Lotus 1-2-3 (werkboek)

 Zakboekje Excel 4 voor Windows

 Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows


Trefwoord: Systeemontwikkeling

 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

 Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

 EVOlutionaire systeemontwikkeling

 Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

 Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding

 De informatie-architect

 Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

 Object-georiënteerde technologie

 Objectgerichte systeemontwikkeling

 Objectgerichte systeemontwikkeling (werkboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling

 Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

 Organisatie en systeemontwikkeling  (werkboek)

 Planning en beheersing van IT-dienstverlening

 Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

 Toepassingen van client/server-architecturen


Trefwoord: Tekstverwerking

 Maak het met WordPerfect 6 NL/DOS

 Praktijkboek WP 5.1

 Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

 De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

 Software Compendium Running MS Word 6.0 NL/Windows

 Step by Step MS Word 6.0 NL/Windows

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

 Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

 Tekstverwerking & automatisering

 Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows

 Van start met Wordperfect 6

 WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids)

 WordPerfect 6 NL voor DOS

 WordPerfect 6 NL/DOS

 WordPerfect 6 NL/DOS macro's

 WordPerfect 6 NL/Windows

 Zakboekje WP 6 NL voor DOS


Trefwoord: Topics

 Automatisering van de systeemontwikkeling

 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

 De praktijk van outsourcing

 EDP-auditing in de praktijk

 IT-contracten

 Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

 Risicomanagement in IT-projecten

 Toepassingen van client/server-architecturen


Trefwoord: Universele informatiekunde


Trefwoord: Universele informatica

 Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM


Kluwer BedrijfsInformatie

Kluwer BedrijfsWetenschappen

Kluwer Bedrijfswetenschappen is uitgever van vak-informatie voor managers in het bedrijfsleven en bij de overheid. De informatie ondersteunt hen bij het optimaal uitoefenen van de gestelde taken en biedt hen kansen zich verder te ontplooien.

Daarnaast biedt Kluwer Bedrijfswetenschappen op de praktijk geënte leermiddelen aan voor studenten in het hoger en universitair onderwijs.

Kluwer Bedrijfswetenschappen geeft boeken, tijdschriften, handboeken en digitale media als diskettes en CD-ROM's uit. Tevens organiseert zij jaarlijks een tiental vooraanstaande congressen en evenementen.

Kluwer Bedrijfswetenschappen biedt informatie op de volgende vakgebieden:

algemeen management

personeelsmanagement

marketing/verkoop

assurantie

financieel management

accountancy

inkoop

produktie

logistiek

informatica


Series

Klik op één van de onderstaande knoppen voor meer informatie over de bijbehorende series.

Step by Step

De Referentiegidsen

Software Compendium / Runnings

Up & Go

Bookware

PC Zakboekjes

Serie Informatiebeveiliging

Reeks Netwerken

Topics in IT

AMBI Leerboeken Informatica

PDI Leerboeken Informatica


Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op de diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

Step by Step is ontwikkeld door Microsoft zelf! Microsoft Press is de 'huisuitgever' die deze in Amerika zo populaire zelf-train-methode ontwikkelde. Kluwer Bedrijfswetenschappen heeft het eerste publicatie-recht voor de Nederlandse vertaling. Wie dus de Nederlandse versie van het Microsoft-pakket aanschaft en het optimale rendement van de software wenst, kan niet om de Step by Step-serie van Kluwer Bedrijfswetenschappen heen!

En de uiterst praktische, leerzame werkdiskette met oefeningen en bestanden is een uitstekende afronding en maakt duidelijk of u alle ins en outs van het pakket onder de knie heeft.

In de Step by Step-serie verschenen inmiddels:

MS Dos 6.2

Windows 3.11/Workgroups

Windows NT

Word 6

Excel 5

PowerPoint 4

Access 2

Office

Bij het verschijnen van Windows 95 zullen van de nieuwe releases van bovengenoemde pakketten zo spoedig mogelijk uitgaven in de Step by Step-serie gebracht worden. Gepland te verschijnen zijn:

-	Step by Step Windows 95 (stap 1)
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2088 2
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt oktober 1995

-	Step by Step Windows 95 (stap 2)
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2089 0
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt oktober 1995

-	Step by Step Microsoft Office voor Windows 95
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2210 9
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt november 1995

-	Step by Step Microsoft Powerpoint voor Windows 95
Perspection
ISBN 90 267 2207 9
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt november 1995

-	Step by Step Micrsoft Word voor Windows 95
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2208 7
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt november 1995

-	Step by Step Microsoft Excel voor Windows 95
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2206 0
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt november 1995

-	Step by Step Microsoft Visual Basic 4 voor Windows 95
Microsoft Corporation
ISBN 90 267 2090 4
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt november 1995

-	Step by Step Microsoft Access voor Windows 95
Catapult Inc.
ISBN 90 267 2205 2
Prijs: ca. f 64,50 inclusief werkdiskette.
Verschijnt januari 1996


De Referentiegidsen

De Referentiegidsen van Kluwer Bedrijfswetenschappen zijn in korte tijd uitgegroeid tot een begrip in software-manuals. De gidsen zijn 'random'-toegankelijke naslagwerken voor zowel PC-coördinator, helpdesk-medewerker als gevorderde PC-gebruiker.

De boeken in de serie bieden snelle oplossingen voor problemen die u in het werken met uw software aantreft. Om de snelheid van zoeken (en eerder tot een oplossing te komen) zijn de gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de software-structuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat en van hoog niveau.

De volgende Referentiegidsen zijn inmiddels verschenen:

MS Dos 6.2

MS Dos Doublespace

Word 6

WordPerfect 6 NL/DOS

WordPerfect 6 NL/Windows

WordPerfect 6 NL/Dos Macro's

WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

Excel 5 NL/Windows

Bij het verschijnen van Windows 95 zullen van de nieuwe releases van bovengenoemde pakketten zo spoedig mogelijk Referentiegidsen verschijnen. Gepland te verschijnen zijn:

-	De Microsoft Press Referentiegids Windows 95
Stroo
ISBN 90 267 2204 4
Prijs: ca. f 52,50/1260 BEF
Verschijnt ca. oktober 1995

-	De Microsoft Press Referentiegids Office 95
Stroo
ISBN 90 267 2203 6
Prijs: ca. f 52,50/1260 BEF
Omvang: ca. 200 pagina's
Verschijnt ca. december 1995


Software Compendium / Runnings

The Authorized Editions in het Nederlands!

In speciale Usability Labs onderzoekt Microsoft de manier waarop gebruikers omgaan met hun software. De kennis verwerkt Microsoft in nieuwe versies.

Efficiënt gebruik van software-functionaliteit, daar gaat het om!

Ook de RUNNING-boeken van Microsoft Press zijn gemodelleerd als maatwerk voor de veeleisende software-gebruiker.

Onder de soortnaam SOFTWARE COMPENDIUM brengt Kluwer Bedrijfswetenschappen de Nederlandse edities van de Microsoft Press-uitgaven uit.

Kenmerken

*	A5-formaat en hardcover, dus ergonomisch design: perfect op buro, in de hand en op schoot.

*	Aanbevolen voor de Microsoft Certified Professional-opleidingen;

- compleet en to-the-point

- naslagwerk en werkkarakter in één

- helder van opzet

- optimaal toegankelijk: per hoofdstuk complete informatie over een afgesloten onderwerp

- leesbaarheid gegarandeerd: ook zonder computer bekijken hoe de vork in de steel zit!

De volgende Runnings zijn inmiddels verschenen:

Excel 5 NL/Windows

Word 6 NL/Windows


Up & Go (serie)

Up & Go

Up & Go-courseware voor de PerfectOffice software-suite

Novell, o.a. eigenaar van het populaire tekstverwerkingspakket WordPerfect, brengt de PerfectOffice software suite. Alle programma's in deze suite zijn voorzien van dezelfde interface, zijn volledig geïntegreerd en maken gebruik van een gemeenschappelijke broncode. Dit garandeert optimaal gebruikersgemak en een perfecte uitwisseling tussen de diverse componenten.

Onder de soortnaam Up & Go .... brengt Kluwer Bedrijfswetenschappen de bijbehorende perfecte documentatie voor PerfectOffice met als kenmerken:

-	Het uit projecten opgebouwde Up&Go-trainingsmateriaal is exclusief gewijd aan onderdelen uit de PerfectOffice software-suite van Novell.

-	Up&Go Perfect Office-courseware is zowel in cursusverband als individueel inzetbaar.

-	Up&Go leidt efficiënt op tot een vaardigheidsniveau dat probleemloze omgang met de software garandeert.

-	De Up&Go Courseware-documentatie-'kit' wordt gecompleteerd met een - standaard meegeleverde -diskette met projectbestanden, trainingsmaterialen en voorbeelden.

Reeds verschenen is:

Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows


Bookware

'Bookware' is een compleet nieuw produkt van Kluwer Bedrijfswetenschappen en betekent de introductie van de originele software-pakketten in de boekhandel!

Bookware maakt een einde aan de traditie dat software-documentatie altijd gaan over een pakket, dat de koper reeds in zijn of haar bezit heeft. Bookware van Kluwer Bedrijfswetenschappen bevat namelijk, behalve kwalitatief hoogstaande software-documentatie, tevens het besproken software-pakket zelf!

Omdat het niet in alle gevallen mogelijk is de software rechtstreeks bij de manual bij te sluiten (WP 5.1 Plus omvat bijvoorbeeld 10 (!) HD-diskettes!), kan bij sommige Bookware-uitgaven de software met korting aangeschaft worden.

De volgende Bookware-produkten zijn inmiddels beschikbaar:

Toegang tot CompuServe, Driving the Information Super Highway

Behalve dat deze manual 'CompuServe Recommended' is en kwaliteit dus gewaarborgd is, ontvangen aanschaffers tevens de officiële CompuServe Windows-software, waarmee u in korte tijd 'up and running' op CompuServe kunt zijn.

Bovendien ontvangen de aanschaffers een welkomstaanbieding voor CompuServe: een maand gratis 'Basic Services' en een tegoed van 15 dollar op de CompuServe-diensten.

WordPerfect 5.1 Plus NL/Dos (zit tevens in de Referentiegids-reeks).

Dit boek bevat een bon waarmee geregistreerde gebruikers het officiële WP 5.1 Plus-pakket voor het gereduceerde bedrag van f 99,- (excl BTW) kunnen aanschaffen via 06 Software Centre (normale aanschafprijs:

OS/2 Warp/v3

Bij dit boek zit de volledige software van besturingssysteem OS/2 Warp/v3. Uiteraard op CD-ROM, aangezien het pakket 36 diskettes zou vragen. Aanschaffers van dit boek kunnen gedurende 45 dagen gebruik maken van alle faciliteiten en mogelijkheden van Warp, dus inclusief de toegang tot Internet en CompuServe.

Na 45 dagen kunnen de tevreden aanschaffers van Warp zich als gebruiker laten registreren en de software definitief aanschaffen voor f 159,90 (incl. btw). De normale prijs bedraagt f 175,- voor de CD-ROM versie zonder documentatie.


PC Zakboekjes

De PC Zakboekjes van Kluwer bieden een bondige naslag voor alle functies, commando's en utilities van een softwarepakket. Handig om permanent op een vaste plaats naast de computer te hebben

De volgende PC Zakboekjes zijn momenteel leverbaar:

Zakboekje Autocad 12

Zakboekje Excel 4 voor Windows

Zakboekje MS Dos 6.0 & 6.2

Zakboekje WP 6 NL/DOS

Zakboekje DTP Desk Top Publishing

Zakboekje Windows 3.1

Prijs per deel: f 29,50.


Serie Informatiebeveiliging

De serie Informatiebeveiliging wordt door Kluwer Bedrijfswetenschappen ontwikkeld in samenwerking met het NGI, het Nederlands Genootschap voor Informatica, en daarbinnen door leden van de sectie Informatiebeveiliging.

De delen plaatsen telkens een ander beveiligingsaspect van de informatietechnologie centraal.

In deze serie verschenen inmiddels de volgende delen:

Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

Checklist Computerbeveiliging

Encryptie

Informatiebeveiliging: State of the art

Organiseren van gegevensbeveiliging

Risico-analyse en risicomanagement

Standaardisatie van de Informatiebeveiliging

Abonnementen

Het is mogelijk een abonnement te nemen op de serie Informatiebeveiliging. Abonnees ontvangen (óók over reeds verschenen delen) 20% korting op de aanschafwaarde. Bovendien ontvangen abonnees het eerste deel (of een deel naar keuze) met 50% korting.

Voor NGI-leden gelden aanzienlijke kortingen, terwijl ook zij bij een abonnement 20% korting ontvangen.

De afdeling Marketing Services geeft u graag alle informatie (telefoon: 05700-48970).


Reeks Netwerken

Netwerken is reeks praktische zakboekjes voor netwerkmanagers, systeembeheerders en automatiseringsadviseurs.

De delen beschrijven, op compacte en praktische wijze, aspecten van netwerkmanagement.

De volgende delen zijn reeds verschenen:

Netwerkdiensten in Nederland

Netwerken en netwerkapparatuur

In de loop van 1995 verschijnen o.a. de volgende delen:

*	IT Beheer-tools

*	Kosten van netwerken (inclusief diskette).

De delen uit de reeks Netwerken kosten f 42,50 per stuk.

Voor andere, nieuw te verschijnen delen kunt u contact opnemen met onze afdeling Marketing Services, telefoon: 05700-48970.


Topics in IT

Als automatiseringsmanager volgt u de vakbladen, spreekt collega's en leveranciers. Hierdoor blijft u bij. Echter: wat doet u als u over een bepaald aspect van uw vak zelf een inventarisatie moet maken of een proefproject moet initiëren? Dan gaat u graven in uw files, op zoek naar informatie.

Direct bruikbare informatie per onderwerp

De serie Topics in IT bespaart u veel zoekwerk. De serie biedt u een goede leidraad: alle relevante informatie, per onderwerp verzameld. Wat wordt er onder verstaan, wat zijn de ervaringen van uw collega's (cases), welke ontwikkelingen zijn er gaande en welke gegevens helpen u snel verder (adressen, produkten, checklisten, etc.)? Compact, gemakkelijk toegankelijk en vooral niet te dik!

Kwaliteitsparaplu

Topics in IT staat onder redactie van het vakblad Informatie, waardoor kwaliteit, gekoppeld aan een grote praktische waarde, gewaarborgd is.

Bovendien is de formule zo ontwikkeld dat ook niet-informatici in kort tijdsbestek inzage krijgen in relevante onderwerpen.

Een abonnement: goedkoop en gemakkelijk

Als u zich abonneert op deze serie dan ontvangt u het eerste deel met liefst 50% korting. Bovendien krijgt u 20% korting op elk deel (ook op de delen die reeds verschenen zijn). De normale winkelprijs bedraagt f 47,50. Als abonnee ontvangt u de delen dus voor slechts f 38,-. Een korting van maar liefst f 9,50 per deel!

In deze serie zijn inmiddels verschenen:

Automatisering van de systeemontwikkeling

EDP-auditing in de praktijk

IT-contracten

Outsourcing

Produktiviteitsverbetering op basis van FPA

Toepassingen van client/server architecturen

Risicomanagement in IT-projecten

Binnenkort zullen verschijnen:

- Executive Information Systems

- Logistieke principes in automatisering

- Object oriëntatie

Voor meer informatie over nieuwe uitgaven kunt u contact opnemen met onze afdeling Marketing Services, telefoon: 05700-48970.


AMBI Leerboeken Informatica

De serie AMBI Leerboeken Informatica is van oudsher marktleider op het gebied van leermethoden voor het cursorisch onderwijs (HBO-universitair niveau). Daarnaast was - en is - de tendens duidelijk merkbaar dat steeds meer reguliere opleidingsinstituten kiezen voor de modulaire opbouw van de AMBI-serie. Daarbij zijn de AMBI-leerboeken de laatste jaren aanzienlijk aangepast aan de specifieke eisen van het regulier onderwijs.


PDI Leerboeken Informatica

De serie PDI Leerboeken Informatica is van oudsher marktleider op het gebied van leermethoden voor het cursorisch onderwijs (MBO-niveau). Daarnaast was - en is - de tendens duidelijk merkbaar dat steeds meer reguliere opleidingsinstituten kiezen voor de modulaire opbouw van de PDI-serie. Daarbij zijn de PDI-leerboeken de laatste jaren aanzienlijk aangepast aan de specifieke eisen van het regulier onderwijs.


Rubrieken

Overige uitgaven en activiteiten

Klik op één van de onderstaande knoppen voor meer informatie over de bijbehorende uitgaven en activiteiten.

Informatie, maandblad voor gegevensverwerking

Handboek Netwerkmanagement

Praktijkgids De Controller & Informatiemanagement

Checklisten Informatiemanagement

IT-Management Select

Netwerkmanagementdag


Informatie: maandblad voor gegevensverwerking

Informatie, maandblad voor gegevensverwerking

Het vakblad Informatie onderscheidt zich van elk ander automatiseringsvakblad door zijn inhoud: de diepgang en onafhankelijkheid zijn bijna spreekwoordelijk. Dat maakt Informatie onmisbaar voor elke automatiseringsmanager.

Er zijn veel 'hypes' in de automatiseringswereld. Het gaat ú evenwel om de nuchtere waarheid, de feiten. Wat staat u te wachten en wat moet u in uw situatie met de geschetste ontwikkelingen? Informatie biedt u die nuchtere waarheid maandelijks!

Abonnees op het vakblad Informatie krijgen maandelijks de kennis en het overzicht aangeleverd waarmee zij de mogelijkheden en kansen die automatisering biedt, optimaal kunnen benutten. Informatie verdient daarom een vaste plek op de agenda van informatici, op weg naar of reeds aan de top. Waar visie telt.

Rekent u zicht ook tot deze doelgroep, maar leest u Informatie nog niet? Vergeet dan niet een abonnement te nemen. Want betere informatie kunt u zich niet wensen.

Een jaarabonnement op Informatie (12 nummers) kost in 1995: f 195,-.

NGI-leden ontvangen een aanzienlijke korting: zij betalen slechts: f 149,-.

Studenten betalen slechts f 100,- voor een jaar lang Informatie.

SAI-leden (België) ontvangen Informatie als onderdeel van hun lidmaatschap.

Abonnees ontvangen in 1995, behalve 12 nummers met hoogwaardige informatie de volgende 'extra's':

-	Informatie CASE base; een CASE-tool database op diskette (Windows) met een interactief zoekprogramma, waarmee u de voor uw situatie en wensen meest geschikte CASE-tool(s) kunt selecteren.

-	CD-rom '10 Jaar Informatie'. Abonnees ontvangen deze unieke naslag CD-rom met 10 jaargangen Informatie tegen een zeer gereduceerd tarief.

Ter illustratie van wat Informatie zoal te bieden heeft is de jaarindex van Informatie 1994 bijgevoegd.

Jaar-inhoud Informatie 1994

De jaarinhoud is onderverdeeld in de afdelingen 'artikelen' en 'boekbesprekingen'. Artikelen zijn alfabetisch gerangschikt op (eerste) auteur, boekbesprekingen op de (eerste) auteur van het boek. Achter elke ingang vindt u het nummer en de bladzijde(n) van het betreffende artikel. De aanduiding 'th' verwijst naar het themanummer dat in december verscheen.

Artikelen

Aalst, W.M.P. van der

Procesmodelleren met behulp van Petri-netten, nr. 4-'94

Aalst, W.M.P. van der, G.-J. Houben, P.G.A. van der Toorn en P. van der Vlist

Formele specificatie en simulatie: de RODOS-case, nr. 10-'94

Altrock, C. von, H.-O. Arend, B. Krause, C. Steffens en E. Behrens-Römmler

Een fuzzy verwarmingssysteem, nr. 5-'94

Baeten, J.C.M.

Fundamenteel onderzoek in Europa, nr. 6-'94

Beek, A.

Een afscheid: In memoriam Prof. dr. A.J. van 't Klooster, nr. 8-'94

Bemelmans, Th.M.A., A.E.N. Hacquebard en K.M. van Hee

Kanttekeningen bij het visitatierapport HBO-Informatica, nr. 11-'94

Benders, J.G.J.M.

Mens en robot: een kwestie van symbiose?, nr. 2-'94

Bindenga, A.J. en H.D. Ruys

Proceskwaliteit en resultaat met toekomstwaarde. Het HBO-visitatierapport gezien door docerende adviseurs, nr. 11-'94

Bloem, J.G. en E.A.H. Platier

Gerichte aandacht voor AO en IC bij systeemontwikkeling, nr. 2-'94

Bolk, H.

Technology transfer. Komt er nog wat terecht van alle Europese research?, nr. 5-'94

Boonstra, A.

Strategieën voor informatiemanagement bij professionele organisaties, nr. 5-'94

Bosman, A.J.

Informatica en werkverdeling, nr. 11-'94

Bourgonjon, R.H.

Software-constructie en het HBO-informatica-onderwijs. Een gerichte kijk op het visitatierapport, nr. 11-'94

Brussaard, B.K.

Besturing van technologie (in het bijzonder de informatietechnologie), nr. 9-'94

Buitelaar, M. en U. Groen

Business Process Redesign: een nieuwe kijk op informatisering?, nr. 6-'94

Bus, J.C.P.

Het EU-programma voor onderzoek en technologie-ontwikkeling in informatietechnologie (ESPRIT), nr. 3-'94

Castelein, F.

Een andere 'knip' in de opleiding, nr. 11-'94

Dijk, A.J. van

Schermbeeldcommunicatie en autorisatie, nr. 3-'94

Dijk, A.J. van

IMPALA. Een beheersingsmodel voor bedrijfstelefonie-services, thema '94

Dissel, H.G. van en H.P. Borgman

Informatiesystemen in het Magic Kingdom. Een verslag van ICIS'93, nr. 4-'94

Dool, E.C. van den en H.G. van Dissel

Informatici en professionaliteit: Knelpunten bij de toepassing van gedragscodes, nr. 7/8-'94

Eekeren, P.L.T.M. van, P.M. Heinen en F.W.F. Winia

Netwerken: Van technische faciliteit naar interne dienstverlening, thema '94

Eppenhof, B.C.M.

SDM en de nieuwe kleren van de keizer. Flexibilisering doet het ook niet, nr. 9-'94

Gerrits, D., F.K. Goijarts, J. Schouwenaar

Als ze maar weten waar de knoppen zitten... Systeemimplementatie met beleid, nr. 6-'94

Groosman, L.E.

Infogram: Mijn Informatica Zondeval. Of: Wanneer is alle ellende begonnen?, nr. 11-'94

Gwennap, L.

Evaluatie van RISC-architecturen. Afrekening met de 'super'-schreeuwers, nr. 1-'94

Gyseghem, N. Van

Onzekerheid en vaagheid in een objectgeoriënteerd model, nr. 5-'94

Hacquebard, A.E.N.

Een blik in het eindrapport van de visitatiecommissie informatica-opleidingen, nr. 11-'94

Heijden, J.G.M. van der

Toepassingen van agency-theorie in de bestuurlijke informatiekunde, nr. 2-'94

Heusden, G.H.P.J. van en G.C.W. Wijnen

End User Computing vanuit I&A-afdelingen. Een nieuwe aanpak bij de Koninklijke Luchtmacht, nr. 2-'94

Hurk, A.C.M. van den, R.J. van den Berg, H. Maassen en J.J.M. Trienekens

Informatie-infrastructuur als basis voor de herinrichting van bedrijfsprocessen, nr. 7/8-'94

Jurg, P. en E. Zegwaart

Innovatie van de SURFnet infrastructuur, thema '94

Kamphuis, R.

IT-toekomst vraagt 'alles-kunners', nr. 11-'94

Klint, P.

Het Europese ESPRIT-programma: een persoonlijk perspectief, nr. 4-'94

Kranenburg, C.W. en A.J.J. van Riel

Modelmatige systeemontwikkeling, nr. 4-'94

Kroese, M., P.M. Wognum, A.M.C. van Rijn, S.M.M. Joosten en N.J.I. Mars

Methoden voor het ontwikkelen van kennissystemen, nr. 11-'94

Kuijs, J. en M. Stroucken

Over keyboard-junks, functionele postbussen en junk-mail, nr. 12-'94

Laan, E. van der en H. de Vries

Beveiliging van de pin-pas, nr. 10-'94

Lemmen, K.A.M. en H.T. Punter

Het aanpakmodel (1). Methodology Engineering met het MADIS-raamwerk, nr. 5-'94

Lemmen, K.A.M. en H.T. Punter

Het aanpakmodel (2). Methodology Engineering met het MADIS-raamwerk, nr. 6-'94

Lezer, A.

Infogram: Niet de gebruiker, maar de klant, nr. 4-'94

Lohman, T.A.M.

Strategisch belang van integratie van informatie. Een praktijkvoorbeeld uit de installatiebouw, nr. 10-'94

Looijen, M.

De technische infrastructuur, thema '94

Lopes Cardozo, E. en P.M. Heinen

Back to the Future met ATM. Het déjà vu van de spraak-data integratie?, thema '94

Luitjens, S.B.

Infogram: Vechten -- Onderhandelen -- Samenwerken, nr. 12-'94

Mulder, F., J.J. van Amstel, S.K.Th. Boersma, J. van Ravens

Strategische perspectieven voor informatica-opleidingen in het HBO, nr. 11-'94

Mulder, Th.J.

Verbetering door samenwerking, nr. 11-'94

NGI

Informatica-specialisaties in andere domeinen, nr. 11-'94

Nieuwburg, J.M. van

Informatica, informatiekunde, informatiebeheer. Een doolhof van opleidingen, kennisaccenten en specifieke opvattingen, nr. 11-'94

Nijhuis, J.A.G. en L. Spaanenburg

Verleden en heden van vage logica, nr. 5-'94

Offenbeek, M.A.G. van, P.L. Koopman en J.H.T.H. Andriessen

Flexibiliteit in de aanpak van systeemontwikkeling: een keuzemodel met een sociaal-organisatorische optiek, nr. 7/8-'94

Oosterom, N.E. van en G.M. Wijers

Tien vragen en antwoorden over Euromethod, nr. 12-'94

Pous, V.A. de

Over het recht op de digitale snelweg gesproken..., nr. 11-'94

Prakke, F.

Informatica in het hoger beroepsonderwijs, nr. 11-'94

Pronk, C.

Standaardisatie van programmeertalen, nr. 6-'94

Rave, H.G.

IT-ers en de praktijk, nr. 11-'94

Reintsema, S.R.

Informatica-opleidingen in het Nederlandse HBO: Wie is de klant?, nr. 11-'94

Renkema, T.J.W.

Besluitvorming over investeringen in de informatie-infrastructuur, thema '94

Rijsenbrij, D.B.B.

Een repliek op 'SDM en de nieuwe kleren van de keizer' van B. Eppenhof, nr. 9-'94

Rinnooy Kan, A.H.G.

HBO en Informatica, een spiegel vanuit de marktsector, nr. 11-'94

Roodink, A.J. en F.B. van der Meer

Sociale simulatie als ondersteunende methode bij informatiseren, nr. 1-'94

Schelven, P.C. van

Enkele notities over informatica-onderwijs, nr. 11-'94

Snoeck, M.

Formele specificaties: de basis voor kwaliteit, nr. 4-'94

Sprenger, W. en M. van Klaveren

Vakbeweging en technologie, nr. 3-'94

Staring, M.J.H. en J.C.W. Hendriks

Transeuropese communicatie. Op zoek naar onmisbare procedures voor beter communiceren over 1001 Europese telematicanetwerken, nr. 10-'94

Stekelenburg, J.

De grote stap van de 'virtual reality' van de informatica-opleiding naar de harde werkelijkheid van de arbeidsmarkt, nr. 11-'94

Stemerdink, J.D.B., A.P.C. Verschoor, R. de Hoog en M. Kentrop

Mini KADS: Een methode voor kleinschalige kennissysteemprojecten, nr. 12-'94

Stroucken, M. en K. Wingelaar

Elektronische post: Goed verzonden is het halve werk, nr. 9-'94

Thiel, J.M. van

Inductieve analyse van multivariabele gegevens, nr. 6-'94

Tijdens, K. en S.B. Luitjens

Verbetering van informatisering als hink-stap-sprong. Bij het einde van de serie 'Sociaal-organisatorische aspecten van informatisering', nr. 12-'94

Togt, J.J.W. van der

De professionalisering van de informaticus, nr. 3-'94

Twisk, F.N.M. en R.L.C.C. van Montfoort

UI en NIAM-ISDM: Een concreet alternatief (1), nr. 7/8-'94

Twisk, F.N.M. en R.L.C.C. van Montfoort

UI en NIAM-ISDM: Een concreet alternatief (2), nr. 9-'94

Vlasblom, G. en D.B.B. Rijsenbrij

Flexibilisering van de methodologie van systeemontwikkeling, nr. 3-'94

Vogt, H.H. en P.R.H. Hendriks

Code-analyse in de praktijk, nr. 12-'94

Volkers, A.M.

De horeca geautomatiseerd: Gevolgen voor het personeel, nr. 7/8-'94

Vrancken, J.L.M.

Bottom-up processen in de informatietechnologie, nr. 12-'94

Vreven, A.A.

Open systemen, nr. 1-'94

Vreven, A.A.

Systeemontwikkeling: Vrijheid in gebondenheid, nr. 10-'94

Vreven, A.A.

De technische infrastructuur van de Rabobank-organisatie: Eenheid in verscheidenheid, thema '94

Vriens, L. en E. Berghout

Beoordeling van netwerkinvesteringen: De kloof tussen theorie en praktijk, nr. 9-'94

Wagter, H.

De informatica als storende factor. Kanttekeningen bij het rapport van de visitatiecommissie informatica-opleidingen, nr. 11-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Integratie en uitzondering, nr. 1-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Coach, nr. 2-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Experimenten, nr. 3-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Ramsj, nr. 5-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Meevaller, nr. 6-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Stofnesten, nr. 7/8-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Menselijke domheid, nr. 9-'94

Wisse, P.E.

Infogram: Rotfiets, nr. 10-'94

Zee, H.T.M. van der

Efficiënte en effectieve systeemontwikkeling met Rapid Application Development, nr. 1-'94

Boekbesprekingen

Abrahams, Paul W. en Bruce R. Larson

UNIX for the Impatient

(besproken door A. Dekker), nr. 6-'94

Apt, K.R., J.W. de Bakker en J.J.M.M. Rutten

Logic programming languages: Constraints, functions and objects

(besproken door D. Roorda), nr. 10-'94

Arthur, Lowell Jay

Rapid evolutionary development: Requirements, prototyping & software creation

(besproken door G. Vlasblom), nr. 4-'94

Bekke, J.H. ter

Semantic data modeling

(besproken door D. Cuypers), nr. 6-'94

Bennatan, E.M.

Software project management: A practitioner's approach

(besproken door W.J. van Zijp), nr. 11-'94

Bret, Michel

Image synthesis

(besproken door J.B.T.M. Roerdink), nr. 5-'94

Brunninkhuis, A.E.J. en A.H.M. Kerkhoff

Kaarten of passen? Smartcards in de Nederlandse gezondheidszorg

(besproken door M.A. Dutrée), nr. 12-'94

Coolen, T.M.T.

De machine voorbij: Over het zelfbegrip van de mens in het tijdperk van de informatietechniek

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 11-'94

Custer, H.

Inside Windows NT

(besproken door J.A. Durieux), nr. 9-'94

Davis, Gordon B. en Thomas R. Hoffman

Managing information: How information systems impact organizational strategy

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 6-'94

Davis, William S.

Operating systems: A systematic view

(besproken door R.J. Verleye), nr. 4-'94

Dicker, Mat, Karel Lemmen en Henk Plessius

Gegevensmodellering met het entiteit-relatiemodel en de taal Gordas (2e druk), Informaticareeks Open Universiteit

(besproken door J.L.G. Dietz), nr. 5-'94

Friedman, Daniel P., Mitchell Wand, en Christopher T. Haynes

Essentials of programming languages

(besproken door A. Kaldeway), nr. 5-'94

Frissen, P.H.A. e.a.

European public administration and informatization

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 4-'94

Goes, J.H.G., R. Hermans, P. Voortman

Investeren in automatiseren

(besproken door A.J. van Reeken), nr. 3-'94

Guengerich, S.

Downsizing information systems

(besproken door R.J. Verleye), nr. 3-'94

Hartman, W.

Organisatie van de informatie verzorging

(besproken door J.P.J. Verkruijsse), nr. 6-'94

Haspel, Ton van den

Client server management

(besproken door B. Tideman), nr. 11-'94

Huizingh, K.R.E.

Marketing informatiesystemen: Perspectief voor een ontwikkelingspad

(besproken door A. Beek), nr. 5-'94

Huppes, T.

Informatisering en de kwaliteit van bestuur en samenleving

(besproken door A. Beek), nr. 2-'94

Jones, N.D., C.K. Gomard en P. Sestoft

Partial evaluation and automatic program generation

(besproken door J.A. Durieux), nr. 10-'94

Kaelbling, L.P.

Learning in embedded systems

(besproken door F. Verdenius), nr. 12-'94

Kemna, A.M.Ch. en A.W. Neisingh

Twintig over Informatietechnologie en Recht

(besproken door C. Prins), nr. 11-'94

Klaauw-Koops, F.A.M. van der en S.F.M. Corvers

Informaticarecht: Een praktische handleiding

(besproken door J.P. Bergfeld), nr. 7/8-'94

Koppens, Sander en Bas Meyberg

Operationeel beheer van informatiesystemen

(besproken door G.P.A.J. Delen), nr. 11-'94

Lacity, M.C. en R. Hirschheim

Information systems outsourcing: Myths, metaphors and reality

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 10-'94

Lewi, Johan, Karel de Vlaminck, Eric Steegmans en Ivo Van Horebeek

Software development by LL(1) syntax description

(besproken door P. Klint), nr. 3-'94

Leyland, Valerie

Electronic Data Interchange: A management view

(besproken door F.B.E. van Blommestein), nr. 11-'94

Looijen, M.

Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

(besproken door C. Bron), nr. 4-'94

Lyytinen, K. en V.P. Tahvanainen (eds.)

Next generation CASE tools. Studies in Computer and Communications Systems, Volume 3

(besproken door M. Snoeck), nr. 2-'94

Mandrioli, Dino en Bertrand Meyer (ed.)

Advances in object oriented software engineering

(besproken door M. Snoeck), nr. 3-'94

NGI (Afdeling Beveiliging)

Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

(besproken door W.G.M.A. Reijnders), nr. 5-'94

NGI (Afdeling Beveiliging)

Risico-analyse en risicomanagement

(besproken door W.G.M.A. Reijnders), nr. 4-'94

NGI (Werkgroep Functies Bestuurlijke Informatica van de Commissie Beroepsontwikkeling)

Taken en functies in de bestuurlijke informatica. Een voorstel tot ordening

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 1-'94

Nieuwenboer, A.P. den, en Th.F.M. Veltman

Veranderkundig perspectief van informatiemanagement; organisatie-ecologisch denken en klantgericht veranderen

(besproken door S.B. Luitjens), nr. 9-'94

Norris, Mark en Peter Rigby

Software engineering explained

(besproken door J.C. van Vliet), nr. 4-'94

Oirsouw, R. van, J. Spaanderman en H. de Vries

Informatie-economie: Investeringsstrategie voor de informatievoorziening

(besproken door T.J.W. Renkema), nr. 7/8-'94

Overbeek, Paul en Wim Sipman

Informatiebeveiliging; een praktische gids voor de bescherming van uw gegevens

(besproken door D.P. de Jong en L.P. de Weijer), nr. 1-'94

Praat, Jan van en Hans Suerink

Inleiding EDP-Auditing. Kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen

(besproken door J.P.J. Verkruijsse), nr. 2-'94

Praat, Jan van en Hans Suerink

Praktijkboek Inleiding EDP-Auditing

(besproken door J.P.J. Verkruijsse), nr. 2-'94

Putnam, Lawrence H. en Ware Myers

Measures for excellence; Reliable software on time, within budget

(besproken door R.I. Mulder), nr. 1-'94

Rodabaugh, S.E., E.P. Klement en U. Höhle

Applications of category theory to fuzzy subsets

(besproken door H.P. Rodenburg), nr. 3-'94

Ruijter, Erik de

(De-)centrale automatisering: Rekencentrum, downsizing en pc-wildgroei

(besproken door Th.J. Mulder), nr. 9-'94

Schefström, D. en G. van den Broek (eds.)

Tool integration, environments and frameworks

(besproken door P.L.A. ter Velde), nr. 12-'94

Schreiber, G., B. Wielinga & J. Breuker (eds.)

KADS: A principled approach to knowledge based system development

(besproken door F. Verdenius), nr. 7/8-'94

Sharkey, Noel

Connectionist natural language processing

(besproken door R. Op den Akker), nr. 2-'94

Stichting SERC

Het specificeren van software-kwaliteit: Een praktische handleiding

(besproken door A.H. Bauer), nr. 6-'94

Takamori T. en K. Tsuchiya

Robotics, mechatronics and manufacturing systems

(besproken door J.G.J.M. Benders), nr. 11-'94

Tansel, A.U., J. Clifford, Sh. Gadia, S. Jajodia, A. Segev en R. Snodgrass

Temporal databases: Theory, design, and implementation

(besproken door J. Wijsen), nr. 12-'94

Verhelst, M.

Objectgerichte systeemontwikkeling

(besproken door J.C. van Vliet), nr. 3-'94

Vliet, J.C. van

Software engineering: Principles and practice

(besproken door G. Vlasblom), nr. 12-'94

Vytopil, Jan

Formal techniques in real-time and fault-tolerant systems

(besproken door R.M. Tol), nr. 11-'94

Waldrop, M.M.

Complexity: The emerging science at the edge of order and chaos

(besproken door R.J. Verleye), nr. 9-'94

Wheeler, T.

Open Systems Handbook

(besproken door R.J. Verleye), nr. 5-'94


Handboek Netwerkmanagement

Rendement van uw netwerk

'Hoe biedt ik mijn organisatie nu, maar ook in de toekomst, een maximaal rendement op de gedane investeringen in mijn netwerk?'. Een vraag die u zich, als netwerkmanager, continu moet stellen. Want als ú dat niet doet, dan zal uw baas u dat wel vragen.

Hoe u dat doet? Met behulp van het Handboek Netwerkmanagement! Dit praktijkboek toont u hoe u de ideale balans kunt vinden tussen de efficiency, betrouwbaarheid en veiligheid van het netwerk.

Het Handboek Netwerkmanagement

Het Handboek Netwerkmanagement verwierf zich onder netwerkmanagers en adviseurs in korte tijd het predikaat 'standaard naslagwerk'. Waar andere uitgaven slechts enkele facetten beschrijven, beslaat deze unieke uitgave uw totale vakgebied. Een prettig idee: u weet in elk geval dat u, ingeval van nood, terug kunt vallen op een complete informatiebron.

Hoge eisen

Het Handboek Netwerkmanagement voldoet aan de hoge eisen die aan een bruikbaar naslagwerk gesteld mogen worden. Een inventarisatie:

* adviezen, tips en methoden voor effectief netwerkbeheer

* informatie en ontwikkelingen m.b.t. protocollen, OSI, etc.

* complete, actuele overzichten van alle netwerkprodukten

* vroegtijdige signaalfunctie met de nieuwsbrief 'Actuele Informatie'.

Altijd bij de tijd

Gedegen aanvullingen houden uw naslagwerk bij de tijd. Per jaar ontvangt u vier updates van gemiddeld 145 pagina's. De nieuwsbrief 'Actuele Informatie' verschijnt 8 keer per jaar, op 16 pagina's en bevat tijdige signaleringen van nieuwe ontwikkelingen.

Abonnementen

Nieuwe abonnees ontvangen een compleet bijgewerkt handboek. De prijs van de eerste aanschaf is afhankelijk van de omvang. Midden '95 betaalt u voor bijna 1.600 pagina's tellende handboek fl. 295,-. In het voor- en najaar hebt u gedurende twee weken recht op een aantrekkelijke korting. Voor inlichtingen over onze aanbiedingen kunt u bellen met onze afdeling Marketing Services, telefoon: 05700-48970.

Het tarief voor de updates en de nieuwsbrief bedraagt in 1995 63 cent per geleverde pagina.

Uw abonnement loopt tot wederopzegging.

INHOUD HANDBOEK NETWERKMANAGEMENT

Inleiding

Nieuwsbrief 'Actuele Informatie'

1. Netwerkmanagement, een overzicht

1.	Netwerkmanagement en de netwerkmanager

2.	Belangrijke concepten voor de netwerkmanager

3.	De organisatie van het netwerkmanagement

4.	Componenten van netwerken en de gevolgen voor het beheer

Index

2. Belangrijke concepten voor de netwerkmanager

1.	Datacommunicatie en OSI

1.1.	Belangrijke principes van datacommunicatie

1.2.	Het OSI-model

1.3.	TMN

1.4.	Omnipoint

2.	Soorten netwerken en hun kenmerken

2.1.	LAN-topologieën

2.2.	LAN

2.3.	WAN

3.	Protocollen

3.1.	Protocollen: algemeen

3.2.	Keuzecriteria bij protocollen

3.3.	Belangrijkste protocollen

3.4.	Netwerkmanagementprotocollen: algemeen

4.	OSI-management

4.1.	Configuration-management

4.2.	Performance-management

4.3.	Fault-management

4.4.	Security-management

4.5.	Accounting-management

4.6.	Toevoegingen/uitbreidingen

5.	Netwerkdiensten

5.1.	Intern

5.2.	Extern

6.	Client/server

6.1.	Basisoverwegingen voor het ontwerp van gedistribueerde systemen

6.2.	Databases binnen het netwerk

6.3.	Client/server-architecturen

7.	Overzicht deel 2

Index

3. De organisatie van het netwerkmanagement

1.	Plannen

1.1.	Initiëren

1.2.	Inventariseren

1.3.	Begroten: kosten en baten

1.4.	Fasering

1.5.	Alternatieven en selectie

2.	Bouwen

2.1.	Leveranciers

2.2.	Contracten

2.3.	Onderhoud, zelf doen of uitbesteden?

2.4.	Documentatie

3.	Invoeren

4.	Beheren

4.1.	Inrichting beheersorganisatie (volgens OSI-management met aanvullingen)

4.2.	Documentatie

4.3.	Registratie

4.4.	Hulpmiddelen bij het beheer

4.5.	Opleidingen

4.6.	Kosten van het beheer

4.7.	Uitbesteden

4.8.	Service Level Agreements (SLA's)

5.	Evalueren

5.1.	Evaluatie van het huidige netwerk

5.2.	Toekomstige eisen

6.	Aanpassingen aan bestaande netwerken

6.1.	Uitbreidingen

6.2.	Internetworking

6.3.	Externe netwerken

7.	Overzicht deel 3

Index

4. Componenten van netwerken en de gevolgen voor het beheer

1.	Lijnen

1.1.	Algemeen: kwaliteit en keuze

1.2.	Interfaces en beheer

2.	Kabels

2.1.	Twisted pair en coaxiale kabels

2.2.	ICS

2.3.	Glasvezel

2.4.	BKN

3.	Componenten op de fysieke laag

3.1.	Netwerkkaarten

3.2.	Adapters

3.3.	Transceivers

3.4.	Connectoren

3.5.	Hubs voor lokale netwerken

3.6.	MAU's

3.7.	Concentrators

3.8.	Multiplexers

3.9.	Repeaters

3.10	Modems

4.	Componenten op de verbindingslaag

4.1.	PAD's

4.2.	NIU's

4.3.	Bridges

5.	Componenten op de netwerklaag

5.1.	Routers

5.2.	Brouters

5.3.	Switches

5.4.	PBX-switches

6.	Componenten op de applicatielaag

6.1.	Gateways

6.2.	Servers

6.3.	Terminals

6.4.	Werkstations

6.5.	Randapparatuur

6.6.	Applicaties

6.7.	Terminal emulators

6.8.	Display terminals

7.	Componenten voor de netwerkmanager

7.1.	Netwerk Operating Systemen

7.2.	Netwerk Management Software

7.3.	Netwerk Management Apparatuur

7.4.	Power Protection System

7.5.	Computeruitwijk

8.	Overzicht deel 4

Index

5. Produktinformatie over componenten van netwerken

1.	Netwerkbekabelingssystemen

2.	Componenten op de fysieke laag

2.1.	Netwerkkaarten

2.2.	Adapters

2.3.	Transceivers

2.4.	Connectoren

2.5.	Hubs

2.6.	MAU's

2.7.	Concentrators

2.8.	Multiplexers

2.9.	Repeaters

2.10	Modems

3.	Componenten op de verbindingslaag

3.1.	PAD's

3.2.	NIU's

3.3.	Bridges en routers

4.	Componenten op de netwerklaag

4.1.	Brouters

4.2.	Switches

4.3.	Network Access Servers

5.	Componenten op de applicatielaag

5.1.	Gateways

5.2.	Servers

5.3.	Terminal emulators

5.4.	Display terminals

6.	Componenten voor de netwerkmanager

6.1.	Netwerk Operating Systemen

6.2.	Netwerk Management Software

6.3.	Netwerk Management Apparatuur

7.	Leveranciergegevens

7.1.	Merken en leveranciers

7.2.	Leveranciersadressen


Praktijkgids De Controller & Informatiemanagement

De controller & informatiemanagement

Automatisering heeft een enorme invloed op bedrijfsprocessen en informatiestromen. Dus met name ook op het financiële beheer. Daarom is het noodzakelijk dat financieel verantwoordelijken kennis bezitten van die aspecten van de automatisering die voor zijn of haar functioneren van belang zijn. De wijze waarop de gegevens ter beschikking komen vanuit de diverse afdelingen is immers ingrijpend veranderd.

Praktijkgids

De uitgave Praktijkgids De Controller & Informatiemanagement is een echte praktijkgids die een zodanige ondersteuning biedt dat financieel managers ook in een geautomatiseerde organisatie hun positie kunnen blijven innemen. De praktijkgids bevat veel instrumenten, voorbeelden, checklisten, tips en adviezen die de lezer goed voorbereiden op de gevolgen van de automatisering voor de financiële taken, en helpen bij de uitvoering van werkzaamheden op het gebied van automatisering.

Wie nog meer?

Dit handboek is evenwel niet uitsluitend voor financieel managers en controllers. Ook informatici en adviseurs die vanuit hun discipline vaak gesprekspartner zijn binnen automatiseringsprojecten, dienen inzage in de materie te hebben. De Praktijkgids biedt hen inzage in de probleemgebieden van - wellicht - hun belangrijkste 'klanten': de financieel managers en controllers.

Altijd bij de tijd

Gedegen aanvullingen houden uw naslagwerk bij de tijd. Per jaar ontvangt u vijf afleveringen van gemiddeld 120 pagina's. De nieuwsbrief 'Trends & Interviews' verschijnt 8 keer per jaar, op 16 pagina's en bevat tijdige signaleringen van trends en nieuwe ontwikkelingen, gekoppeld aan achtergrond-interviews met financieel verantwoordelijke managers. .

Abonnementen

Nieuwe abonnees ontvangen een compleet bijgewerkt handboek. De prijs van de eerste aanschaf is afhankelijk van de omvang. Midden '95 betaalt u voor het ruim 1.800 pagina's tellende handboek fl. 295,-. Abonnees ontvangen tevens gratis een diskette, die snelle toegang biedt tot de (waardevolle) inhoud van de Praktijkgids. Met behulp van de inhoudsopzet en samenvattingen op deze diskette bent u in staat snel de gezochte informatie te vinden. In het voor- en najaar hebt u gedurende twee weken recht op een aantrekkelijke korting. Voor inlichtingen over onze aanbiedingen kunt u bellen met onze afdeling Marketing Services, telefoon: 05700-48970.

Het tarief voor de afleveringen en de nieuwsbrief bedraagt in 1995 63 cent per geleverde pagina.   Uw abonnement loopt tot wederopzegging.

INHOUD PRAKTIJKGIDS DE CONTROLLER & INFORMATIEMANAGEMENT

Ten Geleide

1	Terreinverkenning

1.1	De controller

1.1.1	De managementcyclus van de controller in vogelvlucht

1.1.1.A	Financieel beleid

1.1.1.B	Inrichting van de Administratieve Organisatie

1.1.1.C	Financieel beheer en financiële berichtgeving

1.1.1.D	Evaluatie en bijstelling

1.2	De controller en informatiemanagement

1.2.1	De managementcyclus van informatiemanagement in vogelvlucht

1.2.1.A	Informatiebeleid en -planning; begrippen en denkkaders

1.2.1.B	Systeemrealisatie

1.2.1.C	Systeemexploitatie en -beheer

1.2.1.D	Evaluatie en bijstelling

1.2.2	Het belang van informatiemanagement voor controlling

1.2.2.A	Werkveld 1: beleids- en planvorming

1.2.2.B	Werkveld 2: inrichting

1.2.2.C	Werkveld 3: exploitatie en beheer

1.2.2.D	Werkveld 4: evaluatie en bijstelling

2	Werkveld 1: Informatiebeleid en financieel beleid

2.1	Financiële toepassingsgebieden

2.1.1	Financial-accounting-systemen

2.1.1.A	Financial accounting

2.1.2	Management-accounting-systemen

2.1.2.A	Management accounting systemen

2.1.3	Elektronische berichtenuitwisseling

2.1.3.A	Beveiliging van de elektronische berichtenuitwisseling

2.1.4	Elektronisch bankieren

2.1.4.A	Verschijningsvormen van elektronisch bankieren

2.1.4.B	Elektronisch bankieren in de praktijk

2.1.4.C	Informatiemanagement bij de treasury

2.2	Financiële aspecten bij de keuze van middelen

2.2.1	Infrastructurele (gemeenschappelijke) middelen

2.2.1.A	Stagnaties in informatiegebruik

2.2.1.B	De informatie-infrastructuur, het zenuwstelsel van de moderne organisatie

2.2.2	Gegevens: databases

2.2.3	Programmatuur: pakketselectie of maatwerk

2.2.3.A	Selectie van een financieel pakket: een praktische handleiding

2.2.3.B	Weerstandsvermindering bij invoering van financiële pakketten

2.2.3.C	Praktijkervaringen met het SAP R/2-systeem bij AKZO Nobel Coatings BV

2.2.4	Technische uitrusting: apparatuur en netwerken

2.2.5	Organisatorische regelingen

2.2.5.A	Het informatiestatuut; een instrument bij het inrichten van de informatiehuishouding

2.2.6	Methoden en procedures

2.2.6.A	Wegwijs in methoden voor Integrale Systeemontwikkeling: de ontwikkelactiviteiten

2.2.6.B	Inleiding bij 'Wegwijs in de produkten van Integrale Systeemontwikkeling'

2.2.6.C	Wegwijs in de produkten van Integrale Systeemontwikkeling

2.2.6.D	Een projectmatige aanpak van het informatiewezen

2.2.7	Kosten/batenanalyses

2.2.7.A	Inzicht in en beheersing van kosten en baten van IT

2.2.7.B	Een investeringsplan voor informatietechnologie

2.2.7.C	Bepaling van kosten en baten van automatiseringsprojecten met de KBA-methode

2.3	Financiële aspecten van de organisatie van IM

2.3.1	Centraal versus decentraal

2.3.1.A	Centralisatie en decentralisatie van de automatisering

2.3.1.B	Synergie versus autonomie in organisatie en informatiesystemen

2.3.2	Lijn versus staf

2.3.2.A	Het managen van automatisering door de gebruikersorganisatie

2.3.3	Uitbesteden versus zelf doen

2.3.3.A	Facilities management: praktijk of alleen discussieonderwerp?

2.3.4	Bemanning

2.3.5	Uitwijk

2.3.5.A	Geen computer..: Geen informatie, geen business!

3	Werkveld 2: (Her)inrichting informatiehuishouding en A.O.

3.1	Financiële aspecten bij de specificatie van eisen

3.1.1	Kwaliteitseisen van informatie

3.1.1.A	De kwaliteit van informatie

3.1.1.B	Een model voor de inrichting van bestuurlijke informatievoorziening

3.1.1.C	Managementinformatie zonder fratsen?

3.1.1.D	Oordeelsvorming over de kwaliteit van bestuurlijke informatie in een organisatie

3.1.1.E	Kantoorautomatisering. Het gebruik en het beheer van technologie op de werkplek

3.1.2	Calculatiemethoden

3.1.3	Gegevensconsistentie tussen organisaties

3.1.4	Beveiliging

3.1.4.A	Beveiliging en risicomanagement

3.1.4.B	Het treffen van beveiligingsmaatregelen

3.1.4.C	Beheersing van de kosten van beveiliging

3.1.5	Risicoanalyse

3.1.5.A	Projectrisicoanalyse en -management

3.2	Financiële aspecten bij de realisatie

3.2.1	Ontwikkeltools

3.2.1.A	Een realistisch CASE-tool-budget

3.2.2	Selectie van apparatuur

3.2.2.A	De selectie van hardware en systeemsoftware

3.2.3	Geautomatiseerde handboeken

3.2.3.A	Gebruikersdocumentatie: de geïntegreerde en geautomatiseerde benadering

3.2.3.B	Aandachtspunten bij de implementatie van administratieve organisatie. Op weg naar een pragmatische AO

3.2.4	Contractering

3.2.4.A	Automatiseringscontracten en systeemintegratie in de praktijk

3.2.5	Projectbeheersing

3.2.5.A	Een project: een ruwe schets of een stafkaart?

3.2.5.B	Het veranderende traject van systeemrealisatie

3.3	Financiële en organisatorische aspecten bij de implementatie

3.3.1	Conversie

3.3.2	Implementatiestrategie

3.3.2.A	Hoera, het systeem werkt! Implementeren van een financieel systeem in een turbulente omgeving

3.3.3	Organisatorische aspecten

3.3.3.A	Risico's bij integratie

3.3.3.B	Administratieve organisatie van de logistiek

3.3.3.C	Integraal vastleggen van de Administratieve Organisatie. Deel 1

4	Werkveld 3: Exploitatie en beheer

4.1	Financiële aspecten van exploitatie

4.1.1	Exploitatietaken (extern of in eigen beheer)

4.1.1.A	Outsourcing en beheersbaarheid

4.1.2	Beoordeling prijs/kwaliteit

4.1.2.A	Informatie-onderhoud: een efficiënte kijk op het toetsen van informatievoorziening en informatiegebruik

4.2	Financiële aspecten van beheer

4.2.1	Soorten beheer

4.2.1.A	Systeembeheer: rol en verantwoordelijkheid van de controller

4.2.1.B	Beheer van de informatiehuishouding

4.2.2	Beoordeling prijs/kwaliteit

4.2.2.A	Het selecteren van IT-investeringen: een methode

4.2.2.B	Waardebepaling van software

4.3	Financiële aspecten van gebruik

4.3.1	Gebruik van IT bij financiële rapportages

4.3.1.A	Van financial accounting reporting naar EIS

4.3.1.B	Toepassing van EIS bij de NS: een casus

4.3.2	Beoordeling prijs/kwaliteit

5	Werkveld 4: Evaluatie en bijstelling

5.1	Financiële aspecten van de 1e lus (beleid/plan)

5.1.A	Evaluatie van de informatievoorziening

5.2	Financiële aspecten van de 2e lus (systeemrealisatie/inrichting A.O.)

5.2.A	Evaluatie decentraal systeembeheer

5.2.B	Post-implementatie review

5.3	Financiële aspecten van de 3e lus (beheer van operationele systemen)

5.3.A	Informatievoorziening: structureel of toch ad-hoc?

5.3.B	Huidige software vervangen of toch herinrichten?

5.3.C	Kwantitatieve kwaliteitsverbetering en benchmarking van de informatievoorziening. Casus: Het benchmarkingproces voor het gebruik van informatietechnologie. Casus: Een meet- en regelsysteem voor de automatiseringsorganisatie

5.3.D	Systeemevaluatie

6	Bijzondere onderwerpen

6.1	Software

6.1.A	Software voor de financiële administratie

6.1.B	Software voor de inkoop-, verkoop- en voorraadadministratie

6.1.C	Software voor de projectadministratie

6.1.D	Software voor managementtoepassingen

6.1.E	Software voor Treasury Management

6.2	Adressen

6.2.A	Adressen softwareleveranciers

6.2.B	Adressen leveranciers treasury-pakketten

6.3	Wetgeving

6.3.A	Bewaren van documenten: hoe, waarom en wat?

6.3.B	Computerwetgeving en de controller

6.3.C	Computermisbruik; wat kan de controller ertegen doen?

6.4	Subsidies

6.4.A	Subsidies en financieringsregelingen voor controllers

6.4.B	Europese subsidieregelingen

6.5	Opleidingen

6.5.A	De controller en Personnel Development

6.5.B	De postdoctorale controllersopleidingen in Nederland

6.5.C	Post-HBO controllersopleidingen

6.6	Leasing

6.6.A	Leasing: bekend en onbemind?

6.6.B	Leasing en de financiële consequenties

6.6.C	De juridische aspecten van lease

6.7	Internationalisering

6.7.A	Controller in een internationale omgeving

6.8	Privacy

6.8.A	De Wet Persoonsregistraties en de gevolgen voor de A.O.

6.9	Overheid

6.9.A	Controller bij de overheid: een extra dimensie

7	De controller en trends in de informatietechnologie

7.1	Toepassingsgebieden

7.1.1	Informatie als dienst/IT in produkten

7.1.1.A	Informatie en IT in business; een overview

7.1.1.B	Belangrijkste IT-trends voor de controller

7.1.2	IT als elektronisch communicatiekanaal

7.1.2.A	Gebruiksmogelijkheden van ISDN

7.1.3	IT in het primair proces

7.1.4	Informatiesystemen ter ondersteuning van het primair proces

7.1.4.A	Documentaire informatiesystemen en work flow-management

7.1.4.B	De controller en zijn zorg(en) voor het milieu

7.1.5	Informatiesystemen ter ondersteuning van beherende processen

7.1.6	Informatiesystemen ter ondersteuning van besturende processen

7.1.6.A	Externe informatievergaring

7.1.7	Integratie van toepassingen

7.2	Mensen en middelen

7.2.1	Mensen: functies in de informatica

7.2.1.A	Taken en functies in de bestuurlijke informatica

7.2.2	Gegevens: management, modellering, database

7.2.2.A	Gegevens en bedrijfsadministratie

7.2.3	Technische uitrusting: apparatuur, programmatuur, communicatiefaciliteiten (netwerken)

7.2.4	Organisatie van de informatiefunctie: centraal/decentraal georiënteerde organisatiemodellen

7.2.4.A	Organisatie van de informatiefunctie

7.2.4.B	Ondernemend managen van informatietechnologie

7.2.5	Methoden (informatieplanning, systeemrealisatie, projectmanagement)

7.2.6	Financiën: automatiseringskosten, doorbelasting, financiering

7.2.6.A	Doorbelasting van automatiseringskosten

7.2.6.B	Beheersen van kosten van netwerken

7.3	Trends en interviews


Checklisten Informatiemanagement

De absolute zekerheid dat u niets over het hoofd ziet!

De complexiteit van processen en systemen vergt vaak meer van u dan alleen uw parate kennis. Een naslagwerk is dan onontbeerlijk. Het liefst een praktisch naslagwerk dat inzicht en overzicht biedt en waar u altijd van op aan kunt.

Checklisten

De uitgave Checklisten Informatiemanagement van Kluwer Bedrijfswetenschappen helpt u dan snel op weg. Door het stellen van de juiste vragen en het aanreiken van de juiste te ondernemen akties, leiden de checklisten u stap voor stap naar de oplossing van het probleem. Met de zekerheid dat u niets over het hoofd ziet en dat u het overzicht behoudt. Concreet, praktisch en zonder overbodige theoretische verhalen.

Altijd bij de tijd

Drie keer per jaar ontvangen abonnees nieuwe checklisten over de meest actuele onderwerpen. Informatie waarmee uw handboek up to date blijft en steeds waardevoller wordt. Elke aflevering bevat zo'n 135 pagina's.

Abonnementen

Nieuwe abonnees ontvangen een compleet bijgewerkt checklisten-handboek. De prijs van de eerste aanschaf is afhankelijk van de omvang. Midden '95 betaalt u voor het ruim 1.500 pagina's tellende handboek slechts 195 gulden. In het voor- en najaar hebt u gedurende twee weken recht op een aantrekkelijke korting. Voor inlichtingen over onze aanbiedingen kunt u bellen met onze afdeling Marketing Services, telefoon: 05700-48970.

Het tarief voor de afleveringen bedraagt in 1995 62 cent per geleverde pagina.

Uw abonnement loopt tot wederopzegging.


Netwerkmanagementdag

Kluwer Bedrijfswetenschappen organiseert jaarlijks, begin december, de Nationale Netwerkmanagementdag. In 1994 was het thema 'Performance management'. Dit congres bood netwerkmanagers en adviseurs in één dag een compleet overzicht:

- wat houdt performance management in?

- wat doen uw collega's intussen aan performance management?

- hoe pakt u performance management in uw organisatie aan?

- hoe verkoopt u uw beleid intern in uw organisatie?

Met ruim 200 bezoekers was de Netwerkmanagementdag 1994 een groot succes. Tijdens de pauzes konden de bezoekers een 'informatiemarkt' bezoeken, alwaar de produkten die netwerkmanagers ten dienste staan om aan performance management te gaan doen, gedemonstreerd werden en waar advies ingewonnen kon worden.

Het thema voor de Netwerkmanagementdag 1995 is: Succesvol veranderen!

Aan de orde komt onder meer:

•	inzicht in de veranderende positie van de netwerkmanager;

•	het aanbod en de overweging bij keuze van een tool;

•	oog hebben voor de veranderingen in de wereld om je heen: een reis door de wereld van draadloze communicatie, internetten etc.

•	de aansluiting van het eigen netwerk op Internet voor service aan klanten en gebruikers en de daarbij komende beveiliging

•	hoe blijven medewerkers inzetbaar.

Omstreeks oktober 1995 is het volledige programma bekend. U kunt uw interesse kenbaar maken op de bestel-/informatiebon. U kunt ook bellen met onze afdeling Seminars, mevrouw Marijke Zonderman, telefoon: 05700-48925.


IT-Management Select

De vernieuwde uitgave van Management & Organisatie van Automatiseringsmiddelen!

Gezien de ontwikkelingen op het gebied van IT management was een herbezinning op de formule van M&O noodzakelijk.

IT-Management Select blijft vasthouden aan de selectie en vertaling van artikelen uit de internationale vakpers. Er wordt alleen nog strenger geselecteerd uit een groter aantal vaktijdschriften om u te verzekeren van het beste uit de internationale vakliteratuur. Bovendien zal het soort artikelen veranderen. Er zal veel aandacht geschonken worden aan de veranderende rol van IT, de eisen die dit stelt aan het management en de mogelijkheden die IT biedt voor innovatie.

De 'select'-formule bespaart u veel tijd!

De 4 afleveringen per jaar van IT-Management Select vervullen voor u de tijdrovende select-formule. De redactie leest vele internationale vaktijdschriften en selecteert daaruit de beste artikelen die nuttige informatie bevatten over optimale anticipatie op de veranderingen waar IT-managers mee te maken krijgen. Zoals bijvoorbeeld artikelen  over strategische ontwikkelingen op IT- en communicatietechnologiegebied met daarbij als belangrijkste vraag hoe deze zijn in te passen in de organisatie. Bovendien bevat elke aflevering cases met relevante praktijkervaringen uit Nederland en België. Ook samenvattingen van artikelen, wanneer deze volstaan, worden opgenomen in de rubriek Select Kort. De artikelen worden vertaald en voorzien van redactioneel commentaar.

IT-Management Select

Vier afleveringen van deze praktijkuitgave, en u bent altijd volledig op de hoogte van alle relevante literatuur die verschijnt op dit gebied. Gemiddeld zijn de afleveringen zo'n 100 pagina's dik. Abonnees betalen in 1995 en 1996 f 95,- (excl. BTW) per aflevering.

Eenvoudig kennismaken

Bel even met onze afdeling Marketing Services, telefoon 05700 - 48970. En sluit een proefabonnement af.

U ontvangt dan de meest recente aflevering gratis, ter beoordeling. Deze aflevering mag u te allen tijde behouden. En u krijgt gedurende drie weken de mogelijkheid het abonnement te overwegen. Wilt u toch geen abonnement, dan moet u ons dat eenvoudig even laten weten middels een briefje. En als u abonnee wenst te blijven, dan hoeft u niets te doen! Wij noteren uw abonnement en vanaf dat moment ontvangt u automatisch alle nieuwe afleveringen! U kunt uw abonnement per aflevering opzeggen.

Inhoud IT-Management Select 1/95

Ten geleide

Lawrence H. Putnam	De economische waarde van het stijgen op de SEI-schaal

S.E. Goodman	De wereldwijde verspreiding van

L.I. Press	Internet: patronen en problemen

S.R. Ruth

A.M. Rutkowski

Snehamay Banerjee	Beveiliging in de EDI-omgeving

damodar Y. Golhar

William J. Kettinger	Hebben strategische informatie-

Varun Grover	systemen werkelijk nut? Een

Albert H. Segars	analyse van klassieke strategische IT-cases

Martin Richards	De tien belangrijkste onderdelen

Lee Pelley	van hoger onderwijs in de

informatica

ir. R.J. Mersel	Gedistribueerde databases in de

drs. J. de Boer	praktijk: de BasisRegistratie Personen bij het GAK

Casusartikel

Marcel Haag	Reglementering van de tele-

Hans Schoof	communicatie en kabel-TV-

infrastructuren in de EG

R. Weber	Van electronic mail tot

multimediale post

Patrick Horster	Privacy Enhanced Mail;

Michael Portz	een standaard voor beveiliging van elektronisch berichtenverkeer binnen Internet

K. Altinkemer	Outsourcing van informatie-

A. Chaturvedi	systemen: onderwerpen en

R. Gulati	bewijzen

Checklist


ISB-nummers
ISBN

  90 201 1990 7 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

  90 201 1991 5 PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren - studieboek

  90 201 2427 7 Praktijkboek WP 5.1

  90 201 2536 2 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

  90 201 2537 0 Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

  90 201 2538 9 Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

  90 201 2573 7 Praktijkboek Symphony

  90 201 2626 1 Werken met Windows

  90 201 2629 6 Kluwer DOS 6 Gids

  90 201 2635 0 Praktijkboek Windows 3.1

  90 201 2653 9 Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek

  90 201 2654 7 Gegevensbeheer met dBASE IV - werkboek

  90 201 2655 5 Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

  90 201 2656 3 Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

  90 201 2712 8 Windows 3.1 tips en technieken

  90 201 2720 9 Zakboekje Excel 4 voor Windows

  90 201 2729 2 Wegwijs in Windows 3.1

  90 201 2731 4 Gebruikershandboek Windows 3.1

  90 201 2770 5 Werken met MS-DOS 6

  90 201 2771 3 Microgids MS-DOS 6

  90 201 2772 1 Microgids MS-DOS 6 - batchprogramma's

  90 201 2775 6 Werken met Microsoft Works 3/DOS

  90 201 2781 0 Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12

  90 201 2782 9 De Kluwer Windows 3.1 Gids

  90 201 2783 7 PC Training WordPerfect Presentations

  90 201 2784 5 Van start met DOS 6

  90 201 2794 2 Introductie PC gebruik

  90 201 2795 0 Basiskennis computergebruik

  90 201 2796 9 Tekstverwerking & automatisering

  90 201 2819 1 Praktijkboek Psion Series 3

  90 201 2826 4 Zakboekje AutoCAD 12

  90 201 2833 7 Maak het met Windows 3.1

  90 201 2838 8 Kluwer PC Hardware gids

  90 201 2842 6 WordPerfect 6 NL voor DOS

  90 201 2843 4 Van start met Wordperfect 6

  90 201 2844 2 Zakboekje WP 6 NL voor DOS

  90 201 2847 7 Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

  90 201 2849 3 Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS

  90 201 2881 7 Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups

  90 201 2893 0 Maak het met WordPerfect 6 NL/DOS

  90 201 2896 5 Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2

  90 207 1670 0 Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

  90 207 2047 3 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

  90 207 2048 1 Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan - werkboek

  90 207 2055 4 Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen

  90 267 1119 0 Informatieplanning

  90 267 1173 5 Ontwerpen van databases

  90 267 1177 8 Praktijkboek databases

  90 267 1178 6 Gegevensmodellen

  90 267 1179 4 De praktijk van gegevensmodellering

  90 267 1299 5 Voorbeelden van informatiesystemen

  90 267 1335 5 Programmeertalen voor databases de

  90 267 1378 9 Informatievoorziening in de organisatie

  90 267 1428 9 Uitwerkingen bij Praktijkboek databases

  90 267 1449 1 Informatiesystemen in bedrijf - Leerboek

  90 267 1450 5 Informatiesystemen in bedrijf - Werkboek

  90 267 1451 3 Informatiesystemen in bedrijf - Antwoordenboek

  90 267 1452 1 Praktijkboek informatieverzorging

  90 267 1454 8 Praktijkboek schema's en programmeren

  90 267 1455 6 Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

  90 267 1456 4 Praktijkboek probleemoplossen

  90 267 1457 2 Praktijkboek informatiekunde

  90 267 1490 4 Inleiding informatieverzorging

  90 267 1492 0 Informatie-infrastructuur

  90 267 1504 8 Aanzet tot programmeren

  90 267 1505 6 Aanzet tot programmeren - werkboek

  90 267 1506 4 Aanzet tot programmeren - Antwoordenboek

  90 267 1514 5 Inleiding organisatiekunde

  90 267 1530 7 Informatica, theorie 2

  90 267 1559 5 Probleemoplossen in schema's

  90 267 1600 1 Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

  90 267 1625 7 Verkenning van de informatica

  90 267 1644 3 Informatica, theorie 1

  90 267 1668 0 Databasesystemen voor de praktijk

  90 267 1698 2 Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

  90 267 1706 7 Grondslagen van Information Economics

  90 267 1707 5 Programmeertaal EXAT

  90 267 1708 3 Leren programmeren met C

  90 267 1713 X Werkboek databasesystemen voor de praktijk

  90 267 1714 8 Objectgerichte systeemontwikkeling

  90 267 1716 4 Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

  90 267 1718 0 Praktijkboek inleiding EDP-auditing

  90 267 1759 8 Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D. MERODE

  90 267 1776 8 Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

  90 267 1780 6 Risico-analyse en risicomanagement

  90 267 1788 1 Leerboek Informatiekundige Analyse

  90 267 1794 6 Inleiding EDP-auditing (antwoordenboek)

  90 267 1802 0 Kantoorautomatisering in de praktijk

  90 267 1803 9 Kantoorautomatisering in de praktijk

  90 267 1804 7 Organisatie en systeemontwikkeling

  90 267 1805 5 Organisatie en systeemontwikkeling

  90 267 1806 3 Organisatie, besturing en informatie

  90 267 1808 X Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding

  90 267 1821 7 Standaardisatie van informatiebeveiliging

  90 267 1822 5 De PC in bedrijf - antwoordenboek

  90 267 1823 3 De PC in bedrijf - Werkboek

  90 267 1824 1 De PC in bedrijf

  90 267 1837 3 Taken en functies in de bestuurlijke informatica: een voorstel tot ordening

  90 267 1838 1 Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing

  90 267 1841 1 Operationeel beheer van informatiesystemen

  90 267 1862 4 Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de afdeling beveiliging van het Nederlands genootschap voor informatica

  90 267 1863 2 Checklist computerbeveiliging: rapport van het Nederlands genootschap voor informatica, afdeling beveiliging

  90 267 1864 0 Database ontwerp

  90 267 1881 0 Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor gestructureerd ontwikkelen van bestuurlijke informatiesystemen

  90 267 1882 9 Kantoorautomatisering in de praktijk

  90 267 1883 7 Organisatie, besturing en informatie

  90 267 1887 X EDP-auditing in de praktijk

  90 267 1894 2 Gegevens in de computer - antwoordenboek

  90 267 1895 0 Gegevens in de computer: werkboek

  90 267 1896 9 Gegevens in de computer

  90 267 1897 7 Informatieplanning en -control

  90 267 1901 9 Informatiebeveiliging: state of the art

  90 267 1905 1 Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

  90 267 1906 X De praktijk van outsourcing

  90 267 1909 4 Netwerkdiensten in Nederland

  90 267 1912 4 Organisatie, besturing en informatie

  90 267 1913 3 Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

  90 267 1915 9 Analyse-, informatie- en communicatiekunde

  90 267 1916 7 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

  90 267 1918 3 Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

  90 267 1920 5 Inleiding EDP-auditing (HS.5)

  90 267 1923 X Basisboek informatica

  90 267 1939 6 De Referentiegids MS-DOS 6.0 & 6.2 NL

  90 267 1940 x De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2

  90 267 1942 6 De Referentiegids MS Word 6 NL/Windows

  90 267 1945 0 WordPerfect 6 NL/DOS

  90 267 1946 9 WordPerfect 6 NL/DOS macro's

  90 201 1948 5 WordPerfect 6 NL/Windows

  90 267 1949 3 Step by Step MS-DOS 6.2 NL / Catapult

  90 267 1950 7 Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups / Catapult

  90 267 1951 5 Step by Step Windows NT NL / Catapult

  90 267 1953 1 Step by Step MS Word 6.0 NL/Windows

  90 267 1954 x Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows

  90 267 1955 8 Step by Step Access 2 NL / Workgroups

  90 267 1959 0 Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

  90 267 1965 5 Toepassingen van client/server-architecturen

  90 267 1967 1 Automatisering van de systeemontwikkeling

  90 267 1984 1 Schema's en programmeren

  90 267 1998 1 Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows

  90 267 2000 9 Software Compendium Running MS Word 6.0 NL/Windows

  90 267 2017 3 Netwerken en netwerkapparatuur

  90 267 2035 1 Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing

  90 267 2038 6 Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

  90 267 2045 9 Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie

  90 267 2046 7 Step by Step Microsoft Office NL/Windows

  90 267 2050 5 Beheer van informatiesystemen

  90 267 2060 2 Gegevensanalyse en -structuren

  90 267 2062 9 IT-contracten

  90 267 2066 1 De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

  90 267 2067 X De PC in bedrijf - werkboek

  90 267 2076 9 Risicomanagement in IT-projecten

  90 267 2077 7 Inleiding informatieverzorging

  90 267 2081 5 De organisatie-aspecten van de automatisering

  90 267 2086 6 OS/2 Warp V3

  90 267 2087 4 Toegang tot CompuServe

  90 267 2088 2 Step by Step Windows 95 (stap 1)

  90 267 2089 0 Step by Step Windows 95 (stap 2)

  90 267 2090 4 Step by Step Microsoft Visual Basic 4 voor Windows 95

  90 267 2098 x Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows

  90 267 2102 1 EVOlutionaire systeemontwikkeling

  90 267 2139 0 Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

  90 267 2155 2 De informatie-architect

  90 267 2156 0 Planning en beheersing van IT-dienstverlening

  90 267 2166 8 Organiseren van gegevensbeveiliging

  90 267 2193 5 Omgaan met di!emm@'s

  90 267 2194 3 Object-georiënteerde technologie

  90 267 2202 8 Thuis op het Microsoft Network

  90 267 2205 2 Step by Step Microsoft Access voor Windows 95

  90 267 2206 0 Step by Step Microsoft Excel voor Windows 95

  90 267 2207 9 Step by Step Microsoft Powerpoint voor Windows 95

  90 267 2208 7 Step by Step Microsoft Word voor Windows 95

  90 267 2209 5 Microsoft Windows Internet kit/NL

  90 267 2210 9 Step by Step Microsoft Office voor Windows 95

  90 267 xxxx x Praktijkboek inleiding EDP-auditing

  90 671 6621 9 Personal Upgrade 2.1


Informatie (het tijdschrift)
Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie". Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie". Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie". Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie". Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie". Verklarende tekst over het vaktijdschrift "Informatie".


Topics in IT (de serie)
Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT". Verklarende tekst over de serie "Topics in IT".


Bovenaan op het scherm  ziet u de Knoppenbalk. Deze bestaat uit twee groepen.

De groep van knoppen links leidt naar een serie hoofdmenu's. Deze groep verandert nooit! Als u op een ingedrukte knop klikt, keert u terug naar het welkomstscherm van de Catalogus.

De groep van knoppen rechts verschaft  toegang tot de diverse submenu's. De samenstelling van deze groep verandert al naar gelang de aard van de door u opgevraagde informatie. Een voorbeeld: als u de informatie voor een bepaalde uitgave bekijkt, kunt u door middel van de knoppen rechts op eenvoudige wijze bladeren tussen de inhoudsopgave, het woord vooraf, additionele informatieve tekst enzovoort. Bekijkt u het overzicht van auteurs dan kunt u de knoppen rechts gebruiken om alle ingangen te zien die met een bepaalde letter beginnen.

Tip: Druk eens op de Zoeken- of Search-knop, bovenaan in dit venster.

Deze catalogus is vervaardigd door Sluman Produkties te Deventer, in samenwerking met Smabers Consult te Deventer. De makers van deze catalogus kunnen worden bereikt door een e-mail bericht te sturen aan roelf@cis.compuserve.com. De nieuwste versie van deze catalogus kan ook vanaf CompuServe worden ge-download: GO KLUWER voor meer informatie.


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren

PASCAL

Inleiding tot gestructureerd programmeren - oefenboek

Findlay, W. & Watt, D.A.

ISBN 90 201 1990 7

Prijs: fl 29,50 /  BEF. 708,-

Geïllustreerd


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Inhoud (volledig)

Inleiding

Deel I	Eerste stappen in het programmeren

1 Computers en programmeren

2 Data: typen, constanten en variabelen

3 Het datatype Integer

4 Naar het vollediqe programma

5 Het datatype Boolean

6 Fundamentele besturingsstructuren

7 Systematisch programmeren

Deel II Verdere eenvoudige datatypen

8 Het datatype Char

9 Ordinale typen

10 Het datatype Real

Deel III Arrays en strings

11 Arrays

12 Packed arrays en strings

Deel IV Deelprogramma s

13 Functies

14 Procedures

15 Systematisch programmeren met deelprogramma's

Deel V Verdere datastructuren

16 Records

17 Files

18 Systematisch programmeren met datastructuren

Deel Vl Aanvullende onderwerpen

19 Verzamelingen

20 Wijzers en geschakelde lijsten

21 Gebruik van deelprogramma's voor gevorderden

22 De GOTO-instructie


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Inhoud (beknopt)

Deel I Eerste stappen in het programmeren

Deel II Verdere eenvoudige datatypen

Deel III Arrays en strings

Deel IV Deelprogramma s

Deel V Verdere datastructuren

Deel Vl Aanvullende onderwerpen


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Inleiding

Dit oefenboek dient ter begeleiding van de derde herziene editie van ons studieboek Pascal: Inleiding tot gestructureerd programmeren. Het is voornamelijk bedoeld als hulpmiddel bij de praktijkoefeningen. Elk van de volgende hoofdstukken heeft hetzelfde nummer als het hoofdstuk in het leerboek waar het naar verwijst. Elk hoofdstuk begint met een algemene opmerking over de manier waarop het onderwerp in het hoofdstuk is aangepakt. We wijzen met nadruk op moeilijkheden die we (met veel vallen en opstaan) hebben leren ontwijken, en vertellen van truukjes die we handig vinden. Aan het einde van de hoofdstukken volgen de antwoorden op de oefeningen (maar niet de antwoorden die al in het studieboek zijn gegeven).

Doelstelling en omvang

We hebben het studieboek bewust beperkt van omvang gehouden. Het is wat de titel zegt: een inleiding tot gestructureerd programmeren, gericht op de taal Pascal. Het wil geen inleiding in de informatica zijn, en zelfs niet in het schrijven van programma's als zodanig. Het wordt echter met succes gebruikt als ondersteuning van informaticaopleidingen, en is speciaal bedoeld om aan een cursus programmeren vooraf te gaan.

Niettemin kan het boek ook afzonderlijk worden bestudeerd en geeft het een volledige beschrijving van de programmeertaal Pascal, zodat geen kennis vooraf is vereist. Voor lezers die de studie willen vervolgen, bevat het ook nog een korte literatuurlijst.

Algemene opzet

Bij het schrijven van het studieboek was het onze doelstelling (a) om de student de beginselen van het programmeren bij te brengen op basis van de beste methoden die momenteel worden toegepast, en (b) om de student de taal Pascal te leren zoals die volgens de laatste normen is vastgesteld. Bij beide doelstellingen zijn we van dezelfde benadering uitgegaan.

Ten eerste leggen we een basis door middel van informele (maar precieze) informatie, afhankelijk van de kennis die de student op een bepaald moment bezit. Over het algemeen beschrijven we een probleem voor we overgaan tot de bespreking van de methode waarmee het kan worden opgelost.

Ten tweede bouwen we hierop voort met zorgvuldig gekozen voorbeelden, waarbij we hebben geprobeerd alles met zo weinig mogelijk overbodige details duidelijk te maken. Het loont de moeite om deze voorbeelden goed te bestuderen, want ze bevatten veel van wat in Pascal onder een goede programmeerstijl wordt verstaan. Door ze in zich op te nemen, kan de student fouten vermijden en snel de 'goede manier' verwerven om iets in Pascal te doen.

Ten derde geven we op geschikte plaatsen een betrekkelijk formele uitleg van onderwerpen als type-voorschriften en de regels ten aanzien van het geldigheidsbereik die baat hebben bij een strakke aanpak. Deze onderwerpen volgen echter altijd op de informele bespreking ervan, zodat ze kunnen worden gelezen op basis van bestaande informele kennis. Bovendien zijn ze vaak facultatief.

Ten slotte geven we een aantal oefeningen met als doel de student na eenvoudige opgaven geleidelijk het vertrouwen te geven ook moeilijkere problemen aan te kunnen. Deze oefeningen staan aan het einde van elk hoofdstuk. Bovendien wordt de student in veel hoofdstukken gevraagd een nieuwe techniek uit te proberen zodra die is besproken. Dit gebeurt informeel, en de oefening is steeds eenvoudig en meer bedoeld ter aanmoediging dan als uitdaging.

De oefeningen aan het einde van de hoofdstukken zijn verdeeld in twee groepen. Die in de eerste groep zijn kort, en bedoeld om kennis en inzicht te beproeven. Ze kunnen worden opgelost met papier en potlood in plaats van op een computer (maar het kan geen kwaad om er een computer bij te gebruiken). De tweede groep bevat moeilijkere oefeningen in het schrijven en testen van volledige programma's. Die moeten in elk geval op een computer worden uitgeprobeerd. Sommige ervan zijn wat moeilijker dan andere, en zijn aangeduid met een sterretje (*). Geen ervan is echter echt moeilijk.

Studenten moeten worden aangemoedigd een eigen 'bibliotheek' van bronprogramma's op te bouwen op basis van de antwoorden op de oefeningen, die ze dan bij latere oefeningen weer kunnen gebruiken.

Andere volgorde van bestudering

Het is aan te bevelen de hoofdstukken door te werken in de volgorde van het boek. Aan de universiteit van Glasgow wordt het gestructureerd programmeren op deze manier al meer dan tien jaar met succes aan beginners onderwezen, en we hebben weinig reden om op een andere aanpak over te gaan. Er zijn echter allerlei andere manieren mogelijk waarop het boek kan worden bestudeerd. het staat elke docent vrij er een te kiezen die beter geschikt is voor zijn studenten. Zo kan hoofdstuk 10, over het werken met Real-getallen, direct na hoofdstuk 6 worden bestudeerd door degenen die voornamelijk in numerieke toepassingen zijn geïnteresseerd. Evenzo kunnen de hoofdstukken 16 en 17 merendeels al in een vroeg stadium worden doorgewerkt door degenen wier belangstelling uitgaat naar zakelijke gegevensverwerking. Docenten die graag zo gauw mogelijk deelprogramma's willen bespreken, vinden het misschien prettig om te weten dat voor bestudering van de eerste paragrafen van de hoofdstukken 13 en 14 (functies en procedures) geen kennis van de hoofdstukken 10, 11 en 12 is vereist.


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Catalogustekst

Dit boek is bedoeld als begeleidend materiaal bij het boek 'PASCAL Inleiding tot gestructureerd programmeren', derde editie (Findlay & Watt, ISBN 90 201 1991 5).

Daarin treft u naast een inleiding in de taal PASCAL, een behandeling aan van alle essentiële technieken voor het programmeren in deze taal. U treft aan het einde van elk hoofdstuk een aantal oefeningen en een aantal programmeeroefeningen aan.

Dit oefenboek is bedoeld om een leidraad te zijn bij de programmeeroefeningen. Voorzover niet reeds behandeld in het hoofdboek worden een aantal kant en klare uitwerkingen van de programmeerprojecten gegeven, vergezeld van een beschrijving van het bijbehorende probleem. Samen met het hoofdboek vormt dit oefenboek een volledige begeleiding bij het leren programmeren in PASCAL.


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren

PASCAL

Inleiding tot gestructureerd programmeren

Findlay, W. & Watt, D.A.

ISBN 90 201 1991 5

Prijs: fl. 74,50 / BEF. 1.788,-

Geïllustreerd


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Woord vooraf

Dit boek is bedoeld als begeleidend materiaal bij een eerste cursus in het programmeren in de programmeertaal Pascal. Er wordt aangenomen dat de lezer geen ervaring in het werken met computers heeft en slechts een elementaire wiskundige opleiding heeft genoten. De nadruk wordt gelegd op de grondbeginselen van het programmeren, een goede programmeerstijl en een systematische aanpak bij het ontwikkelen van programma's, waarbij het de bedoeling is het boek ook van nut te laten zijn voor mensen die later programma's in een andere taal dan Pascal moeten schrijven. Een van de doelen is dus de lezers te leren een goed programma op te stellen.

Een tweede doelstelling is de gebruikers een inleiding in Pascal te bieden. In dit opzicht is het boek niet alleen van nut voor beginners, maar ook voor lezers met enige ervaring in het programmeren in een andere programmeertaal.

Pascal werd in 1971 geïntroduceerd door prof. Niklaus Wirth. Hij wilde een taal waarmee het programmeren kon worden onderwezen als een systematisch vak waarin de technieken voor het schrijven van zowel wetenschappelijke als commerciële programma's overtuigend konden worden gedemonstreerd. Pascal is zo snel wijdverbreid geaccepteerd dat het de lingua franca van de computerwetenschap is geworden en de basis van veel nieuwe ontwikkelingen, zoals Ada, heeft gevormd.

Het belangrijkste voor dit boek is dat programmeerconcepten zo duidelijk in Pascal tot uitdrukking kunnen worden gebracht. Het is daar ook grotendeels aan gewijd, en zodanig opgezet dat de lezer de noodzaak van alle mogelijkheden inziet voor we aangeven hoe ze in Pascal worden gerealiseerd. De (weinige) mogelijkheden van Pascal die niet echt van fundamenteel belang zijn, worden omwille van de volledigheid kort behandeld.

Gebruik van het boek

De beste manier om systematisch te leren programmeren, is onbewust, door het navolgen van voorbeelden. De beste plaats om te beginnen is helemaal bij het begin. De programmeertechniek van het stapsgewijs verfijnen wordt daarom door het hele boek heen vooral overgebracht door voortdurend voorbeelden te geven, hoewel drie hoofdstukken uitsluitend aan programmeermethoden zijn gewijd. Het eerste daarvan, hoofdstuk 7, introduceert de methodiek door middel van een eenvoudig voorbeeld en een praktijkvoorbeeld - vrij vooraan in het boek om de lezer al snel vertrouwd te maken met goede programmeergewoonten. Het tweede, hoofdstuk 15, laat zien hoe deelprogrammas in de methodiek passen, en toont dat aan met nog een voorbeeld uit de praktijk. Het derde, hoofdstuk 18, past de methodiek aan de hand van nog twee praktijkvoorbeelden toe op problemen van reële omvang, en licht het werken met datastructuren toe.

Het hoofdgedeelte van het boek valt in zes delen uiteen. Deel I (Eerste stappen in het programmeren) beoogt de beginneling zo gauw mogelijk tot het schrijven en testen van complete en systematisch opgezette programma's te brengen. Dit deel bestrijkt de datatypen Integer en Boolean, invoer en uitvoer, en de elementaire besturingsstructuren voor het bewerken van reeksen en selectie- en herhalingsinstructies. Hoogtepunten hierin zijn het eerste volledige programma in hoofdstuk 4, en de introductie van een methodiek in hoofdstuk 7.

Deel ll (Verdere eenvoudige datatypen) behandelt de datatypen Char en Real, en de ordinale typen in het algemeen. Het hoofdstuk over Char bevat een gedetailleerde bespreking van de invoer en uitvoer van tekst. Het hoofdstuk over ordinale typen beslaat ook de desbetreffende besturingsstructuren FOR en CASE. Deel lll (Arrays en strings) introduceert de eenvoudige datastructuren zoals die bij de meeste programmeertalen voorkomen. Deel IV (Deelprogramma's) introduceert functies, procedures en parameters, en laat het belang ervan bij het ontwikkelen van programma's zien. Hier draait het hele boek om, de lezer die de materie tot zover beheerst kan zich gevoeglijk programmeur noemen. Deel V (Verdere datastructuren) gaat met een bespreking van records en files verder in op de grote verscheidenheid aan datastructuren in Pascal, en brengt de keus van geschikte datastructuren in verband met het systematisch opzetten van een programma. Deel Vl (Aanvullende onderwerpen) vult de mogelijkheden die Pascal biedt aan met de verzamelingen, wijzers en geschakelde lijsten, recursie, functie- en procedure-parameters, conformante-arrayparameters en de GOTO-instructie.

Bij eerste lezing kunnen enkele paragrafen worden overgeslagen. Als de lezer weinig tijd heeft, kan hij ze helemaal overslaan. Ze worden zowel in de tekst als in de inhoudsopgave aangegeven met een sterretje.

We raden de lezer aan de hoofdstukken door te werken in de volgorde die ze in het boek hebben. Het kan echter ook op allerlei andere manieren. Elke lezer kan het boek doorwerken zoals het hem het beste uitkomt. Hoofdstuk 10 over het werken met Real-getallen kan bijvoorbeeld meteen na hoofdstuk 6 worden bestudeerd door degenen die voornamelijk in numerieke bewerkingen zijn geïnteresseerd. Zo kunnen ook de hoofdstukken 16 en 17 al in een vroeg stadium worden doorgewerkt door degenen die voornamelijk belangstelling hebben voor de verwerking van zakelijke gegevens. Het volgende schema geeft aan welke onderwerpen verband met elkaar houden. Een pijl van A naar B duidt aan dat A voor B moet worden gelezen.

Oefeningen

Na elk hoofdstuk staat een aantal oefeningen. De moeilijke oefeningen zijn aangeduid met een sterretje. Enkele oefeningen zijn bedoeld om op papier uit te werken en de gebruiker ervaring te laten opdoen met de mogelijkheden die in het desbetreffende hoofdstuk zijn besproken. Van bepaalde opgaven wordt tevens het antwoord gegeven. De overige oefeningen worden aangeduid met 'programmeeroefeningen' en omvatten het schrijven van complete programma's die op een computer worden verwerkt en getest. Voor elke programmeur is dit soort praktijkervaring onontbeerlijk.

Verwijzingen

We hebben geen poging gedaan om een naslagwerk te schrijven, maar het boek is met zijn appendices en index zodanig opgezet dat informatie over een bepaald onderwerp gemakkelijk te vinden is. Een lijst van boeken die verder kunnen worden bestudeerd, biedt aanknopingspunten voor lezers die een voortgezette studie in het programmeren willen volgen.

Dankbetuigingen

Zoals alle programmeurs hebben we veel te danken aan prof. Edsger Dijkstra. We hebben getracht  zijn inzichten in de creatieve aspecten van het programmeren weer te geven. Ook willen we onze erkentelijkheid uiten jegens prof. Niklaus Wirth, wiens programmeertaal Pascal nu verreweg het beste middel is om de fundamentele begrippen van het programmeren te onderwijzen.

We willen onze collega's van de vakgroep computerwetenschappen van de universiteit van Glasgow bedanken voor hun aanmoediging en wijze raad; vooral denken we hierbij aan dr. John Jeacocke en dr. Jenifer Haselgrove, die ons zeer hebben geholpen met hun scherpzinnige commentaar..

Ook willen we David J. Hatter niet onvermeld laten, omdat hij het aanzien van het boek door allerlei specifieke suggesties heeft verbeterd.

W Findlay

D. A Watt


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Inhoud (volledig)

Deel I Eerste stappen in het programmeren

1 Computers en programmeren

1.1 Inleiding

1.2 Hardware en software

1.3 Programmeertalen

Oefeningen 1

2 Data: typen, constanten en variabelen

2.1 Data en datatypen

2.2 Constanten en variabelen

2.3 Definities en declaraties

2.4 Toekenningsinstructies

Oefeningen 2

3 Het datatype Integer

3.1 Integer-waarden

3.2 Integer-uitdrukkingen

Oefeningen 3

4 Naar het volledige programma

4.1 Invoer en uitvoer

4.2 Invoer van integers

4.3 Uitvoer van integers

4.4 Het volledige programma

4.5 Programmeerstijl

4.6 Geformatteerde invoer en uitvoer

Oefeningen 4

Programmeeroefeningen 4

5 Het datatype Boolean

5.1 Voorwaarden in programma's

5 2 Vergelijkingen

5.3 De Boolean-operatoren

5.4 Gebruik van Boolean-gegevens

5.5 De regels van de Booleaanse algebra

Oefeningen 5

6 Fundamentele besturingsstructuren

6.1 Besturingsstructuren

6.2 Repeterende uitvoering: de WHlLE-instructie

6.3 Selectieve uitvoering: de IF-instructie

6.4 Geneste besturingsstructuren

6.5 De REPEAT-instructie

Oefeningen 6

Programmeeroefeningen 6

7 Systematisch programmeren

7.1 Stapsgewijs verfijnen

7.2 Praktijkvoorbeeld I: het verkeersprobleem

7.3 Verfijnen

7.4 Testen en verbeteren

Oefeningen 7

Programmeeroefeningen 7

Deel II Verdere eenvoudige datatypen

8 Het datatype Char

8.1 Het gebruik van schrifttekens

8 2 Gedetailleerde beschrijving in- en uitvoer van tekst

Oefeningen 8

Programmeeroefeningen 8

9 Ordinale typen

9.1 Opsommingstypen

9 2 Subrange-typen

9 3 Type-definities

9 4 Ordinale typen in het algemeen

9.5 Type-voorschriften voor ordinale typen

9.6 Door telling bestuurde herhaling: de FOR-instructie

9.7 Meerkeuze-selectie: de CASE-instructie

Oefeningen 9

Programmeeroefeningen 9

10 Het datatype Real

10 1 Real-getallen en Real-bewerkingen

10 2 Real-bewerkingen in Pascal

10.3 Type-voorschriften ten aanzien van Real

10.4 Programmeren met Real-data

Oefeningen 10

Deel III Arrays en strings

11 Arrays

11.1 De behoefte aan arrays

11.2 Arrays in Pascal

11.3 Arrays per element bewerken

11.4 Meer-dimensionale arrays

11.5 Type-voorschriften ten aanzien van arrays

Oefeningen 11

Programmeeroefeningen 11

12 Packed arrays en strings

12.1 Packed arrays

12.2 Strings

12.3 Type-voorschriften ten aanzien van arrays

Oefeningen 12

Programmeeroefeningen 12

Deel IV Deelprogramma's

13 Functies

13.1 De behoefte aan functies

13.2 Functies in Pascal

13.3 Declaraties binnen functies

13.4 Functies en datastructuren

Oefeningen 13

Programmeeroefeningen 13

14 Procedures

14.1 De behoefte aan procedures

142 Procedures in Pascal

14.3 Value-parameters en variabele-parameters

14.4 Procedures en datastructuren

14 5 Regels ten aanzien van het geldigheidsbereik in Pascal

Oefeningen 14

Programmeeroefeningen 14

15 Systematisch programmeren met deelprogramma's

15.1 De kracht van deelprogramma's

15.2 Praktijkvoorbeeld ll: sorteren

Oefeningen 15

Programmeeroefeningen 15

Deel V Verdere datastructuren

16 Records

16.1 De behoefte aan records

16.2 Records in Pascal

16.3 Programmeren met records

16 4 De WlTH-instructie

16 5 Datastructuren

16.6 Variant records

16.7 Packed records

16 8 Type-voorschriften ten aanzien van records

Oefeningen 16

Programmeeroefeningen 16

17 Files

17.1 Filesen filestructuren

17.2 Files in Pascal

17.3 Tekstfiles

17 4 Filebuffers

17.5 Interactieve programma's

Oefeningen 17

Programmeeroefeningen 17

18 Systematisch programmeren met datastructuren

18 1 Programmeren door stapsgewijs verfijnen: overzicht

18.2 Praktijkvoorbeeld lll: tekstopmaak

18 3 Praktijkvoorbeeld IV: overdragen van stemmen bij een verkiezing

18.4 Enkele algemene beginselen

18.5 Ontwikkeling en documentatie van software

Oefeningen 18

Programmeeroefeningen 18

Deel Vl Aanvullende onderwerpen

19 Verzamelingen

19.1 Verzamelingen en programmeren

19.2 Verzamelingen in Pascal

19.3 Type-voorschriften ten aanzien van verzamelingen

Oefeningen 19

Programmeeroefeningen 19

20 Wijzers en geschakelde lijsten

20.1 Wijzers

20.2 Dynamische datastructuren

20.3 Wijzers in Pascal

20.4 Bewerkingen van geschakelde lijsten

20.5 Type-voorschriften ten aanzien van wijzers

Oefeningen 20

Programmeeroefeningen 20

21 Gebruik van deelprogramma's voor gevorderden

21.1 Recursieve deelprogramma's

21.2 Functie-parameters en procedure-parameters

21.3 Conformante-arrayparameters

Oefeningen 21

Programmeeroefeningen 21

22 De GOTO-instructie

22.1 Afwijkende wijze van besturen

22.2 GOTO-instructies en labels in Pascal

22 3 Gebruik en misbruik van GOTO-inststructies

Oefeningen 22

Programmeeroefeningen 22

Apendices

1 Syntax-diagrammen

1.1 Het programma

1.2 Blokken

1.3 Instructies

1.4 Uitdrukkingen

1.5 Variabelen

1.6 Constanten en constante-definities

1.7 Typen en type-definities

1.8 Variabele-declaraties

1.9 Deelprogramma's

1.10 Namen, labels en lettersymbolen

2 Gereserveerde woorden en speciale symbolen

2.1 Gereserveerde woorden

2.2 Speciale symbolen en wijzen van noteren

3 Standaardconstanten, typen, functies en procedures

4 In- en uitvoer van tekst

4.1 De procedure Read

4.2 De procedure ReadLn

4.3 De procedure Write

4.4 De procedure WriteLn

4.5 De functie EoLN

4.6 De procedure Page

5 Tekensets

5.1 De ASCII-tekenset

5.2 De EBCDlC-tekenset

6 Verschillen in implementaties

Antwoorden op een aantal van de oefeningen

Trefwoordenregister


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Inhoud (beknopt)

Deel I Eerste stappen in het programmeren

1 Computers en programmeren

2 Data: typen, constanten en variabelen

3 Het datatype Integer

4 Naar het volledige programma

5 Het datatype Boolean

6 Fundamentele besturingsstructuren

7 Systematisch programmeren

Deel II Verdere eenvoudige datatypen

8 Het datatype Char

9 Ordinale typen

10 Het datatype Real

Deel III Arrays en strings

11 Arrays

12 Packed arrays en strings

Deel IV Deelprogramma's

13 Functies

14 Procedures

15 Systematisch programmeren met deelprogramma's

Deel V Verdere datastructuren

16 Records

17 Files

18 Systematisch programmeren met datastructuren

Deel Vl Aanvullende onderwerpen

19 Verzamelingen

20 Wijzers en geschakelde lijsten

21 Gebruik van deelprogramma's voor gevorderden

22 De GOTO-instructie

Apendices

1 Syntax-diagrammen

2 Gereserveerde woorden en speciale symbolen

3 Standaardconstanten, typen, functies en procedures

4 In- en uitvoer van tekst

5 Tekensets

6 Verschillen in implementaties

Antwoorden op een aantal van de oefeningen

Trefwoordenregister


PASCAL - Inleiding tot gestructureerd programmeren: Catalogustekst

De programmeertaal PASCAL mag zich nog altijd in een groeiende populariteit verheugen. Dat bewijst wel dat PASCAL, hoewel al sedert het begin van de jaren zeventig in gebruik, een zeer krachtige taal is met een grote verscheidenheid aan toepassingen.

Door de opbouw van de taal, die uitnodigt tot het methodisch en gestructureerd programmeren, is hij bij uitstek geschikt om te worden gebruikt in het informatica-onderwijs. Dit boek, een nieuwe en verbeterde versie van de al enige jaren geleden verschenen eerste editie, bevat een inleiding in PASCAL voor beginnende gebruikers, een behandeling van de essentiële onderwerpen en technieken in PASCAL, en een groot aantal programmavoorbeelden. Na elk hoofdstuk is een aantal algemene oefeningen en programmeeroefeningen opgenomen. Als leidraad bij de programmeeroefeningen is een oefenboek beschikbaar (ISBN 90 201 1990 7). Hierin worden oplossingen voor alle programmeeroefeningen beschreven.


Praktijkboek WP 5.1

Praktijkboek WP 5.1

Sluman, R.

ISBN 90 201 2427 7

Prijs: fl. 39,50 / BEF 950,-

Geïllustreerd


Praktijkboek WP 5.1: Woord vooraf

Praktijkboek WP 5.1: Inleiding

Dit boek is geschreven voor mensen die snel met WordPerfect 5.1 aan de slag willen en die prijs stellen op een boekje met nuttige en handige praktijkinformatie.

Het is dan ook speciaal voor gebruik in diezelfde praktijk geschreven: u kunt ervan op aan dat u voor de meeste problemen die u bij het dagelijks werken met WordPerfect kunt tegenkomen, een oplossing vindt.

Ook als u nog nooit eerder met een tekstverwerker of met een computer hebt gewerkt, en er zelfs een beetje huiverig voor bent; dit boek laat u zien dat tekstverwerking met WordPerfect 5.1 een leuke maar vooral efficiënte bezigheid is.

Als uitgebreid naslagwerk en als vraagbaak voor specialistische informatie is dit boek niet bedoeld. Daarvoor verwijzen we u graag naar literatuur die op dat terrein reeds is verschenen

Ook als u geen enkele voorkennis hebt wat tekstverwerkers betreft, kunt u met dit boek aan de slag. Er is echter een vereiste: om er optimaal profijt van te kunnen hebben, dient u te kunnen beschikken over een personal computer met daarop WordPerfect 5.1 geïinstalleerd. Het installeren van WordPerfect 5.1 is niet moeilijk; gedetailleerde informatie daarover treft u aan in de gebruiksaanwijzing.

WordPerfect 5.1 is een zeer eenvoudig te bedienen tekstverwerker, mits u bereid bent om er even voor te gaan zitten. Lees dit boek eens een keer rustig door voordat u met WordPerfect aan de slag gaat en houd het de eerste tijd bij uw computer in de buurt. Na korte tijd zult u zeer vertrouwd raken met de mogelijkheden van WordPerfect 5.1. Zó vertrouwd dat u zich zult afvragen hoe u ooit zonder hebt gekund.

Wij wensen u veel succes met WordPerfect 5.1!


Praktijkboek WP 5.1: Inhoud (beknopt)

1 Tekstverwerking; de basisprincipes

2 De eerste kennismaking met WordPerfect 5.1

3 Het invoeren en bewerken van tekst

4 Tekst gereed maken voor afdrukken

5 Stijlen

6 Makro's en de programmeertaal van WordPerfect 5.1

7 Grafische mogelijkheden

8 Samenvoegen en sorteren

9 Grote projecten


Praktijkboek WP 5.1: Catalogustekst

WordPerfect 5.1 is te besturen met de muis, heeft verbeterde mogelijkheden om te werken met tabellen en is uitgerust met een formule-editor. Dat zijn de belangrijkste van de wijzigingen en aanvullingen in de nieuwste versie van deze bekende tekstverwerker, die naast tekstverwerking ook faciliteiten biedt voor desk top publishing.

Met WordPerfect 5.1 heeft de marktleider op het gebied van tekstverwerking voor de PC de registers ver genoeg open getrokken om zelfs de meest verstokte 4.2-gebruiker te laten overstappen naar zijn nieuwe generatie tekstverwerkingssoftware.

Vanzelfsprekend heeft het Praktijkboek WordPerfect 5.1 betrekking op de Nederlandstalige versie van het pakket. Omdat het boek een klimmende lijn volgt van eenvoudig naar geavanceerd gebruik (van de vervaardiging en redactie van teksten naar onder meer opmaak en macro's), is het een waardevolle gids voor wie gaandeweg steeds meer faciliteiten van WordPerfect wil benutten.


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1

Timmer, A.

ISBN 90 201 2536 2

Prijs: fl. 48,50 / BEF. 1.164,-

Geïllustreerd


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Woord vooraf

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1: Woord vooraf

De denker, het beeld van de filosoof die zijn visie op een thema pas bekend maakt wanneer hij alle aspecten ervan heeft bekeken, was een van de afbeeldingen die de WordPerfect Corporation als illustratie aan zijn tekstverwerkingsprogramma had toegevoegd. De makers van het programma zou je filosofen extraordinair mogen noemen wat betreft het bedenken van een tekstverwerkingsprogramma. In de nieuwste versie van het programma heeft men voor de incidentele gebruiker pulldown-menu's toegevoegd. Hierdoor is het programma bijzonder gebruiksvriendelijk geworden. Daarnaast werd het programma uitgebreid met een aantal opties.

Zo kan bijvoorbeeld de manager zijn planning zonder enige moeite in overzichtelijke tabellen plaatsen. En kan een wetenschapper zijn formules rechtstreeks met de formule-editor in de tekst zetten. Ook de grafieken die gemaakt zijn met een ander programma kan hij als afbeelding opnemen in het document. De secretaresse kan, met behulp van de vele opties die het programma biedt snel en doeltreffend administratieve werkzaamheden verrichten. De PR-functionaris kan met behulp van grafische lijnen, lettertypes en illustraties een eenvoudige brochure maken. De penningmeester van een vereniging kan een ledenbestand opzetten en desgewenst een mailing verzorgen. De administrateur kan de balansgegevens, winst- of verliesrekening eenvoudig integreren in een tekst. De auteur kan zijn manuscript zodanig aanbieden dat het direct gereed is voor vermenigvuldiging. Dit zijn maar enkele voorbeelden.

In de praktijk komt het maar zelden voor dat men alle mogelijkheden van het programma benut. Het is dan ook belangrijk dat je de basisprincipes van geautomatiseerde tekstverwerking leert beheersen. De kennis van het tekstverwerkingsprogramma kan dan in een later stadium, afhankelijk van de werkzaamheden, verder uitgebouwd worden.

Dit is het uitgangspunt geweest bij het maken van dit boek. Een basis leggen waardoor de talloze mogelijkheden van geautomatiseerde gegevensverwerking binnen je bereik komen. Dit boek is bestemd voor mensen die inzicht willen krijgen in de mogelijkheden van de geautomatiseerde tekstverwerking en die in de praktijk met een computer tekst willen verwerken. In het boek worden eerst de theoretische aspecten met betrekking tot geautomatiseerde tekstverwerking besproken, waarna de praktijk aan de orde komt. Voor de praktische uitvoering wordt gebruik gemaakt van het programma WordPerfect. Dit programma is momenteel het meest verkochte tekstverwerkingsprogramma in zes Europese landen en wordt bij verschillende systemen gebruikt.

Elk hoofdstuk is opgebouwd uit vier onderdelen, te weten: algemene theorie, uitleg van de verschillende opties van het programma WordPerfect, opgaven en vragen. Door middel van de opgaven wordt de gebruiker bekend gemaakt met de voordelen die de geautomatiseerde tekstverwerking biedt. Waar nodig zijn praktijkvoorbeelden aangehaald om de werkzaamheid van een optie duidelijk te maken. Alle opgaven zijn gerelateerd aan de praktijk in het bedrijfsleven. Dat is of wordt straks immers de werkplek.

Bij dit boek behoort een diskette waarop meer dan 100 teksten zijn vastgelegd. Als je zonder begeleiding met dit boek gaat werken, lees dan eerst de appendix. Hierin wordt de installatie van het programma WordPerfect en het gebruik van de opgavendisk besproken. Deze is te bestellen met de aan het eind ingevoegde antwoordkaart.

Dit boek bevat voldoende stof om je voor te bereiden op een het basisexamen geautomatiseerde tekstverwerking dat onderdeel vormt van het basisexamen Praktijk Diploma lnformatica MG-3. Dit betreft zowel theorie als praktijk.


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Inhoud (beknopt)

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1: Inhoud (beknopt)

HOOFDSTUK 1 GEAUTOMATISEERD TEKSTVERWERKEN

HOOFDSTUK 2 OPSLAGMEDIA

HOOFDSTUK 3 PRINTERS

HOOFDSTUK 4 DE BESTANDENLIJST

HOOFDSTUK 5 VERSCHILLENDE OPTIES MET BETREKKING TOT DE OPMAAK

HOOFDSTUK 6 ZOEK EN VERVANG

HOOFDSTUK 7 SPELLINGCONTROLE

HOOFDSTUK 8 BLOKBEWERKINGEN

HOOFDSTUK 9 SYNONIEMEN

HOOFDSTUK 10 HET MAKEN VAN LIJNEN MET BEHULP VAN WORDPERFECT

APPENDIX

INDEX

REFERENTIEMATERIAAL WORDPERFECT 5.1


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Catalogustekst

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 1: Catalogustekst

De onderhavige uitgave (Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 - leerboek 1) maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publikaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van een optie of commando; opgaven om een optie of commando in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.

Het leer- en werkboek 1 van Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 behandelen thema's als tekstverwerken (wat, hoe, waarom?), opslagmedia, printen, bestanden, opmaak, zoek en vervang, blokbewerkingen, enzovoort. In het leer- en werkboek 2 ligt het accent op meer geavanceerd gebruik van WordPerfect 5.1, onder meer ten aanzien van onderwerpen als correspondentie, macro's en stijlen.

Tekstverwerken met WordPerfect 5.1

+ leerboek 1 ISBN 90 201 2536 2

+ werkboek 1 ISBN 90 201 2537 0

+ leerboek 2 ISBN 90 201 2538 9

+ werkboek 2 ISBN 90 201 2539 7

(Docentenhandleidingen plus bijbehorende sheets bq elk uitgavenpakket zijn op aanvraag verkrijgbaar bij CLO (computerleermiddelenontwikkeling), Postbus 13, 6644 ZG Ewijk.)


Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1

Heuvel, M. & Timmer, A.

ISBN 90 201 2537 0

Prijs: fl. 27,50 / BEF. 660,-

Geïllustreerd


Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1: Inhoud (beknopt)

OPGAVEN HOOFDSTUK 1

OPGAVEN HOOFDSTUK 2

OPGAVEN HOOFDSTUK 3

OPGAVEN HOOFDSTUK 4

OPGAVEN HOOFDSTUK 5

OPGAVEN HOOFDSTUK 6

OPGAVEN HOOFDSUK 7

OPGAVEN HOOFDSTUK 8


Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 1: Voorwoord

De onderhavige uitgave (Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 - werkboek 1) maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publicaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van een optie of commando; opgaven om een optie of commando in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervarinq leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eiqen kunnen maken.

Het leer- en werkboek 1 van Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 behandelen thema's als tekstverwerken (wat, hoe, waarom?), opslagmedia, printen, bestanden, opmaak, zoek en vervang, blokbewerkingen, enzovoort. In het leer- en werkboek 2 ligt het accent opmeer geavanceerd gebruik van WordPerfect 5.1, onder meer ten aanzien van onderwerwerpen als correspondentie, macro's en stijlen.


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2

Timmer, A.

ISBN 90 201 2538 9

Prijs: fl. 48,50 / BEF. 1.164,-


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Woord vooraf

Dit leermiddel is een vervolg op het boek Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 deel 1. In dit boek komen nieuwe opties aan de orde en worden in de opgaven de opties van deel 1 herhaald. Het boek maakt deel uit van een reeks praktijkgerichte computerboeken waarmee men zich individueel of klassikaal kan voorbereiden op verschillende examens.

Een van de uitgangspunten bij het maken van dit boek was de eindtermen van de verschillende examenmodules te verweven in praktijkgerichte situaties. De optie Samenvoegen bijvoorbeeld wordt behandeld vanuit een gesimuleerde bouwonderneming en bij het hoofdstuk Grote verslagen en manuscripten'  komen notulen en brochures aan de orde.

De behandelde stof is, te zamen met de stof in deel 1, voldoende om zich voor te bereiden op het onderdeel tekstverwerking van de module MD2 van het Praktijk Diploma Informatica (PDI), het examen CTB-gebruiker, de ETI-module TSP en het examen tekstverwerken zoals gedefinieerd in de exameneisen voor het MBO-onderwijs.

De hoofdstukken in dit boek bestaan uit 3 onderdelen. Uitleg van de opties, maken van opgaven, beantwoorden van vragen. Door het maken van de opgaven en vragen kan de gebruiker toetsen of de stof begrepen is.

Bij dit boek behoort een diskette waarop meer dan 150 teksten zijn vastgelegd. Deze diskette is te bestellen met de aan het eind ingevoegde antwoordkaart.

Als het boek individueel wordt gebruikt dan kan men het beste de uitleg van de opties achter de computer naspelen. Wordt het boek in een lessituatie gebruikt, dan is er een docentenhandleiding en sheets verkrijgbaar. In deze handleiding wordt besproken hoe optimaal met het materiaal gewerkt kan worden. Werk je zonder begeleiding met dit boek, lees dan eerst het hoofdstuk Installatie door.

Hoewel in dit boek een aantal opgaven is opgenomen, zal dit voor praktisch oefenen te weinig zijn. Ter indicatie: voor beheersing van een applicatie-programma zijn ca. 100 contacturen en 300 studie-uren nodig. Voor het praktisch oefenen is dan ook een werkboek met diskette ontwikkeld dat aansluit op de behandelde opties.


Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Inhoud (beknopt)

1 Algemene opmaakregels en werken met tekstkolommen

2 Werken met tabelkolommen

3 Grafische lijnen en kaders

4 Correspondentietoepassingen / Geautomatiseerde tekstverwerking

5 Mailing

6 Bestandsverwerking

7 Afdrukken van gegevens op etiketten

8 Makros

9 Grote verslagen en manuscripten

10 Stijlen

11 Rekenen met WordPerfect

12 Werken met DOS vanuit WordPerfect

13 Converteren van DOS-tekst

Installatie van WordPerfect

Index


Tekstverwerken met WP 5.1 - werkboek 2: Catalogustekst

Tekstverwerken met WP 5.1 - leerboek 2: Catalogustekst

De onderhavige uitgave (Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 - leerboek 2) maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publicaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van een optie of commando; opgaven om een optie of commando in de praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.


Praktijkboek Symphony

Praktijkboek Symphony

Bruin, C. de

ISBN 90 201 2573 7

Prijs: fl. 44,50 / BEF. 1.070,-

Geïllustreerd


Praktijkboek Symphony: Woord vooraf

Lotus Symphony (versie 2.2) is een enorm krachtig hulpmiddel voor iedere manager en voor allerlei kantoorfuncties. Er zal echter heel wat afgepuzzeld moeten worden voordat de werkelijke faciliteiten kunnen worden aangesproken. Zonder die inspanning zal het gebruik al gauw blijven steken op het niveau van de elektronische kaartenbak, waarbij ook nog wat rekenbladfaciliteiten beschikbaar zijn. Maar het pakket heeft waarlijk wel wat meer te bieden. Dit boek zal veel van dat gepuzzel overbodig maken en daardoor een enorme tijdwinst opleveren. Van vele toepassingen wordt namelijk de feitelijke aanpak besproken en uitgewerkt. Een kleine greep:

De opzet van bestanden die aan bepaalde eisen moeten voldoen, zoals: verplicht in te vullen rubrieken; automatisch toekennen van rubriekwaarden; verhinderen dat een record dubbel kan worden ingevoerd; testen of een rubriekwaarde eveneens in een ander bestand bestaat; testen of een rubriekwaarde in een ander bestand juist niet bestaat; unieke rubriekwaarden of combinaties van rubriekwaarden; verbod op het muteren van rubriekwaarden; berekeningen met gegevens die automatisch uit meerdere bestanden worden geselecteerd; allerlei toepassingen zoals: verkoopanalyses naar alle denkbare gezichtspunten en waarbij meerdere bestanden tegelijk een rol kunnen spelen; vervaardigen van adreslabels, mailings, zeer op de persoon gerichte brieven; vervaardigen van persoonlijk gerichte orderbevestigingen; verwerking van inkomende betalingen; vervaardigen van persoonlijk gerichte betalingsherinneringen waarin alle openstaande saldo's, afzonderlijk per factuur, zijn gespecificeerd; vervaardigen van persoonlijk gerichte offertes; aanzet voor de grootboekadministratie; aanzet voor de personeelsadministratie; 'het gebruik van allerlei technieken binnen concrete praktijkgevallen, zoals:

uitwerken van 'wat gebeurt er indien...' vragen; werken met de OPZOEK-functie; werken met vensters; werken met macro's.

Tijdens het doorwerken van dit boek wordt tegelijk de training opgedaan die nodig is voor de bediening van Lotus Symphony. Als stimulans moge dienen dat dit boek als Symphony-rapport is opgesteld. Geen enkele keer moest worden geknipt of geplakt of moesten pagina's worden tussengevoegd. Alle voorbeelden, rekenschema's, selecties en berekeningen uit bestanden, en wat al niet meer, konden binnen dat rapport integraal worden uitgewerkt en op juiste werking getest.


Praktijkboek Symphony: Inhoud (volledig)

1 Inleiding Symphony

1.1 Het werkblad-concept

1.2 Rekenen in werkbladen

1.3 Tekstverwerking

1.4 Integratie

1.5 Gegevensbestanden

1.6 Consolidatie

1.7 Beperkte zones

1.8 Vensters

1.9 Commando-boomstructuur

1.10 Macro's

1.11 Commandotaal

1.12 Speciale toetsen

1.13 Beveiliging

1.14 Massa-administraties

1.15 Symphony als kernpakket

1.16 Een opmerking over de installatie van Symphony versie 2.2

1.17 Slotopmerking

2 Functietoetsen en commando's

3 Eerste verkennlng van het werkblad

4 Enkele uitgewerkte rekenvoorbeelden

4.1 Voorbeeld over huurwoningen

4.2 Opzoeken in een tabel

4.3 Automatische offerte

5 Zones In Symphony

6 Vaste Instellingen binnen het werkblad

7 Symphonys tekstverwerker

8 Verkenning van de gegevensbank

9 De omzetanalyse verder uitgewerkt

10 Andere gegevensbankfuncties

11 De printer

12 Rapporten afdrukken

12.1 Adreslabels

12.2 Orderbevestigingen

12.3 Standaard gegevensbankrapport

12.4 Standaardmemo's

12.5 Memo's met rekenresuitaten

12.6 Persoonlijke brieven

13 Rapporten uit twee gegevensbanken

14 Inkomende betalingen

15 Meer over selectiecriteria

16 Het Invoerformulier

17 Gegevensbanken met bijzondere eisen

17.1 Bestanden met verplichte velden

17.2 Klantenbestand met een uniek klantnummer

17.3 Automatische berekening van een sleutel

17.4 Een sleutel die in een ander bestand moet bestaan

17.5 Aanvullende opmerkingen

18 Meer over de FORM-werkomgevlng

19 Vensters

20 De verkoopadministratie

20.1 Klantenbestand

20.2 Artikelbestand

20.3 Fakturenbestand

20.4 Faktuurregelbestand

20.5 Aanmaken faktuur

20.6 Update fakturenbestand

20.7 Verkoopanalyse

21 Macro's

21.1 Commandotaal

21.2 Afwerking van de verkoopadministratie

22 Macro-archlef

22.1 Automatische macro

23 Beveiliging

23.1 Verborgen kolommen

23.2 Verborgen zones

23.3 Globale beveiliging

23.4 Zonebescherming

23.5 Wachtwoord

23.6 Inlezen van diskfiles

23.7 Het gebruik van macro's

23.8 Het gebruik van formules

24 Aanvullende programma's

Appendix

Menubomen van Symphony

Register


Praktijkboek Symphony: Inhoud (beknopt)

1 Inleiding Symphony

2 Functietoetsen en commando's

3 Eerste verkennlng van het werkblad

4 Enkele uitgewerkte rekenvoorbeelden

5 Zones In Symphony

6 Vaste Instellingen binnen het werkblad

7 Symphonys tekstverwerker

8 Verkenning van de gegevensbank

9 De omzetanalyse verder uitgewerkt

10 Andere gegevensbankfuncties

11 De printer

12 Rapporten afdrukken

13 Rapporten uit twee gegevensbanken

14 Inkomende betalingen

15 Meer over selectiecriteria

16 Het Invoerformulier

17 Gegevensbanken met bijzondere eisen

18 Meer over de FORM-werkomgevlng

19 Vensters

20 De verkoopadministratie

21 Macro's

22 Macro-archlef

23 Beveiliging

24 Aanvullende programma's


Praktijkboek Symphony: Catalogustekst

Sinds jaar en dag bevindt Lotus Symphony zich in de voorste gelederen van de geïntegreerde softwarepakketten voor de PC, zowel wat betreft gebruiksgemak als functionaliteit. Lotus Symphony verenigt faciliteiten voor tekstverwerking, rekenbladgebruik en gegevensbeheer in één en hetzelfde programma.

De 2e editie van het Praktijkboek Symphony is geschreven voor de Nederlandstalige editie van de laatste versie van de software. Volgens het beproefde Praktijkboek-concept behandelt deze uitgave de belangrijkste en meest gebruikte functies van Symphony aan de hand van bedrijfsgerichte voorbeelden. Achter in het boek staat een overzicht met de commando's van Symphony 2.2 voor de Nederlandse en de Engelse editie.


Werken met Windows 3.1

Werken met Windows 3.1

Stinson, C.

ISBN 90 201 2626 1

Prijs: 74,50 / BEF. 1.788,-

Geïllustreerd


Werken met Windows 3.1: Inhoud (volledig)

Inleiding

1 Werken met Windows

1.1 Windows vanuit DOS starten

1.2 Een eerste kennismaking met Programmabeheer

1.3 De opbouw van een venster

1.4 Het Bureaublad van Windows

1.5 Vergroten, verkleinen en herstellen

1.6 Vensters verplaatsen en hun formaat wijzigen

1.7 Toepassingsvensters en documentvensters

1.8 Documentvensters bewerken

1.9 Een programma starten vanuit Programmabeheer

1.10 Voorgrond en achtergrond

1.11 Een andere voorgrondtoepassing kiezen

1.12 Overschakelen met Taakoverzicht

1.13 Vensters schikken met Taakoverzicht

1.14 Pictogrammen rangschikken met Taakoverzicht

1.15 Toepassingsvensters sluiten

1.16 Windows verlaten: terug naar DOS

2 Menu's en dialoogvensters

2.1 Het Systeemmenu en de menubalk

2.2 Menu-opdrachten metde muis kiezen

2.3 Opdrachten met het toetsenbord kiezen

2.3.1 Sneltoetsen

2.4 De inhoud van het Systeemmenu

2.4.1 Het Systeemmenu bij een tot pictogram verkleinde toepassing

2.4.2 Systeemmenu's van documenten

2.5 Menuconventies

2.5.1 Lichter gekleurde opdrachten

2.5.2 Vinkjes

2.5.3 Zich veranderende menu's

2.5.4 Beknopte en volledige menu's

2.5.5 Menu's die door de gebruiker kunnen worden gewijzigd

2.5.6 Vervolgmenu's

2.5.7 Opdrachten waarmee dialoogvensters worden getoond

2.6 Meer over dialoogvensters

2.6.1 Andere onderdelen van dialoogvensters

2.6.2 Sommige dialoogvensters kunnen worden verplaatst

3 Werken met documenten

3.1 Documentvensters hanteren

3.1.1 Een tot maximumvenster vergroot documentvenster herstellen

3.1.2 Van het ene naar het andere documentvenster schakelen

3.1.3 Documentvensters trapsgewijs en naast elkaar tonen

3.1.4 Documentvensters sluiten

3.2 Schuifbalken gebruiken

3.3 Schuiven met behulp van het toetsenbord

3.4 Bestanden aanmaken, openen en opslaan

3.4.1 Het menu Bestand

3.4.2 Een nieuw bestand aanmaken

3.4.3 Een bestaand bestand van schijf in het geheugen laden

3.4.4 Een bestand voor de eerste keer opslaan

3.4.5 Een bestand opnieuw opslaan

3.4.6 Een bestand onder een nieuwe naam opslaan

3.5 Bestanden kopiëren en verplaatsen en bestandsnamen wijzigen

3.6 Tekst in documenten invoeren en wijzigen

3.6.1 De invoegpositie

3.6.2 Het invoegsymbool

3.6.3 De selectie

3.6.4 De invoegpositieverplaatsen

3.6.5 Tekst selecteren

3.6.6 Tekens verwijderen

3.6.7 Blokken tekst verwijderen

3.6.8 Een verwijdering ongedaan maken

3.6.9 Tekst kopiëren en verplaatsen

3.7 Werken met afbeeldingen

3.8 Windows-documenten afdrukken

4 Het Help-systeem van Windows

4.1 Het Helpmenu

4.1.1 Toegang krijgen tot de Help-faciliteit

4.2 Onderwerpen die met een stippellijn zijn onderstreept

4.3 Bepaalde onderwerpen vinden met Zoeken

4.4 De opdrachtknop Terug

4.5 De opdrachtknoppen Bladeren gebruiken

4.6 Bladwijzers aanbrengen

4.7 Help-teksten afdrukken

4.8 Informatie uit het Help-systeem kopiëren

4.9 De opdracht Aantekening

4.10 Als u bij Help hulp nodig hebt

5 Programmabeheer

5.1 Programmagroepen en programmapictogrammen

5.2 Door Windows aangemaakte programmagroepen

5.2.1 De programmagroep Opstarten gebruiken

5.3 Werken met groepsvensters en pictogrammen

5.3.1 Het menu Venster gebruiken

5.3.2 Programmapictogrammen schikken

5.4 Programmagroepen bewerken

5.4.1 Een nieuwe programmagroep aanmaken

5.4.2 Een programmagroep een andere naam geven

5.4.3 Een programmagroep verwijderen

5.5 Programmapictogrammen aanpassen aan uw toepassingen

5.5.1 Programmapictogrammen verplaatsen

5.5.2 Programmapictogrammen kopiëren

5.5.3 Nieuwe programmapictogrammen aanmaken

5.5.4 De beschrijving voor het programmapictogram

5.5.5 De opdrachtregel

5.5.6 Een werkdirectory opgeven

5.5.7 Een sneltoets toewijzen

5.5.8 Een programma starten als pictogram

5.5.9 Nieuwe programmapictogrammen aanmaken met Bestandsbeheer

5.5.10 Nieuwe programmapictogrammen aanmaken met Setup

5.5.11 Programmapictogrammen aanmaken om documenten te starten

5.5.12 De gegevens van een pictogram wijzigen

5.5.13 Een ander pictogram kiezen

5.5.14 Externe pictogrammengebruiken

5.5.15 Programmapictogrammenverwijderen

5.6 Werken met niet-Windows-toepassingen

5.6.1 Een pictogram voor een niet-Windows-toepassing aanmaken

5.6.2 Een document koppelen aan een niet-Windows-toepassing

5.6.3 Vanuit Programmabeheer de DOS-prompt starten

5.7 Programma's starten met de opdracht Starten

5.7.1 Bestanden zoeken met de knop Bladeren

5.8 De opdracht Pictogram bij toepassing

5.9 Programmabeheer beëindigen

6 Bestandsbeheer

6.1 Bestandsbeheer starten

6.2 De vensters van Bestandsbeheer

6.3 De pictogrammen van Bestandsbeheer

6.3.1 Een andere directory selecteren

6.3.2 Een ander station selecteren

6.3.3 De grootte van structuur en directory veranderen

6.3.4 Alleen de structuur of de directory laten weergeven

6.3.5 Directoryvensters actualiseren

6.3.6 Nieuwe directoryvensters openen

6.3.7 Vensters schikken

6.4 Programma's vanuit Bestandsbeheer starten

6.4.1 Een documentbestand starten door middel van slepen en neerzetten

6.5 Documenten verbinden aan programma's

6.5.1 Programmanamen en bestandstypen

6.5.2 De registratie-database en WIN.INI

6.6 Documenten afdrukken vanuit Bestandsbeheer

6.7 Slepen en neerzetten gebruiken om een OLE-object in te sluiten

6.8 Werken met bestanden en directories

6.8.1 Bevestigingsopties

6.8.2 Bestanden selecteren met muis of toetsenbord

6.8.3 Bestanden selecteren met de opdracht Bestanden selecteren

6.8.4 Bestanden verplaatsen en kopiëren door pictogrammen te verslepen

6.8.5 Hele directories kopiëren en verplaatsen

6.8.6 Verplaatsen en kopiëren met menu-opdrachten

6.8.7 Bestanden en directories verwijderen

6.8.8 Bestanden en directories een nieuwe naam geven

6.8.9 Een nieuwe directory aanmaken

6.8.10 Bestanden zoeken

6.8.11 Bestandskenmerken veranderen

6.9 Werken met schijven

6.9.1 Diskettes formatteren

6.9.2 Een diskette dupliceren

6.9.3 Een volumenaam toewijzen

6.10 Verbinding met een netwerkstation maken en verbreken

6.10.1 Een netwerkstation ontkoppelen

6.10.2 Een eerder gemaakte netwerkverbinding herstellen

6.11 De inhoud van directories aanpassen

6.11.1 De informatie in de directory wijzigen

6.11.2 De sorteervolgorde veranderen

6.11.3 Een directory filteren

6.11.4 Het lettertype van Bestandsbeheer veranderen

6.12 Programmapictogrammen maken met Bestandsbeheer

6.13 Bestandsbeheer verlaten

7 De bureau-accessoires van Windows

7.1 Klok

7.2 Rekenmachine

7.2.1 Getallen en symbolen invoeren

7.2.2 Knippen en plakken met Rekenmachine

7.2.3 De standaardrekenmachine gebruiken

7.2.4 De wetenschappelijke rekenmachine gebruiken

7.3 Kladblok

7.3.1 Bestanden openen en opslaan

7.3.2 De maximale bestandsgrootte in Kladblok

7.3.3 Terugloop in- en uitschakelen

7.3.4 Automatisch de datum en tijd in een document opnemen

7.3.5 De opdracht Ongedaan maken gebruiken

7.3.6 Het Klembord gebruiken in combinatie met Kladblok

7.3.7 In Kladblok naar tekst zoeken

7.3.8 De afdrukopdrachten van Kladblok

7.3.9 Slepen en neerzetten gebruiken met Kladblok en Bestandsbeheer

7.4 Agenda

7.4.1 De weg vinden in de dagweergave

7.4.2 De weg vinden in de maandweergave

7.4.3 De instellingen voor de dagindeling wijzigen

7.4.4 Een bepaald tijdstip toevoegen

7.4.5 Afspraken invoeren

7.4.6 Notities invoeren

7.4.7 Dagen markeren in maandweergave

7.4.8 Een alarmsignaal instellen

7.4.9 Agenda-bestanden opslaan en laden

7.4.10 Afspraken verwijderen

7.4.11 Afdrukken

7.5 Kaartenbak

7.5.1 Het scherm van Kaartenbak

7.5.2 Met een nieuwe kaart beginnen

7.5.3 Kaarten dupliceren

7.5.4 De indexregel van een kaart wijzigen

7.5.5 Zo vindt u de weg in Kaartenbak

7.5.6 Naar Kaartenbak-tekst zoeken

7.5.7 Kaarten bewerken

7.5.8 Afbeeldingen gebruiken

7.5.9 Koppelen en insluiten

7.5.10 De opdracht Plakken gebruiken om een afbeelding in te sluiten

7.5.11 Een object insluiten met de opdracht Object invoegen

7.5.12 Een object koppelen met Koppeling plakken

7.5.13 Het gegevenstype van een object bepalen met Plakken speciaal

7.5.14 Kaartenbak gebruiken om telefoonnummers te draaien

7.5.15 Kaartenbak-bestanden opslaan, laden en samenvoegen

7.5.16 Kaartenbak-informatie afdrukken

7.6 Speciale tekens

7.6.1 Lettertypen en tekensets

7.6.2 Het lettertype Symbol

7.7 Geluidsrecorder

7 7 1 Geluidsbestanden bewerken

8 Toepassingen integreren: Klembord, DDE en OLE

8.1 Klembord gebruiken met Windows-toepassingen

8.1.1 De opdrachten Kopiëren, Knippen en Plakken

8.1.2 Een volledig scherm of een venster kopiëren

8.2 Het Klembord gebruiken met niet-Windows-toepassingen

8.2.1 Kopiëren vanuit een in een venster uitgevoerde toepassing

8.2.2 Kopiëren vanuit een toepassing die het hele scherm gebruikt

8.2.3 Plakken in een MS-DOS programma dat in een venster draait

8.2.4 Plakken in een MS-DOS programma dat het hele scherm gebruikt

8.3 Het programma Klembord

8.3.1 Het menu Bestand

8.3.2 Het menu Bewerken

8.3.3 Het menu Weergave

8.5 Documenten verbinden met DDE

8.5.1 DDE-terminologie

8.5.2 Een DDE-koppeling leggen

8.5.3 Een aantal beperkingen van DDE

8.6 Koppelingen maken met OLE

8.6.1 Koppelen versus insluiten

8.7 OLE-objecten insluiten

8.7.1 Het voordeel van het gebruik van OLE-objecten

8.7.2 Een OLE-object of -bestand insluiten

8.7.3 Een OLE-opdrachtregel insluiten

8.7.4 OLE-objecten activeren en bewerken

8.7.5 Rechtstreeks OLE-bestanden maken

9 Windows aanpassen met Configuratiescherm en de INI-bestanden

9.1 Configuratiescherm starten

9.2 Bureaubladkleuren of -patronen wijzigen

9.2.1 Een keuze maken uit de lijst met kleurenschema's

9.2.2 Uw eigen kleurenschema maken

9.2.3 Een paar beperkingen

9.2.4 Een kleurenschema opslaan

9.2.5 Uw eigen kleuren aan het palet toevoegen

9.3 Seriële poorten configureren

9.4 De muis aanpassen

9.5 Het Bureaublad aanpassen

9.5.1 Een achtergrondpatroon instellen

9.5.2 De werking van Alt-Tab wijzigen

9.5.3 Een schermbeveiliging kiezen

9.5.4 Het bureaublad behangen

9.5.5 De weergave van pictogrammen en bijschriften bepalen

9.5.6 Werken met de Afstandshouder

9.5.7 De dikte van de vensterkaders wijzigen

9.5.8 De knippersnelheid van de cursor instellen

9.6 Land-afhankelijkeopties instellen

9.7 De repeteersnelheid van het toetsenbord instellen

9.8 De datum en tijd instellen

9.9 Stuurprogramma's installeren

9.10 Geluiden toekennen aan systeemacties

9.10.1 Het geluid uitzetten

9.11 Netwerk-opties instellen

9.12 De INI-bestanden rechtstreeks bewerken

9.12.1 De structuur van de INI-bestanden

9.12.2 Een INI-bestand bewerken

9.12.3 SysEdit

9.12.4 Een andere standaard-shell kiezen

9.12.5 Het muisgedrag veranderen in een venster van een MS-DOS programma

9.12.6 Programma's automatisch starten met WIN.INI

9.12.7 De muis instellen

9.12.8 Het pictogramlettertype veranderen

9.12.9 De oorsprong voor het behang bepalen

9.12.10 Wachtwoordbeveiliging voor de schermbeveiliging opheffen

9.12.11 De systeeminstellingen veranderen in SYSTEM.INI

9.12.12 Wijzigingen waarvoor u Setup gebruikt

10 Windows automatiseren met behulp van Macrorecorder

10.1 Macrorecorder starten

10.2 Een macro opnemen

10.2.1 Een eenvoudige macro aanmaken

10.2.2 Een iets complexere macro

10.3 Een macro starten

10.3.1 Als de macro niet werkt

10.4 Opname-opties

10.4.1 Sneltoetsen

10.4.2 Muisacties opnemen

10.5 Uitvoeringsopties

10.5.1 Dezelfde toepassing of willekeurige toepassingen

10.5.2 Verwerkingssnelheid

10.5.3 De optie Oneindige lus

10.5.4 Het koppelen van macro's voorkomen

10.6 Macrogegevens wijzigen

10.7 De voorkeursinstellingen wijzigen

10.8 Andere opties van Macrorecorder

10.9 Werken met macrobestanden

10.10 Windows starten met Macrorecorder en een bepaald macrobestand

11 Printers installeren en instellen

11.1 Printerdrivers installeren

11.1.1 Als uw printer niet in de lijst voorkomt

11.2 Een printerdriver aansluiten op een poort

11.2.1 Een printerdriver toewijzen aan een netwerk-printerpoort

11.2.2 Afdrukken naar bestand

11.2.3 Timeout-opties

11.2.4 De optie Direct afdrukken naar poort

11.2.5 Een seriële poort configureren

11.3 Een standaardprinter kiezen

11.3 Printers instellen

11.3.1 Enkele gangbare instellingen

11.3.2 Basisinstellingen voor PostScript-printers

12 Afdrukbeheer

12.1 Afdrukbeheerstarten

12.2 Het scherm van Afdrukbeheer

12.3 Het aanmaken van een wachtrijbestand

12.4 De volgorde in de afdrukwachtrij bepalen

12.5 De knoppen Pauze en Doorgaan gebruiken

12.6 Taken uit een wachtrij verwijderen

12.7 De achtergrondprioriteit wijzigen

12.8 Als het afdrukken wordt onderbroken

12.9 Afdrukken op een netwerk

12.9.1 Afdrukbeheer al dan niet gebruiken

12.9.2 Opties voor de weergave van netwerkwachtrij-status

12.9.3 De netwerkwachtrij-status niet automatisch laten bijwerken

12.10 Afdrukken zonder Afdrukbeheer

13 Lettertypen

13.1 Typografische terminologie

13.1.1 De grootte

13.1.2 Stijl en dikte

13.1.3 Lettertypen met en zonder schreef

13.1.4 Spatiëring

13.1.5 Schaalbare en niet-schaalbare lettertypen

13.2 De lettertypen van Windows 3.1

13.3 Lettertypen van andere leveranciers

13.4 De lettertypen van uw printer

13.5 Lettertypen bekijken, toevoegen en verwijderen met Configuratiescherm

13.5.1 Lettertypen toevoegen

13.5.2 Lettertypen verwijderen

13.6 Lettertypen gebruiken met bepaalde printertypen

13.6.1 Matrix- en inkjet-printers

13.6.2 HP LaserJet Series ll en daarmee compatibele printers

13.6.3 HP LaserJet lll en daarmee compatibele printers

13.6.4 PostScript-printers

14 Write

14.1 Write starten

14.2 Een printer selecteren

14.3 Tekst invoeren

14.3.1 Vrijblijvende afbreekstreepjes

14.4 Tekst bewerken

14.5 De opdracht Ongedaan maken gebruiken

14.6 De invoegpositie verplaatsen met het toetsenbord

14.7 Tekst selecteren in een Write-document

14.8 Tekst kopiëren en verplaatsen met behulp van Klembord

14.9 De opdracht Zoeken gebruiken

14.9.1 Jokertekens in de zoektekst opnemen

14.9.2 Blanco tekens opnemen in een zoektekst

14.9.3 Zoekopties

14.9.4 Beginnen met zoeken

14.9.5 Het zoeken herhalen

14.10 De opdracht Vervangen gebruiken

14.10.1 De te veranderen tekst

14.10.2 Zoeken naar tekst

14.10.3 Tekst veranderen

14.10.4 Zoeken en vervangen beperken tot de geselecteerde tekst

14.10.5 Selectief of automatisch vervangen

14.11 Een document opmaken

14.11.1 De liniaal weergeven

14.11.2 De maateenheid kiezen

14.11.3 Een koptekst opgeven

14.11.4 Eenvoettekst opgeven

14.11.5 Tabs instellen en gebruiken

14.11.6 Marges instellen

14.11.7 Met een ander paginanummer beginnen

14.12 Alinea's opmaken

14.12.1 Alinea-uitlijning

14.12.2 De regelafstand bepalen

14.12.3 Inspringen

14.12.4 Negatief inspringende alinea's

14.12.5 De standaardopmaak van alinea's

14.13 Tekenopmaak

14.13.1 Lettertype en puntgrootte kiezen

14.13.2 De puntgrootte wijzigen

14.13.3 Typografische stijlen

14.14 Afbeeldingen opnemen

14.14.1 De plaats van een afbeelding veranderen

14.14.2 De grootte van een afbeelding wijzigen

14.15 Het formaat van een ingeplakt object bepalen

14.16 Insluiten en koppelen in Write

14.16.1 Ingesloten of gekoppelde objecten verplaatsen, vergroten of verkleinen

14.16.2 Ingesloten of gekoppelde objecten activeren en bewerken

14.16.3 Insluiten met de opdracht Object invoegen

14.16.4 Koppelingen bewerken met de opdracht Koppelingen

14.17 Bestanden opslaan en laden

14.17.1 Bewaren met reservekopie

14.17.2 Een tekstbestand opslaan

14.17.3 Opslaan in Microsoft Word-formaat

14.17.4 Een tekstbestand openen

14.17.5 Een Microsoft Word-bestand openen

14.18 Een Write-document pagineren en afdrukken

14.19 Een andere printer selecteren

15 Paintbrush

15.1 Paintbrush en OLE

15.2 Paintbrush starten

15.3 Andere cursorvormen

15.4 De grootte van het tekengebied

15.5 Het grotere geheel zien

15.5.1 De opdracht Figuurweergeven

15.5.2 Werkset, lijndiktevak en palet verwijderen

15.5.3 Uitzoomen om de hele tekening te zien

15.6 Omgaan met grote tekeningen

15.7 Cursornauwkeurigheid

15.8 Werken met muis en toetsenbord

15.9 Een nieuwe tekening voorbereiden

15.9.1 Een kleur of patroon voor de achtergrond kiezen

15.9.2 De afmetingen en vorm van het tekengebied bepalen

15.9.3 Kleur of zwart/wit kiezen

15.9.4 Het nieuwe doek installeren

15.10 Tekenen in de praktijk

15.11 Backspace en de opdracht Ongedaan maken

15.11.1 Verbeteren met de Backspace-toets

15.11.2 Radicaal ingrijpen met de opdracht Ongedaan maken

15.12 De werkset

15.12.1 De tekengereedschappen gebruiken

15.11.2 De bewerkingsgereedschappen van Paintbrush

15.13 Werken met knipsels

15.13.1 Een knipsel naar Klembord verplaatsen of kopieren

15.13.2 Een knipsel naar een schijfbestand kopiëren

15.13.3 Een knipsel vanuit Klembord inplakken

15.13.4 Een knipsel vanuit een bestand inplakken

15.13.5 Een knipsel verplaatsen

15.13.6 Een knipsel binnen een tekening kopieren

15.13.7 Een knipsel vegen

15.13.8 Een knipsel kleiner of groter maken

15.13.9 Een knipsel wijzigen met de opdracht Hellen

15.13.10 Een knipsel spiegelen

15.13.11 De kleuren van een knipsel inverteren

15.13.12 Werken met grote knipsels

15.14 Inzoomen

15.15 Werken met eigen paletten

15.15.1 Nieuwe kleuren of patronen maken

15.15.2 Uw eigen paletten opslaan en laden

15.16 Paintbrush-bestanden opslaan en openen

15.16.1 Bestandsformaatopties

15.16.2 Een Paintbrush-bestand openen

15.17 Een Paintbrush-tekening afdrukken

15.17.1 De afdrukkwaliteit

15.17.2 Geheel of gedeeltelijk afdrukken

15.17.3 Aantal exemplaren

15.17.4 Resolutie en schaal

16 Niet-Windows-toepassingen

16.1 De standaardmodus

16.2 De 386 Enhanced-modus

16.3 Een niet-Windows-toepassing starten

16.4 Programma-informatiebestanden

16.5 Andere bijgeleverde PlF-bestanden installeren

16.6 Meerdere PlF-bestanden voor dezelfde toepassing gebruiken

16.7 PIF Editor starten

16.8 Het menu Bestand van PIF Editor

16.9 _DEFAULT.PIF bewerken

16.10 Een PlF-bestand maken voorde standaardmodus

16.10.1 Pad+bestandsnaam

16.10.2 Venstertitel

16.10.3 Optionele parameters

16.10.4 Opstartdirectory

16.10.5 Schermmodus

16.10.6 Geheugenvereisten

16.10.7 XMS-geheugen

16.10.8 Direct modificeren

16.10.9 Geen schermoverdracht

16.10.10 Programmawisseling voorkomen

16.10.11 Venster dicht na afsluiten

16.10.12 Geen schermbeveiliging

16.10.13 Sneltoetsen reserveren

16.11 Een PlF-bestand maken voor de 386 Enhanced-modus

16.11.1 Pad+bestandsnaam

16.11.2 Venstertitel

16.11.3 Optionele parameters

16.11.4 Opstartdirectory

16.11.5 Schermgeheugen

16.11.6 Geheugenvereisten: Kb vereist

16.11.7 Geheugenvereisten: Kb gewenst

16.11.8 EMS-geheugen

16.11.9 XMS-geheugen

16.11.10 Beeldschermgebruik

16.11.11 Uitvoeren

16.11.12 Venster dicht na afsluiten

16.11.13 Geavanceerde opties

16.11.14 Multitasking-opties

16.11.15 Geheugenopties instellen

16.11.16 Weergave-opties instellen

16.11.17 Overige opties instellen

16.12 PlF-opties instellen voorde andere modus

16.13 De 386 Enhanced opties tijdelijk wijzigen

16.13.1 Weergave-opties

16.13.2 Prioriteit

16.13.3 Tasking-opties

16.13.4 De knop Afbreken

16.14 Apparaatconflicten beheren in de 386 Enhanced-modus

16.15 Niet-Windows-toepassingen uitvoeren die expanded memory gebruiken

16.16 Muisondersteuning bij weergave in een venster

16.17 Lettertypen in vensters wijzigen

16.18 DOS-batchbestanden onder Windowsuitvoeren

16.19 Residente proqramma's uitvoeren

16.19.1 Een pop-up programma uitvoeren als een gewone niet-Windows-toepassing

16.19.2 Een pop-up programma uitvoeren met een bepaalde niet-Windows-toepassing

16.19.3 Een pop-up programma uitvoeren met een Windows-toepassing

16.20 Niet-Windows-toepassingen uitvoeren vanaf de DOS-prompt

16.21 Niet-Windows-toepassingen vanuit een DOS-Shell starten

17 Windows optimaliseren

17.1 Algemene werkwijze

17.2 Het belang van extended memory

17.2.1 Hoeveel geheugen hebt u nodig?

17.2.2 Extended contra expanded memory

17.3 Zoveel mogelijk geheugen vrijmaken

17.3.1 Het bestand CONFIG.SYS

17.3.2 Het bestand AUTOEXEC.BAT

17.4 Zoveel mogelijk schijfruimte vrijmaken

17.4.1 Bestandscompressie

17.4.2 Onnodige bestanden verwijderen

17.5 De harde schijf optimaliseren

17.6 Een diskcache gebruiken

17.6.1 SmartDrive installeren of aanpassen

17.6.2 Lees- en schrijfcaching

17.6.3 De grootte van de cache veranderen

17.6.4 SmartDrive versus andere cacheprogramma's

17.7 Wisselbestanden in de 386 Enhanced-modus

17.7.1 Het type wisselbestandbepalen

17.7.2 De instellingen voor het wisselbestand wijzigen

17.8 32-bits schijftoegang in de 386 Enhanced-modus

17.8.1 32-bits schijftoegang in- en uitschakelen

17.8.2 Problemen met 32-bits schijftoegang

17.8.3 Richtlijnen voor het gebruik van 32-bits schijftoegang

17.9 De optimale instellingen voor toepassingswisselbestanden

17.9.1 De variabele TEMP

17.9.2 Een wisseldirectory instellen in SYSTEM.INI

17.10 Tijdelijke bestanden opslaan op een RAM-disk

17.10.1 Een RAM-disk installeren

17.10.2 De variabele TEMP instellen op de RAM-disk

17.11 Onherstelbare toepassingsfouten

17.11.1 Sessies resetten

17.11.2 Dr. Watson

17.11.3 Andere suggesties voor het oplossen van problemen

Appendix

A Het programma Setup gebruiken

B Conventioneel geheugen, extended en expanded memory en virtueel geheugen

C Verklarende woordenlijst


Werken met Windows 3.1: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 Werken met Windows

2 Menu's en dialoogvensters

3 Werken met documenten

4 Het Help-systeem van Windows

5 Programmabeheer

6 Bestandsbeheer

7 De bureau-accessoires van Windows

8 Toepassingen integreren: Klembord, DDE en OLE

9 Windows aanpassen met Configuratiescherm en de INI-bestanden

10 Windows automatiseren met behulp van Macrorecorder

11 Printers installeren en instellen

12 Afdrukbeheer

13 Lettertypen

14 Write

15 Paintbrush

16 Niet-Windows-toepassingen

17 Windows optimaliseren

Appendix


Werken met Windows: Catalogustekst

Werken met Windows 3.1: Catalogustekst

Microsoft Windows is de trendsettende grafische besturingsomgeving voor de PC. Onder Windows presenteren applicaties zich allemaal op dezelfde en intuïtieve wijze. Dat heeft een aantoonbaar gunstig effect op de leersnelheid en het gebruiksgemak; en dus op de produktiviteit. Met versie 3.1 heeft Microsoft een beslissende stap gezet in de ontwikkeling van haar roemrijke Windows-produkt.

Een greep uit de aanvullingen:

*	TrueType-fonts t.b.v. een natuurgetrouwe schermweergave

*	sterk verbeterd bestandsbeheer

*	OLE (Object Linking & Embedding) (Een techniek om de elementen van geïntegreerde documenten te bewerken met kleine, modulaire applicaties).

*	Multimedia-ondersteuning (Integratie van data, audio en video).

Deze nieuwe editie van de officiële Nederlandstalige Microsoft-uitgave Werken met Windows 3.1 is volledig toegesneden op het jongste MS Windows-produkt. Werken met Windows 3.1 is een praktijkboek pur sang en ademt optimaal de sfeer-van-de-gebruiker-achter-de-PC.


Kluwer DOS 6 Gids

Kluwer DOS 6 Gids

Swiers, P.

ISBN 90 201 2629 6

Prijs: fl. 69,50 / BEF. 1.668,-

Geïllustreerd


Kluwer DOS 6 Gids: Inhoud (volledig)

Inleiding

Nieuw in DOS 6

Instructies uit versie 5 in versie 6 gebruiken

Conventies in dit boek

ANSI.SYS

Escape-sequenties

ASCII-tabel

Attributen

Backups maken

MS-Backup

Backup en Restore

Batchinstructies

Bestanden

Bestanden afdrukken

Bestanden delen

Bestanden een andere naam geven

Bestanden kopiëren

Copy

XCopy

Replace

Bestanden vergelijken

Bestanden wissen

Break

Break

Call

CHCP

Choice

Cls

Codetabellen

Computers aan elkaar koppelen

De bestanden kopiëren

Het programma InterServer op de server

Installatie van de InterLink-driver op de client

De status van InterLink

Configuratie-instructies

CTTY

Datum en tijd

Debug

De opdracht ?

De opdracht A (Assemble)

De opdracht C (Compare)

De opdracht D (Dump)

De opdracht E (Enter)

De opdracht F (Fill)

De opdracht G (Go)

De opdracht H (Hex)

De opdracht I (Input)

De opdracht L (Load)

De opdracht M (Move)

De opdracht N (Name)

De opdracht O (Output)

De opdracht P (Proceed)

De opdracht Q (Quit)

De opdracht R (Register)

De opdracht S (Search)

De opdracht T (Trace)

De opdracht U (Unassemble)

De opdracht W (Write)

De opdracht XA (Allocate Expanded memory)

De opdracht XD (Deallocate Expanded Memory)

De opdracht XM (Map Expanded Memory Pages)

De opdracht XS (Display Expanded Memory Status)

Device drivers installeren

Device

Devicehigh

Dir

Directories

Instructies voor directories

Directorypaden

Zoekpaden

De prompt

Diskettes kopiëren

DiskCopy

DiskComp

DOS-editor

Het menu Bestand

Het menu Bewerken

Het menu Zoeken

Het menu Opties

Het menu Help

DOS-shell

Het scherm van de shell

Naar een andere drive gaan

Naar een andere directory gaan

Bewerkingen met directories

Bewerkingen met bestanden

Programma's starten

Taakwisseling

Enkele handige menu-opdrachten

De shell beëindigen

DOSKey

DoubleSpace

Installatie van DoubleSpace

Het interactieve programma

De niet-interactieve versie van DoubleSpace

DrivParm

Echo

EMM386

De device driver EMM386.EXE

De instructie EMM386

FDisk

For

Foutmeldingen

Gebruikersinterfaces

Geheugen

Soorten geheugen

Instructies voor geheugenbeheer

De instructie Mem

Het hulpprogramma MemMaker

GoTo

Grafische instructies

GrafTabl

Graphics

Hardware

Het testprogramma MSD

De opdrachtknoppen van MSD

De menu-opdrachten van MSD

Helpfunctie

De snelle helpfunctie

De interactieve helpfunctie

HIMEM.SYS

If

Install

Installatie van DOS

Instructies

Interfaces

Jokers

Keyb

Label

Landcodes instellen

LastDrive

LoadFix

LoadHigh

Menu-opdrachten

MenuItem

SubMenu

MenuDefault

MenuColor

Include

Mode

Move

MSCDEX

NLSFunc

NumLock

Omgeving

Omleiding en koppeling

Omleiding van drives en directories

Subst

Join

Assign

Opdrachtprocessor

Pause

Power

Prompt

QBasic

RAM-disks

Recover

Rem

Schijven

Soorten schijven

Schijven formatteren

Schijven controleren

Shell

Shift

Software

Stacks

Switches

Sys

Tekstfilters

Find

More

Sort

Terminologie

Toegangstijd Verbeteren

Files

FCBs

Buffers

FastOpen

SmartDrive

Defrag

Type

Undelete

Unformat

Ver

Verify

Versietabel

Virusbestrijding

MSAV

VSafe

Vol

Windows

Zoekpaden

Path

Append


Kluwer DOS 6 Gids: Inleiding

In dit boek wordt een beschrijving gegeven van het besturingssysteem MS-DOS, versie 5 en 6. Dit gebeurt aan de hand van een reeks onderwerpen die alfabetisch zijn gerangschikt. Via kruisverwijzingen bij bijna elk onderwerp vindt u ook snel informatie over verwante onderwerpen. Behalve over instructies en device drivers vindt u ook informatie over themagebieden zoals schijven, directories, bestanden, gebruikersinterfaces, geheugen, virussen en Windows.

Bij het samenstellen van dit boek is ervan uitgegaan dat u werkt met DOS 5 of 6. DOS 5 bevatte zoveel verbeteringen en uitbreidingen in vergelijking met oudere versies dat iedereen inmiddels wel op deze versie zal zijn overgestapt, te meer daar deze versie - in tegenstelling tot versie 4 - in de praktijk uiterst stabiel is gebleken. In versie 6 zijn de mogelijkheden nog verder uitgebreid. DOS is hiermee het besturingssysteem van de toekomst geworden, volledig toegesneden op krachtige processoren, grote vaste schijven en CD-ROM-drives.

Vanaf versie 5 is ook het upgrade-systeem ingevoerd: versie 5 en 6 worden desgewenst over een reeds aanwezige oudere versie heen geïnstalleerd zonder dat de hele vaste schijf opnieuw hoeft te worden geformatteerd. De installatie is daarmee een kwestie van een paar minuten geworden (zie Installatie van DOS).

Op grond hiervan is bij de beschrijving van de instructies uitgegaan van de situatie in versie 5 en 6. Dit betekent bijvoorbeeld dat enkele oudere opties, zoals de opties /n en /t van Format en een aantal cryptische syntaxisvarianten van Mode, buiten beschouwing zijn gelaten, omdat er in de nieuwste versies geen noodzaak meer is van deze opties gebruik te maken. Overal waar dat relevant is, wordt duidelijk gewezen op de verschillen tussen versie 5 en 6. Hieronder hebben we nog eens op een rijtje gezet wat er nieuw is in DOS 6. Meer informatie vindt u bij de diverse onderwerpen. Kunt u iets niet vinden onder een van de hoofdonderwerpen, raadpleeg dan het trefwoordenregister.


Kluwer DOS 6 Gids: Catalogustekst

MS-DOS 6, opvolger van het opzienbarende en sterk gemoderniseerde DOS 5, biedt onder andere:

- meer mogelijkheden in de utilitysfeer

- geavanceerd geheugenmanagement

- betere netwerkondersteuning

- datacompressie voor een grotere diskcapaciteit

Kluwer Gidsen vervullen een encyclopedische functie. Ze zijn uitgekiend gestructureerd en voorzien van een forse trefwoordenlijst. Kluwer Gidsen spreken de computergebruiker aan die op elk moment onmiddellijk en to-the-point informatie verlangt. Door optimale toegankelijkheid te combineren met een leerboekkarakter ontstaan complete naslagwerken met een didactisch sterke siqnatuur.


Praktijkboek Windows 3.1

Praktijkboek Windows 3.1

Scholten, R.

ISBN 90 201 2635 0

Prijs: fl. 54,50 / BEF. 1.295,-

Geïllustreerd


Praktijkboek Windows 3.1: Woord vooraf

Dit praktijkboek is speciaal bedoeld voor beginnende en al wat gevorderde gebruikers van Windows en Windows voor Workgroups. In acht overzichtelijke hoofdstukken treft u een schat aan informatie aan. We durven met een gerust hart te beweren: als u dit boek hebt doorgewerkt, hebt u een uitstekende basis om in de dagelijkse praktijk met Windows te kunnen werken. Bovendien hebt u zich dan een aantal technieken eigen gemaakt die u een enorme voorsprong geven op de gemiddelde Windows-gebruiker.

Het eerste hoofdstuk is speciaal bedoeld voor diegenen die nog niet al te veel ervaring met Windows hebben. Stap voor stap raakt u vertrouwd met de belangrijkste Windows-principes. Daamaast maakt u kennis met een aantal methodes om sneller met Windows te kunnen werken. Het hoofdstuk is zo geschreven dat u het in een avond (of, als u het niet al te laat wilt maken, in twee avonden) kunt doorwerken.

In hoofdstuk twee komen Programmabeheer en de bij Windows geleverde toepassingen aan de orde. Een groot aantal facetten van Programmabeheer worden toegelicht aan de hand van aansprekende praktijkvoorbeelden. Spelenderwijs leert u hoe u nieuwe toepassingen kunt installeren, programmagroepvensters kunt maken en verwijderen enzovoort.

Hoofdstuk drie is een kennismaking met Bestandsbeheer, de Windows-toepassing waarmee u op eenvoudige wijze met schijven, subdirectory's en bestanden kunt werken.

Als u eenmaal een tijdje met Windows hebt gewerkt, zult u het systeem aan uw eigen behoeften willen aanpassen. De methoden die u daarvoor ter beschikking staan, komen in het vierde hoofdstuk aan de orde.

Een centrale rol binnen Windows speelt het transport van gegevens. Dit onderwerp wordt in hoofdstuk vijf behandeld.

Hoe fraai Windows ook functioneert; in de praktijk betekent de overstap naar Windows niet dat u afscheid neemt van uw oude, vertrouwde DOS-programma's. Vandaar dat we hoofdstuk zes hebben gewijd aan de manier waarop u vanuit Windows het beste met uw DOS-programma's kunt omgaan.

In het zevende hoofdstuk van dit boek komen de nodige tips en technieken aan de orde. Hoofdstuk acht gaat in op specifieke eigenschappen van Windows voor Workgroups, de speciale 'netwerkversie' van Windows.

Een verklarende woordenlijst en een uitgebreide index completeren het geheel.


Praktijkboek Windows 3.1: Inhoud (volledig)

1 Een avondje Windows

1.1 De muis

1.1.1 Achtergronden

1.1.2 De praktijk

1.1.3 Oefeningen

1.2 Het bureaublad

1.2.1 Achtergronden

1.2.2 De praktijk

1.2.3 Oefeningen

1.3 Vensters

1.3.1 Achtergronden

1.3.2 De praktijk

1.3.3 Oefeningen

1.4 Menu's

1.4.1 Achtergronden

1.4.2 De praktijk

1.5 Vensteronderdelen

1.5.1 Opdrachtknoppen

1.5.2 Schuifbalken

1.5.3 Invoervakken

1.5.4 Keuzelijsten

1.5.5 Afrolkeuzelijsten

1.5.6 Aankruisvakjes

1.5.7 Keuzerondjes

1.5.8 Pictogrammen

1.6 Windows en het toetsenbord

1.6.1 Algemene toetsen

1.6.2 Menu's

1.6.3 Dialoogvensters

1.6.4 Selecties

1.7 Help!

1.7.1 Het hulpmenu

1.7.2 Het toepassingsvenster

1.7.3 De opdrachtknoppen

1.7.4 De menu's en opties

1.8 Tot slot

2 Programmabeheer

2.1 Inleiding

2.1.1 Programmabeheer starten

2.1.2 Programmabeheer als default shell

2.2 De programmagroepen en hun toepassingen - een overzicht

2.3 Hoofdgroep

2.3.1 Afdrukbeheer

2.4 Bureau-accessoires

2.4.1 Agenda

2.4.2 Kaartenbak

2.4.3 Kladblok

2.4.4 Klok

2.4.5 Macrorecorder

2.4.6 Paintbrush

2.4.7 Rekenmachine

2.4.8 Speciale tekens

2.4.9 Terminal

2.4.10 Write

2.5 De overige programmagroepen

2.5.1 Ontspanning

2.5.2 Opstarten

2.5.3 Toepassingen

2.6 De belangrijkste acties

2.6.1 Een toepassing starten

2.6.2 Pictogrammen verplaatsen en kopiëren

2.6.3 De standaardgegevens van een toepassing wijzigen

2.6.4 Een ander pictogram kiezen

2.6.5 Een toepassing in een venster opnemen

2.6.6 Een nieuw programmagroepvenster maken

2.6.7 De naam van een programmagroep wijzigen

2.6.8 Toepassingspictogrammen en vensters verwijderen

2.7 Orde in de chaos

2.8 Tips en technieken

3 Bestandsbeheer

3.1 Inleiding

3.2 Directoryvensters

3.2.1 Bestanden en directory's selecteren

3.3 Werken met bestanden en directorys

3.3.1 Kopiëren

3.3.2 Verplaatsen

3.3.3 Verwijderen

3.3.4 Namen wijzigen

3.3.5 Een nieuwe directory maken

3.3.6 Bestandskenmerken

3.3.7 Toepassingen en programma's starten

3.3.8 Verbindingen

3.4 Werken met schijven

3.4.1 Een diskette formatteren

3.4.2 De naam van een schijf veranderen

3.5 Bestandsbeheer als shell

4 Windows op maat

4.1 Inleiding

4.2 Configuratiescherm

4.2.1 Kleur

4.2.2 Lettertypen

4.2.3 Poorten

4.2.4 Muis

4.2.5 Bureaublad

4.2.6 Toetsenbord

4.2.7 Printers

4.2.8 Internationaal

4.2.9 Datum/tijd

4.2.10 386 Enhanced

4.2.11 Stuurprogramma's

4.2.12 Geluid

4.3 Windows Setup

4.3.1 Toepassingen installeren

4.3.2 Bestanden verwijderen

4.4 De INI-bestanden

4.4.1 De geheime Windows-toepassing: Systeemconfiguratie-editor

4.4.2 De structuur van de INI-bestanden

4.4.3 WIN.INI

4.4.4 SYSTEM.INI

5 Gegevens transporteren en koppelen

5.1 Het Klembord

5.1.1 Gegevensselectie

5.1.2 Uw ingang naar het Klembord: het Bewerken-menu

5 1.3 De sneltoetsen voor het Klembord

5.1.4 De Klembord-toepassing

5.1.5 Speciale toetsen: Print Screen en <Alt+Print Screen>

5.1.6 De Help-faciliteit en het Klembord

5.2 OLE

5.2.1 Inleiding

5.2.2 Objecten insluiten

5.2.3 Objecten koppelen

5.2.4 Objecten als pictogram: Objectenbeheer

6 Windows en DOS

6.1 Inleiding

6.2 Het MS-DOS-pictogram

6.2.1 Het Systeemmenu van DOS-sessies: 386 "Enhanced"-modus

6.2.2 Het Systeemmenu van DOS-sessies: Standaardmodus

6.3 PIF Editor

6.3.1 De instellingen in Standaardmodus

6.3.2 De instellingen in 386 "Enhanced"-modus

7 Windows - tips en technieken

7.1 Algemene zaken

7.1.1 Een bestand selecteren

7.1.2 Gegevens opvragen en bewaren

7.2 Windows en uw printer

7.2.1 Printers configureren

7.2.2 Lettertypen

7.2.3 Lettertypen configureren

7.2.4 Lettertypen gebruiken

7.3 Van toepassing naar toepassing met Taakoverzicht

7.4 Standaardmodus en 386 "Enhanced"-modus

7.5 Windows optimaliseren

7.5.1 Disk-caches

7.5.2 Windows en Stacker

7.5.3 Pariteitsfouten

7 5 4 Snel, sneller. snelst!

8 Windows voor Workgroups

8.1 De installatie van Windows voor Workgroups

8.2 Bestandsbeheer

8.3 Mail

8.4 Plakboeken

Verklarende woordenlijst

Index


Praktijkboek Windows 3.1: Inhoud (beknopt)Titel+... inhoud (volledig) inhoud (beknopt) etc

Praktijkboek Windows 3.1: Inhoud (beknopt)

1 Een avondje Windows

2 Programmabeheer

3 Bestandsbeheer

4 Windows op maat

5 Gegevens transporteren en koppelen

6 Windows en DOS

7 Windows - tips en technieken

8 Windows voor Workgroups

Verklarende woordenlijst

Index


Praktijkboek Windows 3.1: Catalogustekst

Microsofts grafische vensteromgeving verovert stormenderhand elke PC: op het werk èn thuis. Sinds de eerste Windows-versie uit 1985 heeft Microsoft geregeld gesleuteld aan dit populaire produkt. De evolutie van de software is inmiddels zo ver voortgeschreden dat men met recht kan spreken van een volwaardig besturingssysteem.

Het Praktijkboek Windows 3.1 leert de lezer Microsoft Windows efficiënt te gebruiken en schenkt uiteraard aandacht aan nieuwe snufjes betreffende onder meer True Type, bestandsbeheer, OLE en Multimedia.

Nu inclusief Windows voor Workgroups!


Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek

Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek

Keijnenberg, J.C. & Timmer, A.

ISBN 90 201 2653 9

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek: Een woord vooraf

Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek: Woord vooraf

Het belang van juiste informatie was al voor Juliaanse tijdrekening actueel. De volkstellingen en gegevens over veroverde gebieden zijn in principe eeuwenoude gegevensverzamelingen.

Vandaag krijgen we privé of zakelijk ook steeds meer te maken met allerlei gegevensstromen. Het ordenen van grote hoeveelheden gegevens is zonder computer bijna ondoenlijk geworden, immers hoe groter de gegevensstroom hoe moeilijker beheersbaar.

Tal van bedrijven en overheidsinstellingen plaatsen hun gegevens dan ook in een database. Een database kun je zien als een variant op de conventionele kaartenbak, met als toegevoegde waarde de mogelijkheid de gegevens geordend en geselecteerd in overzichtelijke lijsten te presenteren. De gegevens kun je ook in een mailing verwerken, op een etiket of voorgedrukt formulier plaatsen. Postorderbedrijven en belastingdiensten maken hier dankbaar gebruik van.

De onderwerpen in dit boek geven inzicht in de opbouw van een database. Voor de praktische uitvoering wordt het programma dBASE IV (Nederlands) gebruikt. Dit programma is het meest verkochte/gebruikte databaseprogramma voor Personal Computers (van dBASE IV zijn wereldwijd 3.000.000 exemplaren verkocht).

Een databaseprogramma is geweldig complex en de computer voert zonder dat je hiervan bewust bent tal van taken uit. Werken met een databaseprogramma is een interactie tussen jezelf en de computer, en dit laat zich niet in een boek vastleggen. In een boek kun je alleen omschrijven welke handelingen je moet uitvoeren en welke de computer zal verrichten. De acties die het programma van je verlangt zijn in dit boek dan ook in kleur gedrukt. Hierdoor zie je in een oogopslag welke acties het programma van je verwacht. Het materiaal is zo opgebouwd dat je tijdens de bespreking van de programma-opties deze direct achter de computer kunt naspelen.


Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek: Inhoud (volledig)

1 WAT IS EEN GEGEVENSBANK?

1.1 TERMINOLOGIE

1.2 RELATIONELE GEGEVENSBANKEN

1.3 HET PROGRAMMA DBASE

1.4 EISEN GESTELD AAN APPARATUUR EN PROGRAMMATUUR

1.5 CAPACITEITEN VAN HET PROGRAMMA

1.6 HET GEVEN VAN INSTRUCTIES

1.7 SAMENVATTING

1.8 VRAGEN

2 STARTEN DBASE IV

2.1 WERKEN MET DE MENUREGEL

2.2 DE INFORMATIEREGEL VAN HET CONTROL CENTER

2.3 OPENEN VAN EEN GEGEVENSBESTAND

2.4 SLUITEN VAN EEN GEGEVENSBESTAND

2.5 WERKEN MET BESTANDEN

2.5.1 Records op het scherm

2.5.2 De menuregel in het bestandsoverzicht

2.5.3 Verplaatsen van de selectiebalk/cursor in de tabel

2.5.4 Gegevens in kaartweergave

2.5.5 Wijzigen van gegovens

2.5.6 Verwijderen van een teken

2.5.7 Verwijderen van de inhoud van een veld

2.5.8 Tussenvoegen tekst

2.5.9 Toevoegen van nieuwe records

2.6 TERUGKEREN NAAR HET CONTROL CENTER

2.7 VERLATEN VAN DBASE IV

2.8 WERKEN VIA DE COMMANDOSTIP

2.9 TERUGKEREN NAAR HET CONTROL CENTER VANUIT DE COMMANDOSTIP

2.10 SAMENVATTING

2.11 VRAGEN

2.12 OPGAVEN

3 WAT IS EEN CATALOGUS?

3.1 WAT IS EEN CATALOGUS?

3.2 WERKEN MET DE CATALOGUS

3.3 RELATIES TUSSEN DE BESTANDEN IN DE CATALOGUS

3.4 OMSCHRIJVING VAN BESTANDEN

3.5 HET MAKEN VAN EEN NIEUWE CATALOGUS

3.6 TOEVOEGEN VAN BESTANDEN MN DE CATALOGUS

3.7 VERWIJDEREN VAN BESTANDEN UIT DE CATALOGUS

3.8 OMSCHRIJVING VAN DE CATALOGUS

3.9 VERANDEREN VAN CATALOGUS

3.9.1 Catalogus van naam veranderen

3.10 WERKEN MET MENU'S IN EEN GEGEVENSBESTAND

3.10.1 Leegmaken van records

3.10.2 Verplaatsen van de selectiebalk

3.10.3 Menuregel in kaartweergave

3.11 SAMENVATTING

3.12 VRAGEN

3.13 OPGAVEN

4 ZOEKEN VAN GEGEVENS

4.1 ZOEKEN IN EEN BESTAND

4.1.1 Voorwaarts zoeken

4.1.2 Achterwaarts zoeken

4.1.3 Zoeken met behulp van wildcards

4.2 ZOEKEN MET BEHULP VAN DE FUNCTIETOETSEN

4.2.1 Verschil tussen hoofdletters en kleine letters

4.3 VASTZETTEN VAN KOLOMMEN

4.3.1 Wijzigen kolombreedte

4.4 BEPERKEN CURSORBEWEGING

4.4.1 Veldinhoud wissen

4.5 SAMENVATTING

4.6 VRAGEN

5 MAKEN VAN EEN NIEUW GEGEVENSBESTAND

5.1 BEKIJKEN VAN DE BESTANDSSTRUCTUUR

5.2 HET MAKEN VAN EEN BESTANDSSTRUCTUUR

5.2.1 Cursorverplaatsingen over het structuurscherm

5.2.2 Tussenvoegen / verwijderen van gegevens

5.3 BEWAREN VAN DE BESTANDSSTRUCTUUR

5.3.1 Afdrukken van de bestandsstructuur

5.3.2 Bestandsomschrijving

5.4 MENUREGEL VAN DE BESTANDSSTRUCTUUR

5.4.1 Het submenu Ga naar

5.4.2 Het Toevoegenmenu

5.4.3 Het Stopmenu

5.5 INVOEREN GEGEVENS VIA HET CONTROL CENTER

5.6 SAMENVATTING

5.7 VRAGEN

5.8 OPGAVEN

6 MEMO- EN DATUMVELDEN

6.1 MEMOVELDEN

6.1.1 Invoer in memovelden

6.1.2 De menuregel van de tekstverwerker

6.1.3 Beeindigen van invoer in een memoveld

6.2 DATUMVELDEN

6.3 VRAGEN

6.4 OPGAVEN

7 RAPPORTEREN

7.1 INLEIDING

7.1.1 Het basisrapport

7.2 AANGEPASTE RAPPORTEN

7.3 HET MAKEN VAN EEN BASISRAPPORT

7.3.1 De Kolomopmaak

7.3.2 De Formulieropmaak

7.4 ZELF ONTWERPEN VAN EEN RAPPORT

7.4.1 De detailzone

7.5 TUSSENTIJDS RAPPORT OP HET SCHERM

7.5.1 De koptekstzone

7.5.2 De introzone

7.5.3 De voettekstzone

7.5.4 De totaalzone

7.6 BEWAREN VAN HET RAPPORTONTWERP

7.7 GEBRU IK VAN HET RAPPORT

7.8 AFDRUKKEN VAN HET RAPPORT

7.9 SAMENVATTING

7.10 VRAGEN

7.11 OPGAVEN

8 VERWIJDERENVANRECORDS/BESTANDEN

8.1 VERWIJDEREN VAN RECORDS

8.2 HET PLAATSEN VAN DE WISMARKERING

8.3 VERBERGEN/TONEN VAN RECORDS MET WISMARKERING

8.3.1 Verbergen van records met wismarkering

8.3.2 Tonen van records met wismarkering

8.4 WEGHALEN VAN DE WISMARKERING

8.5 VERWIJDEREN VAN RECORDS MET EEN WISMARKERING

8.5.1 Wissen van records via het bestandsstructuurmenu

8.5.2 Wissen van records via het Beheermenu

8.6 VERWIJDEREN VAN EEN BESTAND

8.7 SAMENVATTING

8.8 VRAGEN

8.9 OPGAVEN

9 ORDENENVANGEGEVENSBESTANDEN

9.1 WAAROM WIL JE GEGEVENS ORDENEN?

9.2 SORTEREN VAN EEN GEGEVENSBESTAND

9.3 SORTEREN OP EEN ENKEL VELD

9.3.1 Sorteren op meerdere velden

9.4 NADELEN VAN GESORTEERDE BESTANDEN

9.5 INDEXEREN VAN GEGEVENS

9.5.1 Indexeren op een enkel veld

9.5.2 Indexeren op meerdere velden

9.5.3 Indexeren op meerdere velden van verschillend type

9.5.4 Indexeren onder voorwaarden

9.5.5 Selecteren van een indexbestand

9.5.6 Gebruiken van een geïndexeerd bestand

9.5.7 Verwijderen van een indexbestand

9.6 SAMENVATTING

9.7 VRAGEN

9.8 OPGAVEN

10 QUERIES

10.1 WAT IS EEN QUERY?

10.2 HOE WERKT EEN QUERY?

10.3 ONTWERPEN VAN EEN VISIE

10.4 BEWAREN VAN EEN VISIEFILTER

10.5 OMSCHRIJVING TOEVOEGEN AAN HET ONTWERPBESTAND

10.6 SELECTEREN VAN HET GEGEVENSBESTAND VOOR DE VISIE

10.7 SELECTEREN VAN VELDEN VOOR DE VISIE

10.7.1 Selecteren van een enkel veld voor de visie

10.7.2 Verwijderen van een enkel veld uit de visie

10.7.3 Toevoegen/verwijderen van alle velden ineens

10.8 VERPLAATSEN VAN VELDEN IN DE VISIE

10.9 SELECTEREN VAN RECORDS VOOR DE VISIE

10.9.1 Meerdere selecties op één veld

10.9.2 Selecties op grenswaarden

10.9.3 Selecteren op meerdere velden

10.9.4 Selecteren met de "Like"-operator

10.9.5 Selecteren op logische velden

10.9.6 Selecteren op datumvelden

10.9.7 Selecteren op memovelden

10.10 GEBRUIK VAN DE QUERY/VISIE

10.11 SAMENVATTING

10.12 VRAGEN

10.13 OPGAVEN

11 ORDENEN VAN EEN DATABASEVISIE

11.1 SORTEREN VAN DE DATABASEVISIE

11.2 SORTERI NG OP EEN VELD

11.2.1 Sorteren op meerdere velden

11.2.2 Databasevisies met alleen 'Leesrecht'

11.3 ORDENEN VAN DE VISIE MET BEHULP VAN DE INDEX

11.3.1 Gebruik van een enkelvoudig indexbestand voor de visie

11.3.2 Gebruik van een samengesteld indexbestand in een visie

11.4 KOPIEREN VAN EEN VISIE NAAR EEN NIEUW BESTAND

11.5 AFDRUKKEN VAN EEN VISIE

11.6 SAMENVATTING

11.7 VRAGEN

11.8 OPGAVEN

12 HET VOORWAARDENKADER

12.1 SELECTIES VIA HET VOORWAARDENKADER

12.1.1 Verwijderen van het voorwaardenkader

12.2 OPERATOREN

12.2.1 Relationele operatoren

12.2.2 Logische operatoren

12.2.3 Invoeren van voorwaarden in het voorwaardenkader

12.3 SAMENVATTING

12.4 VRAGEN

12.5 OPGAVEN

13 REKENEN IN DE QUERY

13.1 CREËREN VAN EEN BEREKEND VELD

13.1.1 Selecteren op een berekend veld

13.1.2 Verwijderen van een berekend veld

13.2 TOTALISEREN VAN RECORDS

13.3 SAMENVATTING

13.4 VRAGEN

HOOFDSTUK 14 MAILING EN ETIKETTEN

14.1 WAT IS EEN MAILING

14.1.1 De Mengbriefopmaak

14.1.2 De standaardbrief

14.2 GEBRUIK VAN DE STANDAARDBRIEF

14.3 ETIKETTEN

14.4 ETIKETONTWERP

14.4.1 Afmetingen van etiketten

14.4.2 Het etiketontwerp

14.5 SAMENVATTING

14.6 VRAGEN

14.7 OPGAVEN

TOT SLOT

INSTALLATIE

INDEX


Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek: Inhoud (beknopt)

1 WAT IS EEN GEGEVENSBANK?

2 STARTEN DBASE IV

3 WAT IS EEN CATALOGUS?

4 ZOEKEN VAN GEGEVENS

5 MAKEN VAN EEN NIEUW GEGEVENSBESTAND

6 MEMO- EN DATUMVELDEN

7 RAPPORTEREN

8 VERWIJDERENVANRECORDS/BESTANDEN

9 ORDENENVANGEGEVENSBESTANDEN

10 QUERIES

11 ORDENEN VAN EEN DATABASEVISIE

12 HET VOORWAARDENKADER

13 REKENEN IN DE QUERY

14 MAILING EN ETIKETTEN


Gegevensbeheer met dBASE IV - leerboek: Catalogustekst

Het onderhavige leerboek Gegevensbeheer met dBASE IV maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nabonaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publikaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Tmmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van achtergrondkennis, een optie of commando; opgaven om de behandelde stof onmiddellijk in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.

Behalve alle gangbare handelingen m.b.t. een database behandelt Gegevensbeheer met dBASE lV onder meer de volgende onderwerpen: catalogus, memo- en datavelden, afdnukken, query, visie, operatoren, mailing, (...). Het programma dBASE kent drie manieren om instructies te geven. De menugestuurde manier dient hier als basis, daarna volgen steeds de functietoets- en de commandobenadering.

Gegevensbeheer met dBASE lV leerboek ISBN 90 201 2653 9 / werkboek ISBN 90 201 2654 7

(NB. Met de kaart achter in het boek kunt u alle opqaven op diskette bestellen.)

Eveneens in deze computerboekenreeks op MBO-niveau:

Introductie PC / Gebruik van MS-DOS (leerboek en werkboek)

Tekstverwerken met WordPertect 5.1 (leerboek 1 en werkboek 1) (leerboek 2 en werkboek 2)

Calculatie met Lotus 1-2-3 (leerboek en werkboek)

(Docentenhandleidingen plus bijbehorende sheets bij elk uitgavenpakket zijn op aanvraag verkrijgbaar bij CLO (computerleermiddelenontwikkeling), Postbus 13, 6644 ZG Ewijk.)


Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek)

Gegevensbeheer met dBASE IV - werkboek

Reimink, G. & Timmer, A.

ISBN 90 201 2654 7

Prijs: fl. 27,50 / BEF. 660,-

Geïllustreerd


Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek): Woord vooraf

Dit werkboek maakt deel uit van een boekenreeks die geschreven is met de visie dat werken met applicatieprogramma's binnen ieders bereik ligt.

De opgaven in dit boek sluiten aan op het leerboek Gegevensbeheer met dBASE IV. Aan het begin van elk hoofdstuk wordt aangegeven waar je de uitleg van de opties in het leermiddel kunt vinden.

Voor degene die alleen dit werkboek gebruikt, bijvoorbeeld voor het opfrissen van kennis of voor extra oefenstof, is in de inhoudsopgave de strekking van elke opgave geschetst. Bovendien wordt vermeld of je de opgave kunt maken vanaf de commandostip (Stip) of vanuit het Control Center (M).

Bij dit werkboek is een opgavendiskette te bestellen. De oefenbestanden van deze diskette laten een variëteit aan toepassingen zien.


Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek): Inhoud (volledig)

In de onderstaande inhoudsopgave wordt, per opgave, in het kort aangegeven welke opties van het programma worden benut. De letter (M) geeft aan dat je de opgave moet maken vanuit het Control Center (menugestuurd). Het woord (Stip) geeft aan dat je de opgave moet maken via de commandostip. Bij elke opgave wordt gewerkt met een catalogus. Deze catalogi worden gemaakt of geopend.

HOOFDSTUK 1 Bekijken en muteren van gegevensbestanden

Opgave 1.1 (M)

Je bekijkt en wijzigt een gegevensbestand.

Opgave 1.2 (M)

Je bekijkt en wijzigt een gegevensbestand.

Opgave 1.3 (M)

Je ziet het voordeel van werken in de kaartweergave.

Opgave 1.4 (Stip)

Je bekijkt en wijzigt een gegevensbestand.

Opgave 1.5 (Stip)

Je bekijkt en wijzigt een gegevensbestand.

Opgave 1.6 (Stip)

Je bekijkt en wijzigt een gegevensbestand.

HOOFDSTUK 2 Werken met de catalogi, zoeken In bestanden

Opgave 2.1 (M)

Op elk paneel van het Control Center zet je een bestand. Elk bestand voorzie je van een omschrijving. Tot slot verwijder je de bestanden uit de catalogus zonder ze van de diskette te wissen.

Opgave 2.2 (M)

Op het gegevenspaneel van het Control Center zet je een bestand. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Met behulp van het Ga naar-menu zoek je records op en breng je wijzigingen aan.

Opgave 2.3 (M)

Op het gegevenspaneel van het Control Center zet je een bestand. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Met behulp van het Ga naar-menu breng je in een aantal records mutaties aan.

Opgave 2.4 (M)

Op het gegevenspaneel van het Control Center zet je een bestand. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Met behulp van het Ga naar-menu zoek je naar antwoorden op een aantal vragen.

Opgave 2.5 (M)

Je verandert de naam van een bestaande catalogus. Op het gegevenspaneel van het Control Center zet je een bestand. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Aan het bestand voeg je vier records toe. Met behulp van het Ga naar-menu breng je in een record een mutatie aan. Uiteindelijk werk je een hele kolom met gegevens bij.

Opgave 2.6 (Stip)

Op het gegevenspaneel van het Control Center zet je een bestand. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Met behulp van het Ga naar-menu zoek je records op en breng je wijzigingen aan.

Opgave 2.7 (Stip)

Je voegt een bestand toe aan de catalogus. Dit bestand voorzie je van een omschrijving. Met behulp van het Ga naar-menu breng je in een aantal records mutaties aan.

HOOFDSTUK 3 In bestanden zoeken met jokers

Opgave 3.1 (M)

Je gebruikt uit het Ga naar-menu de zoekopties. Bij drie zoekacties gebruik je de joker (*).

Opgave 3.2 (M)

Je gebruikt de opties uit het Veldenmenu om in een brede tabel snel gegevens te kunnen opzoeken en om veranderingen in te voeren.

Opgave 3.3 (M)

Je gebruikt zoekteksten met of zonder joker (* of ?)

Opgave 3.4 (M)

Je gebruikt de twee soorten jokers. Verder gebruik je uit het Ga naar-menu de zoekopties en de optie Hoofdletters/kleine letters.

Opgave 3.5 (Stip)

Met behulp van het Ga naar-menu voer je verschillende zoekacties uit. Bij drie zoekacties gebruik je de '*' als joker.

Opgave 3.6 (Stip)

Je zoekt met LOCATE FOR en CONTINUE. De gegevens van het gevonden record maak je zichtbaar met DISPLAY. Je gebruikt volledige zoekteksten of een gedeelte ervan in combinatie met het dollarteken.

Opgave 3.7 (Stip)

Je zoekt met LOCATE FOR en CONTINUE. De gegevens van het gevonden record maak je zichtbaar met DISPLAY. Je gebruikt volledige zoekteksten of een gedeelte ervan in combinatie met het dollarteken.

HOOFDSTUK 4 Bestandsstructuur maken en gegevens invoeren

Opgave 4.1 (M en Stip)

Je maakt een nieuw bestand aan. Na het bewaren van de structuur geef je het bestand een omschrijving. Je maakt een afdruk van de bestandsstructuur. Uiteindelijk vul je het bestand met gegevens.

Opgave 4.2 (M en Stip)

Je maakt een nieuw bestand. In de bestandsstructuur breng je enkele wijzigingen aan. Zowel de catalogus als het bestand krijgt een omschrijving. Je maakt een afdruk van de bestandsstructuur. Je vult gegevens in.

Opgave 4.3 (M en Stip)

Je maakt een nieuw bestand. In de bestandsstructuur breng je enkele wijzigingen aan. Zowel de catalogus als het bestand krijgt een omschrijving. Je maakt een afdruk van de bestandsstructuur. Je vult gegevens in.

HOOFDSTUK 5 Bestandsstructuur maken, werken met memo- en datumvelden

Opgave 5.1 (M en Stip)

Je maakt een nieuw bestand. Dit bestand krijgt een tekenveld, logisch veld, memoveld en datumveld. Na de opgaven 5.2a tot en met 5.2d heb je bestanden waarmee je een uitleencentrale voor boeken op kunt zetten. In opgave 5.2e maak je een uitleencentrale voor videobanden.

Opgave 5.2a (M en Stip)

Je maakt twee catalogi. Aan beide voeg je twee bestanden toe.

Opgave 5.2b (M en Stip)

Vervolg op opgave 5.2a. Je past bestaande bestanden aan. Deze bestanden bevatten namelijk velden met een verkeerde opmaak. In het structuurscherm voeg je velden toe die de rol ove, gaan nemen van de velden die een verkeerde opmaak hebben. Uiteindelijk verwijder je de velden met de verkeerde opmaak.

Opgave 5.2c (M en Stip)

Vervolg op opgave 5.2b. Je past een bestaand bestand aan. Je wijzigt de bestandsstructuur: je voegt een veld toe. Dit veld is nodig om later een koppeling te kunnen maken met een ander bestand.

Opgave 5.2d (M en Stip)

Vervolg op opgave 5.2c. Je wijzigt de structuur van een bestand. Je geeft elk record een uniek nummer. De memovelden van dit bestand vul je met gegevens.

Opgave 5.2e (M en Stip)

Vervolg op opgave 5.2d. Je maakt een nieuw bestand. Dit bestand vul je met gegevens. Uiteindelijk voeg je dit bestand ook toe aan een andere catalogus.

HOOFDSTUK 6 Maken van rapporten

Opgave 6.1 (M)

Je voegt een bestand toe aan de catalogus. Bij dit bestand maak je een Basisrapport.

Opgave 6.2 (M en Stip)

Je gebruikt de catalogus en het bestand van de vorige opgave. Bij dit bestand maak je een rapport in Kolomopmaak. Dit rapport sla je op. Je verandert de inhoud naar een Formulieropmaak. Dit rapport sla je op onder een andere naam. Uiteindelijk maak ie een afdruk van het eerste rapport.

Opgave 6.3 (M en Stip)

Je maakt een rapport. Je plaatst velden, centreert tekst, trekt lijnen. In de Totaalzone plaats je twee velden. De een telt het aantal records, de ander telt geldbedragen bij elkaar op. Ter vergelijking staat de uitgewerkte versie op de diskette onder de naam ABONMNT1.FRM.

Opgave 6.4 (M en Stip)

Je maakt een rapport waarin een memoveld is opgenomen. Ter vergelijking staat de uitgewerkte versie op de diskette onder de naam MENUUS.FRM.

Opgave 6.5 (M en Stip)

Je maakt een rapport met lijnen en kaders. Ter vergelijking staat de uitgewerkte versie op de diskette onder de naam ABONMNT2.FRM.

HOOFDSTUK 7 Werken met wismarkeringen

Opgave 7.1 (M en Stip)

Je maakt 28 records tijdelijk onzichtbaar. Van het bestand met de resterende records maak je een rapport. Vervolgens maak je alle records weer zichtbaar. Uiteindelijk verwijder je 7 records definitief uit het bestand.

Opgave 7.2 (M)

Je maakt 13 records tijdelijk onzichtbaar. Van het bestand met de resterende records maak je een rapport. Vervolgens maak je alle records weer zichtbaar. Uiteindelijk verwijder je 4 records definitief uit het bestand.

Opgave 7.3 (M) Je verwijdert bestanden uit de catalogus en van de diskette.

HOOFDSTUK 8 Sorteren en indexeren

Opgave 8.1 (M en Stip)

Je maakt 3 indexen in het structuurscherm. Je maakt een afdruk van de bestandsstructuur. Je verandert de volgorde waarin records getoond worden. Uiteindelijk verwijder je de gemaakte indexen.

Opgave 8.2 (M en Stip)

Je maakt 3 indexen in het structuurscherm. Je maakt een afdruk van de bestandsstructuur. Je verandert de volgorde waarin records getoond worden. Uiteindelijk verwijder je de gemaakte indexen.

Opgave 8.3 (M en Stip) Je maakt een gesorteerd bestand.

Opgave 8.4 (M en Stip)

Je maakt indexen onder een andere naam dan de voorkomende veldnamen. Verder maak je gecombineerde indexen. Deze indexen gebruik je om snel het antwoord te vinden op een aantal vragen.

Opgave 8.5 (M en Stip)

Je maakt indexen onder een andere naam dan de voorkomende veldnamen. Verder maak je gecombineerde indexen. Deze indexen gebruik je om snel het antwoord te vinden op een aantal vragen.

HOOFDSTUK 9 Werken met queries

Opgave 9.1 (M)

Je maakt een visiebestand. Je maakt filters bij tekenvelden en numerieke velden. Je bekijkt telkens het effect van deze filters.

Opgave 9.2 (M)

Je maakt een visiebestand. Je maakt filters bij datumvelden en logische velden. Je bekijkt telkens het effect van deze filters.

Opgave 9.3 (M en Stip)

Je maakt een query met een voorwaardenkader om in een memoveld te zoeken

Opgave 9.4 (M en Stip)

Je maakt queries bij een gegevensbestand.

Opgave 9.5 (M en Stip)

Je maakt queries bij een gegevensbestand.

HOOFDSTUK 10 Sorteren van vlsiebestanden

Opgave 10.1 (M)

Je maakt twee visiebestanden. Je sorteert beide visies op een veld. Bij de eerste visie is er geen index op dat veld, bij de tweede wel.

Opgave 10.2 (M)

Je maakt twee visiebestanden. Je sorteert beide visies op een combinatie van velden. Bij de eerste visie is er geen index, bij de tweede wel.

Opgave 10.3 (M en Stip)

Je maakt een visiebestand. Dit visiebestand bewaar je als gegevensbestand.

Opgave 10.4 (M en Stip)

Je maakt een visiebestand. Dit visiebestand gebruik je om een rapport te maken.

HOOFDSTUK 11 Werken met voorwaardenkaders

Opgave 11.1 (M en Stip)

Je maakt een query met uitgebreide filtervoorwaarden. Van deze query maak je een Basisrapport.

Opgave 11.2 (M en Stip)

Je maakt een query met uitgebreide filtervoorwaarden. Van deze query maak je een Basisrapport.

Opgave 11.3 (M en Stip)

Je maakt een query met uitgebreide filtervoorwaarden. Van deze query maak je een Basisrapport.

Opgave 11.4 (M en Stip)

Je maakt twee queries met uitgebreide filtervoorwaarden. Van deze queries maak je een Basisrapport.

HOOFDSTUK 12 Werken met rekenvelden

Opgave 12.1 (M)

Je wijzigt de structuur van een gegevensbestand. Je bewaart dit bestand onder een andere naam. Je ontwerpt een visiebestand met een rekenveld. Je maakt een selectie met behulp van het rekenveld.

Opgave 12.2 (M en Stip)

Je maakt een gegevensbestand en een bijbehorend visiebestand. Je bepaalt gemiddelde waarden, minimum- en maximumwaarden. Met deze waarden perfectioneer je het gemaakte visiebestand.

Opgave 12.3 (M en Stip)

Je maakt een nieuw gegevensbestand. Je bedenkt en ontwerpt zelf queries om een antwoord te kunnen geven op de gestelde vragen.

HOOFDSTUK 13 Maken van etiketten en mailings

Opgave 13.1 (M en Stip)

Je maakt Rolodexkaartjes.

Opgave 13.2 (M en Stip)

Je maakt etiketten.

Opgave 13.3 (M en Stip)

Je maakt eerst een query. Op basis van deze query ontwerp je een etiket.

Opgave 13.4 (M en Stip) Je maakt een mengbrief.


Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek): Inhoud (beknopt)

HOOFDSTUK 1 Bekijken en muteren van gegevensbestanden

HOOFDSTUK 2 Werken met de catalogi, zoeken In bestanden

HOOFDSTUK 3 In bestanden zoeken met jokers

HOOFDSTUK 4 Bestandsstructuur maken en gegevens invoeren

HOOFDSTUK 5 Bestandsstructuur maken, werken met memo- en datumvelden

HOOFDSTUK 6 Maken van rapporten

HOOFDSTUK 7 Werken met wismarkeringen

HOOFDSTUK 8 Sorteren en indexeren

HOOFDSTUK 9 Werken met queries

HOOFDSTUK 10 Sorteren van vlsiebestanden

HOOFDSTUK 11 Werken met voorwaardenkaders

HOOFDSTUK 12 Werken met rekenvelden

HOOFDSTUK 13 Maken van etiketten en mailings


Gegevensbeheer met dBASE IV (werkboek): Catalogustekst

Het onderhavige Werkboek Gegevensbeheer met dBASE IV maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publikaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van achtergrondkennis, een optie of commando; opgaven om de behandelde stof onmiddellijk in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.

Behalve alle gangbare handelingen m.b.t. een database behandelt Gegevensbeheer met dBASE IV onder meer de volgende onderwerpen: catalogus, memo- en datavelden, afdrukken, query, visie, operatoren, mailing, (...).

Gegevensbeheer met dBASE IV leerboek ISBN 90 201 2653 9 werkboek ISBN 90 201 2654 7

Eveneens in deze computerboekenreeks op MBO-niveau:

Introductie PC / Gebruik van MS-DOS  (leerboek en werkboek)

Tekstverwerken met WordPerfect 5.1  (leerboek 1 en werkboek 1)  (leerboek 2 en werkboek 2)

Calculatie met Lotus 1-2-3  (leerboek en werkboek)

(Docentenhandleidingen plus bijbehorende sheets bij elk uitgavenpakket zijn op aanvraag verkrijgbaar bij CLO (computerleermiddelenontwikkeling), Postbus 13, 6644 ZG Ewijk.)


Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek

Nijhuis, H.J.L. & Timmer, A.

ISBN 90 201 2655 5

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek: Een woord vooraf

Tegenwoordig krijgen we privé of zakelijk steeds meer te maken met het berekenen van allerlei vormen van uitgaven en inkomsten. Een rekenprogramma kan een aantal van deze berekeningen vereenvoudigen.

De onderwerpen in dit boek geven inzicht in de opbouw van een rekenprogramma. Voor de praktische uitvoering wordt het programma Lotus versie 2.2 gebruikt. Het is ook mogelijk dit boek te gebruiken bij versie 2.3. Het programma Lotus is "de standaard" onder de rekenprogramma's (het meest verkochte/gebruikte rekenprogramma voor personal computers).

Werken met een rekenprogramma is een interactie tussen jezelf en de computer en dit laat zich niet in een boek vastleggen. In een boek kun je alleen omschrijven welke handelingen je zelf moet uitvoeren en welke de computer zal verrichten. De acties die het programma van je verlangt, zijn in dit boek dan ook in kleur gedrukt. Hierdoor zie je in een oogopslag welke acties het programma van je verwacht. Het materiaal is zodanig opgebouwd dat je tijdens de bespreking van de programmaopties alles direct achter de computer kunt naspelen.

Dit boek maakt deel uit van een reeks computerboeken die geschreven is vanuit de optiek dat het werken met een computer en de toepassingen ervan binnen ieders bereik ligt. Ik wens je veel succes met het je eigen maken van de aangeboden kennis.


Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek: Inhoud (volledig)

1 WAT IS EEN SPREADSHEET

1.1 INLEIDING

1.2 DE INRICHTING VAN EEN SPREADSHEETPROGRAMMA

1.3 HET PROGRAMMA LOTUS

1.4 VRAGEN

2 LOTUS1-2-3 STARTEN EN VERLATEN

2.1 LOTUS 1-2-3 VERLATEN VANUIT HET CENTRALE KEUZEMENU

2.2 EEN WERKBLAD RECHTSTREEKS STARTEN

2.3 HET WERKBLAD VERLATEN

2.4 HET WERKBLAD

2.5 CELWIJZERVERPLAATSEN

2.6 HELPFUNCTIE

2.7 FUNCTIETOETSEN

2.8 GEGEVENS INVOEREN

2.8.1 Tekst invoeren

2.8.2 Automatisch herhalen van één of meer tekens

2.8.3 Achteraf tekst uitlijnen

2.8.4 Het gehele werkblad uitlijnen

2.8.5 Getallen invoeren

2.9 FORMULES INVOEREN

2.10 GEGEVENS CORRIGEREN

2.10.1 Invoer ongedaan maken

2.10.2 Corrigeren tijdens het invoeren van gegevens

2.10.3 Reeds ingevoerde gegevens corrigeren

2.10.4 Verwijderen van één cel of een aantal cellen

2.10.5 Het verwijderen van de inhoud van een aantal cellen

2.11 DE INHOUD VAN HET HELE WERKBLAD VERWIJDEREN

2.11.1 De laatste handeling ongedaan maken

2.12 EEN WERKBLAD BEWAREN

2.13 VRAGEN

2.14 OPGAVEN

3 WERKEN MET BESTAANDE WERKBLADEN

3.1 H ET FILE-COMMANDO

3.2 WERKBLAD OPVRAGEN

3.3 EEN WERKBLAD BEWAREN

3.4 EEN GECORRIGEERD WERKBLAD ONDER EEN ANDERE NAAM BEWAREN

3.5 TONEN VAN BESTANDSNAMEN OP SCHIJF

3.6 BESTANDEN VAN SCHIJF VERWIJDEREN

3.7 VERANDEREN VAN STANDAARDDIRECTORY

3.8 VRAGEN

3.9 OPGAVEN

4 EEN WERKBLAD PRINTEN

4.1 INLEIDING

4.1.1 Een werkblad afdrukken

4.1.3 Het te printen gebied aangeven

4.2 DE LINKER-. RECHTER-, BOVEN- EN ONDERMARGE INSTELLEN

4.2.1 Instellen rechtermarge

4 2.2 Instellen bovenmarge

4.2.3 Instellen ondermarge

4.2.4 De paginalengte instellen

4.3 KOP- EN VOETTEKSTEN AANGEVEN

4.3.1 Instellen kop- en voetteksten

4.3.1.1 Instellen van een koptekst

4.3.1.2 Instellen van een voettekst

4.3.2 Instellen van de paginanummering

4.3.3 De systeemdatum afdrukken

4.4 FORMULES PRINTEN

4.5 KOPTEKSTEN, VOETTEKSTEN EN PAGINAGRENZEN ONDERDRUKKEN

4.6 BEPAALDE RIJEN EN/OF KOLOMMEN OP ELKE PAGINA AFDRUKKEN

4.7 EEN GEBIED AFDRUKKEN (RANGE)

4.8 EEN PAGINAGRENS PLAATSEN

4.9 (ALLE) PRINTINSTELLINGEN WISSEN

4.10 EEN SCHERMAFDRUK MAKEN MET BEHULP VAN PRINTSCREEN

4 11 VRAGEN

4.12 OPGAVEN

5 KOLOMMEN OF RIJEN VERBREDEN, VERSMALLEN EN TUSSENVOEGEN

5.1 VERBREDEN EN VERSMALLEN VAN KOLOMMEN

5.2 ALLE KOLOMMEN VERBREDEN OF VERSMALLEN

5.2.1 Verbreden of versmallen van enkele kolommen

5.2.2 Verbreden of versmallen van een enkele kolom

5.3 KOLOMMEN OF RIJEN TUSSENVOEGEN

5.3.1 Tussenvoegen van een of meerdere kolommen

5.3.2 Tussenvoegen van een of meerdere rijen

5.4 KOLOMMEN OF RIJEN VERWIJDEREN

5.4.1 Verwijderen van een of meerdere kolommen

5.4.2 Verwijderen van een of meerdere rijen

5.5 VRAGEN

5.6 OPGAVEN

6 DE CELINHOUD VERPLAATSEN (MOVE)

6.1 DE GEGEVENS VAN EEN ENKELE CEL VERPLAATSEN

6.2 DE GEGEVENS VAN MEERDERE CELLEN VERPLAATSEN

6.3 VRAGEN

6.4 OPGAVEN

7 FORMATEN

7.1 WAT IS EEN FORMAAT

7.2 EEN FORMAAT VOOR EEN DEEL VAN HET WERKBLAD

7.2.1 Fixed (vast aantal decimalen)

7.2.2 Scientific (wetenschappelijke notatie)

7.2.3 Currency (valutanotatie)

7.2.4 Komma (kommanotatie)

7.2.5 General

7.2.6 Plus/min

7.2.7 Percent (procentnotatie)

7.2.8 Text (tekstnotatie)

7.2.9 Hidden (verborgen notatie")

7.2.10 Resetten van een gekozen notatie

7.3 GEWENSTE CIJFERPRESENTATIE VOOR HET GEHELE WERKBLAD

7.4 HET CIJFER NUL ONDERDRUKKEN

7.5 VRAGEN

7.6 OPGAVEN

8 TEKENS IN EEN WERKBLAD ZOEKEN/VERVANGEN

8.1 NAAR TEKENS ZOEKEN

8.1.1 Tekens vervangen

8.2 VRAGEN

8.3 OPGAVEN

9 CELLEN KOPIËREN (COPY)

9.1 KOPIEERMOGELIJKHEDEN

9.2 KOPIËREN VAN EEN CEL NAAR EEN ANDERE CEL

9.3 DE INHOUD VAN EEN CEL NAAR VERSCHILLENDE ANDERE CELLEN KOPIËREN

9.4 MEERDERE CELLEN KOPIËREN

9.5 RELATIEVE CELADRESSEN

9.6 ABSOLUTE CELADRESSEN

9.7 WANNEER ABSOLUUT, WANNEER RELATIEF

9.8 VRAGEN

9.9 OPGAVEN

10 TITLES EN WINDOWS

10.1 WERKEN MET TITLES

10.1.1 Een verticale Title activeren

10.1.2 Een horizontale Title maken

10.1.3 Een verticale en een horizontale Title maken

10.1.4 Een Title verwijderen

10.2 WERKEN MET WINDOWS

10.2.1 Een verticaal Window maken

10.2.2 Een horizontaal Window maken

10.2.3 Synchroon (SYNC) en asynchroon (UNSYNC)

10.3 TITLES IN WINDOWS

10.4 VRAGEN

10.5 OPGAVEN

11 HERBEREKENINGSMETHODEN

11.1 DE BEREKENINGSMETHODE INSTELLEN

11.2 VRAGEN

11.3 OPGAVEN

12 EEN GEBIED EEN NAAM GEVEN

12.1 HET NAAMGEVEN VAN EEN GEBIED

12.2 DE NAAM VAN GEBIEDEN VERWlJDERtN

12.3 DE NAMEN VAN ALLE GEBIEDEN VERWIJDEREN

12.4 VRAGEN

12.5 OPGAVEN

13 VEEL GEBRUIKTE FUNCTIES

13.1 WAT ZIJN FUNCTIES

13.2 STATISTISCHE FUNCTIES: @SUM, @AVG, @MIN, @MAX, @COUNT

13.3 WISKUNDIGE FUNCTIES: @INT, @EXP, @MOD, @ABS, @ROUND

13.4 DATUM- EN TIJDFUNCTIES: @NOW, @DATE, @DAY, @MONTH, @YEAR

13.5 ADMINISTRATIEVE FUNCTIES: @PV, @FV, @PMT EN @NPV

13.6 DE IF-FUNCTIE: @IF

13.7 HANDIGE, MINDER VMK GEBRUIKTE FUNCTIES

13.8 ZOEKEN IN EEN TABEL: @VLOOKUP

13.9 ZOEKEN IN EEN TABEL: @HLOOKUP

13.10 ZOEKEN IN EEN TABEL: @INDEX

13.11 DE LOGISCHE FUNCTIES @ISERR EN @ISNA

13.12 WERKEN MET OPERATOREN

13.13 VRAGEN

13.14 OPGAVEN

14 GRAFIEKEN MAKEN

14.1 EERDER INGESTELDE PARAMETERS WISSEN

14.2 EEN STMF-, LIJN- EN GESTAPELDE GRAFIEK MAKEN

14.2.1 De X-as aangeven

14.2.2 De Y-as aangeven

14.2.3 De X-as en de Y-assen in één keer aangeven

14.2.4 De legenda maken

14.2.5 Een hoofd- en subtitel voor de grafiek maken

14.2.6 Een raster maken (Grid)

14.3 DE SCHAAL VAN EEN GRAFIEK AANPASSEN

14.3.1 De schaal voor de Y-as instellen

14.4 WAARDEN IN DE GRAFIEK AFDRUKKEN

14.5 EEN LIJNGRAFIEK AANPASSEN

14.6 EEN CIRKELDIAGRAM MAKEN

14.6.1 De gegevenssegmenten op de "X-as" aangeven

14.6.2 De waarden op de "Y-as" aangeven

14.6.3 Arceringen aangeven

14.6.4 Eén of meer gegevenssegmenten laten uitspringen

14.6.5 Een hoofd- en subtitel voor de grafiek maken

14.7 EEN XY-GRAFIEK MAKEN

14.7.1 Bepalen van de soort grafiek

14.7.2 De X-as aangeven

14.7.3 De Y-waarden aangeven

14.7.4 Een legenda bij de XY-grafiek

14.7.5 Een hoofd- en subtitel voor de grafiek maken

14.7.6 De schaal voor de grafiek aanpassen

14.8 DE GRAFIEK AANPASSEN

14.9 EEN GRAFIEK BEWAREN

14.9.1 Een grafiek bewaren als schermbestand

14.9.2 Een grafiek bewaren als printbestand

14.10 EEN GRAFIEK OPVRAGEN

14.11 EEN OF MEER GRAFIEKEN WISSEN

14.12 EEN GRAFIEK AFDRUKKEN

14.12.1 Een af te drukken grafiek selecteren

14.13 DE GESELECTEERDE GRAFIEK AFDRUKKEN

14.14 HET PRINTGRAPH-MENU VERLATEN

14.15 HET FORMAAT VAN DE GRAFIEK AANGEVEN

14.16 HET LETTERTYPE VERANDEREN

14.17 PAPIERDOORVOER NA ELKE AFDRUK VAN EEN GRAFIEK

14.18 PAUZE NA HET AFDRUKKEN VAN EEN GRAFIEK

14.19 DE PAPIERGROOTTE INSTELLEN

14.20 KLEUREN INSTELLEN

14.21 VRAGEN

14.22 OPGAVEN

15 GEGEVENSBEHEER

15.1 HET GEGEVENSBEHEER VAN LOTUS

15.2 WAT IS EEN GEGEVENSBANK

15.3 EEN GEGEVENSBANK MAKEN

15.4 GEGEVENS SORTEREN

15.4.1 Sorteren op een veld (kolom)

15.4.2 Binnen een veld sorteren op een tweede veld

15.4.3 Alle instellingen wissen

15.5 GEGEVENS UIT DE GEGEVENSBANK SELECTEREN

15.5.1 Het selectiegebied aangeven (Inputgebied)

15.5.2 Het Criteriagebied aangeven

15.5.3 Het Outputgebied aangeven

15.5.4 Overzicht van de drie gebieden

15.6 SELECTEREN OP ÉÉN CRITERIUM

15.7 SELECTEREN OP MEERDERE CRITERIA

15.8 SELECTEREN OP MEERDERE CRITERIA DIE NIET TEGELIJK MOETEN GELDEN

15.9 "WILDCARDS" GEBRUIKEN

15.10 VRAGEN

15.11 OPGAVEN

APPENDIX A: INDICATOREN

APPENDIX B: FUNCTIES

APPENDIX C: SPECIALE (LICS) TEKENS

APPENDIX D: INSTALLATIEWAARDEN


Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek: Inhoud (beknopt)

1 WAT IS EEN SPREADSHEET

2 LOTUS1-2-3 STARTEN EN VERLATEN

3 WERKEN MET BESTAANDE WERKBLADEN

4 EEN WERKBLAD PRINTEN

5 KOLOMMEN OF RIJEN VERBREDEN, VERSMALLEN EN TUSSENVOEGEN

6 DE CELINHOUD VERPLAATSEN (MOVE)

7 FORMATEN

8 TEKENS IN EEN WERKBLAD ZOEKEN/VERVANGEN

9 CELLEN KOPIËREN (COPY)

10 TITLES EN WINDOWS

11 HERBEREKENINGSMETHODEN

12 EEN GEBIED EEN NAAM GEVEN

13 VEEL GEBRUIKTE FUNCTIES

14 GRAFIEKEN MAKEN

15 GEGEVENSBEHEER


Calculatie met Lotus 1-2-3 - leerboek: Catalogustekst

Het onderhavige Leerboek calculatie met Lotus 1-2-3 maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebnuik.

De bedoelde publikaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwaliteH van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken benust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van achtergrondkennis, een optie of commando; opgaven om de behandelde stof onmiddellijk in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof, vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.

Calculatie met Lotus 1-2-3 behandelt aile gangbare handelingen m.b.t. een spreadsheet.

Calculatie met Lotus 1-2-3 leerboek ISBN 90 201 2666 5 werkboek ISBN 90 201 2656 3.

(N.B. Met de kaart achter in het boek kunt u alle opgaven op diskette bestellen.)

Eveneens in deze computerboekenreeks op MBO-niveau:

Introductie PC / Gebruik van MS-DOS (leerboek en werkboek)

Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 (leerboek 1 en werkboek 1) (leerboek 2 en werkboek 2) Gegevensbeheer met dBASE IV (leerboek en werkboek)

(Docentenhandleidingen plus bijbehorende sheets bij elk uitgavenpakket zijn op aanvraag verkrijgbaar bij CLO (computerleermiddelenontwikkeling), Postbus 13, 6644 ZG Ewijk.)


Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek

Doppen, T. & Timmer, A.

ISBN 90 201 2656 3

Prijs: fl. 27,50 / BEF. 660,-

Geïllustreerd


Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek: Voorwoord

Dit werkboek maakt deel uit van een boekenreeks die geschreven is met de visie dat werken met applicatieprogramma's binnen ieders bereik ligt. Het boek bevat oefenstof waarmee men als gebruiker een vaardigheid kan ontwikkelen in het maken van spreadsheets. Het sluit aan op het leerboek Calculatie met Lotus 1-2-3.

Om onnodige gegevensinvoer te vermijden hebben de auteurs een aantal werkbladen reeds op een diskette geplaatst. Deze is te bestellen bij de uitgeverij (05700-48970).

In hoofdstuk 1 wordt aangegeven welke onderwerpen als oefenstof in dit boek zijn opgenomen. De volgende hoofdstukken sluiten aan op de behandelde stof in de hoofdstukken van het leerboek Calculatie met Lotus.


Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek: Inhoud

1 INSTALLATIE EN OPBOUW

2 EEN WERKBLAD OPENEN EN ERMEE WERKEN

3 WERKEN MET BESTANDEN

4 PRINTEN VAN EEN WERKBLAD

5 MANIPULEREN MET KOLOMMEN EN RIJEN

6 VERPLAATSEN EN KOPIEREN VAN CELLEN

7 FORMATEN

8 ZOEKEN/VERVANGEN VAN TEKENS IN EEN WERKBLAD

9 KOPIEREN VAN CELLEN

10 TITLES EN WINDOWS

11 HERBEREKENINGSMETHODEN

12 FUNCTIES

13 MAKEN VAN GRAFIEKEN

14 HET GEGEVENSBEHEER


Calculatie met Lotus 1-2-3 - werkboek: Catalogustekst

Het onderhavige werkboek Calculatie met Lotus 1-2-3 maakt deel uit van een reeks computerboeken die Kluwer uitgeeft op MBO-niveau. Alle boeken uit de reeks voldoen aan de betreffende rijkserkende examenspecificaties van EXIN (Stichting het Nationaal Exameninstituut voor Informatica). De doelstelling van deze examens is de toetsing van grondbeginselen en decentraal computergebruik.

De bedoelde publikaties op MBO-niveau zijn ontsproten aan de samenwerking tussen de mensen van opleidingsinstituut Teelen te Enschede en Anneke Timmer (auteur en informaticadocente). Op basis van zijn ervaring in de bedrijfspraktijk van de automatisering en het onderricht van computerapplicaties staat dit team borg voor de hoogwaardige kwailiteit van het geboden materiaal.

Alle computeruitgaven uit de Kluwer/Teelen/Timmer-reeks zijn opgebouwd volgens een didactisch model van Anneke Timmer dat klassikale instructie combineert met zelfstandig werken. De redactionele supervisie van de boeken berust dan ook bij Anneke Timmer. De leerboeken bieden achtereenvolgens steeds: uitleg en voorbeelden van achtergrondkennis, een optie of commando; opgaven om de behandelde stof onmiddellijk in praktijk te brengen; opgaven om een instructie of commando te integreren in reeds behandelde stof; vragen om het begrip van de stof te toetsen. De werkboeken voorzien in extra oefenmateriaal, dat, zoals de ervaring leert, onontbeerlijk is, wil men zich de stof echt eigen kunnen maken.

Calculatie met LOTUS 1-2-3 leerboek ISBN 90 201 26555 / werkboek ISBN 90 201 2656 3

(N.B. Met de kaart achter in het boek kunt u alle opqaven op diskette bestellen.)

Eveneens in deze computerboekenreeks op MBO-niveau:

 Introductie PC / Gebruik van MS-DOS (leerboek en werkboek)

 Tekstverwerken met WordPerfect 5.1 (leerboek 1 en werkboek 1) (leerboek 2 en werkboek 2)

 Gegevensbeheer met dBASE IV (leerboek en werkboek)

(Docentenhandleidingen plus bijbehorende sheets bij elk uitgavenpakket zijn op aanvraag verkrijgbaar bij CLO (computerleermiddelenontwikkeling), Postbus 13, 6644 ZG Ewijk.)


Windows 3.1 tips en technieken

Windows 3.1 - Tips en technieken

Windows 3.1 - Tips en technieken

Livingston, B.

ISBN 90 201 2712 8

Prijs: fl. 82,50 / BEF. 1.980,-

Geïllustreerd


Windows 3.1 tips en technieken: Inhoud

Windows 3.1 - Tips en technieken: Inhoud

1 Lees dit eerst

2 Tips en technieken voor Windows 3.1

3 TrueType

4 Windows anders starten

5 Ongedocumenteerde mogelijkheden van de Windows-toepassingen

6 Met Windows-toepassingen werken

7 Met DOS onder Windows werken

8 Computers

9 Disk-drives

10 Toetsenborden

11 Muizen

12 Modems en communicatie

13 Netwerken

14 Printers

15 Schermkaarten en beeldschermen

16 Windows installeren en configureren

17 Memory managers

18 DOS 5 voor Windows configureren

19 De .INI-bestanden van Windows


Windows 3.1 tips en technieken: Catalogustekst

Windows 3.1 - Tips en technieken: Catalogustekst

Windows 3.1 - Tips en technieken is voor de serieuze Windows-gebruiker die de mogelijkheden van dit besturingssysteem zo goed mogelijk wil benutten om zijn produktiviteit te verhogen en het computersysteem efficiënt  te gebruiken.

Ook de oorspronkelijke titel van het boek -Windows 3.1 Secrets- geeft heel goed aan dat het hier gaat om informatie van een kenner die blindelings zijn weg weet te vinden in het Windows-labyrint. Bovendien verstaat Livingston de kunst de materie goed gestructureerd en in heldere taal aan te bieden.


Zakboekje Excel 4 voor Windows

Zakboekje Excel 4 voor Windows

Keulen, E.D. van

ISBN 90 201 2720 9

Prijs: fl. 29,50 / BEF. 695,-

Geïllustreerd


Zakboekje Excel 4 voor Windows: Inhoud (volledig)

1 Een eerste indruk

Het openingsscherm

De cursor verplaatsen

Selecteren

De helpfunctie

Handige mogelijkheden die in Excel 4.0 zijn toegevoegd

2 Overzicht van de menu-opdrachten

Menu Bestand

Menu Bewerken

Menu Data

Menu Diagram

Menu Formule

Menu Grafiek

Menu ? (Help)

Menu Info

Menu Macro

Menu Opmaak (grafiekblad)

Menu Opmaak (werkblad)

Menu Opties

Menu Venster

Systeemmenu

3 Overzicht van de werkbalken

Standaard werkbalk

Werkbalk Grafieken

Werkbalk Hulpmiddelen

Werkbalk Macro

Werkbalk Macro gepauzeerd

Werkbalk Microsoft Excel 3.0

Werkbalk Opmaak

Werkbalk Opname stoppen

Werkbalk Tekenen

4 Overzicht van de functies

Appendices

A Excel installeren

B Overzicht functietoetsen

C Foutwaarden

D Vormen van de muisaanwijzer

E Meldingen op de statusbalk

F ANSI-tabel

Register


Zakboekje Excel 4 voor Windows: Inhoud (beknopt)

1 Een eerste indruk

2 Overzicht van de menu-opdrachten

3 Overzicht van de werkbalken

4 Overzicht van de functies

Register


Zakboekje Excel 4 voor Windows: Catalogustekst

Het Zakboekje Excel 4 voor Windows biedt in ruim 100 pagina's een compleet overzicht van de belangrijkste gebruiksmogeiijkheden van Microsofts spreadsheet-topper.

Na een helder geschreven inleidend gedeelte komen achtereenvolgens de menu-opdrachten, de werkbalken en de functies aan bod. Een zestal bijlagen en een uitgebreide trefwoordenlijst besluiten deze handzame uitgave.


Wegwijs in Windows 3.1

Wegwijs in Windows 3.1

Borland, R.

ISBN 90 201 2729 2

Prijs: fl. 52,50 / BEF. 1.260,-

Geïllustreerd


Wegwijs in Windows 3.1: Inhoud (volledig)

1 Waarom Windows?

2 Windows installeren

2.1 Het Setup-programma

2.2 Keuze bij beëindiging van Setup

3 Een eerste kennismaking

3.1 De Groepsvensters binnen Programmabeheer

3.2 Toepassingen

3.3 Windows verlaten

3.4 De weg naar huis

4 De muis

4.1 Muistechnieken

4.2 Klaar om Mijnenveger te spelen

4.3 Een paar spelrondjes

5 Menu's, commando's en dialoogvensters

5.1 Een menu openen

5.2 Een menu sluiten

5.3 Cornmando's kiezen

5.4 Het forrnaat van het venster

5.5 Veranderingen in dialoogvensters

5.6 Het spel beëindigen

6 Formaat en positie van vensters veranderen

6.1 De schilder is hier!

6.2 Het venster maximaliseren

6.3 Formaat wijzigen

6.4 Verplaatsen

7 Werken in een toepassing

7.1 Een tekengereedschap selecteren en gebruiken

7.2 Navigeren in een venster met behulp van de schuifbalken

7.3 Een gedeelte van uw tekening selecteren

7.4 Kopiëren en inplakken van plaatjes

7.5 Bestanden opslaan en openen

7.6 Meer over dialoogvensters

7.7 Berichtvensters

8 Schikkenvan pictogrammen en vensters

8.1 Pictogrammen en vensters rangschikken in Programmabeheer

8.2 Rangschikken van toepassingspiaogrammen en vensters met behulp van Taakoverzicht

9 Hulp inroepen

9.1 Springen naar onderwerpen

9.2 De knoppen in Help

9.3 De menu-optie Info...

9.4 Help verlaten

10 Bestandsbeheer

10.1 Slinger u door de directory-boom

10.2 Uitbreiden en inklappen van het beeld

10.3 Twee directorystructuren tegelijk

10.4 Bestanden en directory's kopiëren en verplaatsen

10.5 Formatteren en labelen van diskettes

11 Creëer uw eigen werkruimte

11.1 Een klok installeren

11.2 Versiering van muren en ramen

11.3 Uw agenda bijhouden

11.4 Visitekaartjes verzamelen

12 Afdrukken

12.1 Start de persen: Printer installatie

12.2 Printen vanuit een toepassing

12.3 Printen in Bestandsbeheer

12.4 Afdrukken door slepen van bestanden van Bestandsbeheer naar Afdrukbeheer

13 Meer over Programmabeheer

13.1 Toepassingen zonder pictogrammen starten

13.2 Startopties

13.3 Groepsvensters selecteren vanuit een menu

13.4 Een pictogram aan een groepsvenster toevoegen

13.5 Pictogrameigenschappen

13.6 Een pictogram verplaatsen naar een andere groep

13.7 Pictogrammen verwijderen

13.8 Een groepsvenster toevoegen

13.9 Een groepsvenster hernoemen of verwijderen

14 Meer over Bestandsbeheer

14.1 Bestanden sorteren

14.2 Uitbreiden van bestandsinformatie

14.3 Alleen die bestanden weergeven die u wilt zien

14.4 Tekst veranderen

14.5 Bestanden en directory's een andere naam geven

14.6 Een nieuwe directory aanrnaken

14.7 Bestanden en directory's verwijderen

14.8 Bestanden zoeken

14.9 Iets starten

14.10 Een diskette kopiëren

15 Opnieuw het Configuratiescherm

15.1 Schermkleuren instellen

15.2 Installatie van het bureaublad

15.3 Besturing van de muis

15.4 De toetsenbordsnelheid instellen

15.5 Weg met die vervelende piep

16 Meer over Afdrukbeheer

16.1 De knoppen Pauze en Doorgaan

16.2 De afdruksnelheid instellen

16.3 De wachtrij omgooien

16.4 Een bestand uit de wachtrij verwijderen

17 Netwerken

17.1 Aansluiting op een netwerkschijfeenheid

17.2 Een netwerkstation ontkoppelen

17.3 Een netwerkprinter aansluiten

17.4 Een netwerkprinter ontkoppelen

18 Gemeenschappelijke elementen in Windows- toepassingen

18.1 Nogmaals: gemeenschappelijke elementen

18.2 Onontgonnen terrein

19 Notities maken met Kladblok

19.1 Tekst invoegen en omslaan

19.2 Tekst wissen en vervangen

19.3 Zoeken naar woorden en passages

19.4 Marges, kopteksten en voetteksten instellen

19.5 Samenvatting van Kladblok-toetsen

20 Tel uit uw winst met Rekenmachine

20.1 Rekenen

20.2 Geheugenfuncties

20.3 Rekenmachine en het Klembord

21 Blijf bij de tijd met Agenda

21.1 Meer dan een agenda

21.2 Tijdsintervallen instellen

21.3 Pagina's met ingangen verwijderen

21.4 Een ander beeld van uw agenda

22 Blijf in contact met Kaartenbak

22.1 Hoe vindt u de gewenste kaart?

22.2 Andere manieren om kaarten te wijzigen

22.3 Laat eens wat van u horen

23 Neem de sneltrein met Recorder

23.1 Een macro opnemen

23.2 Enkele zaken om te onthouden

23.3 De macro gebruiken

23.4 Wijzigen van macro-gegevens

23.5 Een macro verwijderen

24 Schrijven met Write

24.1 Tekst invoeren

24.2 Navigeren in een document

24.3 Een plaatje toevoegen

24.4 Tekst of grafische voorstellingen selecteren

24.5 Basiscommando's en toetsen voor wijzigen van tekst

24.6 Zoeken en vervangen van tekst

24.7 Opmaken van tekens

24.8 Gebruik van de liniaal bij alinea-opmaak en tabinstelling

24.9 Pagina-opmaak

25 Meesterwerken met de verfkwast

25.1 Kies de breedte van lijn en gum

25.2 Instellen en controleren van de kleuren

25.3 Inzoomen op uw kunstwerk

25.4 Werken met knipsels

25.5 Uw tekening afdrukken

26 Onderhoud uw connecties met Terminal

26.1 Instellen

26.2 De verbinding tot stand brengen

26.3 Een tekstbestand versturen

26.4 Een binair bestand overbrengen

26.5 De verbinding verbreken

27 Plezier met Patience

27.1 Het spel spelen

27.2 Spelopties wijzigen

27.3 Het aanzien van uw kaarten veranderen

28 Windows veranderen met behulp van Setup

28.1 Systeeminstellingen wijzigen

28.2 Toepassingen installeren

28.3 Windows onderdelen toevoegen/verwijderen


Wegwijs in Windows 3.1: Inhoud (beknopt)

1 Waarom Windows?

2 Windows installeren

3 Een eerste kennismaking

4 De muis

5 Menu's, commando's en dialoogvensters

6 Formaat en positie van vensters veranderen

7 Werken in een toepassing

8 Schikken van pictogrammen en vensters

9 Hulp inroepen

10 Bestandsbeheer

11 Creëer uw eigen werkruimte

12 Afdrukken

13 Meer over Programmabeheer

14 Meer over Bestandsbeheer

15 Opnieuw het Configuratiescherm

16 Meer over Afdrukbeheer

17 Netwerken

18 Gemeenschappelijke elementen in Windows-toepassingen

19 Notities maken met Kladblok

20 Tel uit uw winst met Rekenmachine

21 Blijf bij de tijd met Agenda

22 Blijf in contact met Kaartenbak

23 Neem de sneltrein met Recorder

24 Schrijven met Write

25 Meesterwerken met de verfkwast

26 Onderhoud uw connecties met Terminal

27 Plezier met Patience

28 Windows veranderen met behulp van Setup


Wegwijs in Windows 3.1: Catalogustekst

Wegwijs in Windows 3.1 helpt elke Windows 3.1-gebruiker op het kennisniveau waarop de dagelijkse omgang met dit besturingssysteem geen verassingen meer met zich meebrengt of vragen oproept.

In niet minder dan 28 hoofdstukken passeren alle Windows-faciliteiten de revue, zoals het beheer van programma's en bestanden, de configuratie, afdrukken, de rekenmachine en agenda, de macrorecorder, de kaartenbak, het klembord, Write, Paintbrush, Terminal, Patience en Setup. Een uitgebreide index completeert deze officiële Microsoft-uitgave.


Gebruikershandboek Windows 3.1

Gebruikershandboek Windows 3.1

Lorenz & OMara

ISBN 90 201 2731 4

Prijs: fl. 82,50 / BEF. 1.980,-

Geïllustreerd


Gebruikershandboek Windows 3.1: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Nieuwe onderdelen

Over dit boek

Deel 1 Microsoft Windows gebruiken

1 Het begin

Systeemspecificaties

DOS

Windows installeren

De besturingsmodi van Windows

Windows starten

Windows afsluiten

Windows aanpassen aan uw wensen

2 De beginselen van Windows

De omgeving

Het gebruik van de aanwijzer

Pictogrammen

Vensters

Programmabeheer

Bestandsbeheer

De menubalk

Taakoverzicht

Dialoogvensters

3 Standaardinstellingen

Het Configuratiescherm

Omgevingsopties instellen

Printers en stuurprogramma's instellen

Windows Setup

4 De helpfunctie

Help

Helpfuncties

He!p voor Help

Geavanceerde faciliteiten

Afdrukken

Help afsluiten

5 Programmabeheer

Programmabeheer

Navigatie

Met pictogrammen omgaan

Met groepsvensters werken

Geavanceerde mogelijkheden

Programmabeheer en Windows afsluiten

6 Bestandsbeheer

Bestandsbeheer

De beginselen van directories

Werken met directories en bestanden

Andere mogelijkheden

7 Afdrukbeheer

Afdrukbeheer

De afdrukwachtrij

Het afdrukken regelen

Afdrukken naar een bestand

8 Netwerken

Hoe werkt een netwerk?

Een nadere blik op nctwerken

Werken met de netwerkopties

Deel 2 Het gebruik van toepassingen in Programmabeheer

9 Inleiding tot toepassingen

Toepassingen starten

Opdrachten geven

Gegevens gemeenschappelijk gebruiken

Speciale tekens gebruiken

Het werkgebied veranderen

Het gebruik van niet-Windows-toepassingen

10 Write

Write

De beginselen van Write

Opmaak

Bewerken

Afbeeldingen toevoegen

Werken met bestanden

Het document afdrukken

Write afsluiten

11 Paintbrush

Paintbrush

Uw tekenbenodigdheden klaarleggen

In een tekening navigeren

Elementaire tekentechnieken

De gereedschappen

Een ontwerp verder uitwerken

Het fijne werk

Het werk opslaan

De tekening afdrukken

Bestanden openen

Geavanceerde mogelijkheden van Paintbrush

Achtergrond maken

Hoe we het affiche hebben gemaakt

12 Terminal

Terminal

Instellingen van Terrninal

Verbinding maken

13 De Macrorecorder

De Macrorecorder

Een tekstmacro

Een opdrachtmacro

Een macro die in een willekeurige toepassing bruikbaar is

Een demonstratiemacro

Andere opties

De macro goed verzorgen

14 Andere bureau-accessoires

Kladblok

Agenda

Kaartenbak

Rekenmachine

Klok

Objectenbeheer

Media-speler

De Geluidsrecorder

15 Ontspanning

Waar staan de spellen?

Mijnenveger

Patience

Deel 3 Windows voor gevorderden

16 Modi en geheugen

Een korte geschiedenis van het PC-geheugen

De real-modus versus de protected-modus

De modi van Windows

Het beheer van wisselbestanden

17 PIF-bestanden - werken met niet-Windows-toepassingen

Wat is een PIF-bestand?

De PIF Editor

Opties in de standaardmodus

Opties van de 386 enhanced-modus van de PIF Editor

Geavanceerde opties van de 386 enhanccd-modus

Een PlF-bestand voor een batchbestand maken

Deel 4 Appendices

A Windows installeren

B Woordenlijst

C De sneltoetsen van Windows 3.1

Register


Gebruikershandboek Windows 3.1: Inhoud (beknopt)

Deel 1 Microsoft Windows gebruiken

1 Het begin

2 De beginselen van Windows

3 Standaardinstellingen

4 De helpfunctie

5 Programmabeheer

6 Bestandsbeheer

7 Afdrukbeheer

8 Netwerken

Deel 2 Het gebruik van toepassingen in Programmabeheer

9 Inleiding tot toepassingen

10 Write

11 Paintbrush

12 Terminal

13 De Macrorecorder

14 Andere bureau-accessoires

15 Ontspanning

Deel 3 Windows voor gevorderden

16 Modi en geheugen

17 PIF-bestanden - werken met niet-Windows-toepassingen

Deel 4 Appendices


Gebruikershandboek Windows 3.1: Voorwoord

Microsoft Windows biedt gebruikers van personal computers een natuurlijker en intuïtiever manier van werken. Windows vervangt de kale en vaak angstaanjagende opdrachtregel van DOS door een visueel aantrekkelijke grafische gebruikersinterface met vele mogelijkheden. U communiceert met uw computer door opdrachten uit gemakkelijk te gebruiken menu's te kiezen of door pictogrammen aan te wijzen in plaats van cryptische instructies achter de prompt C:> of C:\> te moeten typen. De muis, niet het toetsenbord, is het voornaamste communicatiemiddel met de computer.

Windows biedt de voordelen van een consistente, voorspelbare interface voor alle Windowstoepassingen. Of u nu een spreadsheet gebruikt, een tekstverwerker of een toepassing voor desktop publishing, u gebruikt altijd dezelfde methode om een bestand te openen of een document af te drukken. Elke toepassing verschijnt in een rechthoekig venster op uw scherm. U ziet de inhoud van verscheidene vensters tegelijk, u kunt informatie van het ene naar het andere venster overbrengen en van de ene naar de andere toepassing overschakelen met een klik van de muis zonder de ene toepassing af te sluiten en de andere te openen. Bovendien geeft Windows u eenvoudig toegang tot het scherm, de printers en andere randapparatuur.

De centrale werkomgeving van Windows, het Programmabeheer, geeft de programma's op het scherm weer als pictogrammen, georganiseerd in groepen; u hoeft er slechts een of meer uit te kiezen en er op te dubbelklikken om ze te starten. Met het Bestandsbeheer kunt u een bestand kopiëren door het pictogram van het bestand naar het symbool voor een ander schijfstation te slepen; het verplaatsen van een bestand vindt dan plaats door het pictogram naar een andere directory op hetzelfde station te slepen. Een bestand wordt in het Bestandsbeheer geopend door er op te dubbelklikken; een bestand wordt geprint door het naar het als pictogram weergegeven Afdrukbeheer te slepen. Met het Taakoverzicht kan cenvoudig van de ene naar de andere toepassing worden overgeschakeld. En met het nieuwe, uitgebreide Configuratiescherm kunt u de Windows-omgeving geheel naar uw eigen hand zetten.

In deel 1 worden de fundamentele aspecten van Windows behandeld. Ook als u al met eerdere versies van Windows hebt gewerkt, is het goed de hoofdstukken in deel I vluchtig door te kijken om kennis te maken met de nieuwe opties van Windows 3.1. In deel 2 laten we zien hoe u met toepassingen als Write, Paintbrush, Terminal en de Macrorecorder werkt. We laten ook de mogelijkheden zien van de bureau-accessoires en geven tips voor het spelen van de Windows-spelletjes. Deel 3 behandelt de beide modi van Windows en bevat ook een hoofdstuk over de PIF-bestanden, de Program Information Files. Ze zullen bijzonder van pas komen als u van plan bent te gaan werken met zowel Windows- als niet Windows-toepassingen. Verder vindt u in de appendices nog overzichten van de menu's en de sneltoetsen. Het geheel wordt afgerond met een uitgebreide trefwoordenlijst.


Gebruikershandboek Windows 3.1: Beschrijving

Gebruikershandboek Windows 3.1: Catalogustekst

Het Gebruikershandboek Windows 3.1 is een officieel Microsoft-boek: praktijkgericht en to the point, met vele voorbeelden en schermafbeeldingen. Het boek volgt een systematische lijn, dekt alle wetenswaardigheden af en is daarom ook uitermate geschikt als naslagwerk.

Microsoft Windows is de trendsettende grafische besturingsomgeving voor de PC. Onder Windows presenteren applicaties zich allemaal op dezelfde en intuitieve wijze. Dat heeft een aantoonbaar gunstig effect op de leersnelheid en het gebruiksgemak; en dus op de produktiviteit. Met versie 3.1 heeft Microsoft een beslissende stap gezet in de ontwikkeling van haar roemrijke Windows-produkt. Kijk maar naar de hoogtepunten:

- TrueType-fonts t.b.v. een natuurgetrouwe schermweergave

- sterk verbeterd bestandsbeheer

- OLE (Object Linking & Embedding), een techniek om de elementen van complexe documenten te bewerken met kleine, modulaire applicaties

- Multimedia-ondersteuning: integratie van data, audio en video


Werken met MS-DOS 6.x

Werken met MS-DOS 6.x

Wolverton, Van

ISBN 90 201 2770 5

Prijs: fl. 89,50 / BEF. 2.150,-

Geïllustreerd


Werken met MS-DOS 6.x :Inhoud (volledig)

Inleiding

Deel 1: Kennismaking met DOS

1 Wat is DOS?

1.1 DOS is een programma

1.2 Hardware maakt het mogelijk

1.3 Software laat het gebeuren

1.4 DOS, een besturingssysteem voor schijven

1.5 Wat u met DOS kunt doen

1.6 Samenvatting

2 De start

2.1 Het systeem opstarten

2.2 De systeemprompt

2.3 DOS-commando's invoeren

2.4 We gaan van start

2.5 Datum en tijd bijhouden

2.6 Van werkschijf veranderen

2.7 Afdrukken wat op het scherm staat

2.8 Het scherm leeg maken

2.9 Het systeem uitzetten

2.10 Samenvatting

3 Een testsessie

3.1 De directory

3.2 De inhoud van een schijf opvragen

3.3 Een aantal belangrijke toetsen

3.4 Het systeem opnieuw starten

3.5 Even een korte afleiding

3.6 Samenvatting

4 Bestanden en diskettes

4.1 Soorten bestanden

4.2 Naamgeving van bestanden

4.3 Voorbereiding op de voorbeelden

4.4 Commando's aanscherpen

4.5 Nadere aanduidingen bij Dir

4.6 Diskettes klaarmaken voor gebruik

4.7 Een tekstbestand aanmaken

4.8 Een paar extra snufjes

4.9 Samenvatting

Deel 2: DOS gebruiken

5 Werken met bestanden

5.1 De bestandsbeheeropdrachten

5.2 Naam en extensie

5.3 Voorbereiding op de voorbeelden

5.4 Zoektekens

5.5 Hulp als u die nodig hebt

5.6 Bestandsgegevens weergeven

5.7 Een bestand afbeelden

5.8 Een bestand kopiëren

5.9 Bestanden naar randapparaten sturen

5.10 Bestanden combineren

5.11 Bestanden verplaatsen

5.12 Bestanden verwijderen

5.13 Bestanclsnamen wijzigen

5.14 Bestanden vergelijken

5.15 Bestanden afdrukken

6 Werken met diskettes

6.1 De behandeling van diskettes

6.2 Maak reservekopieën

6.3 Hoe de gegevens op een diskette worden opgeslagen

6.4 Voorbereiding op de voorbeelden

6.5 Diskettes voorbereiden voor gebruik

6.6 Een diskette volledig kopiëren

6.7 Twee diskettes vergelijken

6.8 De conditie van een schijf opvragen

6.9 Een volume label toekennen of wijzigen

6.10 Een volume label opvragen

7 Werken met randapparatuur

7.1 De namen van de randapparaten

7.2 Voorbereiding op de voorbeelden

7.3 Het systeemgeheugen controleren

7.4 Het scherm leeg maken

7.5 De toetsrepeteerfunctie wijzigen

7.6 Het beeldscherm aansturen

7.7 Regellengte en -afstand voor de printer veranderen

7.8 Seriële communicatie

7.9 Een seriële printer aansluiten

7.10 De status van de randapparatuur

7.11 Van een apparaat naar een bestand of een ander apparaat kopiëren

7.12 Grafische afbeeldingen afdrukken

7.13 De toetsenbordindeling wijzigen

8 Een directorystructuur opzetten

8.1 Een subdirectory definiëren

8.2 Voorbereiding op de voorbeelden

8.3 Een directorystructuur met meerdere niveaus maken

8.4 Directoryniveaus toevoegen

8.5 Bestanden verplaatsen in plaats van kopiëren

8.6 Subdirectories beheren

8.7 Samenvatting

9 Werken met de vaste schijf

9.1 Programma's op de vaste schijf plaatsen

9.2 De attributen van bestanden en directories wijzigen

9.3 Geselecteerde bestanden kopiëren

9.4 De capaciteit van schijven vergroten

9.5 Bestanden efficiënt opslaan

9.6 DOS en de vaste schijf

9.7 Samenvatting

10 Schijven en bestanden beveiligen

10.1 Gewiste bestanden herstellen

10.2 Delete tracking en het Undelete-commando

10.3 Format en Unformat vanaf versie 5

10.4 Beveiliging tegen virussen

10.5 Een backupprocedure ontwerpen

10.6 Backups maken en bestanden terugzetten met MS Backup

10.7 Backups maken met Backup

10.8 Bestanden terugzetten met Restore

11 De DOS-shell

11.1 De shell starten

11.2 Hulp vragen

11.3 De Bestandslijst

11.4 De Programmalijst

11.5 Samenvatting

12 Tekstbestanden aanmaken en bewerken

12.1 Het toetsenhord en de muis

12.2 Edit starten

12.3 Hulp vragen

12.4 Tekst invoeren

12.5 Tekst toevoegen aan een bestand

12.6 Waar is de kantlijn?

12.7 Een bestand afdrukken

12.8 Een bestand opslaan

12.9 Tekst wissen

12.10 Een bewerkingssessie beëindigen

12.11 Een bestaand tekstbestand bewerken

12.12 Zoeken naar een groep tekens

12.13 Tekens vervangen door andere

12.14 Tekst invoegen en over tekst heen schrijven

12.15 Kopiëren vanuit een ander bestand

12.16 De schermweergave wijzigen

12.17 Samenvatting

13 Invoer en uitvoer omleiden en opdrachten bewerken

13.1 De uitvoer van een opdracht omleiden

13.2 De invoer van een opdracht omleiden

13.3 Filtercommando's

13.4 Voorbereiding op het voorbeeld

13.5 Het filtercommando Sort

13.6 Het filtercommando Find

13.7 Meer over omleidingen

13.8 Opdrachten koppelen

13.9 Een DOS-commando wijzigen met Doskey

13.10 Commando's invoeren met Doskey

13.11 Samenvatting

14 Ontwerp uw eigen opdrachten

14.1 Wat is een batchbestand?

14.2 Hoe DOS naar een opdracht zoekt

14.3 Voorbereiding op de voorbeelden

14.4 Een batchbestand vervaardigen

14.5 Enkele nuttige opdrachten

14.6 Commando's maken met Doskey

15 Slimme commando's ontwerpen

15.1 Voorbereiding op de voorbeelden

15.2 Een Archief-commando

15.3 Het voorbeeldbatchbestand wijzigen

15.4 Onzichtbare commando's

15.5 Het systeem laten wachten

15.6 Opdrachten voorwaardelijk uitvoeren

15.7 Opdrachten overslaan

15.8 Zoektekens bij een batchbestand gebruiken

15.9 Het origineel van een gearchiveerd bestand verwijderen

15.10 Het batchbestand verfraaien

15.11 Samenvatting

16 Nog meer slimme commando's

16.1 Voorbereiding op de voorbeelden

16.2 Zoeken in een bestand

16.3 Een paar nuttige batchbestanden

16.4 Vier geavanceerde batchcommando's

16.5 Nog meer nuttige batchbestanden

16.6 Samenvatting

17 Geheugenbeheer en configuratie

17.1 Het systeem configureren

17.2 Verschillende soorten geheugen

17.3 De instructie MemMaker van DOS 6

17.4 Een cache maken met SMARTDRV.EXE

17.5 Een drive nabootsen met RAMDRIVE.SYS

17.6 De Upper Memory Area

17.7 Schermbeheer met ANSI.SYS

17.8 Configuratiecommando's voor laptops

17.9 Overige configuratiecommando's

17.10 Problemen oplossen en starten op maat

17.11 Zelden gebruikte commando's

18 Landspecifieke instellingen

18.1 Per land verschillende conventies

18.2 Een taalspecifieke systeemschijf maken

18.3 National language support

Deel 3: Appendices

A DOS installeren

B Verklarende woordenlijst

C DOS-commando's

Register


Werken met MS-DOS 6.x: Inhoud (beknopt)

Inleiding

Deel 1: Kennismaking met DOS

1 Wat is DOS?

2 De start

3 Een testsessie

4 Bestanden en diskettes

Deel 2: DOS gebruiken

5 Werken met bestanden

6 Werken met diskettes

7 Werken met randapparatuur

8 Een directorystructuur opzetten

9 Werken met de vaste schijf

10 Schijven en bestanden beveiligen

11 De DOS-shell

12 Tekstbestanden aanmaken en bewerken

13 Invoer en uitvoer omleiden en opdrachten bewerken

14 Ontwerp uw eigen opdrachten

15 Slimme commando's ontwerpen

16 Nog meer slimme commando's

17 Geheugenbeheer en configuratie

18 Landspecifieke instellingen

Deel 3: Appendices


Werken met MS-DOS 6.x: Inleiding

De DOS-handleiding is gedetailleerd en compleet. Maar technische informatie is niet nodig om DOS goed te kunnen gebruiken. Dit boek probeert niet uit te leggen hoe DOS werkt. Er wordt simpelweg aangenomen dat u een PC tot uw beschikking hebt en u dat apparaat nuttig wilt gebruiken. Dit boek bevat vele praktische voorbeelden, die in een logische volgorde aan de orde komen. Ze zijn ontleend aan de dagelijkse praktijk.

U hoeft geen monteur te zijn om goed auto te kunnen rijden. Zo hoeft u geen computerspecialist te zijn om DOS goed te kunnen gebruiken. Praktische vaardigheid is voldoende. Dit boek helpt u zich te bekwamen in het gebruik van een MS-DOS-computer.

Werken met MS-DOS beschrijft alle versies van DOS tot en met versie 6.2. Alle versies kunnen zowel worden gebruikt op machines met een vaste schijf en een of twee diskettestations als op machines met alleen diskettestations.

Deel 1, hoofdstuk 1 tot en met 4, beschrijft in het kort de onderdelen van het computersysteem, geeft enkele termen en begrippen en voorziet u van een aantal voorbeelden om zelf uit te proberen, die u laten zien wat DOS zo'n beetje kan.

Deel 2, het belangrijkste deel van het boek, bestaat uit de hoofdstukken 5 tot en met 18. Deze leren u uw computersysteem te beheren en alle onderdelen ervan te besturen met DOS-commando's.

Hoofdstuk 5, 6 en 7 behandelen het beheer van bestanden, diskettes en apparatuur. In hoofdstuk 8 kunt u lezen hoe u een directorystructuur opzet. Dit is een indelingsmogelijkheid waarmee u groepen bestanden kunt vastleggen in overeenstemming met uw verschillende werkzaamheden.

Hoofdstuk 9 laat zien hoe u de bestanden en directories op een vaste schijf moet beheren. Hoofdstuk 10 leert u een aantal manieren om zowel de vaste schijf als uw werk te beveiligen tegen verlies of beschadiging.

Hoofdstuk 11 voert u door de menugestuurde Shell (beschikbaar vanaf versie 4 en sterk verbeterd in versie 5), een grafische bedieningsschil die het werken met de computer een stuk eenvoudiger maakt.

In hoofdstuk 12 wordt het programma EDIT beschreven, een editor voor het aanmaken en bewerken van tekstbestanden, die beschikbaar is vanaf versie 5.

In de hoofdstukken 13 tot en met 18 maakt u kennis met manieren waarop u DOS aan uw eigen wensen en behoeften kunt aanpassen. Hoofdstuk 13 laat zien hoe u uw systeem kunt besturen met behulp van een speciale serie commando's, de zogenaamde filters. U leert in dat hoofdstuk ook om te gaan met het programma Doskey, dat u een heleboel tijd en werk kan besparen door toetsaanslagen en commando's in het geheugen vast te leggen. In de hoofdstukken 14 tot en met 16 leert u hoe u uw eigen commandoreeksen kunt samenstellen, die u vervolgens kunt opslaan in speciale zogenaamde batchbestanden. In hoofdstuk 17 passeren meerdere technieken de revue waarmee u DOS optimaal kunt gebruiken. Bovendien wordt in dit hoofdstuk een aantal manieren besproken om DOS te helpen uw computer efficienter te gebruiken. Hoofdstuk 18 laat zien hoe u de manier kunt regelen waarop DOS de datum weergeeft, terwijl u tevens leert hoe u tekens uit de internationale tekenset kunt invoeren, weergeven en afdrukken.

Deel 3 omvat drie appendices. In appendix A wordt uiteengezet hoe DOS moet worden geïstalleerd. Appendix B bevat een woordenlijst met algemeen gebruikte computertermen. In appendix C ten slotte worden alle DOS-comrnando's omschreven, met verwijzingen naar de gedetailleerde omschrijvingen in de voorafgaande hoofdstukken.

Als u van plan bent uw computer voor tekstverwerking, spreadsheets, gegevensopslag, boekhouding of spelletjes te gebruiken, kunt u in dit boek alle informatie vinden die u nodig hebt. Het laat niet alleen zien hoe u met DOS uw programma's kunt starten maar maakt het u ook mogelijk uw computer nuttiger te gebruiken zonder dat daar extra programmatuur voor nodig is.


Werken met MS-DOS 6.x: Catalogustekst

Dank zij een uitgekiende opbouw met vele voorbeelden is Werken met MS-DOS 6.x optimaal praktijkgericht en een complete naslag tegelijk. Dat kan natuurlijk alleen als de informatie direct van de bron komt.

Inderdaad, Werken met MS-DOS 6.x is de officiële editie van Microsoft zelf!

In MS-DOS 6.x

... verdubbelt DOUBLESPACE de capaciteit van de vaste schijf

... beschermt ANTIVIRUS uw gegevens

... is een professionele en snelle BACKUP-faciliteit aanwezig

... maakt MEMMAKER zo veel mogelijk geheugen vrij voor toepassingen

... haalt UNDELETE abusievelijk gewiste bestanden terug

Veel commando's zijn te gebruiken in een MS-DOS- of Windows-omgeving.

Verder biedt het opzienbarende MS-DOS 6 onder meer defragmentatie, multiconfiguratie, online documentatie, keuze in batch, bestandsverplaatsing, directoryverwijdering, een interactieve opstart.


Microgids MS-DOS 6.x

Microgids MS-DOS 6.x

Woodcock, J.

ISBN 90 201 2771 3

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 2.150,-

Geïllustreerd


Microgids MS-DOS 6.x: Inhoud (volledig)

Inleiding

De instructies van MS-DOS

Hoofdstuk 1: MS-DOS en de computer

De eerste indruk

Wat is een computer?

Geheugen en schijfopslag

Typen software

Hoofdstuk 2: MS-DOS installeren en starten

Een paar opmerkingen over Setup

Hoe verder

MS-DOS opzoeken

MS-DOS installeren

MS-DOS opwaarderen

MS-DOS installeren op een diskette

Startprocedure

DOS-opdrachten invoeren

Enkele basisinstructies van MS-DOS

Hoofdstuk 3: Schijven

De structuur van een schijf

Schijfbeheerinstructies

Een schijf optimaliseren

Hoofdstuk 4: MS-DOS en gegevensbeveiliging

Beveiliging tegen onbedoeld wissen

MS-DOS Anti-Virus

Hoofdstuk 5: Bestanden

Bestandsnamen

Jokers

Programmabestanden versus gegevensbestanden

Bestanden en directories

Instructies voor bestandsbeheer

Hoofdstuk 6: Directories

Directories en het nut ervan

De directorystructuur

Directorynamen

Padnamen

De actuele directory

Instructies voor directorybeheer

De vaste schijf overzichtelijk houden

Hoofdstuk 7: MS-DOS en hardware

De standaardnamen van MS-DOS voor randapparaten

Instructies voor het beheer van de hardware

Hoofdstuk 8: AUTOEXEC.BAT en CONFIG.SYS

AUTOEXEC.BAT en CONFIG.SYS weergeven

Een bestand wijzigen met de editor

Het startbestand AUTOEXEC.BAT

Instructies voor AUTOEXEC.BAT

Het configuratiebestand CONFIG.SYS

Instructies voor CONFIG.SYS

Hoofdstuk 9: MS-DOS en het geheugen

Typen geheugen

Instructies voor geheugenbeheer

Een flexibele CONFIG.SYS

Hoofdstuk 10: De MS-DOS Shell

De shell starten en stoppen

Het hoofdvenster

De helpfunctie

Menu's gebruiken

De bestandslijst en de programmalijst

De shell wel of niet starten

Nawoord: En nu verder

Register


Microgids MS-DOS 6.x: Inhoud (beknopt)

Inleiding

Hoofdstuk 1: MS-DOS en de computer

Hoofdstuk 2: MS-DOS installeren en starten

Hoofdstuk 3: Schijven

Hoofdstuk 4: MS-DOS en gegevensbeveiliging

Hoofdstuk 5: Bestanden

Hoofdstuk 6: Directories

Hoofdstuk 7: MS-DOS en hardware

Hoofdstuk 8: AUTOEXEC.BAT en CONFIG.SYS

Hoofdstuk 9: MS-DOS en het geheugen

Hoofdstuk 10: De MS-DOS Shell

Nawoord: En nu verder

Register


Microgids MS-DOS 6.x: Inleiding

Dit boek is bedoeld als gids door MS-DOS, het schijfbesturingssysteem (disk operating system) van Microsoft. Het gaat met name over de 6.x-versies, de nieuwste en krachtigste die zijn ontwikkeld voor de personal computers van IBM en daarmee compatibele apparaten.

Op de volgende pagina's gaan we eerst in op de vraag wat MS-DOS is, hoe u het gebruikt, en wat er zo bijzonder is aan de 6-generatie. Het is niet de bedoeling van dit boek u op te leiden tot expert, maar ervoor te zorgen dat u goed overweg kunt met de computer bij de gewone dagelijkse werkzaamheden.

Het grootste deel van dit boek besteden we aan een bespreking van de instructies waarmee u MS-DOS bestuurt, en via dit besturingssysteem de computer. Elk hoofdstuk begint met een korte omschrijving van het onderwerp - schijven, bestanden, apparaten, enzovoort - en vervolgt dan met de belangrijkste instructies die u nodig hebt voor werkzaamheden op dat terrein.


Microgids MS-DOS 6.x: Catalogustekst

Beproefd Microsoft-concept

Onder de pakkende reeksnaam 'MICROGIDS' presenteert Kluwer de Nederlandse edities van de Microsoft Press-uitgaven die in het Engels door het leven gaan als 'Concise Guides'. Qua concept en prijsstelling houden de Microgidsen het midden tussen de grote Kluwer Gidsen en de Zakboekjes. Hun nadrukkelijke praktische karakter hebben de Microgidsen gemeen met de Praktijkboek-serie. Een uitgebreide inhoudsopgave en trefwoordenindex ontsluiten telkens de in een Microgids opgenomen informatie.

De MICROGIDS MS-DOS 6.x is een van de bestsellers in deze reeks.

In de 6e MS-DOS-generatie

- verdubbelt DOUBLESPACE de capaciteit van de vaste schijf

- beschermt ANTIVIRUS uw gegevens

- is een professionele en snelle BACKUP-faciliteit aanwezig

- maakt MEMMAKER zo veel mogelijk geheugen vrij voor toepassingen

- haalt UNDELETE abusievelijk gewiste bestanden terug

Veel commando's zijn te gebruiken in een MS-DOS- of Windows-omgeving.

Verder biedt de opzienbarende MS-DOS 6-generatie onder meer defragmentatie, multiconfiguratie, online documentatie, keuze in batch, bestandsverplaatsing, directoryverwijdering, een interactieve opstart.


Microgids MS-DOS 6.x - batchprogramma's

Microgids MS-DOS 6.x - batchprogramma's

Jamsa, K.

ISBN 90 201 2772 1

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


Microgids MS-DOS 6.x - batchprogramma's: Inhoud (beknopt)

Hoofdstuk 1 Beginnen met batchbestanden

Hoofdstuk 2 De voorbereiding

Hoofdstuk 3 Essentiële instructies en concepten voor batchbestanden

Hoofdstuk 4 Meer flexibiliteit met parameters

Hoofdstuk 5 Programmeren met batchbestanden

Hoofdstuk 6 Batchbestanden voor gevorderden

Hoofdstuk 7 DOSKEY en DOSKEY-macros

Hoofdstuk 8 Batchbestanden en ANSI.SYS

Hoofdstuk 9 Krachtige batchbestanden met DEBUG

Hoofdstuk 10 Een bibliotheek van batchbestanden aanleggen

Hoofdstuk 11 Batchbestanden laten werken met datum en tijd

Hoofdstuk 12 De systeemconfiguratie aanpassen; AUTOEXEC.BAT en CONFIG.SYS

Hoofdstuk 13 Batchbestanden en Microsoft Windows

Appendix A Overzicht van returncodes binnen MS-DOS

Appendix B Overzicht van ANSI.SYS-instructies

Register


Microgids MS-DOS 6.x - batchprogramma's: Voorwoord

Al vele jaren gebruiken ervaren MS-DOS-gebruikers batchbestanden om te besparen op tijd en toetsaanslagen. Helaas is het zo dat nieuwe gebruikers, die vaak het meest baat vinden bij batchbestanden, nooit echt wordt geleerd hoe ze hiermee om moeten gaan. Daarom is het begin van dit boek gewijd aan de basisprincipes van MS-DOS-batchbestanden. Naarmate uw ervaring en zelfvertrouwen toenemen, biedt dit boek u geavanceerde onderwerpen waarbij u volledig gebruik zult kunnen maken van de mogelijkheden van uw computer. Ervaren gebruikers van batchbestanden zullen leren hoe ze kleur en tekens om lijnen te trekken kunnen toevoegen aan de schermweergave die ze met hun batchbestanden hebben gegenereerd. In dit boek vindt u ook de nieuwe instructies voor batchbestanden die in MS-DOS 6.x werden geïntroduceerd. Verder zult u leren hoe u uw systeemconfiguratie kunt beheren door gebruik te maken van menu-opties voor CONFIG.SYS en hoe u batchbestanden kunt gebruiken met Microsoft Windows.

In feite is een MS-DOS-batchbestand niet meer dan een bestand dat MS-DOS-instructies bevat. Wanneer u achter de systeemprompt de naam van een batchbestand typt, voert MS-DOS de instructies uit die in het batchbestand staan. Veel mensen gebruiken dagelijks eenvoudige batchbestanden, waarbij een reeks vaak gebruikte instructies worden verkort. U zult er echter wel achter komen dat de meeste gebtuikers de mogelijkheden die batchbestanden bieden niet ten volle benutten.

Hoewel de MS-DOS-instructies behoorlijk krachtig zijn, bieden ze misschien toch niet de mogelijkheden die u zou wensen. Dit boek biedt u daarom alles wat u nodig hebt om uw eigen batchbestanden aan te maken. Meteen aan het begin vindt u richtlijnen voor het maken van uw eigen batchbestanden met de edit-faciliteiten van MS-DOS; daarna wordt elke batchinstructie aan u uitgelegd. Elke instructie wordt geïntroduceerd met een uitgebreide uitleg en dan geïllustreerd met een bruikbaar voorbeeld. Verder zult u kennismaken met geavanceerde technieken voor batchbestanden, zoals de returncode opvragen met de instructie IF ERRORLEVEL, invoer door de gebruiker verwerken met de nieuwe instructie CHOICE uit MS-DOS 6.x en naamparameters gebruiken. Vervolgens zult u leren hoe u de instructies kunt samenvoegen om allerlei nuttige taken uit te voeren als u begint met de samenstelling van uw eigen bibliotheek voor batchbestanden. Het allermooiste is dat u deze programma's binnen enkele minuten kunt maken. Speciale programmeertalen zijn niet nodig, alleen maar MS-DOS.

Dit boek leert ook hoe macrodefinities te maken met de instructie DOSKEY. Een macro lijkt op een batchbestand: een macro bevat de namen van een of meer instructies die u kunt uitvoeren door eenvoudigweg de naam van de macro te typen. In tegenstelling tot MS-DOS-batchbestanden bevinden macro's zich in het snelle elektronische RAM (random access memory) in plaats van op schijf.

Een van de belangrijkste batchbestanden in uw systeem is AUTOEXEC.BAT. Dit bestand, dat voor de configuratie van uw systeem wordt gebruikt, wordt uitvoerig besproken. Vanaf versie 6 biedt MS-DOS een aantal instructies die u in het bestand CONFIG.SYS kunt plaatsen, waardoor u beter kunt bepalen hoe MS-DOS zichzelf in het geheugen laadt. Dit boek laat zien hoe u elk van deze instructies kunt gebruiken. Door de gepresenteerde voorbeelden uit te voeren, kunt u snel zelf menu's maken die elke keer als uw systeem wordt opgestart door MS-DOS worden afgebeeld en die u de gewenste configuratie laten kiezen. Net als bij de MS-DOS-batchbestanden, zult u merken dat het werken met dergelijke instructies in CONFIG.SYS erg gemakkelijk is als u wat handigheidjes kent.

U hoeft geen expert te zijn om deze gids te gebruiken. Elke MS-DOS-gebruiker kan eenvoudig de voorbeelden volgen. Leren hoe u batchbestanden en DOSKEY-macro's kunt maken en gebruiken zou wel eens de nuttigste tijdsbesteding achter uw computer kunnen zijn. Wat voor taken u normaal ook uitvoert met uw computer, batchbestanden en macro's kunnen u tijd besparen! Dit boek staat vol met trucs voor batchbestanden die u nergens anders zult aantreffen.


Microgids MS-DOS 6.x - batchprogramma's: Catalogustekst

Onder de pakkende reeksnaam MICROGIDS presenteert Kluwer de Nederlandse edities van de Microsoft Press-uitgaven die in het Engels door het leven gaan als CONCISE GUIDES. De uitbreiding van de commandomogelijkheden in MS-DOS 6.x komt ook de kracht van de zo populaire batchprogramma's ten goede. Alles hierover in deze officiële Microsoft-editie.

Microgidsen zijn er onder meer over MS-DOS, batchprogrammering, Windows en Works voor Windows.


Werken met Microsoft Works 3/DOS

Werken met Microsoft Works 3/DOS

Rubin, C.

ISBN 90 201 2775 6

Prijs: fl. 74,50 / BEF. 1.750,-

Geïllustreerd


Werken met Microsoft Works 3/DOS: Inhoud (volledig)

Inleiding

Waarom Works?

De nieuwe mogelijkheden van Microsoft Works versie 3

Met dit boek werken

De basisvaardigheden voor Microsoft Works

Met de interface van Microsoft Works werken

Met bestanden werken

Sjablonen gebruiken

Met Microsoft Works Wizards werken

Andere programma's starten

Online hulp gebruiken

De accessoires

De agenda

De instellingen van Microsoft Works aanpassen

Macro's gebruiken

Basisvaardigheden voor de Tekstverwerker

Het scherm van de Tekstverwerker

Tekst invoeren

Tekst bewerken

Tekst opmaken

Een afdrukvoorbeeld bekijken en documenten afdrukken

De Tekstverwerker optimaal gebruiken

Tekst invoeren en bewerken

Opmaak

Documenten afdrukken

Oplossingen voor de beperkingen van de tekstverwerker

Tekstverwerkingsprojecten

Een briefhoofd

Een standaardbrief

Adresetiketten en een adresboek

Een maandrapport

Basisvaardigheden voor de Spreadsheet en voor grafieken

Het werkblad

Het scherm van de Spreadsheet

Gegevens invoeren en bewerken

Berekeningen maken

Opmaak

Grafieken

Grafiektypen van Microsoft Works

Werkbladen afdrukken

De Spreadsheet optimaal gebruiken

Gegevens invoeren en bewerken

Berekeningen maken

Opmaak

Grafieken

Werkbladen en grafieken afdrukken

Werkblad- en grafiekprojecten

Een budget en cash flow

Een analyse

De sjabloon Aflossingen

Basisvaardigheden voor de database

Velden, records en bestanden

Een eenvoudige database maken

Werken met de lijstweergave

Gegevens zoeken

Rapporten ontwerpen

De database optimaal gebruiken

Een database ontwerpen

Gegevens invoeren en weergeven

Gegevens bewerken

Rapporteren

Database-projecten

Financiële administratie

De sjabloon Cheques aanpassen

Een eenvoudige voorraadlijst

Communicatie: principes en technieken

Communiceren met computers

De modem installeren

Het Works-communicatiebestand

Een verbinding tot stand brengen

Bestanden ontvangen

Tekst versturen

Bestanden versturen

De communicatie afsluiten

Scripts opnemen en afspelen

Communicatie-tips

Works-modules integreren

Gegevens manipuleren in Works

Gegevens kopiëren tussen modules

Databasegegevens samenvoegen met een tekstverwerkingsbestand

Een werkbladbereik in een tekstverwerkingsbestand invoegen

Tekstbestanden importeren en exporteren

Bestanden openen en opslaan in andere bestandsindelingen

Integratie van projecten

Een ingewikkeld rapport

Zelf doen

Works installeren en starten

Basisvaardigheden van MS-DOS

Works installeren

Works handmatig starten

Works automatisch starten vanaf de harde schijf

De Works-setup wijzigen

Works op een laptop

Works-programmaspecificaties

Algemene specificaties

Specificaties tekstverwerker

Specificaties spreadsheet

Specificaties grafieken

Specificaties database

Specificaties communicatie


Werken met Microsoft Works 3/DOS: Inhoud (beknopt)

Inleiding

De basisvaardigheden voor Microsoft Works

Basisvaardigheden voor de Tekstverwerker

De Tekstverwerker optimaal gebruiken

Tekstverwerkingsprojecten

Basisvaardigheden voor de Spreadsheet en voor grafieken

De Spreadsheet optimaal gebruiken

Werkblad- en grafiekprojecten

Basisvaardigheden voor de database

De database optimaal gebruiken

Database-projecten

Communicatie: principes en technieken

Works-modules integreren

Works installeren en starten

Works-programmaspecificaties


Werken met Microsoft Works 3/DOS: Inleiding

Dit boek is voor ieder bedoeld die Microsoft Works versie 3 voor DOS zo optimaal mogelijk wil benutten. De handboeken en de online documentatie van het programma leren u wel hoe u met Works kunt werken, maar dit boek bevat vele technieken, tips en snelle manieren die u helpen Works zo goed mogelijk te bedienen. In dit boek leest u hoe u de Tekstverwerker, de Spreadsheet, de Database of het Communicatie-programma van Works kunt gebruiken om dagelijkse taken op het gebied van gegevensverwerking uit te voeren.

In de meeste computerhandboeken wordt voldoende uitgelegd op welke toetsen u moet drukken om met een programma te werken. De handboeken en online documentatie van Works vormen hierop geen uitzondering. Weten hoe een programma werkt is voor de meesten onder ons echter niet voldoende; we moeten die kennis ook kunnen toepassen. In dit boek wordt niet alleen beschreven hoe Works werkt, maar ook wat u ermee kunt doen.

Waarom Works?

Microsoft Works voor MS-DOS is al lange tijd een populair programma, omdat het enerzijds zo gemakkelijk is en anderzijds zo krachtig. Bij veel programma's gaat een toename in mogelijkheden ten koste van het gebruikersgemak, maar Microsoft Works versie 3 biedt de meest gevraagde functies op een manier die gemakkelijk te leren en te begrijpen is.

Een van de belangrijkste redenen om voor Works te kiezen, is dat het pakket vier toepassingen combineert, oftewel integreert. U hoeft geen afzonderlijke programmas te kopen voor tekstverwerking, het maken van spreadsheets en grafieken, voor databasebeheer en communicatie. In Works zijn deze vier toepassingen geïntegreerd, zodat u niet met vier afzonderlijke programma's hoeft te leren werken. De meeste opdrachten van Works zijn in elke module hetzelfde, dus hoeft u ze maar één keer te leren. Verder vindt u in elke module telkens dezelfde standaardinterface: de manier waarop u opdrachten kiest en gegevens op het scherm bekijkt of bewerkt is in elke situatie gelijk.

Een ander voordeel van een pakket waarin vier toepassingsmodulen zijn geïntegreerd, is dat hiermee gemakkelijk gegevens van de ene naar de andere module kunnen worden overgebracht. U kunt uw gegevens bewerken in de module die u op dat moment nodig hebt. Als u bijvoorbeeld in de Spreadsheet een groot aantal berekeningen uitvoert en u wilt het betreffende werkblad fraai opmaken, dan kunt u de getallen gemakkelijk naar een tekstverwerkingsdocument kopieren en gebruik maken van de daar aanwezige opmaakmogelijkheden.

Microsoft Works is populair omdat het zo gemakkelijk te leren is. Bij Works worden een uitgebreid online hulpbestand en een zelfstudieprogramma geleverd, waarin u kunt opzoeken hoe u bepaalde opdrachten kunt geven voor specifieke bewerkingen of waarmee u met bewerkingen kunt oefenen op een gesimuleerd Works-scherm. Terwijl u met het programma werkt, hebt u toegang tot deze mogelijkheden. Als u bijvoorbeeld in de Tekstverwerker een document bewerkt, kunt u even stoppen en opzoeken hoe u teksten in deze module kunt opmaken. Door de lessen van het Works-zelfstudieprogramma te volgen leert u binnen een paar uur hoe u met de belangrijkste mogelijkheden van het programma kunt werken. Wanneer u later hulp nodig hebt bij een bepaalde opdracht of bewerking, dan staat het helpbestand altijd als Works-expert tot uw dienst.

Dit boek is geen herhaling van de inhoud van het handboek en de help- en lesbestanden, maar richt zich op een duidelijke uitleg van de werkwijze en technieken van Works.


Werken met Microsoft Works 3/DOS: Catalogustekst

Dank zij een uitgekiende opbouw met vele voorbeelden is Werken met Microsoft Works 3 voor DOS optimaal praktijkgericht en een complete naslag tegelijk. Dat kan natuurlijk alleen als de informatie direct van de bron komt.

Inderdaad, Werken met Microsoft Works 3 voor DOS is de officiële editie van Microsoft zelf!

Het softwarepakket Microsoft Works voor DOS is uiterst vriendelijk in het gebruik en biedt faciliteiten voor onder meer tekstverwerking, rekenbladgebruik, gegevensbeheer en communicatie met de buitenwereld. De ervaring heeft geleerd dat men veelal meer dan voldoende heeft aan de Works-software, zowel zakelijk als in de privésfeer.

Dank zij de bescheiden hardware-eisen is Microsoft Works voor DOS uitermate bruikbaar op laptops, notebooks en palmtops.


Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12

Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12

Möhlmann, W. & Derickx, H.

ISBN 90 201 2781 0

Prijs: fl. 59,50 / BEF. 1.428,-

Geïllustreerd


Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12: Voorwoord

AutoCAD is reeds jaren een gevestigde standaard op de CAD-markt. Het pakket profileert zich als een all-rounder op het gebied van computer-aided drafting en detaillering.

De uitgebreide aanpassingsmogelijkheden van AutoCAD bieden voor elk wat wils. Vaak begint de aanpassing bij het veranderen van de menustructuur. Men voegt symbolen toe, definieert shortcuts voor veelgebruikte commando's en groepeert de favoriete commando's op een logische wijze.

In een volgend stadium voelt men steeds meer de noodzaak om kleine programmaatjes toe te voegen. De AutoLlSP-taal die vanaf versie 2.18 integraal deel uitmaakt van AutoCAD, leent zich daar uitstekend toe.

In de overigens uitmuntende AutoLlSP Reference Manuals ontbreekt echter het leertraject. Het Praktijkboek AutoCAD/AutoLlSP 12 voorziet dus zeker in een behoefte: een stap voor stap leertraject door de AutoLlSP-taal, voorzien van duidelijke voorbeelden en oefeningen. Bovendien is het boek in het Nederlands.

Wij zijn ervan overtuigd dat dit boek voor gebruikers van AutoCAD een belangrijke bijdrage kan zijn voor een verdere produktiviteitsverhoging.

Paul Veelaert

Technical manager - Autodesk Benelux

Dit boek is tot stand gekomen omdat bleek dat gebruikers behoefte hadden aan een werkboek AutoLlSP-AutoCAD, waarin de grafische programmeertaal AutoLlSP direct in relatie tot AutoCAD werd gebracht via relevante oefeningen.

De mogelijkheid om dit te schrijven komt voort uit het feit dat de auteurs jarenlange ervaring hebben in het ontwerpen en tekenen met AutoCAD. De auteurs hebben gebruikersvriendelijke en produktiviteitsverhogende AutoLlSP-applicaties ontwikkeld en geven cursussen in AutoCAD, AutoLlSP en Advanced AutoCAD-AutoLlSP. Deze kennis heeft geholpen dit boek tot een waardevol studieboek te maken.

Beginnende en gevorderde AutoLlSP-programmeurs zullen veel gemak hebben van dit praktische gebruikershandboek, dat tevens zeer goed te gebruiken is in het Middelbaar en Hoger Technisch Onderwijs.

Menigeen dacht (en denkt) bij het zien van AutoCAD versie 12 en het luidkeels aangekondigde AutoDESK Development System (ADS):

Hiermee is de directe (database)koppeling mogelijk via de programmeertaal C. Dus is AutoLlSP overbodig geworden.

Wij zien echter een tweedeling ontstaan, namelijk:

- het ontwikkelen van applicaties die of complexe mogelijkheden aan AutoCAD toevoegen, of binnen die applicatie AutoCAD gebruiken als een grafisch hulpmiddel; hiervoor zal de programmeertaal C worden gebruikt.

- een veel grotere groep gebruikers van AutoCAD die intelligentie aan AutoCAD willen toevoegen door het schrijven van parametrische programma's, intelligente menu's, enzovoort; voor deze groep blijft AutoLlSP de aangewezen programmeertaal.

Dit verschil zal ook in de toekomst blijven, daar AutoLlSP veel gemakkelijker in het gebruik en aan te leren is dan de programmeertaal C.

Gebruikers van AutoCAD versie 10 kunnen dit AutoLlSP-gebruikershandboek gebruiken zonder in de war te raken met de AutoLlSP-commando's van versie 11 en 12.

De functies die in AutoLlSP versie 11 en 12 zijn gewijzigd of nieuw zijn toegevoegd, kunt u in hoofdstuk 2 herkennen aan de tekst NIEUW rechts naast de naam van de functie.


Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12: Inhoudsopgave (volledig)

Gebruikersinstructie

Aanpassing van het pakket AutoCAD

1 AutoLlSP, leren en oefenen

1.1 Kennismaking met AutoLlSP

1.2 Gebruik van het nieuwe commando OEFL

1.3 Inleiding

1.4 Variabelen en lijsten

1.4.1 Variabelen

1.4.2 Lijsten

1.5 Omgang met lijsten

1.6 Een bijzondere lijst, namelijk een DOTTED PAIR

1.7 Functiestructuur

1.8 Programmastructuur

1.9 Onderzoek datatypen

1.10 Bewerken van data

1.11 Stringmanipulatie

1.12 Omzetting van/naar string

1.13 Enkele GET-functies

1.14 Invoer/uitvoer

1.15 Omgang met bestanden

1.16 Gebruik van ANSI-codes

1.17 De bestandsopbouw

1.18 Foutfuncties

1.1 9 Entiteitnamen

1.20 Selectiesets

1.21 Entiteitdata

1.22 Wijzigen van entiteitdata

1.23 Complexe entiteiten

1.24 Schermmanipulatie

1.25 Toegang tot "tables''

1.26 Het werken met Extended Entity Data (EED)

2 De AutoLlSP-functies

2.1 Notaties gebruikt in dit hoofdstuk

2.2 AutoLlSP-functies

3 Oefeningen, 13 stuks

4 DIESEL

4.1 Introductie

4.2 DlESEL-functies

4.3 Opsporen van fouten in DlESEL-functie

5 Programmeerbare Dialoog Boxen (PDB)

5.1 Inleiding

5.2 De dialoogbox met zijn eilanden

5.3 AutoLlSP-functies voor dialoogboxen

5.4 Het aanmaken van dialoogboxen

5.5 Foutafhandeling

5.6 Voorbeelden

5.6.1 DIABOX.LSP

5.6.2 Onderdeelnummers

5.6.3 Een keuzelijst

6 Bewerken van het HELP-bestand

7 Nuttige hulpprogramma's

7.1 Bewerken en automatisch laden van bestanden

7.2 Telprogramma voor () en ""

8 Organisatie voor het werken met AutoCAD en AutoLlSP

8.1 ACAD.PGP

8.2 ACAD.LSP

8.3 (Functie-)Toetsen (her)definiëren

Appendix A Foutmeldingen

Appendix B DXF-codes

Appendix C ASCII-codes

Appendix D AutoCAD-commando's

Alfabetisch functie-overzicht


Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12: Inhoudsopgave (beknopt)

1 AutoLlSP, leren en oefenen

2 De AutoLlSP-functies

3 Oefeningen

4 DIESEL

5 Programmeerbare Dialoog Boxen (PDB)

6 Bewerken van het HELP-bestand

7 Nuttige hulpprogramma's

8 Organisatie voor het werken met AutoCAD en AutoLlSP

Appendix A Foutmeldingen

Appendix B DXF-codes

Appendix C ASCII-codes

Appendix D AutoCAD-commando's

Alfabetisch functie-overzicht


Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12: Catalogustekst

AutoCAD 12:

Met meer dan 170 verbeteringen heeft Autodesk, leverancier van het vermaarde AutoCAD, het produkt met versie 12 toegesneden op de behoeften die een ontwerper vandaag de dag stelt.

Daartoe behoren een doordachte interface, volledige PostScript-ondersteuning, sneller pannen en zoomen, SQL-faciliteiten en een hogere schermresolutie.

Het toonaangevende PC magazine over AutoCAD 12:

'An excellent upgrade, which any existing AutoCAD user should consider.'

Autodesk Benelux over dit Praktijkboek:

'In de overigens uitmuntende AutoLISP Reference Manuals ontbreekt het leertraject.

Het Praktijkboek AutoCAD/AutoLISP 12 voorziet dus zeker in een behoefte: een stap voor stap leertraject door de AutoLISP-taal, voorzien van duidelijke voorbeelden en oefeningen. Bovendien is het boek in het Nederlands. Wij zijn ervan overtuigd dat dit boek voor gebruikers van AutoCAD een belangrijke bijdrage kan zijn voor een verdere produktiviteitsverhoging.'


De Kluwer Windows 3.1 Gids

De Kluwer Windows 3.1 Gids

Scholten, R.

ISBN 90 201 2782 9

Prijs: fl. 79,50 / BEF.1.895,-

Geïllustreerd


De Kluwer Windows 3.1 Gids: Woord vooraf

In de Kluwer Windows 3.1Gids treft u gedetailleerde informatie aan over bijna alle aspecten van Microsoft Windows 3.1. Deze informatie is op overzichtelijke wijze gerangschikt en bedoeld voor zowel beginnende als gevorderde Windows-gebruikers.

De onderwerpen die in deze Gids worden behandeld, zijn op lemma gerangschikt. Een overzicht van alleen de in deze Gids behandelde lemma's treft u aan in de Beknopte inhoudsopgave. Daarnaast helpen de Uitgebreide inhoudsopgave en de Index u om de gezochte informatie snel en gemakkelijk terug te vinden.

In deze Gids wordt op een aantal plaatsen gerefereerd aan publicdomain en sharewareprogramma's: programma's die de functionaliteit van Windows aanzienlijk uitbreiden.

De meeste van deze programma's kunt u via de normale public-domain kanalen bemachtigen, bijvoorbeeld door diskettes te bestellen of door ze te downloaden van een online-dienst zoals CompuServe (GO NLFORUM).


De Kluwer Windows 3.1 Gids: Inhoudsopgave

De Kluwer Windows 3.1 Gids: Inhoudsopgave (volledig)

Termen en begrippen

Bits en bytes

Communicatie

Disk-cache

Geheugen

Opslag van informatie

Weergavestandaards

De elementen van Windows

Aankruisvakje

Afrolkeuzelijst

Alt-toetscombinaties

Ctrl-toetscombinaties

Dialoogvenster

Invoervak

Keuzelijst

Keuzerondje

Menu's

Muis

Opdrachtknop

Schuifbalk

Toetsenbord

Vensteronderdelen

Vensters

De Windows-toepassingen

Afdrukbeheer

Agenda

Bestandsbeheer

Help

Kaartenbak

Kladblok

Klembord

Klok

Macrorecorder

Mijnenveger

OLE

Paintbrush

Patience

Programmabeheer

Rekenmachine

Speciale tekens

Taakoverzicht

Terminal

Write

Windows en DOS

Windows en DOS

PIF

Windows voor Workgroups

Windows voor Workgroups

Windows configureren

Configuratiescherm

Lettertypen

SYSTEM.INI

WIN.INI

Windows Setup


De Kluwer Windows 3.1 Gids: Inhoudsopgave (beknopt)

Termen en begrippen

De elementen van Windows

De Windows-toepassingen

Windows en DOS

Windows voor Workgroups

Windows configureren


De Kluwer Windows 3.1 Gids: Catalogus tekst

De software

Sinds de release van de eerste Windows-versie in 1985 heeft Microsoft geregeld gesleuteld aan dit populaire produkt. Met versie 3.1 is Windows uitgegroeid tot een volwaardig besturingssysteem. En de ontwikkeling staat niet stil: na de stand-alone editie kwam Microsoft met een versie voor Workgroups. Voor de laatste jaren van de 20e eeuw laat de Microsoft-missie zich in één woord vatten: Windows.

De Gids

Zoals alle Kluwer Gidsen vervult de Kluwer Windows 3.1 Gids een encyclopedische functie, óók voor de Workgroups-editie van de software. De uitgave is uitgekiend gestructureerd en voorzien van een forse trefwoordenlijst. De Kluwer Gidsen spreken de serieuze computergebruiker aan die op een willekeurig moment onmiddelijk en to-the-point informatie verlangt. Door optimale toegankelijkheid te laten samengaan met een leerboekkarakter ontstaan complete naslagwerken met een didactisch sterke signatuur.


Kluwer PC Training WordPerfect Presentations

Kluwer PC Training WordPerfect Presentations

Bouman, H. & Poorten, W.

ISBN 90 201 2783 7

Prijs: fl. 59,50 / BEF. 1.428,-

Geïllustreerd, inclusief diskette


Kluwer PC Training WordPerfect Presentations: Inhoud (volledig)

Ter inleiding

1 Werken met Presentations

1.1 Schermopbouw Presentations

1.2 Presentations Configureren

1.3 Helpfunctie

1.4 Bestandsbeheer

1.5 Oefeningen

2 Tekst in Presentations

2.1 Inleiding

2.2 Lettertypen in Presentations

2.3 De teksteditor

2.4 Kenmerken lettertypen

2.5 Oefeningen

3 Tekstdiagrammen in Presentations

3.1 Inleiding

3.2 Presentatiemodus

3.3 Tekstdiagrammen

3.4 De Galerij

3.5 Schaduw

3.6 Oefeningen

4 Lijndiagrammen in Presentations

4.1 Inleiding

4.2 Lijndiagrammen

4.3 Perspectief aanbrengen

4.4 Legenda

4.5 Oefeningen

 5 Staafdiagrammen in Presentations

5.1 Staafdiagrammen maken

5.2 Patroon en kleur veranderen in een staafdiagram

5.3 Driedimensionaal weergeven staafdiagrammen

5.4 Oefeningen

6 Cirkeldiagrammen in Presentations

6.1 Cirkeldiagrammen

6.2 De Zoom-editor

6.3 Segmenten van cirkeldiagrammen koppelen

6.4 Schaduwteksten

6.5 Oefeningen

7 Tabeldiagrammen in Presentations

7.1 Tabeldiagrammen maken

7.2 Data invoeren

7.3 Vulkleuren in een tabeldiagram

7.4 Oefeningen

8 Presentatie samenstellen

8.1 De voorbeeldpresentatie

8.2 Dia's toevoegen of verwijderen

8.3 Bestanden inlezen voor de presentatie

8.4 Geluid en overgangseffecten toevoegen

8.5 Oefeningen

9 Tekenen in Presentations

9.1 Tekenfuncties

9.2 Objecten dupliceren

9.3 Objecten versmelten

9.4 Raster

9.5 Kenmerken toekennen

9.6 De Bitmap-editor

9.7 Oefeningen

Appendices


Kluwer PC Training WordPerfect Presentations: Inleiding

Met deze uitgave willen wij u de mogelijkheid bieden snel wegwijs te raken in WordPerfect Presentations, de geheel vernieuwde en uitgebreide opvolger van het populaire DrawPerfect.

Dit boek is niet bedoeld als een handleiding waarin de functionaliteit uitputtend is beschreven. Bij het schrijven ervan hebben wij ons laten leiden door de vraag 'Hoe kunt u met WordPerfect Presentations op een snelle en efficiente manier een kwalitatief verantwoorde presentatie samenstellen?'  We hopen dit resultaat voor u te bereiken door stap voor stap daadwerkelijk een presentatie te ontwikkelen. Deze presentatie, van de denkbeeldige Beleggingsstudieclub Gouden Bergen, loopt als een rode draad door het boek. Zowel de verwerking van cijfermatig materiaal als van tekst komt aan de orde. Door het maken van de oefeningen die aan het eind van elk hoofdstuk zijn opgenomen, zult u gaandeweg vertrouwd raken met dit softwarepakket. Belangrijk werkmateriaal staat bovendien op de ingesloten 3,5 inch HD-diskette.


Kluwer PC Training WordPerfect Presentations: Catalogustekst

De Kluwer PC Training-reeks onderscheidt zich door haar educatieve inslag en combineert nadrukkelijk zelfwerkzaamheid met naslagfuncties. De lezer-gebruiker kan zich daardoor volledig verlaten op de lijnen die de auteurs in de PC Training-uitgaven uitzetten. Gaandeweg raakt men bekend met het softwarepakket. Dat gebeurt aan de hand van relevant en zinvol werkmateriaal. Belangrijke delen daarvan zijn bij elke uitgave aanwezig op een ingesloten 3,5 inch DD-diskette. Deze schijf completeert het Kluwer PC Training-concept.

Als eerste onderwerp in deze volledig nieuwe serie is toepasselijk gekozen voor een nieuw sohwarepakket: WordPer ect Presentations. (Presentations is de naam die WordPerfect Corporation de geheel herziene editie van het populaire DrawPerfect heeh meegegeven.) Presentations en de bekende tekstverwerkingssoftware van WordPerfect Corporation vormen een bijzonder krachtig duo.

Na een kennismaking met de handige interface van het programma krijgt de lezer een voor een de presentatiemiddelen voorgeschoteld om vervolgent zelf concrete presentaties op te zetten. Natuurlijk komen ook de multimediale aspectenvan de software aan bod, alsmede de vervaardiging van een automatische run-time-presentatie. Het naslaggedeelte behandelt onder meer de functies van WordPerfect Presentations en de bestanden die het pakket uitmaken. Voorafgaand aan het uitgebreide trefwoordenregister, dat de uitgave besluit, besteden de auteurs aandacht aan eventuele problemen die zouden kunnen ontstaan bij het gebruik van de software.


Van start met DOS 6.x

Van start met DOS 6.x

Sluman, R.

ISBN 90 201 2784 5

Prijs: fl. 19,50 / BEF. 470,-

Geïllustreerd


Van start met DOS 6.x: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 De belangrijkste toetsen

2 De belangrijkste begrippen

3 Wat is DOS?

4 Schijven

5 Bestanden

6 Programmas

7 De DOS Shell

8 Geheugen

9 Vaak voorkomende foutmeldingen

10 Tips en wetenswaardigheden

Praktijksituaties


Van start met DOS 6.x: Inleiding

In deze 'Van start met'-uitgave vindt u antwoorden op de belangrijkste vragen met betrekking tot DOS 6. Zaken als de belangrijkste toetsen, schijven en bestanden, geheugen, compressie, beveiliging tegen virussen en de DOS Shell worden op beknopte, overzichtelijke wijze behandeld. Een verklarende woordenlijst en een index staan u daarbij terzijde. Bij het schrijven van dit boekje is de Nederlandstalige versie van MS DOS 6 gebruikt; bezitters van de Engelstalige versie vinden op pagina 129 een lijst met vertalingen van de meest gebruikte termen.

Dit boekje bestaat uit twee delen: een beschrijvend gedeelte en een gedeelte met praktijksituaties. Deze praktijksituaties zijn genummerd; in het beschrijvende gedeelte wordt met behulp van dit nummer naar één of meer praktijksituaties verwezen. Een voorbeeld: in hoofdstuk 1 komen de belangrijkste toetsen aan de orde. Eén van die toetsen is de Enter-toets; in de bespreking van die toets wordt naar praktijksituatie 1 verwezen, een praktijksituatie waarin de Enter-toets wordt gebruikt.

Bij sommige termen treft u een wijzend vingertje en een paginanummer aan. Op de bewuste pagina vindt u een nadere omschrijving van de term. Raadpleeg bij eventuele vragen ook de index.

Wij wensen u veel succes bij het werken met MS-DOS 6.0 en hopen dat dit boekje u vaak van dienst kan zijn.


Van start met DOS 6.x: Catalogustekst

Met haar Van Start Met-reeks speelt Kluwer in op de behoefte om de tegenwoordige complexe pakketten binnen afzienbare tijd goed te kunnen gebruiken. De Van Start Met-uitgaven behandelen niet alle ins en outs van een pakket, maar precies het deel dat nodig is om de meest voorkomende handelingen te verrichten.

Elk Van Start Met-deeltje helpt de gebruiker op het kennisniveau waarop de dagelijkse omgang met het softwarepakket in kwestie geen verrassingen meer met zich meebrengt of vragen oproept. Voor wie niet dagelijks met de beschreven software werkt, kan een Van Start Met-uitgave als geheugensteuntje fungeren.


Introductie PC-gebruik

Introductie PC-gebruik

Timmer, A.

ISBN 90 201 2794 2

Prijs: fl. 44,50 / BEF. 1.068,-

Omvang: 256 pagina's

Geïllustreerd


Introductie PC-gebruik: Inhoud (volledig)

Een woord vooraf

DEEL I

1 De geschiedenis van de computer

1.1 Historie

1.2 De eerste rekenmachine

1.3 De eerste mechanische rekenmachine met geheugen

1.4 De eerste elektrische rekenmachine met geheugen

1.5 De binaire rekenmachine

1.6 De eerste computer

1.7 Nieuwe technologieën

1.7.1 Het Von Neumann-principe

1.7.2 De transistor

1.7.3 De chip

1.7.4 De microprocessor

1.8 De geschiedenis van de personal computer

Vragen

2 Het computersysteem

2.1 Hardware

2.2 Software

2.3 Typen computers

2.4 Hoe een computersysteem de gegevens verwerkt

2.4.1 De belangrijkste onderdelen van een PC

2.4.2 De centrale verwerkingseenheid

2.5 Aansluitingen

2.5.1 Parallelle aansluiting

2.5.2 Seriële aansluiting

Vragen

3 Randapparatuur

3.1 Toetsenbord

3.2 Beeldscherm

3.2.1 Positief of negatief beeld

3.2.2 Helderheid en contrast

3.2.3 Stabiliteit

3.2.4 Resolutie

3.2.5 Videokaart

3.2.6 Typen beeldschermen

3.2.7 Kleurenbeeldschermen

3.2.8 Beeldschermformaat

3.2.9 Verversingsfrequentie

3.2.10 Beeldscherm met lichtpen

3.3 Printer

3.3.1 Papiergeleiding

3.3.2 Onderscheid in werking van de printer

3.3.3 Impactprinters en non-impactprinters

3.4 Muis

3.5 Digitizer

3.6 Tekentableau

3.7 Scanner

3.7.1 De OCR-scanner

3.7.2 De grafische scanner

3.8 Plotter

3.8.1 Vlakbedplotter

3.8.2 Drumplotter

3.9 Modem

3.10 Diskettes en vaste schijven

3.10.1 Zachte schijven

3.10.2 Harde magneetschijven

3.10.3 Een schijf indelen

3.10.4 De verwisselbare harde schijf

3.11 Data cartridge

3.12 Optische opslagmedia

Vragen

4 Netwerken

4.1 Inleiding

4.2 Verschillende soorten netwerken

4.2.1 Local Area Network

4.2.2 Wide Area Network

4.3 Netwerkstructuren

4.4 Telematica en datacommunicatie

4.5 De mogelijkheden van telecommunicatie

4.6 Viditel

Vragen

Deel II

5 Het besturingssysteem MS-DOS

5.1 Wat is MS-DOS?

5.2 Wat doet het besturingssysteem

5.3 Waar staat MS-DOS?

5.4 Iets over bestanden

5.4.1 Een commando invoeren

5.4.2 Algemene opbouw van een commando

5.4.3 Een commando afbreken

5.4.4 Gebruik van functietoetsen tijdens het werken met MS-DOS

5.5 De computer en MS-DOS starten

5.6 De computer opstarten

5.7 Wat is de systeemprompt?

5.8 Opvragen van de MS-DOS-versie

5.9 De datum opvragen of veranderen

5.10 De tijd opvragen of veranderen

5.11 Het scherm leeg maken

Vragen

Opgaven

6 Bestanden en directory's

6.1 Nog iets over bestanden

6.1.1 Voorwaarden waaraan een bestandsnaam moet voldoen

6.1.2 Herkenbare bestanden

6.1.3 Bestandskenmerken

6.2 Directory's

6.3 Padaanduiding voor directory's en bestanden

Vragen

7 Commando's voor bestanden en directory's

7.1 De meest gebruikte directorycommando's

7.2 Directory-overzicht van een schijf

7.3 Werken met jokers

7.4 Een directory aanmaken

7.5 Veranderen van directory

7.6 Een directory verwijderen

7.7 Een niet-lege directory verwijderen

7.8 Bestanden wissen

7.9 Een bestand een andere naam geven

7.10 De bestandsinhoud tonen

Vragen

Opgaven

8 Nog meer directorycommando's

8.1 De directorystructuur tonen

8.2 Het pad

8.3 Een zoekpad voor gegevensbestanden aangeven

8.4 De prompt

Vragen

Opgaven

9 Bewerkingen met bestanden

9.1 Bestanden kopiëren

9.2 Bestanden verplaatsen

9 3 Bestanden beveiligen

9.4 Een tekstbestand afdrukken

Vragen

Opgaven

10 Schijfcommando's

10.1 De schijf een (andere) naam geven

10.2 De naam van een schijf opvragen

10.3 Een schijf formatteren

10.4 Het systeem op een diskette plaatsen

10.5 Schijf en geheugen controleren

Vragen

Opgaven

11 Kopieercommando's

11.1 Overzicht van de kopieercommando's

11.2 XCOPY

11.3 DISKCOPY

11.4 DISKCOMP

11.5 VERIFY

11.6 Bestanden vervangen of toevoegen

11.7 Kopiëen van een harde schijf (DOS 5)

11.8 Backupbestanden terugzetten (DOS 5)

11.9 MSBACKUP (DOS 6)

11.9.1 Bestanden kopiëren

11.9.2 Bestanden herstellen

Vragen

Opgaven

12 Invoer en uitvoer

12.1 Inleiding

12.2 Invoer- en uitvoerapparaten

12.3 Het standaardinvoer- en -uitvoerapparaat wijzigen

12.4 Invoer en uitvoer omleiden

12.5 Commando's doorsluizen

12.6 Invoer sorteren

12.7 Uitvoer paginagewijs naar het scherm sturen

Vragen

Opgaven

13 Tekstbestanden en batchbestanden

13.1 Inleiding

13.2 DOS- of ASCII-tekstbestanden maken

13.3 Het commando COPY CON

13.4 Tekstbestanden maken met behulp van EDIT

13.5 ASCII-bestanden aanmaken met EDIT

13.6 Een ASCII-bestand opvragen

13.7 Een (bestaand) ASCII-bestand bewerken

13.8 Batchbestanden

13.9 Berichten in een batchbestand

13.11 Een batchbestand onderbreken

13.12 Een eenvoudig batchbestand maken

13.13 Het bestand AUTOEXEC.BAT

Vragen

Opgaven

Deel lll

14 Nieuwe mogelijkheden in DOS 5 en 6

14.1 Het opdrachtregelprogramma DOSKEY

14.1.1 Opdrachten terughalen en bewerken

14.1.2 Zoeken in het opdrachtenoverzicht

14.1.3 Andere mogelijkheden

14.2 Geheugenbeheer

14.2.1 Geheugen

14.2.2 Instructies voor geheugenbeheer

14.3 Schijfbeheerfuncties

14.3.1 SMARTDRV.EXE

14.3.2 DEFRAG.EXE

15 De opstartprocedure belnvloeden in DOS 6

15.1 De opstartbestanden geheel of gedeeltelijk overslaan

15.2 Meervoudige configuraties

15.2.1 MENUITEM

15.2.2 SUBMENU

15.2.3 MENUDEFAULT

15.2.4 MENUCOLOR

15.2.5 INCLUDE

15.2.6 Voorbeeld van een meervoudige configuratie

16 Virusbestrijding in DOS 6

16.1 MSAV

16.2 VSAFE

Register


Introductie PC-gebruik: Inhoud (beknopt)

Een woord vooraf

DEEL 1

1 De geschiedenis van de computer

2 Het computersysteem

3 Randapparatuur

4 Netwerken

Deel II

5 Het besturingssysteem MS-DOS

6 Bestanden en directory's

7 Commando's voor bestanden en directory's

8 Nog meer directorycommando's

9 Bewerkingenmetbestanden

10 Schijfcommando's

11 Kopieercommando's

12 Invoer en uitvoer

13 Tekstbestanden en batchbestanden

Deel lll

14 Nieuwe mogelijkheden in DOS 5 en 6

15 De opstartprocedure beïnvloeden in DOS 6

16 Virusbestrijding in DOS 6

Register


Introductie PC-gebruik: Een woord vooraf

Het computergebruik is de laatste jaren enorm toegenomen. In de jaren zeventig waren het alleen de grote bedrijven die een computer hadden ter ondersteuning van hun administratieve werkzaamheden. Nu, anno 1995, is dank zij de personal computer ook voor het midden- en kleinbedrijf deze gegevensverslindende machine betaalbaar. Dit betekent dat een ieder die aan het arbeidsproces deelneemt of zal gaan deelnemen, vroeg of laat te maken krijgt met het apparaat dat computer heet.

Een computersysteem is ruwweg op te splitsen in twee onderdelen: hardware (apparatuur) en software (programmatuur). In deel I van dit boek wordt de hardware en software beschreven. Deel ll behandelt de voornaamste commando's van het besturingssysteem DOS. Tot slot komen in deel lll specifieke eigenschappen van DOS 5 en DOS 6 aan bod, waarbij de nadruk ligt op het uitgebreide geheugenbeheer.

Het woord 'besturingssysteem' roept bij velen de associatie op van moeilijk en saai. Besturingssystemen zijn inderdaad niet echt interessant voor een gebruiker. Maar net als de motor bij een auto is het besturingssysteem onmisbaar bij het werken met een computer. Wil je goed met een computer kunnen werken, dan is elementaire kennis van het gebruikte besturingssysteem noodzakelijk.

Na elk hoofdstuk waarin DOS-commando's worden besproken, zijn opgaven toegevoegd waardoor je de verworven theoretische kennis direct in de praktijk kunt toetsen. De hiervoor bestemde oefendiskette kan apart worden besteld.


Introductie PC-gebruik: Catalogustekst

Dit boek verschaft een heldere inleiding in het gebruik van de PC en een overzicht van alle functionaliteiten. De leerstof is afgestemd op de EXIN-examenspecificaties voor MG.3. De uitgave is van toepassing op de versies 4, 5 en 6 van MS-DOS.

De opgaven in het boek zijn op diskette verkrijgbaar via de achterin meegehechte antwoordkaart.


Basiskennis computergebruik

Basiskennis computergebruik

Boon, K. & Herpen, K. van

ISBN 90 201 2795 0

Prijs: fl. 46,50 / BEF. 1.116,-

Geïllustreerd


Basiskennis computergebruik: Woord vooraf

Zelfstandig computergebruik

Dit boek is in de eerste plaats bedoeld voor cursussen die worden gegeven door het particulier onderwijs. Het is ook geschikt als basisstof voor de eerste klassen van het MBO en de vierde klas van het algemeen voortgezet onderwijs (HAVO en VWO). De aansluiting op de examenmodule Basiskennis Computergebruik (BCG) van de Stichting Examens in Toegepaste Informatica (ETI) garandeert de docenten een juiste praktijkvoorbereiding op het werken met computers.

Het ETI  werkt met blokken leerstof (modulen) die kandidaten één voor één met een examen kunnen afsluiten. Een tweede kenmerk van het examenplan van het ETI is dat u als examenkandidaat tijdwinst boekt als u verschillende opleidingstrajecten na elkaar volgt. Dat komt doordat de leerstof die u in dit boek vindt, de basis vormt van alle opleidingstrajecten (tekstverwerking, database, spreadsheet, bedrijfsprogrammeren en computerboekhouden). Als u het examen 'Basiskennis Computergebruik' eenrnaal met goed gevolg hebt afgelegd, hoeft u dat niet meer opnieuw te doen als u, bijvoorbeeld na een examen tekstverwerking, nog andere opleidingstrajecten wilt volgen. Zoals gezegd staat de leerstof voor het examen BCG in dit boek.

Bij het schrijven van dit boek is het uitgangspunt geweest dat de computergebruiker volledig zelfstandig een computer moet kunnen beheren. Dit wordt steeds belangrijker. In het kleinbedrijf is het zonder meer een vereiste; in het midden- en grootbedrijf dienen echter ook steeds meer werknemers zelfstandig met de PC te kunnen omgaan. Veel beroepen ondergaan als gevolg van de invloed van de PC een sterke verandering; denkt u maar aan het beroep van secretariaatsmedewerkende. Vroeger diende deze in ieder geval met een elektrische schrijfmachine te kunnen werken De elektrische schrijfmachine heeft echter plaats moeten maken voor het tekstverwerkingspakket dat op de.computer wordt gebruikt. Dit heeft tot gevolg dat de secretariaatsmedewerkende van nu niet alleen dit tekstverwerkingspakket moet beheersen; ook het verrichten van een aantal basishandelingen met de computer behoort tot de standaardbagage in de secretariaatsopleiding Zo moet de computer kunnen worden opgestart, allerlei handelingen met bestanden dienen te kunnen worden uitgevoerd, men dient het nodige te weten over de printer en de diskettehouder, enzovoort. Dit boek houdt zich met name met deze zaken bezig.

Het boek start met een introductie in de hardware. U maakt kennis met verschillende computersystemen. Tevens leert u hoe de belangrijkste randapparatuur bediend moet worden. Hierna volgt een overzicht van de software. De belangrijkste programmapakketten voor de secretariaatsmedewerkende worden besproken.

Wie met computers werkt, dient in ieder geval over ervaring met een operating system te beschikken. (Een operating system is een programma waarmee we de computer allerlei veel voorkomende taken kunnen laten uitvoeren.) In dit boek hebben we het operating system MS-DOS beschreven. Dit is tot nu toe het meest verbreide operating system.

Vergelijking met AMBI-PDI

Ten slotte lijkt het zinvol de hier behandelde stof af te zetten tegen de leerstof van verschillende AMBI-PDI modulen. Het PDI richt zich op opleidingen in de informatica op MBO-niveau. Dit houdt in dat naast veel praktische ervaring ook veel algemene achtergrondinformatie wordt gegeven.

Bij de opzet van de in dit boek behandelde stof is deze algemene achtergrondinformatie zoveel mogelijk vermeden. Inleidingen in het tweetallig stelsel, PSD's, programmabibliotheken, elementaire bedrijfskunde, CAD/CAM, enzovoort zijn onderwerpen die - alhoewel volkomen terecht in een algemene informatica-opleiding - hier niet worden behandeld.

Bij de opzet van onze leerstof heeft één gedachte centraal gestaan: Wat moet u weten als u efficiënt werkzaamheden met een PC moet kunnen uitvoeren?'. In dit gedeelte wordt de algemene kennis betreffende het werken met de computer behandeld; in volgende ETI-modulen komen dan onderwerpen als tekstverwerking en het beheren van gegevens aan de orde. Deze richtlijn heeft ook directe gevolgen voor het werken met randapparaten. Wie in de dagelijkse praktijk met randapparaten omgaat, moet

weten waartoe de knoppen en de schakelaars dienen, hoe het papier in de printer gewisseld moet worden, enzovoort.


Basiskennis computergebruik: Inhoud (beknopt)

1 Computersystemen

2 De opbouw van een computersysteem (1)

3 De opbouw van een computerssyteem (2)

4 De taken van MS-DOS

5 Opstarten van het systeem

6 Over FORMAT, LABEL, VOL, SYS, CHKDSK en bestanden

7 Eenvoudige instructies voor bestanden

8 Directorystructuren

9 BACKUP, RESTORE en CHKDSK

10 Aanpassingen van het systeem

Appendices

Register


Basiskennis computergebruik: Catalogustekst

Naast een optimale afstemming op het desbetreffende examenprogramma van de rijkserkende stichting ETI (Examens in Toegepaste Informatica) biedt Basiskennis computergebruik voor geïnteresseerden in de hedendaagse computermaterie een praktijkgerichte oriëntatie. De tweede editie van deze succesvolle uitgave is bijgewerkt voor de besturingsomgeving DOS 5.

De auteurs van Basiskennis computergebruik zijn beiden werkzaam in de automatisering en het daarop betrekking hebbende opleidingstraject; K.L. Boon met name als hoogleraar aan de Open Universiteit en K. van Herpen in de bedrijfssfeer.


Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen

Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen

Schrama-Smits, B.  &  Pijnenburg, C.

ISBN 90 201 2796 9

Prijs: fl. 49,50 / BEF. 1.188,-

Geïllustreerd


Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen: Woord vooraf

De automatisering van de informatieverzorging, met tekstverwerking als belangrijke spil, is de laatste jaren in een stroomversnelling geraakt. Tot voor kort beschouwde men de computer vrijwel uitsluitend als handige hulp bij de invoer, vormgeving en vastlegging van teksten.

Tegenwoordig echter worden in de bedrijfssfeer behalve tekstproduktie ook andere deelprocessen van tekstverwerking geautomatiseerd. Te denken valt hierbij bijvoorbeeld aan de elektronische aanlevering van concepten via netwerken, tekstproduktie met behulp van geprogrammeerde teksten, fotografisch zetten direct vanaf elektronisch opslagmedium, tekstdistributie via electronic mail en elektronisch archiveren op CD-ROM.

De eisen die het bedrijfsleven heden ten dage stelt aan het secretariaatspersoneel, zijn derhalve navenant hoger. Binnen het onderwijs ontstond dan ook de behoefte aan up-to-date methodisch lesmateriaal in boekvorm. Tekstverwerking en automatisering voor economische en administratieve beroepen voorziet in deze behoefte.

Kennis van computerapparatuur, programmatuur en communicatiemiddelen is de basis van het tekstverwerkingsproces. In de eerste acht hoofdstukken staan daarom de opbouw, functie en kenmerken hiervan beschreven, en wel vanuit het oogpunt van de gebruiker.

Hoofdstuk negen tot en met achttien behandelen het tekstverwerkingsproces tot in detail. Aangezien dit proces momenteel in een overgangsperiode verkeert, zijn de conventionele en de geautomatiseerde vorm van de tekstcreatie volledig beschreven, alsmede de noodzakelijke tekstarchivering.

De behandelde theorie is afgestemd op de eisen van het bedrijfsleven en heeft zodoende een grote praktische impact.

De laatste twee hoofdstukken betreffen de organisatie van het tekstverwerken binnen het bedrijf en de integratie van de geautomatiseerde deelprocessen in het kantnor van de toekomst.

Alle hoofdstukken zijn zodanig gestructureerd, dat de gebruiker de aangeboden kennis snel kan opnemen, kan toetsen door middel van een groot aantal vragen en vervolgens kan toepassen in de vele realistische, bedrijfsgerichte opdrachten.

Deze opbouw bevordert de zelfwerkzaamheid in hoge mate, waardoor het boek ook zeer geschikt is voor zelfstudie. (Opgaven en oefenstof zijn natuurlijk verkrijgbaar op diskette!)

Om de doordachte didactische opzet te completeren is een antwoordenboek samengesteld, dat de leerstof zo veel als mogelijk vanuit een andere invalshoek als het ware opnieuw belicht. Aldus verkrijgt men nog beter zicht op de materie.

Tekstverwerking en automatisering is een complete methode, bestemd voor hedendaagse opleidingen op (post-)MBO-niveau en diegenen die uit hoofde van hun functie in het bedrijfsleven zijn betrokken bij het omschakelingsproces van conventionele naar geautomatiseerde tekstverwerking.

De methode voldoet aan de eisen van het examen MEAO Tekstverwerken, dat het Cito met ingang van het schooljaar 1992-93 samenstelt. Bovendien maken de schikking en formulering van de vragen en opdrachten de methode uitstekend geschikt voor aanvullende examentraining.

Om de volledigheid van deze methode te kunnen waarborgen is de inhoud getoetst in onderwijs- en bedrijfspraktijk.


Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen: Inhoud (volledig)

1 Informatie en gegevens

1.1 Inleiding

1.2 Informatie

1.2.1 Informatiebehoefte

1.3 Gegevens

1.3.1 Data

1.3.2 Tekst

1.3.3 Beeld

1.3.4 Geluid

1.4 Gegevensverwverking

1.4.1 Handmatig

1.4.2 Geautomatiseerd

1.4.3 Multimedia

1.5 Samenvatting

1.6 Vragen en opdrachten

2 Computersystemen

2.1 Inleiding

2.2 Wat is een computer?

2.3 Elementen waaruit een computersysteem bestaat

2.3.1 Hardware

2.3.2 Software

2.4 Indeling van de computersystemen

2.4.1 Toepassingsgebied

2.4.2 Manier van gebruik

2.5 Samenvatting

2.6 Vragen en opdrachten

3 De centrale machine

3.1 Inleiding

3.2 Begrippen

3.2.1 Chip

3.2.2 Bit en byte

3.2.3 Omzettabel

3.3 Intern geheugen

3.3.1 ROM-geheugen

3.3.2 RAM-geheugen

3.4 Centrale verwerkingseenheid (CVE)

3.4.1 Besturingseenheid, reken- en logische eenheid en registers

3.4.2 Klok

3.4.3 Adresbus en databus

3.5 Overige onderdelen van de centrale machine

3.5.1 Moederbord

3.5.2 Uitbreidingsslots

3.5.3 Cache memory

3.5.4 Seriële en parallelle aansluiting

3.6 Samenvatting

3.8 Vragen en opdrachten

4 Invoerapparatuur

4.1 Inleiding

4.2 Toetsenbord

4.3 Muis

4.5 Scanner

4.6 Magneetkaartlezer

4.7 Touch-screen

4.8 Tekentableau

4.9 Sounddigitizer

4.10 Videodigitizer

4.11 Samenvatting

4.12 Vragen en opdrachten

5 Uitvoerapparatuur

5.1 Inleiding

5.2 Beeldschermen

5.2.1 Beeldschermkenmerken

5.2.2 Typen beeldschermen

5.2.3 Bediening van het beeldscherm

5.3 Printers

5.3.1 Printerkenmerken

5.3.2 Typen printers

5.3.3 Bediening van de printer

5.4 Samenvatting

5.5 Vragen en opdrachten

6 Opslagapparatuur en gegevensdragers

6.1 Inleiding

6.2 Kenmerken van gegevensdragers

6.2.1 Manier van gegevensvastlegging

6.2.2 Vorm van de gegevensdrager

6.2.3 Toegangsmethode

6.2.4 Opslagcapaciteit

6.2.5 Gebruikersdoel

6.3 Apparatuur voor opslag van gegevens

6.3.1 Magneetband-unit

6.3.2 Magneetschijf-unit

6.3.3 Optische-schijf-unit

6.3.4 Microverfilmer

6.4 Omgaan met gegevensdragers

6.5 Samenvatting

6.6 Vragen en opdrachten

7 Communicatie en netwerken

7.1 Inleiding

7.2 Wat is communicatie?

7.3 Kenmerken van communicatie

7.3.1 Snelheid

7.3.2 Informatiedrager

7.3.3 Soorten verbindingen

7.3.4 Techniek

7.4 Apparatuur

7.4.1 Modem

7.4.2 Netwerkkaart

7.5 PC-netwerken

7.5.1 Algemeen

7.5.2 LAN

7.5.3 WAN

7.6 Samenvatting

7.7 Vragen en opdrachten

8 Programmatuur

8.1 Inleiding

8.2 Wat is een programma?

8.3 Soorten programma's

8.3.1 Systeemprogrammatuur

8.3.2 Toepassingsprogrammatuur

8.3.3 Hulpprogrammatuur

8.4 Samenvatting

8.5 Vragen en opdrachten

9 Tekstverwerking

9.1 Inleiding

9.2 Wat is tekst

9.3 Doel van tekst

9.4 Tekstverwerking

9.5 Van Conventionele tekstverwerking naar geautomatiseerde tekstverwerking

9.5.1 Tekstcreatie

9.5.2 Tekstproduktie

9.5.3 Tekstreproduktie

9.5.4 Tekstdistributie

9.5.5 Tekstarchivering

9.6 Toepassingsgebieden van tekstverwerking

9.7 Samenvatting

9.8 Vragen en opdrachten

10 Tekstcreatie

10.1 Inleiding

10.2 Hoe wordt tekst aangeleverd?

10.2.1 Tekstcreatie middels hand- of machinegeschreven concepten

10.2.2 Tekstcreatie met behulp van de dictafoon

10.2.3 Tekstcreatie middels stenodictaat

10.2.4 Tekstcreatie via een computersysteem

10.2.5 Tekstcreatie aan de hand van opdrachtformulieren

10.3 Wijzigingen in concepten

10.3.1 Corrigeren en collationeren

10.3.2 Correctie- en revisieteksten

10.4 Samenvatting

10.5 Vragen en opdrachten

11 Tekstproduktie

11.1 Inleiding

11.2 Aanlevering van teksten

11.2.1 Conventionele aanlevering

11.2.2 Geautomatiseerde aanlevering

11.3 Vormgeving

11.3.1 Interne vormgeving

11.3.2 Externe vormgeving

11.4 Huisstijl

11.4.1 Logo

11.4.2 Taalgebruik

11.4.3 Huisstijlhandboek

11.5 Normalisatie

11.5.1 Het Nederlands Normalisatie-instituut

11.5.2 NEN-normen

11.5.3 NEN-normen voor kantoorwerkzaamheden

11.5.4 ISO

11.6 Corrigeren

11.6.1 Spellingcontrole

11.6.2 Grammaticale controle

11.6.3 Collationeren

11.7 Samenvatting

11.8 Vragen en opdrachten

12 Interne vormgeving I (Brieven, etiketten, convocaties, agenda's, circulaires)

12.1 Inleiding

12.2 Interne vormgeving

12.2.1 Tekstindeling

12.2.2 Accentuering

12.2.3 Typografie

12.2.4 Illustraties

12.3 Brieven

12.4 Etiketten

12.5 Circulaire

12.6 Convocatie

12.7 Agenda

12.8 Samenvatting

12.9 Vragen en opdrachten

13 Interne vormgeving II (Verslagen, contracten, formulieren, tabellen)

13.1 Inleiding

13.2 Verslagen

13.2.1 Artikel

13.2.2 Notulen

13.2.3 Rapporten

13.3 Contracten

13.3.1 Notariële akten

13.3.2 Overige contracten

13.4 Formulieren

13.5 Tabellen

13.6 Samenvatting

13.7 Vragen en opdrachten

14 Bestandsverwerking

14.1 Inleiding

14.2 Bestandsverwerking

14.3 Begrippen

14.4 Onderdelen van bestandsverwerking

14.4.1 Een bestand definiëren

14.4.2 Gegevens invoeren

14.4.3 Gegevens wijzigen

14.4.4 Gegevens uitvoeren

14.5 Toepassingsgebieden van bestandsverwerking

14 5.1 Bestanden voor het primaire bedrijfsproceS

14.5.2 Overige bestanden

14.6 Samenvatting

14.7 Vragen en opdrachten

15 Tekstprogrammering

15.1 Inleiding

15.2 Wat is tekstprogrammering?

15.3 Werkzaamheden die voorafgaan aan het gebruik van geprogrammeerde teksten

15.3.1 Teksten verzamelen

15.3.2 Teksten analyseren

15.3.3 Teksten rubriceren

15.3.4 Teksten creëren

15.3.5 Teksten produceren

15.3.6 Teksten opslaan

15.3.7 Teksthandboek en opdrachtformulieren samenstellen

15.4 Teksten die in aanmerking komen voor tekstprogrammering

15.4.1 Standaardteksten zonder variabelen

15.4.2 Standaardteksten met variabelen

15.5 Gebruik van geprogrammeerde teksten

15.5.1 Gebruik bij de tweede produktiefase

15.5.2 Half- en volautomatische tweede produktiefase

15.5.3 Gebruik zonder tweede produktiefase

15.6 Relatie tussen teksthandboek, opdrachtformulier en geprogrammeerde teksten

15.7 Voor- en nadelen van het gebruik van geprogrammeerde teksten

15.7.1 Voordelen

15.7.2 Nadelen

15.8 Introductie van tekstprogrammering in het bedrijf

15.9 Samenvatting

15.10 Vragen en opdrachten

16 Tekstreproduktie

16.1 Inleiding

16.2 Kwaliteitseisen

16.2.1 Doelgroep

16.2.2 Snelheid

16.2.3 Kosten

16.3 De methode van afdrukken

16.3.1 Kopiëren

16.3.2 Printen

16.3.3 Fotografisch zetten

16.3,.4 Elektronisch kopiëren

16.4 Samenvatting

16.5 Vragen en opdrachten

17 Tekstdistributie

17.1 Inleiding

17.2 Kenmerken

17.2.1 Manier van distributie

17.2.2 Informatiedrager

17.2.3 Vorm van de informatie

17.2.4 Betrouwbaarheid

17.2.5 Hoeveelheid

17.2.6 Bereikbaarheid

17.2.7 Snelheid

17.3 Traditionele verspreiding

17.3.1 Externe bezorging

17.3.2 Interne bezorging

17.4 Elektronische verspreiding

17.4.1 Telegram

17.4.2 Telex

17.4.3 Teletex

17.4.4 Facsimile

17.4.5 Electronic mail

17.4.6 Videotexdienst

17.5 Samenvatting

17.6 Vragen en opdrachten

18 Tekstarchivering

18.1 Inleiding

18.2 Noodzaak van goede archivering

18.3 Kenrnerkenvan archivering

18.3 1 Opslagmedium

18.3.2 Opslagcondities

18.3.3 Ruimtebeslag

18.3.4 Methode van opbergen

18.3.5 Terugzoeken

18.3.6 Veiligheid

18.3 7 Bewaartermijn

18.3.8 Statisch of dynamisch archief

18.4 Archiefsoorten

18.4.1 Papieren archief

18.4.2 Fotografisch archief

18.4.3 Elektronisch zoeksysteem

18.4.4 Elektronisch archief

18.5 Bestandsbeheer

18.5.1 Kenrnerken van bestandsbeheer

18.5.2 Directorystructuur

18.5.3 Naamgeving van documenten

18.5.4 Beveiliging van gegevens

18.5.5 Onderhoud van bestanden

18.6 Samenvatting

18.7 Vragen en opdrachten

19 De organisatie van tekstverwerking binnen het bedrijf

19.1 Inleiding

19.2 De organisatie van het werk


Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen: Inhoud (beknopt)

1 Informatie en gegevens

2 Computersystemen

3 De centrale machine

4 Invoerapparatuur

5 Uitvoerapparatuur

6 Opslagapparatuur en gegevensdragers

7 Communicatie en netwerken

8 Programmatuur

9 Tekstverwerking

10 Tekstcreatie

11 Tekstproduktie

12 Interne vormgeving I (Brieven, etiketten, convocaties, agenda's, circulaires)

13 Interne vormgeving II (Verslagen, contracten, formulieren, tabellen)

14 Bestandsverwerking

15 Tekstprogrammering

16 Tekstreproduktie

17 Tekstdistributie

18 Tekstarchivering

19 De organisatie van tekstverwerking binnen het bedrijf

20 Het kantoor van de toekomst

Apendices


Tekstverwerking & automatisering voor economische en administratieve beroepen: Catalogustekst

De methode

Vele beroepsgroepen waar globaal genomen de verschillende geledingen van het Economisch en Administratief Onderwi js voor opleiden, hebben dagelijks te maken met tekstverwerking in de ruime zin des woords en de bijbehorende automatisering.

Tekstverwerking en automatisering vaor economische en administratieve beroepen brengt het gehele veld in kaart. Enerzijds heeh deze uitgave een complete inventariserende en anderzijds een richtingwijzende functie. Een heldere en doordachte opzet maken de methode ook uitermate geschikt voor zelfstudie. De behandelde themabereiken zi jn achtereenvolgens:

- informatie en gegevens	- interne vormgeving

- computersystemen	- bestandsverwerking

- de centrale machine	- tekstprogrammering

- invoerapparatuur	- tekstreproduktie

- uitvoerapparatuur	- tekstdistributie

- opslagapparatuur en gegevensdragers	- tekstarchivering

- communicatie en netwerken	- organisatarische aspecten

- programmatuur	- kantoor van de toekomst

- tekstverwerken	- DOS-instructies

- tekstcreatie	- exameneisen

- tekstproduktie

Nota Bene

Het boek bevat een groot aantal vragen en realistische, bedri jfsgerichte opdrachten.

Via een antwoordkaart achter in het boek zijn alle relevante opgaven en oefenstof op  diskette verkrijgbaar.

Bij dit boek hoort een antwoordenboek (ISBN 90 201 2828 0).

De auteurs

Berthy Schrama-Smits, MEAO-docente informatica, tekstverwerking en kantoorautomatisering, legde de basis voor deze bedrijfsgerichte uitgave. Als deskundige op het gebied van de automaisering van het tekstverwerkingsproces ontwikkelde zij het didactische model waarop de gehele methode stoelt.

Ook haar medeauteurs zijn door de wol geverfde professionals. Cees Pijnenburg verzorgt bij een chemieconcern het onderhoud en dedocumentatie van verschillende automatiseringssystemen. Daarnaast geeft hij onder meer gebruikerstrainingen. Else van Krulell, tot slot, coordineert in het dagelijks leven voor een tekstproduktiebureau de conceptie, redactie en opmaak van vast- en losbladige uitgaven.


Praktijkboek Psion Series 3

Praktijkboek Psion Series 3

Sluman, R.

ISBN 90 201 2819 1

Prijs: fl. 49,50 / BEF. 1185,-

Geïllustreerd


Praktijkboek Psion Series 3: Inhoud (beknopt)

Deel 1 Het allereerste begin

Deel 2 Basisvaardigheden

1 De buitenkant

2 De binnenkant

3 De gebruiksinterface

4 De belangrijkste applicaties

5 Het Systeemscherm

Deel 3 Het onderste uit de kan

6 Programmeren

7 De OPL commando's


Praktijkboek Psion Series 3: Inleiding

Dit boek is een uiterst praktische aanvulling op de gebruiksaanwijzing bij uw Series 3. De ruim driehonderd pagina's zijn gevuld met praktijkervaringen, tips en technieken die u helpen meer uit uw Series 3 te halen. Bovendien geeft het boek antwoord op de meest gestelde vragen.

De Series 3 is zonder meer één van de meest gebruiksvriendelijke palmtops. De grafische gebruiksinterface zorgt dat beginnende gebruikers snel op het apparaat thuisraken, terwijl gevorderden dank zij de vele hot keys snel en efficiënt met hun Series 3 kunnen werken. Bovendien zijn de ingebouwde applicaties stuk voor stuk zeer krachtig en voorzien van een flinke hoeveelheid faciliteiten.

Maar, zoals dit boek bewijst: daarmee houdt het nog niet op. U kunt uw Series 3 uitbreiden met accessoires zoals Solid State Disks en een seriële kabel, en u kunt uw eigen programma's ontwikkelen met de ingebouwde programmeertaal.


Praktijkboek Psion Series 3: Catalogustekst

Het Praktijkboek Psion Series 3 van Kluwer bevat een schat aan informatie over deze koploper en trendsetter in de onstuimige groeimarkt voor palmtop computers.

De uitvinder van de handheld computer, het van origine Britse PSION, levert met zijn Series 3 de prestaties van een desktop computer op vestzakformaat. De Psion Series 3 heeft krachtige stofware ingebouwd waaronder een complete tekstverwerker die compatible is met Microsoft Word.

Daarnaast stelt de Series 3 standaard onder meer een uitgebreide kaartenbak ter beschikking; een slimme, overzichtelijke agenda en een snelle, functionele calculator. Behalve de ingebouwde applicaties is een complete bibliotheek met software beschikbaar: het beroemde PSION-schaakprogramma, een meertalig woordenboek, een schitterend spreadsheet en veel meer. Via de ingebouwde grafische OPL-taal kan een Psion Series 3-bezitter zijn unieke palmtop computer overigens ook zelf programmeren.

Dank zij de geavanceerde multitasking-faciliteiten die ongemerkt de Series 3 besturen, zijn meerdere functies tegelijkertijd inzetbaar. Het geheugen van de Series 3 laat zich uitbreiden tot liefst 4 Megabyte. Uitwisseling van bestanden - voor menigeen van groot belang - verloopt probleemloos, want Series 3-bestanden bezitten het MS-DOS-format.

Het allerbelangrijkste tot slot is wellicht de gebruiksvriendelijkheid van de Series 3. De doordachte en intuïtieve bedieningswijze is op grafische leest geschoeid. Zo heeft iedereen zijn Series 3 in een oogwenk onder de knie en... extra hulp op het scherm is natuurlijk altijd bij de hand.


Zakboekje AutoCAD 12

Zakboekje AutoCAD 12

Derickx, H. & Möhlmann, W.

ISBN 90 201 2826 4

Prijs: fl. 29,50 / BEF. 695,-

Geïllustreerd


Zakboekje AutoCAD 12: Inhoud (volledig)

1. Inleiding

2. Coördinaten

2.1 Absolute coördinaten

2.2 Relatieve coördinaten

2.3 Laatste coördinaten

2.4 Wereldcoördinaten

2.5 Afstand (distance)

2.6 Hoeken

2.7 Verplaatsing

3. Entiteiten selecteren

3.1 Entiteiten

3.2 Selecteren

4. Filters

5. Transparante commando's

6. Soorten AutoCAD-bestanden

6.1 De gebruikte extensies

6.2 De lock' bestanden

7. AutoCAD-commando's voor versie

8. Een regio maken of vormen

(Region Modeller)

8.1 Regio-commando's

8.2 Regio-variabelen

9. De AutoCAD-systeemvariabelen

9.1 Algemene variabelen

9.2 Bematingsvariabelen


Zakboekje AutoCAD 12: Inhoud (beknopt)

1. Inleiding

2. Coördinaten

3. Entiteiten selecteren

4. Filters

5. Transparante commando's

6. Soorten AutoCAD-bestanden

7. AutoCAD-commando's voor versie 12

8. Een regio maken of vormen

9. De AutoCAD-systeemvariabelen


Zakboekje AutoCAD 12: Inleiding

Dit boek is bedoeld als overzichtelijk naslagwerk voor iedereen die met AutoCAD werkt. Het is voorzien van een aantal extra's. Door de overzichtelijke opbouw is het boek bij uitstek geschikt voor CAD-gebruikers, CAD-tekenaars en studenten die snel de werking van een bepaald commando willen opzoeken.

Voor commando's waarvoor de invoer anders verloopt dan alleen het intoetsen van het commando waarna het resultaat direct zichtbaar wordt, volgt direct na de commandonaam, cursief afgedrukt, de syntaxis van het commando. Dit is nuttig vooral voor mensen die met AutoCAD willen programmeren (AutoLlSP, ADS, SCRlPT-files). De juiste commandosyntaxis is daarbij van belang.

Het (Engelstalige) commando wordt vervolgens kort beschreven in het Nederlands. Daar waar een vertaling van de Engelstalige termen voor verwarring zou kunnen zorgen, zijn deze niet vertaald.

Verder zijn na de beschrijving de namen van de variabelen in cursief toegevoegd die betrekking hebben op dit commando. De commando's zijn in alfabetische volgorde opgenomen.

Achterin staan nog twee lijsten. Een met alle systeemvariabelen, en een met de variabelen die betrekking hebben op het bematen.


Zakboekje AutoCAD 12: beschrijving

Met meer dan 170 verbeteringen heeft AutoDesk, de leverancier van het vermaarde AutoCAD 12, het produkt toegesneden op de behoeften die een ontwerper vandaag de dag stelt. Daartoe behoren een doordachte interface, volledige PostScript-ondersteuning, sneller pannen en zoomen, SQL-faciliteiten, en een hogere schermresolutie.

Niet voor niets karakteriseert het Amerikaanse PC Magazine AutoCAD 12 als volgt: 'In brief: An excellent upgrade, which any existing AutoCAD user should consider.'

Het Kluwer Zakboekje AutoCAD 12 behandelt in een notedop de ins en outs van dit toonaangevende CAD- ontwerp-pakket. Wederom een helder gestructureerde Kluwer-uitgave om permanent op een vaste plaats naast de computer te hebben!


Maak het met Windows 3.1

Maak het met Windows 3.1

Gookin, D.

ISBN 90 201 2833 7

Prijs: fl. 54,50 / BEF. 1185,-

Geïllustreerd


Maak het met Windows 3.1: Inhoud (beknopt)

1 MS-DOS voor Windows configureren

2 Windows starten

3 Windows en hardware

4 De prestaties van Windows optimaliseren

5 Windows en DOS-toepassingen

6 Multitasking

7 Grafische effecten in Windows

8 Netwerken, telecommunicatie en faxen

9 Windows en multimedia

Appendix: Instructie-overzicht


Maak het met Windows 3.1: Inleiding

Windows is een fraaie grafische gebruikersinterface, die bovendien grote voordelen heeft voor beginners.

Een uniforme werkomgeving voor alle programma's versnelt zoals bekend het leerproces. Na verloop van tijd beseft iedereen dat Windows veel meer is dan mooie grafische schermen, menu's en muisbediening.

Achter de schermen is Windows een complexe en zeer krachtige machine, waaraan u - net als aan een echte machine - kunt sleutelen om de prestaties op te voeren. Dat begint met wat eenvoudige trucs: u installeert een diskcache, maakt een permanent wisselbestand aan, leert hoe u snel tussen toepassingen heen en weer kunt schakelen, enzovoort. Daarna zult u waarschijnlijk meer willen optimaliseren. Om erachter te komen hoe, hebt u alleen maar geduld nodig. Er zijn geen geheimen, alleen technieken. Ze zijn gericht op onder meer de volgende onderwerpen:

- CONFIG.SYS en AUTOEXEC.BAT voor Windows optimaliseren

- geheugenbeheer optimaliseren met SMARTDrive, RAMDrive en expanded memory managers

- Windows-systeembestanden SYSTEM.INI en WIN.INI wijzigen

- optimaal gebruik maken van hardware

- gegevens in meerdere programma's gebruiken met DDE en OLE

- controle over DOS-applicaties onder Windows, waardoor ze maximaal presteren

- optimaal gebruik van de mogelijkheden van uw printer

- werken met lettertypen, afbeeldingen, netwerken en multimedia.

Windows herbergt tal van 'verborgen schatten', die niet allemaal even bekend zijn. In dit boek gaan we ze allemaal langs. Telkens leert u hoe u Windows beter kunt afstemmen op de aanwezige hardware en hoe u beter met Windows kunt werken. In gewone-mensentaal, zonder gewichtigdoenerij en onnodige technische termen.

U krijgt dus geen cursus in de bediening van Windows of het gebruik van de bureau-accessoires. Dit boek is bedoeld voor gebruikers die met Windows werken en de prestaties van het systeem graag willen verbeteren.

U hebt al enige ervaring met Windows, beheerst de basisvaardigheden, begrijpt de structuur van de Windows-omgeving en weet wat u met Windows wilt. U weet wat een dialoogvenster is, hoe u met de muis moet klikken of wat u met het Bestandsbeheer kunt.

Windows voor Workgroups

Windows voor Workgroups is de netwerkversie van Windows 3.1. Behalve de van Windows bekende eigenschappen heeft deze versie peer-to-peer-netwerkfaciliteiten, een aangepast Bestands- en Afdrukbeheer en een paar extra bureau-accessoires. Aangezien Windows voor Workgroups een uitbreiding is van Windows 3.1, kunt u deze versie op dezelfde manier optimaliseren als de standalone-versie. Nagenoeg alles wat in dit boek over Windows wordt beweerd, geldt ook voor Windows voor Workgroups. Waar dat niet het geval is, wordt er speciaal op gewezen.

De opzet van dit boek

Het hoofddoel van dit boek is zoveel mogelijk nuttige informatie over Windows door te geven aan de lezer. Om deze informatie zo toegankelijk mogelijk te maken is het boek zo opgezet dat u bijna op iedere willekeurige plaats kunt beginnen met lezen. Het boek begint met de manier waarop u Windows op uw PC start: hoofdstuk I gaat over het opstarten van de computer en het aanpassen van AUTOEXEC.BAT en CONFIG.SYS voor Windows, hoofdstuk 2 over het starten van Windows en wat daar allemaal bij komt kijken. De overige hoofdstukken kunnen in iedere willekeurige volgorde worden gelezen; wel is het aan te raden kennis te nemen van de informatie over de .INI-bestanden in hoofdstuk 2 voordat u aanpassingen in deze bestanden gaat aanbrengen volgens de aanwijzingen in de daarop volgende hoofdstukken. Hoofdstuk 9 gaat over multimedia.


Maak het met Windows 3.1: Catalogustekst

Maak het met Windows 3.1 is een praktisch meesterwerkje van de gewaardeerde Amerikaanse auteur Dan Gookin. Als weinig anderen verstaat Gookin de kunst om:

- lastige materie logisch te structureren de uitleg binnen de perken te houden

- steeds kernachtig te zijn

- leesbaar te blijven

Bij Microsoft Press weet men zulk talent op waarde te schaffen, reden waarom Gookin tekende voor o.m. een tweetal complementaire uitgaven. Maak het met MS-DOS en Maak het met Windows, zo heten de corresponderende Nederlandstalige Microsoft/Kluwer-boeken.

De eerste vier hoofdstukken van Maak het met Windows 3.1 behandelen de soft- en hardwarematige ins en outs voor een ultieme Windows-configuratie. Daarna gaat het in grote lijnen over:

- DOS-applicaties

- multitasking

- lettertypen, pictogrammen e.d.

- netwerken en communicatie (o.m. Windows voor Workgroups)

- multimedia

Het naslaggedeelte van Maak het met Windows 3.1 geeft sleutelinformatie over SMARTdrive, RAMdrive, HIMEM en EMM386. Een uitgebreid trefwoordenregister draagt bij tot de ontsluiting van dit bijzondere boek.


Kluwer PC Hardware Gids

Kluwer PC Hardware Gids

Rosch, W.L.

ISBN 90 201 2838 8

NUGI 853

Prijs: fl. 89,50 / BEF. 2.150,-

Geïllustreerd


Kluwer PC Hardware Gids: Inhoud (volledig)

1 Achtergrond van een industriestandaard

Oorsprong van de PC

Concurrentie

De IBM-strategie

2 De moederkaart

Ontwerp van kleine computers

Componenten van de systeemkaart

Gemeenschappelijke eigenschappen van systeemkaarten

3 Microprocessors

Hoe microprocessors werken

Programmeertalen

Opbouw van een microprocessor

Binnen de microprocessor

Verschillende microprocessors

Lokaliseren van de processor

Microprocessor-stamboom

De 80286-familie

Zestien Megabyte

De 80386DX

De 80486-familie

Pentium: de chip van de toekomst?

4 Coprocessors

Basis

Adressering

De Intel-architectuur

Compatibele en incompatibele coprocessors

Coprocessors: de voors en tegens

5 Geheugen

Primaire en secundaire opslag

Random Access Memory

Werking van het geheugen

Geheugensnelheid

Logische geheugenorganisatie

Logische organisatie van het geheugen

Behuizing van geheugen

Geheugenfouten

6 De uitbreidingsbus

Grondbeginselen van de bus

De originele PC/XT-bus

De 16- bits AT- bus

Micro Channel-architectuur

Bus-mastering

EISA

Lokale bus

7 Het Basic Input/Output System

Doel van het BIOS

Tekortkomingen van het BIOS

Rechts treekse hardware-besturing

BlOS-compatibiliteit

BlOS-prestaties

Fundamenten van het PC-BIOS

Overige BIOS-kwesties

8 Ondersteunende elektronica

Chipsets

Timing-elektronica

Klokken en oscillatoren

Interrupt-controllers

Direct Memory Access

9 De voeding

Technologie van voedingseenheden

Voedingsbehoeften van de PC

Voeding voor portable computers

Accu's

Voedingseenheden voor bureaucomputers

Bescherming tegen spanningspieken

10 Behuizingen

Mechanische zaken

Koeling

Emissie van Radiogolven

11 Invoerapparaten

Het toetsenbord

Muizen

Trackballs

Joysticks

Resolutie

Lichtpennen

Aanraakscherrnen

Pen computing

Pen-besturingssystemen

Alternatieve invoerapparaten

Interrupts

12 Het weergavesysteem

Basisprincipes van weergavesystemen

Blok-graphics

Bitmap-graphics

Video-controllers

Busverbindingen

Grafische versnellers en coprocessors

13 Video-adapters

De Monochrorne Display Adapter

De Color Graphics Adapter

Hercules-graphics

De Enhanced Graphics Adapter

De Video Grapbics Array

De Memory Controller Gate Array

Super VGA

EGA Plus

VESA

8514/A

Extended Graphics Array

14 Computerbeeldschermen

Ontspiegeling

Monitortypes

Kleurenmonitors

Veiligheid van monitors

15 De parallelle poort

De IBM-standaard voor de parallelle poort

Parallelle-poortsignalen en -aansluitingen

16 Printers

De mechanische aspecten van printers

Beeldvormingsmethoden

Technieken voor het printen van graphics

Printerbesturing

Fonts

Kleurenprinten

Papierbehandeling

Verbruiksgoederen

Delen van printers

Plotters

17 De seriële poort

Synchrone en asynchrone transmissie

Seriele hardware

Hoe seriële poorten werken

DTE-DTE communicatie

Diagnostiseren van problemen

18 Modems

Werkingsprincipes van modems

Beperkingen van het telefoonnet

Modem modulatiemethoden

Snelle modems

Modemstandaards

Digitale telecommunicatie via de telefoonlijn

Modembesturing

Modem-eigenschappen

Andere overwegingen

Het aansluiten en gebruiken van een modem

Aanschaf van een modem

Fax

19 Magnetische en massa-opslag

Magnetische opslag

Codering van de gegevens

Datacompressie

Media voor sequentiele en random-access toegang

Besturingselektronica

Interfaces op apparaatniveau

Interfaces op systeemniveau

AT Attachment

20 Floppy disks

De 5,25-inch diskette

Floppy disk drives

Floppy Disk Controllers

Bekabeling

Eindweerstandsnetwerk

21 Hard disks

Naamgevingsconventies

Begrijpen van hard disks

De disk binnen de drive

Disk-configuratie

Drive arrays

Behuizingen van drives

Prestaties van hard disks

Aanschaf van een hard disk

Installatie van een hard disk

Installatie van een hard disk

Formatteren van een hard disk

22 Optische opslagmedia

CD ROM

WORM

Floptical drives

23 Tape

Achtergrond

Open-reel tape

3480-cartridges

Cassette-tape

Kwart-inch cartridges

Mini-cartridges

Helical-scan systemen

Niet-standaard tape-systemen

Werking van tape-systemen

Andere hete hangijzers

Index


Kluwer PC Hardware Gids: Inhoud (beknopt)

1 Achtergrond van een industriestandaard

2 De moederkaart

3 Microprocessors

4 Coprocessors

5 Geheugen

6 De uitbreidingsbus

7 Het Basic Input/Output System

8 Ondersteunende elektronica

9 De voeding

10 Behuizingen

11 Invoerapparaten

12 Het weergavesysteem

13 Video-adapters

14 Computerbeeldschermen

15 De parallelle poort

16 Printers

17 De seriële poort

18 Modems

19 Magnetische en massa-opslag

20 Floppy disks

21 Hard disks

22 Optische opslagmedia

23 Tape

Index


Kluwer PC Hardware Gids: Inleiding

Alleen slechte werklui geven hun gereedschap de schuld wanneer een klus misgaat. Maar welke vakman kent zijn gereedschap niet tot in de laatste details, weet niet hoe ze werken, en kent niet het verschil tussen een goed stuk gereedschap en een slecht? Zo iemand zou u toch niet laten werken aan een belangrijke klus, vitaal voor uw bedrijf? Een klus waarvan uw financiele positie afhangt? Toch geven veel te veel mensen zonder blikken of blozen toe dat ze geen benul hebben van de werking van een stuk gereedschap dat een cruciale rol speelt in hun bedrijf, werk, hobby of huishouden: de personal computer.

De PC is het belangrijkste bedrijfshulpmiddel dat tevoorschijn is gekomen uit de technologische hoogconjunctuur van de jaren tachtig. De PC heeft zich ontwikkeld tot een onmisbaar onderdeel in de organisatie, administratie en besturing van bedrijven. Nagenoeg overal waar wordt gewerkt, zult u PC's aantreffen. Kunt u daarmee niet uit de voeten, dan zuult u uw werk niet goed meer kunnen doen. Als u tenminste nog werk hebt in zo'n geval.

Computers boezemen mensen angst in. Spelen met het inwendige van een computer is voor hen even ontzagwekkend als een open hartoperatie - terwijl een hartchirurg toch met evenveel angst rondloopt voor het innerlijk van een computer als wij allemaal. Maar computers zijn gewoon machines, gemaakt door en voor mensen, zo, dat mensen ze kunnen begrijpen .

Zoals zoveel andere machines zijn computers alleen ontoegankelijk voor mensen die er geen ervaring mee hebben. Een automonteur zal het wellicht duizelen bij het aanschouwen van een naaimachine. Een naaister of kleermaker heft de handen niet-begrijpend ten hemel bij de gedachte alleen al aan het moeten afstellen van de motor van een auto. Werken met de computer is precies zo. De huidige personal computer is zelfs met opzet zodanig ontworpen dat hij gemakkelijk uit elkaar te nemen en weer in elkaar te zetten of te veranderen en aan te passen is en is in het algemeen niet zomaar kapot te krijgen tenzij door brute kracht. Voor een machine is een personal computer stevig en betrekkelijk ongevoelig voor storingen. Het plaatsen van een nieuwe kaart in een computer is veiliger en heeft een grotere kans van slagen dan het repareren van een eenvoudig keukenapparaat als een broodrooster.

Het waas van geheimzinnigheid dat rond de computer hangt, vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in een aantal verontrustende aspecten van de machine. Allereerst is een computer een denkmachine - een woord dat allerlei baarlijke nonsens impliceert. Een denkmachine zou een machine met listen en lagen kunnen zijn die niets anders doet dan allerlei gemene plannetjes uitdenken terwijl hij daar zo rustig op uw bureau lijkt te staan. Een denkmachine heeft hersenen en daardoor krijgt het openmaken en vervolgens knoeien aan het inwendige van een computer iets van een hersenoperatie en, net als een mens, zal ook de elektronische patient onherstelbare schade oplopen onder de onkundige handen van een leek.

Een denkmachine moet op dezelfde ondoorgrondelijke manier werken als de menselijke geest - een zo complex geheel dat, niettegenstaande duizenden jaren van inspanning door de geniaalste wetenschappers, nog niemand het bevredigend heeft kunnen verklaren

Maar computers denken niet - althans niet op de manier als u of ik of Albert Einstein. De computer kent emoties noch drijfveren. De impulsen die door de computer heen gaan, zijn geen vreemdsoortig mengsel van chemicalien en elektrische activiteit, van activering en onderdrukking. De computer doet het met eenvoudige elektrische pu]sen, gemakkelijk te begrijpen en zorgvuldig beheerst. De innerlijke werking van de computer wordt waarschijnlijk beter begrepen dan een schijnbaar eenvoudig iets als de vlam in de verbrandingsmotor in uw auto. In de denkmachine die onder de naam computer door het leven gaat, schuilt niets geheimzinnigs.

Computers worden gevreesd omdat ze uit elektrische schakelingen bestaan. Elektriciteit kan gevaarlijk zijn, zoals wordt aangetoond wanneer iemand door bliksem wordt getroffen. Binnenin de computer is het gevaar gering. De aanwezige spanning is hooguit 12 Volt, waarmee het innerlijk van een computer net zo veilig is als het spelen met een elektrische trein. Er is niets in de computer dat rechtstreeks toegankelijk is en u een schok kan bezorgen, de krullen uit uw haar kan halen of uw leven bekorten. De personal computer is zo ontworpen, hij is ontworpen om ermee te rommelen, dingen aan toe te voegen en dingen eruit te halen.

Computers worden ook geacht kwetsbaar te zijn omdat ze zijn opgebouwd uit tere elektronische componenten, van die dingen die je niet mag aanraken zonder eerst een waterleidingpijp aan te raken en die duizend gulden of meer kosten. Maar de componenten die gevoelig zijn voor statische elektriciteit vereisen eigenlijk alleen dan uiterste zorg, wanneer ze nog niet zijn geinstalleerd op de plaats waar ze behoren te worden geinstalleerd. Er kan schade worden aangericht door pulsen statische elektriciteit, maar die wordt op natuurlijke wijze onder controle gehouden door het schakelsysteem waarin de component is ondergebracht. Niettemin kan er nog altijd schade worden aangericht door blikseminslag of een stevige scheut statische elektriciteit, maar het risico hiervan kan eenvoudig worden beperkt tot een minimum. In de meeste situaties en op de meeste werkplekken hoeft u zich weinig zorgen te maken over het beschadigen van de elektrische componenten in de computer.

De meeste mensen willen helemaal niet in het binnenste van hun computer gaan rommelen omdat het zulke complexe en wanordelijke machines zijn. Om de waarheid te zeggen, dat zijn ze en dat zijn ze niet. Het hangt er helemaal van af hoe u er tegenaan kijkt. Het kijken naar een op video opgenomen speelfilm is nauwelijks als een geestelijke uitdaging te beschouwen, maar het begrijpen van zaken als de ronddraaiende videokoppen en de manier waarop beelden worden gesynchroniseerd en het geluid wordt opgenomen is iets waarmee u uw hersenen wel enige tijd kunt pijnigen. Hetzelfde geldt voor een computer. Het is eenvoudig om een kaart te verwisselen of een schijfeenheid aan een computersysteem toe te voegen. Het begrijpen van de Booleaanse logica die aan de besturing van dedigitale componenten van zo'n schijfeenheid ten grondslag ligt, is wellicht iets lastiger.

Naarmate de besturingssystemen ingewikkelder worden, wordt de computer gemakkelijker te gebruiken. U hoeft in veel gevallen slechts een muis te bedienen en het aanwijspijltje te richten op een van de vensters op uw beeldscherm en binnen enkele minuten bent u een volleerd operator. Daar bent u misschien al tevreden mee. U doet in dat geval echter uzelf tekort. Als u niet wat meer weet van uw computersysteem, zult u naar alle waarschijnlijkheid niet het uiterste uit uw PC kunnen halen. U zult ook niet in staat zijn het vermogen van uw PC te vergroten door uitbreidingen te installeren. U weet misschien niet eens waarvoor alles dient en u zult zeker niet kunnen beoordelen of u de beste computer gebruikt voor het doel waarvoor u hem nodig hebt. Misschien hebt u wel een veel te complexe (en dus veel te dure) machine die niet eens goed in staat is bepaalde dingen te doen waarin eenvoudiger modellen excelleren.

Hoewel het niet nodig is dat u beschikt over specifieke vaardigheden of een diepgaande kennis van de theorie van computers en gegevensverwerking, dient u wel te weten wat u tot stand wilt brengen en wat u tot stand kunt brengen, en u dient er zich ook van bewust te zijn hoe en waarom u met een personal computersysteem werkt en het uitbreidt en wellicht helemaal zelf samenstelt.

Ht doel van dit boek is u inzicht te verschaffen in de computer die u bezit of die u wilt gaan aanschaffen. De tekst in het boek geeft u een overzicht van alles wat een computersysteem behelst. U krijgt erdoor voldoende basisinzicht in de manier waarop de machine werkt zodat u kunt begrijpen wat u doet wanneer u in het systeem wilt duiken om het uit te breiden of te veranderen. Daarnaast bevat het boek een groot aantal grafieken en tabellen die u het naslagmateriaal verschaffen dat u nodig zult hebben om de pas verworven kennis in de praktijk te brengen. In zijn geheel genomen zal; dit boek u helpen om uw computer en randapparatuur te installeren, aan het werk te krijgen en er uit te halen wat er in zit aan pure kracht.

De computer is niet iets om angst voor te hebben en hoeft ook geen geheimen te hebben. Het is gewoon een machine, rechttoe-rechtaan.


Kluwer PC Hardware Gids: Catalogustekst

Alle hardware-antwoorden en -achtergronden die een serieuze PC-gebruiker zich kan stellen, vindt men in de vernieuwde editie van het gewaardeerde Personal Computer Hardware Boek.

Ook de nieuwe editie van deze 'hardware-bijbel' staat op naam van de bekende Amerikaanse PC-deskundige Winn Rosch.

Kluwer presenteert de nieuwe editie als PC Hardware Gids. De onderhavige Kluwer PC Hardware Gids is een verbluffend compleet en uitstekend leesbaar Nederlandstalig standaardwerk over de hardware-aspecten van PC's en randapparatuur. Tot en met Intels Pentium-chip is iedere nieuwe ontwikkeling meegenomen.

TIP

Kent u alle Kluwer PC Boeken...?

Over DOS, WordPerfect, noem maar op!

. de Van Start Met-reeks

. de Zakboekjes

. de Praktijkboeken

. de Kluwer Gidsen

plus:

. de officiele Microsoft-edities (van Microsoft Press)

. de Borland-uitgaven

. de Peter Norton-boeken


Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS

Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS

Poorten, W. & Bouman, H.

ISBN 90 201 2842 6

Prijs: fl. 44,50 / BEF. 1.068,-

Geïllustreerd


Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS: Inhoudsopgave (volledig)

Ter inleiding

1 Installatie WordPerfect 6

1.1 Systeemeisen

1.2 Schermdrivers

1.3 Printerdrivers en lettertypen

1.4 De Font Installer

1.5 Faxen met WordPerfect 6

1.6 Help in WordPerfect 6

1.7 Oefeningen

2 Principes van WordPerfect

2.1 Diverse modi

2.2 Pull-down menu's en dialoogvensters

2.3 Lint

2.4 Bestandsbeheer en Inventaris

2.5 Knoppenbalken

2.6 Vensters

2.7 Conversies

2.8 Oefeningen

3 Gereedschappen

3.1 Documentinformatie

3.2 Hypertekst

3.3 Geluid

3.4 Indelingsbalk

3.5 Samenvoegen

3.6 Sorteren

3.7 Oefeningen

4 Opmaakfuncties

4.1 Tabellen

4.2 Kolommen

4.3 Opmaak

4.4 Kop- en voetteksten

4.5 Voet- en eindnoten

4.6 Commentaren

4.7 Stijlen

4.8 Oefeningen

5 Taalkundige hulpmiddelen

5.1 Grammatik

5.2 Spellingcontrole

5.3 Synoniemenlijst

5.4 Afbreken

5.5 Taalmodules

5.6 Oefeningen

6 Grafische functies

6.1 Afbeeldingen

6.2 Afbeeldingseditor

6.3 Kaders en lijnen

6.4 Vulstijlen

6.5 Afbeeldingen importeren

6.6 Formules

6.7 Oefeningen

7 Printen

7.1 Printerdrivers

7.2 Printen

7.3 Afdrukvoorbeeld

7.4 WP-tekensets

7.5 Oefeningen

Appendix A Bestanden

Appendix B Lettertypen

Appendix C Foutberichten

Appendix D Startopties

Appendix E Antwoorden

Zakenregister

Index

Inhoud datadiskette


Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS: Inhoudsopgave (beknopt)

1 Installatie WordPerfect 6

2 Principes van WordPerfect

3 Gereedschappen

4 Opmaakfuncties

5 Taalkundige hulpmiddelen

6 Grafische functies

7 Printen


Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS: Ter inleiding

Drieënhalf jaar na versie 5.1 is WordPerfect 6 voor DOS op de markt gebracht. Het tekstverwerkingsprogramma heeft een behoorlijke gedaantewisseling ondergaan. Zo beschikt het nu over drie verschillende modi: een tekstmodus, een grafische modus en een opmaakmodus. Ook is er een aantal volstrekt nieuwe functies toegevoegd.

Dit boek beoogt geen vervanging te zijn van de met Wordperfect 6 voor DOS meegeleverde handleiding. Het is bedoeld voor WordPerfect-gebruikers die de nieuwe functionaliteit van het programma vlot willen leren kennen. Voor hen willen we de overgang van WP 5.1 op WP 6 soepel en probleemloos laten verlopen.

We besteden onder andere aandacht aan de verschillende editors, het spreadsheet, knoppenbalken, de geheel herziene stijlenfuncties, knippen en plakken, de fax-ondersteuning en conversies. Aan het einde van elk hoofdstuk staan oefenopgaven. De meegeleverde datadiskette bevat een aantal voorbeeldbestanden.


Kluwer PC Training WordPerfect 6 NL voor DOS: Catalogustekst

De Kluwer PC Training-reeks onderscheidt zich door haar educatieve inslag en combineert een nadrukkelijk werkkarakter met naslagfuncties. De lezer-gebruiker kan zich daardoor volledig verlaten op de lijnen die de auteurs in de PC Training-uitgaven uitzetten. Gaandeweg raakt men bekend met het softwarepakket dat een bepaald boek tot thema heeft. Dat gebeurt aan de hand van relevant en zinvol werkmateriaal. Belangrijke delen daarvan zijn voor elke uitgave aanwezig op een 3,5 inch DD-diskette. Deze schijf completeert het Kluwer PC Training-concept.

Dit Kluwer PC Training-boek voor WordPerfect 6 NL/DOS behandelt onder meer de volgende onderwerpen:

- installatieprocedures

- principes van versie 6

- gereedschappen

- opmaak

- taalkundige hulpmiddelen

- printen

- hulpprogramma's

- startopties

- bestanden van versie 6

- probleemoplossen

- macro's


Van Start Met Wordperfect 6

Van Start Met Wordperfect 6

Sluman, R.

ISBN 90 201 2843 4

Prijs: fl. 22,50 / BEF. 540,-

Geïllustreerd


Van Start Met Wordperfect 6: Inhoud (volledig)

Inleiding

1 De eerste kennismaking

1.1 Het scherm

1.2 Vensters

1.3 Het toetsenbord

1.3.1 De Enter-toets

1.3.2 De Esc-toets

1.3.3 De Alt-toets

1.3.4 De Ctrl-toets

1.3.5 De pijltoetsen

2 Tekst invoeren en bewerken

2.1 Nieuwe alinea

2.2 Nieuwe pagina

2.3 Vreemde tekens, letters met accenten

2.4 Tekst zoeken en vervangen

2.4.1 Zoeken

2.4.2 Tekst vervangen

2.5 Tekst verplaatsen, kopiëren en verwijderen

2.5.1 Tekst selecteren

2.5.2 Geselecteerde tekst verwijderen

2.5.3 Geselecteerde tekst verplaatsen

2.5.4 Geselecteerde tekst kopieren

2.6 Tekstkenmerken: vet, onderstreept...

2.7 Lettertypen

2.8 Marges, tabulaties, inspringen, centreren, uitlijnen, uitvullen

2.8.1 Marges

2.8.2 Tabuleren en inspringen

2.8.3 Centreren

2.8.4 Uitlijnen en uitvullen

2.9 Kolommen

2.10 Tabellen

2.10.1 Spreadsheets importeren

2.11 Woorden afbreken

2.12 Corrigeren en verbeteren met de Schrijfwijzer

2.12.1 Spellingcontrole

2.12.2 De hoofdwoordenlijst en de aanvullende woordenlijsten

2.12.3 De synoniemenlijst

2.12.4 Documentinfo

2.13 Documenten opvragen en bewaren

2.13.1 Een document opslaan

2.13.2 Een document openen

2.13.3 Een document opvragen

2.13.4 De Directlijst

2.13.5 Een leeg documentvenster openen

2.13.6 Van het ene naar het andere venster

3 Documenten opmaken en afdrukken

3.1 Documenten opmaken

3.1.1 Papierformaat

3.1.2 Weduwe- en wezenbescherming

3.1.3 Paginanummering

3.1.4 Kop- en voettekst, watermerk

3.1.5 Tekst op één pagina houden: blokbeveiliging

3.2 Stijlen

3.2.1 Stijlen bewaren en opvragen

3.2.2 Een stijl maken

3.2.3 Tekst 'stylen'

3.2.4 Een stijl wijzigen

3.2.5 Een stijl verwijderen

3.2.6 Overige stijlcategorieën

3.3 Uw document afdrukken

3.3.1 Afdrukken

3.3.2 Opties

3.3.3 Uitvoeropties

3.3.4 Documentinstellingen

3.3.5 Huidige printer

3.3.6 De overige opties

4 Samenvoegen en sorteren

4.1 Samenvoegen

4.1.1 Het standaardbestand

4.1.2 Het gegevensbestand

4.1.3 De bestanden samenstellen

4.2 Sorteren

5 Overige WordPerfect-functies

5.1 Het'Codes'-scherm

5.2 De verschillende weergaven

5.3 Het Lint

5.4 De Knoppenbalk

5.5 WP Inventaris

5.5.1 Een inventaris maken

5.5.2 Een inventaris gebruiken

5.5.3 Een inventaris bijwerken

5.6 Macro's

5.7 Grafische mogelijkheden

5.7.1 De formule-editor

5.8 Bestandsbeheer

Index


Van Start Met Wordperfect 6: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 De eerste kennismaking

2 Tekst invoeren en bewerken

3 Documenten opmaken en afdrukken

4 Samenvoegen en sorteren

5 Overige WordPerfect-functies

Index


Van Start Met Wordperfect 6: Inleiding

In dit boekje vindt u, als beginnend WordPerfect-gebruiker, antwoorden op de belangrijkste vragen. Zaken als de muis en het toetsenbord, documenten bewerken en opmaken, stijlen, afdrukken en macro's worden op beknopte, overzichtelijke wijze behandeld.


Van Start Met Wordperfect 6: Catalogustekst

Van Start Met...

Met de prettig geprijsde Van Start Mets uit haar PC Boekenreeks speelt Kluwer in op de behoefte om de tegenwoordige complexe pakketten binnen afzienbare tijd in de vingers te krijgen. De Van Start Met-deeltjes verstrekken precies de informatie die nodig is om de meest voorkomende handelingen te verrichten. Ze helpen de gebruiker op een zodanig kennisniveau dat de dagelijkse omgang met de software geen verrassingen meer oplevert of vragen oproept.

WordPerfect 6 NL/DOS

Voor het vertrouwde gebruik, de aanmaak en bewerking van documenten, kent WordPerfect 6 voor DOS maar liefst drie modi. De tekstmodus is gelijk aan die van WordPefect 5.1 voor DOS. De grafische WYSIWYG-modus geeft lettertypen, afbeeldingen, kleuren etcetera pixelgewijs weer. De paginamodus tot slot is een superset van de grafische WYSIWYG-modus.

Een andere belangrijke innovatieve functie van WordPerfect 6 is de mogelijkheid om rechtstreeks faxberichten te verzenden. Verdere trefwoorden in het kader van de in versie 6 gerealiseerde vernieuwing zijn onder meer intelligent samenvoegen en hypertekst.


Zakboekje WP 6 NL voor DOS

Zakboekje WP 6 NL voor DOS

Sluman, R.

ISBN 90 201 2844 2

Prijs: fl. 29,50 / BEF. 695,-

Geïllustreerd


Zakboekje WP 6 NL voor DOS: Inhoud (volledig)

Inleiding

1 De gebruiksinterface van WordPerfect 6.0

1.1 De muis

1.2 Het toetsenbord

1.2.1 De <Enter>-toets

1.2.2 De <Esc>-toets

1.2.3 De <Alt>-toets

1.2.4 De pijltoetsen

1.3 Het 'gezicht' van een CUA-programma

1.3.1 De menubalk en de menu's

1.3.2 De statusbalk

1.3.3 Vensters

1.3.4 Overige vensterkenmerken

1.4 Overige muisacties

2 Commando's en functies

Afbreken

Afdrukken

Afdrukvoorbeeld

Afsluiten

ASCII

Automatische codeplaatsing

Bestandsbeheer

Bestandsformaten

Beveiligen

Bladwijzer

Centreren

Codes

Codes verwijderen

Commentaar

Cursief

Cursorbesturing

Datum

Diacritische symbolen

Directlijst

Document van schijf

Documentprofiel

DOS-tekstbestanden

Eenheden

Eindnoot

Etiketten

Fax

Formule-editor

Ga naar

Genereren

Genummerde opsommingen

Grafische voorstellingen

Harde Paqina

Harde return

Harde spatie

Help

Hoofddocument

Hypertekst

Importeren

Indeling (outline)

Index

Inspringen

Installeren van WordPerfect 6 0

Knippen van tekst

Knoppenbalk

Kolommen

Kopiëren van tekst

Koptekst

Layout

Letteromzetting

Lettertype

Licentienummer

Lint

Macro

Marges

Meerdere documenten

Naar DOS

Nieuwe alinea

Nieuwe pagina

Onderstrepen

Ongedaan maken

Openen

Opslaan

Opvragen

Paginanummering

Papierformaat

Plaats van de bestanden

Printer selecteren

Rechthoeken

Renvooieren

Samenvoegen

Shell

Sorteren

Spellingcontrole

Schrijfwijzer

Statusbalk

Stijlen

Subdocumenten

Synoniemenlijst

Taal

Tab

Tabellen

Tekensets

Tekst selecteren

Tekst verbergen

Toetsenborddefinities

Uitlijning

Vergelijken van documenten

Verplaatsen van tekst

Vervangen

Verwijderen van tekst

Verwijdering ongedaan maken

Verwijzen naar tekst

Vet

Voetnoot

Voettekst

Voorkeuren

Watermerk

Weergave

Woorden tellen

WP Inventaris

Zachte return

Zoeken

Zoomen

3 Spreadsheetfuncties

3.1 Inleiding

3.2 De functies


Zakboekje WP 6 NL voor DOS: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 De gebruiksinterface van WordPerfect 6.0

2 Commando's en functies

3 Spreadsheetfuncties


Zakboekje WP 6 NL voor DOS: Catalogustekst

WordPerfect 6 voor DOS:

- veel voorkomende werkzaamheden selecteren via een knoppenbalk: optimale efficiëntie.

- 'WYSIWYG' werken in het document zoals het straks uit de printer rolt: grafische modus.

- de vertrouwde tekstmodus gebruiken, maar wel mét knoppenbalken, lint en indelingsbalk: groot bedieningsgemak.

- aan de hand van een WP-coach stapsgewijs door functies lopen: opleiding onder de knop.

- rekenen in rijen en kolommen onder de tabeloptie: complete spreadsheet-werkbladen.

Verder onder meer:

- inhoudsniveaus naar keuze zichtbaar maken,

- snel zoeken,

- geluid gebruiken,

- faxen,

- elektronische post verzenden en ontvangen...

alles overzichtelijk geordend in pull-down menu's.

Het Zakboekje WordPerfect 6 voor DOS behandelt alle favoriete functies van het pakket. Een heldere structuur, uitgebreide inhoudsopgave en dito trefwoordenregister garanderen de toegankelijkheid van de geboden informatie.


Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

Praktijkboek WP 6 NL voor DOS

Sluman, R.

ISBN 90 201 2847 7

Prijs: fl. 46,50 / BEF. 1.116,-

Geïllustreerd


Praktijkboek WP 6 NL voor DOS: Inhoud (volledig)

Inleiding

1 De eerste kennismaking

1.1 Het 'gezicht' van WordPerfect

1.2 Het scherm

1.2.1 De menubalk

1.2.2 De statusbalk

1.2.3 De Knoppenbalk

1.2.4 Het Lint

1.2.5 De indelingsbalk

1.2.6 Vensters

1.3 De muis

1.4 Het toetsenbord

1.4.1 De Enter-toets

1.4.2 De Esc-toets

1.4.3 De Alt-toets

1.4.4 De Ctrl-toets

1.4.5 De pijltoetsen

1.5 Wat elke WP-gebruiker moet weten

2 Basishandelingen

2.1 Tekst typen

2.1.1 Het toetsenbord

2.1.2 Vreemde tekens

2.1.3 Trema's, accenten en dergelijke

2.2 Tekst verbeteren

2.2.1 De cursor verplaatsen

2.2.2 Tekst verwijderen

2.3 Knippen en plakken

2.3.1 Tekst selecteren

2.3.2 Geselecteerde tekst verwijderen

2.3.3 Geselecteerde tekst verplaatsen

2.3.4 Geselecteerde tekst kopiëren

2.4 Documenten bewaren en laden

2.4.1 Een document opslaan

2.4.2 Een document openen

2.4.3 Een document opvragen

2.4.4 Een leeg documentvenster openen

2.4.5 Van het ene naar het andere venster

2.5 Wanneer snelheid telt: de functietoetsen

3 De belangrijkste functies

3.1 Tekst

3.1.1 Op een nieuwe alinea beginnen

3.1.2 Op een nieuwe pagina beginnen

3.1.3 Tekstkenmerken:vet,onderstreept

3.1.4 Lettertypen

3.1.5 Woorden afbreken

3.1.6 Tekst zoeken en vervangen

3.1.7 Corrigeren en verbeteren: de Schrijfwijzer

3.2 Regels

3.2.1 De linker- en rechtermarge

3.2.2 Tabuleren en inspringen

3.2.3 Centreren

3.2.4 Uitlijnen en uitvullen

3.3 Pagina

3.3.1 Paginanummering

3.3.2 Kop- en voettekst, watermerk

3.3.3 Verticaal centreren

3.3.4 Weduwe/wezenbescherrning

3.3.5 Tekst op een pagina houden: blokbeveiliging

3.4 Document

3.4.1 Taal

3.4.2 Documentprofiel

3.4.3 Standaardcodes en documentcodes

3.5 Gegevens opvragen en bewaren

3.5.1 Van schijf naar venster en terug

3.5.2 Meerdere documenten tegelijk bewerken

3.5.3 Bestandsbeheer

3.5.4 De Directlijst

3.5.5 WP Inventaris

3.5.6 WordPerfect en andere tekstverwerkers

3.6 Schermgereedschappen

3.6.1 De verschillende weergaven

3.6.2 De Knoppenbalk

3.6.3 Het Lint

3.6.4 Het 'Codes'-scherm

4 Uw document afdrukken

4.1 Het Afdrukken/Fax-dialoogvenster

4.1.1 Afdrukken

4.1.2 Opties

4.1.3 Uitvoeropties

4.1.4 Documentinstellingen

4.1.5 Huidige printer

4.1.6 De overige opties

4.2 De juiste printergegevens instellen

4.2.1 Een printer selecteren

4.2.2 Papierformaten

4.3 Faxen

4.3.1 Het Setup-programma

4.3.2 Een fax versturen

5 Stijlen

5.1 Inleiding

5.2 Stijlen definiëren

5.3 Stijlen en hun toepassingen

5.4 Stijlen nader bekeken

5.4.1 Stijlen bewaren en opvragen

5.4.2 Een stijl maken

5.4.3 Een stijl wijzigen

5.4.4 Een stijl verwijderen

5.4.5 Overige stijlcategorieën

5.5 Tot slot

6 Macro's en toetsenborddefinities

6.1 Inleiding

6.2 Macro's

6.2.1 Macro's definiëren, uitvoeren en wijzigen

6.2.2 Macro's en de Knoppenbalk

6.2.3 Macro's en het toetsenbord

6.3 Toetsenborddefinities

7 Grafische voorstellingen

7.1 Inleiding

7.2 Praktijkvoorbeelden

7.3 Achtergronden

7.3.1 De Vak maken- en Vak bewerken-dialoogvensters

7.3.2 De formule-editor

8 Samenvoegen en sorteren

8.1 Inleiding

8.2 Samenvoegen

8.2.1 Het standaardbestand

8.2.2 Het gegevensbestand

8.2.3 De bestanden samenstellen

8.2.4 De belangrijkste samenvoegcodes

8.3 Sorteren

9 Grote projecten

Inleiding

Uw document indelen

Hoofddocumenten en subdocumenten

Een inhoudsopgave genereren

Trefwoordenlijsten

10 Overige opties

10.1 Automatische codeplaatsing

10.2 Kolommen

10.3 Tabellen

10.3.1 Tabellen nader bekeken

10.3.2 Spreadsheets importeren

10.3.3 De spreadsheetfuncties


Praktijkboek WP 6 NL voor DOS: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 De eerste kennismaking

2 Basishandelingen

3 De belangrijkste functies

4 Uw document afdrukken

5 Stijlen

6 Macro's en toetsenborddefinities

7 Grafische voorstellingen

8 Samenvoegen en sorteren

9 Grote projecten

10 Overige opties


Praktijkboek WP 6 NL voor DOS: Inleiding

Dit boek is geschreven voor mensen die snel met WordPerfect 6.0 aan de slag willen en die prijs stellen op een boekje met nuttige en handige praktijkinformatie.

Het is dan ook speciaal voor gebruik in diezelfde praktijk geschreven: u kunt ervan op aan dat u voor de meeste problemen die u bij het dagelijks werken met WordPerfect kunt tegenkomen, een oplossing vindt.

Als uitgebreid naslagwerk en als vraagbaak voor specialistische informatie is dit boek niet bedoeld. Daarvoor verwijzen we u graag naar literatuur die op dat terrein reeds is verschenen.

Ook als u geen enkele voorkennis hebt wat tekstverwerkers betreft, kunt u met dit boek aan de slag. Er is echter een vereiste: om er optimaal profijt van te kunnen hebben, dient u te kunnen beschikken over een personal computer met daarop WordPerfect 6.0 geinstalleerd. Dat installeren is niet moeilijk: het bijgeleverde installatieprogramma INSTALL.EXE neemt het ingewikkelde werk voor hun rekening.

Hoewel de omvang van het programma wellicht anders doet vermoeden, is WordPerfect 6.0 eenvoudig in het gebruik en een zeer krachtig stuk gereedschap. Ook u kunt van die kracht profiteren, mits u bereid bent om er even voor te gaan zitten. Lees dit boek eens een keer rustig door voordat u met WordPerfect 6.0 en houd het de eerste tijd bij uw computer in de buurt. Na korte tijd zult u zeer vertrouwd raken met WordPerfect 6.0.


Praktijkboek WP 6 NL voor DOS: Catalogustekst

KLUWER PC BOEKEN

Dàt kan in WordPerfect 6 voor DOS:

* 	veel voorkomende werkzaamheden selecteren via een knoppenbalk: optimale efficiëntie!

*	'WYSIWYG' werken in het document zoals het straks uit de printer rolt: grafische modus!

*	de vertrouwde tekstmodus gebruiken, maar wel mèt knoppenbalken, lint en indelingsbalk: groot bedieningsgemak!

*	aan de hand van een WP-coach stapsgewijs door functies lopen:

opleiding onder de knop!

*	rekenen in rijen en kolommen onder tabeloptie: complete spreadsheet-werkbladen!

en verder onder meer:

*	inhoudsniveaus naar keuze zichtbaar maken

*	snelzoeken

*	geluid gebruiken

*	faxen

*	elektronische post verzenden en ontvangen

...	alles overzichtelijk geordend in pull-down menu's.

Dit Praktijkboek WordPerfect 6 voor DOS behandelt alle favoriete functies van het pakket.

De vele aansprekende voorbeelden - voor muis en toetsenbord - motiveren de lezer om zelf onmiddellijk aan de slag te gaan.

Een heldere structuur, uitgebreide inhoudsopgave en dito trefwoordenregister garanderen de toegankelijkheid van de geboden informatie.


Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS

Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS

Dena, J.

ISBN 90 201 2849 3

Prijs: fl. 49,50 / BEF. 1.188,-

Geïllustreerd


Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS: Inhoud (volledig)

1 dBASE IV is een database

1.1 Wat is een database?

1.2 Wat u eigenlijk al moet weten

1.3 dBASE installeren, configureren, starten en afsluiten

1.3.1 Het regiecentrum

1.3.2 De opdrachtmodus

1.4 Nogmaals het regiecentrum

1.4.1 DOS-functies

1.4.2 De catalogus

1.4.3 De panelen

1.5 F1 - Help

2 Een database inrichten

2.1 Een database ontwerpen

2.1.1 De velden definiëren

2.1.2 Het ontwerp opslaan

2.2 Gegevens invoeren

2.2.1 Het bewerkscherm

2.2.2 Het bladerscherm

3 Een database bewerken

3.1 Velddefinities bewerken

3.1.1 Velddefinities wijzigen zonder gevaar

3.1.2 Velddefinities wijzigen met gevaar

3.2 Veldinhoud en veldweergave bewerken

3.2.1 Veldinhoud bewerken

3.2.2 Veldweergave bewerken

3.3 Records bewerken

3.4 Databasebestanden bewerken

3.4.1 Bestanden kopiëren

3.4.2 Bestanden wissen

4 Gegevens sorteren, indexeren en zoeken

4.1 Sorteren

4.2 Indexeren

4.2.1 De gegevens van een index

4.2.2 Een nieuwe index maken

4.3 Zoeken

5 Visiequeries

5.1 De principes van de query

5.1.1 Het ontwerpscherm

5.1.2 Toetsenbord en muis in het ontwerpscherm

5.2 De eerste visiequery

5.2.1 Een ontwerp bekijken

5.2.2 Leesrechten vastleggen

5.3 Visiequeries opslaan

5.4 Invoerqueries

5.4.1 Velden verplaatsen in een querystructuur

5.4.2 Queries indexeren

6 Filteren en koppelen

6.1 Filteren op voorwaarden

6.1.1 Logische operatoren

6.1.2 AND en OR

6.2 Eenvoudige berekeningen in queries

6.2.1 Rekenvelden

6.2.2 De functie SUM

6.3 Databases koppelen

6.3.1 De database KLANTEN

6.3.2 Koppelen

6.3.3 (On)geadresseerd drukwerk

6.4 Koppelen en zoeken

6.4.1 Koppelen en indexeren

6.4.2 De LOOKUP-functie

7 Formulieren

7.1 Het ontwerpscherm

7.2 Een formulier opmaken

7.2.1 Veldnamen, velden en tekst verplaatsen

7.2.2 Lijnen en kaders

7.2.3 Tekst toevoegen

7.3 Van ontwerp naar uitvoering

7.4 Rechten en plichten in formulieren

7.4.1 Opmaak

7.4.2 Merkwaardige details

7.4.3 Velden nader definiëren

7.4.4 Toeters en bellen

8 Mutatiequeries

8.1 Een database klonen

8.2 Het ontwerpscherm voor mutatiequeries

8.2.1 De opdrachten Mark en Unmark

8.2.2 De opdracht Append

8.2.3 De opdracht Replace

9 Rapporten

9.1 Kolomopmaak en Formulieropmaak

9.2 Marges instellen

9.3 Werken met zones

9.3.1 De detailzone

9.3.2 De overige zones

9.3.3 Groepzones

9.4 Samenvattingsvelden

9.5 Het rapport opslaan en weergeven op het scherm

10 Standaardbrieven, afdrukopties en etiketten

10.1 De standaardbrief voorbereiden

10.2 De bladspiegel van standaardbrieven

10.2.1 De kantlijnen instellen

10.2.2 Paginalengte, boven- en ondermarges

10.3 De inhoud van standaardbrieven

10.3.1 Zones in standaardbrieven

10.3.2 Velden in een standaardbrief

10.4 Standaardbrieven afdrukken

10.4.1 Bestemming

10.4.2 Printerbesturing

10.4.3 Uitvoeropties

10.4.4 De overige opties van het menu Afdrukken

10.5 Het resultaat

10.6 Etiketten

11 Tot slot

Register


Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS: Inhoud (beknopt)

1 dBASE IV is een database

2 Een database inrichten

3 Een database bewerken

4 Gegevens sorteren, indexeren en zoeken

5 Visiequeries

6 Filteren en koppelen

7 Formulieren

8 Mutatiequeries

9 Rapporten

10 Standaardbrieven, afdrukopties en etiketten

11 Tot slot

Register


Praktijkboek dBASE IV 2 NL voor DOS: Catalogustekst

Het Praktijkboek dBASE IV voor versie 2 is de opvolger van de succesvolle gelijknamige uitgave voor de versies 1.x. Evenals haar voorganger behandelt deze editie alle populaire database-functies. Dat gebeurt aan de hand van aansprekende voorbeelden die de gebruiker motiveren om zelf aan de slag te gaan.

Met versie 2 heeft Borland het paradepaardje dBASE IV, een oorspronkelijk en trendsettend produkt van het roemruchte Ashton-Tate, nieuw leven ingeblazen. Prestatieverbetering op het gebied van snelheid en op functioneel terrein zijn daarvan het resultaat, dat de bestaande generaties en nieuwe garde dBASE-adepten tevreden kan stemmen.


Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups

Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups

Jamsa, K.

ISBN 90 201 2881 7

Prijs: fl. 55,- / BEF. 1.320,-

Geïllustreerd


Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups: Inhoud (volledig)

Inleiding

Deel I

De belangrijkste bewerkingen in Windows

Windows starten

Zelfstudie starten

Vensters in één oogopslag

Werken met pictogrammen

Een venster selecteren

Werken met menu's

Werken met dialoogvensters

Scrollen door informatie

De grootte van een venster aanpassen

Een venster verplaatsen

Een venster sluiten

Werken met het Systeemmenu

Hulp vragen

Windows verlaten

Deel II

Windows-toepassingen

Het Programmabeheer

Het Bestandsbeheer

Mail (Windows voor Workgroups)

Schedule+ (Windows voor Workgroups)

Het Klembord

Plakboeken (Windows voor Workgroups)

Het Afdrukbeheer

Het Taakoverzicht

De PIF Editor

Deel III

Windows aanpassen en optimaliseren met het Configuratiescherm

Schermkleuren wijzigen

Lettertypen beheren

Seriële poorten configureren

De muis aanpassen

Het bureaublad aanpassen

De herhaalsnelheid en vertraging van de toetsen instellen

Een printer configureren

Internationale instellingen opgeven

De systeemdatum en -tijd instellen

Netwerkopties instellen

De MIDI Mapper gebruiken

Opties van de 386 Enhanced-modus gebruiken

Stuurprogramma's

Geluiden koppelen aan systeemacties

Deel IV

Bureau-accessoires

Opties voor de pagina-instelling

Printers en printeropties wijzigen

Agenda

Geluidsrecorder

Kaartenbak

Kladblok

Klok

Macrorecorder

Media-speler

Netwerkbeheer

Objectenbeheer

Paintbrush

Rekenmachine

Speciale tekens

Terminal

WinChat (Windows voor Workgroups)

WinMeter (Windows voor Workgroups)

Write

Deel V

Ontspanning

Patience

Mijnenveger

Appendix A

Windows 3.1 installeren

Hardware-eisen voor Windows 3.1

Windows installeren

De juiste modus kiezen

Appendix B

Windows voor Workgroups installeren

Hardware-eisen voor Windows voor Workgroups

Windows voorWorkgroups installeren

Netwerkproblemen oplossen

Appendix C

Belangrijke toetsen in Windows

Appendix D

Geheugen- en systeeminstellingen

Het geheugen aan het werk zetten

De systeeminstellingen wijzigen met Setup

Appendix E

Woordenlijst


Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups: Inleiding

In 1981 bracht IBM de eerste personal computer op de markt en kwam Microsoft met MS-DOS. Dit was het begin van de PC-revolutie. In de jaren tachtig leerden miljoenen computergebruikers werken met een groot aantal DOS-instructies en leerden ze hoe ze toepassingsprogramma's moesten gebruiken.

Eind jaren tachtig beschikte bijna iedereen over een tekstverwerkingspakket, een spreadsheet en een database. De meeste gebruikers zochten een manier om gemakkelijk gegevens uit te wisselen tussen de verschillende toepassingen, een methode waarbij het niet meer nodig zou zijn de ene toepassing te beëindigen om naar informatie te kunnen zoeken die in een andere toepassing was opgeslagen.

In 1990 introduceerde Microsoft Windows 3. Dit programma is gemaakt om de produktiviteit te verhogen. Windows 3 maakte de computer eenvoudiger in het gebruik, toepassingen gemakkelijker te leren en maakte het mogelijk verschillende toepassingen tegelijkertijd uit te voeren. Het belangrijkste is waarschijnlijk het feit dat Windows het ook mogelijk maakte op een eenvoudige manier gegevens uit te wisselen tussen verschillende toepassingen. Windows is een grafische gebruikersinterface. Menu's, pictogrammen (symbolen met een betekenis) en dialoogvensters vervangen de vaak cryptische instnlcties die DOS biedt.

In 1992 bracht Microsoft Windows 3.1 uit met als grootste vernieuwingen de mogelijkheid objecten te koppelen, zodat toepassingen gegevens kunnen delen, TrueType-lettertypen die u in elke gewenste grootte kunt weergeven en die net zo worden afgedrukt als ze er op het scherm uitzien, uitgebreide hulp en zelfs online hulp. Windows 3.1 ondersteunt ook multimedia. Als u een geluidskaart, een CD-ROM of een MIDI-device in de PC hebt geinstalleerd, kunt u via Windows 3.1 beeld en geluid opnemen, bewerken en afspelen Bovendien kunt u met Windows 3.1 speciale geluidseffecten toevoegen aan verschillende systeemacties.

In hetzelfde jaar bracht Microsoft een Windows-versie uit die de naam Windows voor Workgroups kreeg, en waarmee een groep mensen gegevens kan uitwisselen van computer naar computer. Dank zij Windows voor Workgroups is het uitwisselen van boodschappen en gegevens tussen de gebruikers van een werkgroep zo eenvoudig als het klikken met de muis. De pictogrammen en de muisondersteunde interface zijn gelijkgebleven aan die van de eerdere versies van Windows, waardoor de computer een natuurIijk verlengstuk is geworden van het bureaublad van de gebruiker. Met het werkschemaprogramma Schedule+, de mogelijkheid elektronische berichten te verzenden, directories te delen en objecten tussen twee computers te koppelen en in te sluiten (OLE), biedt Windows voor Workgroups de gebruiker alle mogelijkheden om met andere werkgroepgebruikers te communiceren en gegevens uit te wisselen.

Over dit boek

Deel I behandelt de elementen van een venster en beschrijft hoe u die gebruikt. Ook wordt in dit deel ingegaan op de uitgebreide helpfunctie van Windows, die antwoord geeft op al uw vragen over Windows.

Deel ll beschrijft hoe u het Programmabeheer van Windows gebruikt om te werken met toepassingen. Het Programmabeheer zet toepassingen in een groep en vereenvoudigt het selecteren van bij elkaar horende toepassingen, zoals een tekstverwerkingsprogramma en een spreadsheet. Ook wordt in deel ll het Bestandsbeheer besproken. In het Bestandsbeheer worden verbindingen tussen computers tot stand gebracht (Windows voor Workgroups), de directories getoond en kunt u bestandsbewerkingen uitvoeren, zoals bestanden kopiëren, een andere naam geven en wissen. Ook leest u hoe u met het Klembord, de PlF-editor en Plakboeken (Windows voor Workgroups) werkt. Bovendien beschrijft deel ll het Afdrukbeheer, dat de uitvoer naar de printer regelt, en het Taakoverzicht, waarmee u snel over kunt schakelen tussen verschillende toepassingen. Ten slotte worden Mail en Schedule+ besproken, die beide onderdeel van Windows voor Workgroups zijn.

Deel III beschrijft hoe u Windows aanpast aan de eisen van de hardware (printertype, printerpoort en netwerk) en aan uw eigen eisen (kleuren van de vensters, snelheid van het toetsenbord, knippersnelheid, enzovoort).

Deel IV introduceert de collectie Bureau-accessoires van Windows. Dit zijn stuk voor stuk krachtige programma's die een groot aantal onderdelen van uw bureau automatiseren, zoals een klok, een notitieblok, een rekenmachine, een kalender en een agenda. Ook de drie extra Bureau-accessoires van Windows voor Workgroups worden besproken.

Deel V introduceert de spellen Patience en Mijnenveger van Windows.

Vijf appendices bevatten speciale informatie:

Appendix A beschrijft de installatie van Windows 3.1.

Appendix B beschrijft de installatie van Windows voor Workgroups.

Appendix C biedt een lijst met toetsencombinaties die u in Windows kunt gebruiken.

Appendix D bespreekt geheugen- en systeeminstellingen.

Appendix E is een woordenlijst die de termen bevat die gewoonlijk in Windows worden gebruikt.


Microgids Windows 3.1 incl. Workgroups: Catalogustekst

Onder de pakkende reeksnaam Microgids presenteert Kluwer de Nederlandse edities van de Microsoft Press-uitgaven die in het Engels door het leven gaan als CONCISE GUIDES.

Qua concept en prijsstelling houden de Microgidsen het midden tussen de grote Kluwer Gidsen en de Zakboekjes. Hun doelgerichte karakter hebben de Microgidsen gemeen met de Praktijkboeken-serie.

De bekende amerikaanse auteur Kris Jamsa tekent voor deze handzame en complete uitgave over Windows 3.1. Behalve de stand-alone versie van de software komt in deze officiële Microsoft-editie ook de Workgroups-variant van Windows aan bod.

Microgidsen zijn er onder meer over MS-DOS, batchprogrammering, Windows en Works voor Windows.


Maak het met WordPerfect (NL-versie voor DOS)

Maak het met WordPerfect 6 (NL-versie voor DOS)

Maak het met WordPerfect 6 (NL-versie voor DOS)

Frissel, M. & Koops, A.

ISBN 90 201 2893 0

Prijs:  f l. 39,50 / BEF. 950,-

Geïllustreerd, 180 pag.


Maak het met WordPerfect (NL-versie voor DOS): Inleiding

Maak het met WordPerfect 6 (NL-versie voor DOS): Inleiding

In dit boek staat de (beginnende) gebruiker centraal die het programma snel onder de knie wil krijgen, maar wel alle functies wil leren die bij het dagelijks werk van pas komen. Dat heeft geleid tot een thematische opzet en een weloverwogen selectie uit de vele mogelijkheden van het programma.

Een thematische opzet betekent dat twee teksten, een brief en een rapport, het uitgangspunt zijn om de functies van het programma te behandelen. Maak het met WordPerfect 6 gaat dus uit van de gebruiker die een bepaalde tekst wil maken en niet van het programma.

Er is een selectie gemaakt uit de mogelijkheden van het programma. Wat bij de dagelijkse werkzaamheden van belang is, wordt behandeld. U zult bijvoorbeeld tevergeefs zoeken naar uitleg van de tamelijk bewerkelijke en weinig praktische functies Renvooieren en Doorhalen. Wel komen de functies Sorteren en Macro aan de orde, om maar eens twee geavanceerde functies te noemen.

In hoofdstuk 1 leert u het programma gebruiken als ware het een elektronische schrijfmachine.

Na het doornemen van dit hoofdstuk beheerst u de basisvaardigheden en bent u in staat eenvoudige teksten te typen, te veranderen, op te slaan en af te drukken.

In hoofdstuk 2 worden de functies behandeld die te maken hebben met de archivering van documenten.

U leest er over namen van documenten, directories en over het wissen, kopiëren en opzoeken van documenten.

In hoofdstuk 3 en 5 wordt aan de hand van een brief en een rapport uiteengezet hoe WordPerfect het schrijven gemakkelijker kan maken. In deze twee hoofdstukken maakt u kennis met een groot aantal dagelijks bruikbare functies.

In hoofdstuk 4 komt het afdrukken van documenten uitgebreid aan de orde.

Hoofdstuk 6 gaat in op het maken van mailingen.

De functies Samenvoegen, Sorteren en Macro staan centraal.

De appendix biedt handige achtergrondinformatie.

Het register is de ingang voor gevorderde gebruikers die gericht op zoek zijn naar uitleg over een bepaald onderwerp.

Hoewel Maak het met WordPerfect 6 een boek is om meteen mee achter de computer te gaan zitten, denken we dat u nog sneller met WordPerfect zult werken als u eerst de hoofdstukken eens op uw gemak doorneemt zonder de handen op het toetsenbord. Als u dit boek hebt doorgenomen, kunt u het gebruiken als vademecum, als verklarend zakboekje.

WordPerfect 6 voor DOS is een fraai programma. Maar er kan veel en veel kan op verschillende manieren. In het begin zal dat verwarrend zijn. Laat u echter niet ontmoedigen: er is veel leuks te beleven en eer u er erg in hebt, bent u geen beginner meer en zult u op eigen kracht functies ontdekken en leren.


Maak het met WordPerfect (NL-versie voor DOS): Inhoud

Maak het met WordPerfect 6 (NL-versie voor DOS): Inhoud

1	De basisvaardigheden

Starten, scherm, muis, toetsenbord, typen,menus, functies, knoppen, opslaan, stoppen

2 	Werken met bestanden

Namen, directorys, kiezen, samenvoegen, bestandsbeheer

3 	Brieven schrijven

Paginalengte, opmaak, grafisch werken, spellingcontrole, afwerking

4 	Afdrukken

5 	Rapporten maken

Stap 1 - De tekst bewerken

Stap 2 - Consequent werken

Stap 3 - De vormgeving van het document

Stap 4 - Tabellen en afbeeldingen

Stap 5 - Het rapport toegankelijk maken

6 	Post

Mailmerge, handige werkmethoden

Bijl.	 WordPerfect installeren en instellen

Register


Maak het met WordPerfect (NL-versie voor DOS): Omslagtekst

Maak het met WordPerfect 6 (NL-versie voor DOS): Omslagtekst

In versie 6 zijn de makers er wederom in geslaagd om nieuwe functies toe te voegen die werken met WordPerfect aantrekkelijker en makkelijker maken.

U wilt zo snel mogelijk aan het werk, maar wel alle praktische mogelijkheden van het programma onder de knie krijgen. Dat is het uitgangspunt van dit boek. U bent dan ook na het doornemen van het eerste hoofdstuk in staat om eenvoudige teksten te typen, te veranderen, op te slaan en af te drukken. Daarna wordt per hoofdstuk een thema aangesneden aan de hand waarvan mogelijkheden en handige werkmethoden worden behandeld. De thema's zijn: werken met bestanden, brieven, afdrukken, rapporten en mailingen. Niet WordPerfect is dus het uitgangspunt in dit boek, maar de mensen die het programma gebruiken bij hun dagelijkse werk.

Maak het met WordPerfect 6 is een boek om mee achter de computer te gaan zitten. De stapsgewijze uitleg in heldere taal, de praktijkvoorbeelden en het register maken het boek tot een leidraad en later een handige hulp bij de dagelijkse werkzaamheden.

Koops en Frissel werken als communicatiespecialisten bij een informaticahuis. Complexe zaken begrijpelijk uitleggen is hun dagelijks werk. Koops publiceert over WordPerfect vanaf versie 4.2. Zijn boeken worden gebruikt door verschillende opleidingsinstituten.


Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL

Swiers, P.

ISBN 90 201 2896 5

Prijs: fl. 29,50 / BEF. 695,-

Geïllustreerd, 174 pag.


Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL (Inhoud)

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL: Inhoud

Inleiding

ANSI.SYS

APPEND

ASSIGN (uit DOS 5)

ATTRIB

BACKUP (uit DOS 5)

Batchinstructies

BREAK

BREAK (configuratie-instructie)

BUFFERS (configuratie-instructie)

CALL (batchinstructie)

CD

CHCP

CHDIR

CHKDSK

CHKSTATE.SYS (nieuw in DOS 6)

CHOICE (batchinstructie, nieuw in DOS 6)

CLS

COMMAND

COMP (uit DOS 5)

Configuratie-instructies

COPY

COUNTRY (configuratie-instructie)

CTTY

DATE

DBLSPACE (nieuw in DOS 6)

DEBUG

DEFRAG (nieuw in DOS 6)

DEL

DELOLDOS

DELTREE (nieuw in DOS 6)

DEVlCE (configuratie-instructie)

DEVICEHIGH (configuratie-instructie)

DIR

DISKCOMP

DISKCOPY

DOS (configuratie-instructie)

DOSKEY

DOSSHELL

DRIVPARM (configuratie-instructie)

ECHO (batchinstructie)

EDIT

EDLIN (uit DOS 5)

EMM386

EMM386.EXE

ERASE

EXIT

EXPAND

FASTHELP (nieuw in DOS 6)

FASTOPEN

FC

FCBS (configuratie-instructie)

FDISK

FILES (configuratie-lnslructle)

FIND

FOR (batchinstructie)

FORMAT

GOTO (batchinstructie)

GRAFTABL (uit DOS 5)

GRAPHICS

HELP

HIMEM.SYS

IF (batchinstructie)

INCLUDE (configuratie-instructie, nieuw in  DOS 6)

INSTALL (configuratie-instructie)

INTERLNK (nieuw in DOS 6)

INTERLNK.EXE (nieuw in DOS 6)

INTERSVR (nieuw in DOS 6)

JOIN (uit DOS 5)

KEYB

LABEL

LASTDRIVE (configuratie-instructie)

LH

LOADFIX

LOADHIGH

MD

MEM

MEMMAKER (nieuw in DOS 6)

MENUCOLOR (configuratie-instructie, nieuw in DOS 6)

MENUDEFAULT (configuratie-instructie, nieuw in DOS 6)

MENUITEM (configuratie-instructie, nieuw in DOS 6)

MIRROR (uit DOS 5)

MKDIR

MODE

MORE

MOVE (nieuw in DOS 6)

MSAV (nieuw in DOS 6)

MSBACKUP (nieuw in DOS 6)

MSCDEX (nieuw in DOS 6)

MSD (nieuw in DOS 6)

NLSFUNC

NUMLOCK (configuratie-instructie, nieuw in DOS 6)

Omleidingstekens

PATH

PAUSE (batchinstructle)

POWER (nieuw in DOS 6)

POWER.EXE (nieuw in DOS 6)

PRINT

PROMPT

QBASIC

RAMDRIVE.SYS

RD

RECOVER (uit DOS 5)

REM (batch- en configuratie-instructie)

REN(AME)

REPLACE

RESTORE (uit DOS 5)

RMDIR

SET

SETUP

SETVER

SETVER.EXE SHARE

SHELL (configuratie-instructie)

SHIFT (batchinstructie)

SIZER (nieuw in DOS 6)

SMARTDRV

SMARTDRV.EXE

SORT

STACKS (configuratie-instructie)

SUBMENU (configuratie-instructie, nieuw in DOS 6)

SUBST

SWITCHES (configuratie-instructie)

SYS

TIME

TREE

TYPE

UNDELETE

UNFORMAT

VDISK.SYS

VER

VERIFY

VOL

VSAFE (nieuw in DOS 6)

XCOPY

Appendix


Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL (Inleiding)

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL: Inleiding

In dit zakboekje worden alle instructies van MS-DOS versie 5 en 6 besproken met hun parameters en opties. Bij veel instructies worden ook gebruiksvoorbeelden gegeven.

Bij het samenstellen is ervan uitgegaan dat u werkt met DOS 5 of 6. DOS 5 bevatte zoveel verbeteringen en uitbreidingen in vergelijking met oudere versies dat iedereen inmiddels wel op deze versie zal zijn overgestapt, te meer daar deze versie - in tegenstelling tot versie 4 - in de praktijk uiterst stabiel is gebleken. In versie 6 zijn de mogelijkheden nog verder uitgebreid. DOS is hiermee het besturingssysteem van de toekomst geworden, volledig toegesneden op krachtige processoren, grote vaste schijven en CD-ROM-drives.

Vanaf versie 5 is ook het upgrade-systeem ingevoerd: versie 5 en 6 worden desgewenst over een reeds aanwezige oudere versie heen geïnstalleerd zonder dat de hele vaste schijf opnieuw hoeft te worden geformatteerd. De installatie is daarmee een kwestie van een paar minuten geworden.

Op grond hiervan is bij de beschrijving van de instructies uitgegaan van de situatie in versie 5 en 6. Dit betekent bijvoorbeeld dat enkele oudere opties, zoals de opties /N en /T van FORMAT en een aantal cryptische syntaxisvarianten van MODE, buiten beschouwing zijn gelaten, omdat er in de nieuwste versies geen noodzaak meer is van deze opties gebruik te maken. Op een aantal instructies die de meeste gebruikers in de praktijk zelden of nooit zullen gebruiken - DEBUG, DRIVPARM, EDLIN, KEYB, MSCDEX, SHARE-, wordt slechts zeer in het kort ingegaan. Overal waar dat relevant is, wordt duidelijk gewezen op de verschillen tussen versie 5 en 6.

Omdat vrijwel iedereen tegenwoordig beschikt over een computer met een vaste schijf, is ervan afgezien bij iedere instructie de vermelding 'intern' of 'extern' op te nemen, daar dit verschil eigenlijk alleen interessant is voor gebruikers die op een computer met alleen drives voor diskettes werken. Wel is aangegeven welke instructies batchinstructies zijn en welke configuratie-instructies. Alle overige instructies zijn gewone interne of externe instructies.

Batchinstructies zijn instructies die primair zijn bedoeld voor gebruik in batchbestanden, maar waarvan de meeste ook gewoon achter de prompt kunnen worden gebruikt, zij het dat dat in de meeste gevallen niet zinvol is. Configuratie-instructies zijn instructies die alleen in CONFIG.SYS kunnen worden gebruikt. Zie de onderwerpen 'Batchinstructies' en 'Configuratie-instructies' in het naslaggedeelte voor meer informatie. Er is ook nog een onderwerp 'Omleidingstekens' over de omleiding van invoer en uitvoer. Behalve alle instructies en de genoemde onderwerpen worden ook de meest gebruikte device drivers apart besproken. Bij de instructie DEVICE vindt u een lijst van de belangrijkste bij DOS geleverde drivers.


Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL (Omslagtekst)

Zakboekje MS-DOS 6.0 & 6.2 NL: Omslagtekst

Het Zakboekje MS-DOS 6 biedt een bondige naslag voor alle functies, commando's en utility's. Handig om permanent op een vaste plaats naast de computer te hebben!

In DOS 6.x

- verdubbelt DOUBLESPACE de capaciteit van de vaste schijf

- beschermt ANTIVIRUS uw gegevens

- is een professionele en snelle BACKUP-faciliteit aanwezig

- maakt MEMMAKER geheugen vrij voor toepassingen

- haalt UNDELETE abusievelijk gewiste bestanden terug

Veel commando's zijn te gebruiken in een MS-DOS- of Windows-omgeving.

Verder biedt het opzienbarende MS-DOS 6 onder meer defragmentatie, multiconfiguratie, online documentatie, keuze in batch, bestandsverplaatsing, directoryverwijdering, een interactieve opstart.

Nieuw of verbeterd in MS-DOS 6.2 onder meer:

- DoubleSpace / DoubleGuard

- Smartdrive

- de kopieercommando's

- ScanDisk

Lees er alles over in deze handzame uitgave.


Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal

Olivié, H.

ISBN 90 207 1670 0

NUGI 852

Prijs: fl. 69,50 / BEF. 1.495,-

Omvang: 296 pagina's

Geïllustreerd


Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

Hoofdstuk 1 algoritmen, computers en programma's

1.1 Inleiding

1.2 Beschrijving van algoritmen

1.3 Eigenschappen van algoritmen

Hoofdstuk 2 een eerste programmavoorbeeld

2.1 Het ontwerpen van het algoritme

2.2 Het Pascal-programma

2.3 Capita selecta

2.4 Opgaven

Hoofdstuk 3 enkele types en opdrachten

3.1 De Pascal-machine

3.2 Constanten en variabelen

3.3 Het gehele type

3.4 Het Boolese type

3.5 De scalaire types

3.6 De toekenningsopdracht

3.7 De samengestelde opdracht

3.8 Een herhalingsopdracht: de while-opdracht

3.9 De voorwaardelijke opdracht

3.10 Eenvoudige invoer en uitvoer

3.11 Capita selecta

3.11.1 Inleiding

3.11.2 Semantische regels

3.11.3 Een voorbeeld

3.11.4 Eindige while-opdrachten

Hoofdstuk 4 meer gegevenstypes en uitdrukkingen

4.1 Het symbool-type

4.2 Deelinterval-types

4.3 Uitdrukkingen

4.4 Tabel-types

4.5 Strings

4.6 Een programmavoorbeeld

4.7 Programmaschemas

4.7.1 Structuur van een programma

4.7.2 Enkele ideeen voor verfijningen

4.7.3 Basisprogrammaschemas

4.8 Capita selecta

4.8.1 Interne voorstelling van gehele getallen

4.8.2 Tabellen

4 9 Opgaven

Hoofdstuk 5 de Turbo Pascal-omgeving TP

5.1 Wat is Turbo Pascal?

5.2 Het starten van Turbo Pascal

5.3 Turbo Pascal 4.0

5.3.1 Het hoofdscherm

5.3.2 Het opmaakprogramma

5.3.3 Compileren en uitvoeren van een programma

5.3.4 De Turbo Pascal 4 0omgeving verlaten

5.3.5 Een voorbeeld

5.4 Turbo Pascal 3 0

5.4.1 Het hoofdmenu

5.4.2 Het opmaakprogramma

5.4.3 De verschillende mogelijkheden van het hoofdmenu

5.4.4 Compileren en uitvoeren van een programma

5.4.5 De Turbo-Pascal 3.0-omgeving verlaten

Hoofdstuk 6 procedures en functies

6.1 Inleidend voorbeeld

6.2 Procedures

6.3 Functies

6.4 Blokstructuur: globale en lokale grootheden

6.5 Capita selecta

6.5.1 Het bereik

6.5.2 Semantische regels voor een procedure

6.5.3 Semantische regels voor een functie

6.5.4 Een voorbeeld

6.6 Opgaven

Hoofdstuk 7 toepassingen op top-down-programmaontwikkeling

7.1 Inleiding

7.2 Voorbeeld 1: wachtlijstonderzoek aan een loket

7.3 Voorbeeld 2: alfabetisch ordenen van een rij woorden

7.4 Voorbeeld 3: berekenen van wisselkoersen

7.5 Opgaven

Hoofdstuk 8 over fouten en het testen van programma s

8.1 Soorten fouten

8.2 Het opsporen van fouten en het testen van programmas

8.3 Defensief programmeren

8.4 Opgaven

Hoofdstuk 9 gegevens-types

9.1 Inleiding

9.2 Eenvoudige types

9.2.1 Het reele type

9.2.2 Opsombare types

9.2.3 Functies gedefinieerd op

9.3 Gestructureerde types 1

9.3.1 Packed-tabellen

9.3.2 Record-types

9.3.3 Verzameling-types

9.4 Capita selecta

9.4.1 Interne voorstelling van reele getallen

9.4.2 Verzamelingen

9.5 Opgaven

Hoofdstuk 10 opdrachten

10.1 Inleiding

10 2 De lege opdracht

10.3 Controle-opdrachten

10.3.1 De repeat-opdracht

10.3.2 De for-opdracht

10.3 3 De keuze-opdracht

10.3.4 De sprong-opdracht

10 4 De with-opdracht

10.5 Capita selecta

10 5 1 Semantische regels

10.5.2 Voorbeelden

10 5 3 Opdrachten

10.6 Opgaven

Hoofdstuk11 meer toepassingen

11.1 Voorbeeld 1: toepassing in de fysica

11.2 Voorbeeld 2:de Zeef van Erastosthenes

11.3 Opgaven

Hoofdstuk 12 bestanden - invoer-uitvoer

12 1 Algemene begrippen over bestanden

12 2 Bestandstype in Pascal

12 3 Tekstbestanden

12 4 Samenvatting van de verschillen tussen Standaard Pascal en Turbo Pascal betreffende in- en uitvoer

12.5 Het opvangen van invoer- en uitvoerfouten

12.6 Capita selecta

12.6.1 Lijsten

12.6.2 Semantische regels

12.6.3 Voorbeeld

12.6.4 Bestanden

12.7 Opgaven

Hoofdstuk13 voorbeelden met bestanden

13.1 Voorbeeld 1: beheer van leningen

13.2 Voorbeeld 2: een tekstaligneren

13.3 Opgaven

Hoofdstuk14 recursie

14.1Invoering van het begrip recursie

14.2 Probleemanalyse die tot recursieve oplossingen leidt

14.3 Capitaselecta

14.3.1 Simulatie van herhalingsopdrachten door recursie

14.3.2 Semantische regels

14 3.3 Een onbeslisbaar probleem

14.3 4 Recursie

14.3 4 Opgaven

Hoofdstuk 15 dynamische gegevensstructuren

15.1 Het wijzer-type

15.2 Lineaire lijsten

15.2.1 Definitie en voorstelling

15.2.2 Procedures voor bewerkingen op lineaire lijsten

15.2.3 Enkele conclusies

15.3 Boomstructuren

15.4 Capita selecta

15.4.1 Wijzer-parameters

15.4.2 Wijzers

15.5 Opgaven

Hoofdstuk 16 toepassingen

16.1 Voorbeeld1:hetacht koninginnenprobleem

16.2 Voorbeeld 2: een vlugge sorteermethode:QUICKSORT

16.3 Zoekbomen

16.4 Opgaven

APPENDIX A: het vocabulaire van Pascal

APPENDIX B: lijst der standaard namen van Standaard Pascal

APPENDIX C: syntactische diagrammen

APPENDIX D: enkele gevorderde mogelijkheden van Turbo Pascal TP

INDEX


Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal: Inhoud (beknopt)

Hoofdstuk 1 algoritmen, computers en programma's

Hoofdstuk 2 een eerste programmavoorbeeld

Hoofdstuk 3 enkele types en opdrachten

Hoofdstuk 4 meer gegevenstypes en uitdrukkingen

Hoofdstuk 5 de Turbo Pascal-omgeving TP

Hoofdstuk 6 procedures en functies

Hoofdstuk 7 toepassingen op top-down-programmaontwikkeling

Hoofdstuk 8 over fouten en het testen van programma s

Hoofdstuk 9 gegevens-types

Hoofdstuk 10 opdrachten

Hoofdstuk11 meertoepassingen

Hoofdstuk 12 bestanden - invoer-uitvoer

Hoofdstuk13 voorbeelden met bestanden

Hoofdstuk14 recursie

Hoofdstuk 15 dynamische gegevensstructuren

Hoofdstuk 16 toepassingen


Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal: Woord vooraf

De jongste jaren is de invloed van de informatica en de elektronica op ons maatschappelijk beeld enorm toegenomen. Alles wijst er tevens op dat deze evolutie in de komende jaren zal worden voortgezet Zowel uit beroepsoverwegingen als om sociale en maatschappelijke redenen komen steeds meer mensen in contact met computers met microprocessors met gegevensbanken of met andere informatieverwerkende systemen.

Daarom lijkt het ons fundamenteel dat een inleiding tot de informatica opgenomen wordt in elke basisopleiding Deze inleiding dient niet alleen te bestaan uit een praktisch gebruik van de computer maar ook. en vooral uit het aanleren van algoritmisch denken in het algemeen en uit een beschrijving van programmeertechnieken in het bijzonder.

De initiatie tot deze twee onderwerpen komt dan ook uitvoerig in dit boek aan bod. Onder algoritmisch denken verstaan wij vooral de analyse van een probleem en de top-down-ontwikkeling van een algoritme. Programmeertechnieken omvatten richtlijnen voor het beschrijven van een algoritme in een programmeertaal van hoog niveau het aanleren van verschillende programma- en gegevensstructuren en het gebruik van deze structuren bij het schrijven van een programma om zo een gestructureerd programma te verkrijgen .

De algemene opzet van dit werk is om op een geleidelijke manier de lezer vertrouwd te maken met een aantal structuren die in vele talen van hoog niveau voorkomen. Dit wordt gedaan via uitgebreide besprekingen van de verschillende gebruikte concepten en kleine voorbeelden. Vier hoofdstukken zijn gewijd aan toepassingen en uitgewerkte voorbeelden van de analyse en de gestructureerde opbouw van een algoritme. Aan het einde van de meeste hoofdstukken is een lijst met opgaven opgenomen.

Het is de bedoeling dat dit boek (met uitzondering van de capita selecta) leesbaar is voor iedereen op hoger secundair onderwijsniveau zonder enige voorkennis van informatica, wiskunde, Iogica of bedrijfskunde.

Men kan het boek indelen in vier delen.

- Het eerste hoofdstuk vormt een inleiding tot het gebruik van de computer in het algemeen en tot het programmeren in het bijzonder

- Hoofdstukken 2 tot en met 8 leggen de eerste noodzakelijke programmastructuren uit. Na hoofdstuk 8 beschikt de lezer reeds over voldoende kennis om vrij eenvoudige programma s te schrijven .

- Hoofdstukken 9 tot en met 13 behandelen andere programmeerconcepten. Zij omvatten een aantal programmeertechnieken die zeer vaak voorkomen.

- In de laatste drie hoofdstukken komen gevorderde technieken aan bod.

De capita selecta zijn kleine secties verspreid over het gehele boek die onafhankelijk van de rest van de tekst theoretische en meer gespecialiseerde aspecten bespreken. zodat het boek ook bruikbaar wordt als leidraad voor een inleidende cursus programmeren in het hoger onderwijs Bij een eerste lezing raden we de lezer aan de capita selecta over te slaan. Bij een diepere studie zullen ze aan de geïnteresseerde lezer een inzicht geven in de theoretische grondslagen van programma-analyse en programmaverificatie.

Als programmeertaal voor dit boek kozen wij Pascal. Enerzijds gaan bijna alle onderwijsspecialisten akkoord met de degelijkheid van Pascal als programmeertaal om kennis te maken met de meest fundamentele programmeertechnieken en anderzijds is Pascal een veel gebruikte taal bij microcomputers.

Bij de verdeling van de onderwerpen over de verschillende hoofdstukken is in zekere mate concentrisch gewerkt. De belangrijkste gegevenstypes worden behandeld in de hoofdstukken 3. 4 en 9 de belangrijkste opdrachten in de hoofdstukken 3 4 en 10. In de hoofdstukken 3 en 4 worden de behandelde onderwerpen beperkt tot het noodzakelijke om zinvolle programma s te kunnen schrijven Zo wordt het type der reële getallen hier nog niet besproken en beperken wij ons ook tot een herhalingsopdracht nl. de while-opdracht. Het begrip tabel echter komt wel in die hoofdstukken aan bod omdat wij het fundamenteel vinden.

De begrippen functie en procedure worden reeds vroeg nl. in hoofdstuk 6. ingevoerd omdat wij menen dat een programma van enige omvang slechts goed gestructureerd kan worden opgebouwd mits functies en procedures worden gebruikt.

Bij de opgaven werden moeilijke oefeningen aangeduid met * en zeer moeilijke met ~ Typisch wiskundige opgaven dragen de vermelding w en meer administratief gerichte opgaven a.


De oplossingen van de oefeningen kunnen worden verkregen bij prof. dr. J Paredaens. Departement Wiskunde en Informatica Universitaire Instelling Antwerpen Universiteitsplein 1, B-2610 Wilrijk België.

Tenslotte willen we P. de Bra, A de Decker, J. Depauw, P. de Witte, E. Verhulst en R. Verraedt bedanken voor het lezen van de tekst voor hun interessante suggesties en voor hun hulp bij de lay-out van de programma s.

Bij de derde druk

In deze derde druk zijn een aantal grondige wijzigingen aangebracht Door de grote verspreiding van microcomputers en Pascal-programmeeromgevingen voor microcomputers leek het ons noodzakelijk af te stappen van het uitsluitend gebruik van Standaard Pascal. In deze herziene uitgave wordt ook Turbo Pascal van Borland Inc.. behandeld.

Het boek wordt nu ook bruikbaar voor de lezer die over deze Pascal-versie beschikt maar blijft eveneens geschikt voor de gebruiker van Standaard Pascal.

De klemtoon blijft in dit werk liggen op leren programmeren . Of dat nu aan de hand van Standaard Pascal of van Turbo Pascal gebeurt is uiteindelijk minder essentieel.

We behandelen de volledige syntaxis van Standaard Pascal. Van Turbo Pascal wordt een aantal typische mogelijkheden belicht. zoals het gebruik van strings en opdrachten die we kunnen gebruiken om menu s en resultaten overzichtelijk op het scherm te krijgen. Een aantal technische details blijft achterwege. We hebben hier een bewuste keuze gemaakt omdat we menen dat de lezer eerst de algemene principes van programmeren moet beheersen voor alle details van een implementatie te gebruiken.

De meeste programmavoorbeelden werken zowel in Turbo Pascal als in Standaard Pascal. Als er toch verschillen zijn werd de Turbo Pascal-versie gegeven en werd vermeld welke details moeten worden gewijzigd voor Standaard Pascal. Op enkele uitzonderlijke plaatsen geven we een programmaversie die uitsluitend in Standaard Pascal werkt en dat is dan ook duidelijk aangegeven in de commentaar in het begin van het programma.

Deze derde druk is aangepast aan ISO Pascal en aan Turbo Pascal tot en met versie 4.0. Alle voorbeelden werken onder Turbo Pascal 4 0 uitzonderingen hierop worden vermeld. Soms zijn kleine wijzigingen nodig om ze onder Turbo Pascal 3.0 te laten werken.

Naast een herschikking van de vroegere hoofdstukken 1 tot 5. nu hoofdstukken 1 tot 4 werd een hoofdstuk toegevoegd over de Turbo Pascal-omgeving en is er ook een hoofdstuk met nieuwe toepassingen bijgekomen.

Deze nieuwe toepassingen leggen de nadruk op het gebruik van het scherm en het schrijven van interactieve programma's. Tenslotte is er in hoofdstuk 11 een voorbeeld uit de fysica opgenomen en worden er in de opgaven enkele ideeën gegeven voor toepassingen uit andere domeinen van de wetenschappen.

Wij danken Karine van Lathem Eric Lambrichts en Hilde Olivie voor hun bijdrage aan de realisatie van de derde druk.


Leren programmeren met Pascal & Turbo Pascal: Catalogustekst

Een praktische én theoretische inleiding in het 'leren programmeren met Pascal'. Waar nodig, behandelt dit boek de extra faciliteiten van Turbo-Pascal. Naast het praktisch gebruik van de computer krijgt ook de meer theoretische kant van Pascal aandacht, door een behandeling van het algoritmisch denken in het algemeen en een beschrijving van programmatechnieken in het bijzonder. Het boek behandelt een aantal structuren die in veel talen van hoog niveau voorkomen. Door het behandelen van verschillende concepten en voorbeelden en door het grote aantal opdrachten leert men goed en effectief te programmeren in Pascal.

1988, 3e druk,

296 pagina's, f 69,50

ISBN 90 207 1670 0


Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Informatieplanning;

puzzelen met beleid en plan

Hopstaken, B. & Kranendonk, A.

ISBN 90 207 2047 3

NUGI 852

Prijs: fl. 89,50 / BEF. 2.148,-

Omvang: 416 pagina's

Geïllustreerd


Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Voorwoord

De informatiekundige literatuur kent zo haar eigen trendlijnen. Management informatiesystemen, beslissingsondersteunende systemen, kantoorautomatisering, enzovoort, zijn alle voorbeelden van modieus getinte onderwerpen die korte of lange tijd in het brandpunt van de belangstelling hebben gestaan. De laatste jaren is aan die reeks van onderwerpen informatiebeleid en -planning toegevoegd. Tal van artikelen en boeken zijn over dit onderwerp in zowel binnen- als buitenland verschenen. Vraag is dan uiteraard: wie heeft op dit gebied nog iets nieuws te bieden?

Dit boek 'Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan' heeft iets nieuws, iets verfrissends. Het laat de complexiteit van de materie zien door stelselmatig van invalshoek te veranderen. Het blijft niet steken in een eenzijdige benadering van 'zo is het' of 'zo zou het moeten', integendeel. Voortdurend wordt stuivertje gewisseld, waardoor de vele facetten van informatiebeleid en -planning als het ware zichtbaar en transparant worden: het boek toont het spanningsveld tussen rationeel en emotioneel, tussen denken en doen, tussen abstraheren en concretiseren, tussen ontwerpen en ontwikkelen, tussen leren en toepassen. Dat vind ik de grote kracht van dit boek en het verfrissende ten opzichte van tal van andere publikaties over dit onderwerp. Ik denk dat dit met name hen zal aanspreken die daadwerkelijk in de praktijk ervaren hebben hoe moeilijk het maken van een goed informatiebeleid en -plan is. Maar ook voor studenten en nieuwelingen op dit terrein geeft het boek een duidelijk kader om kennis te maken met dit weerbarstige onderwerp. Een ieder wens ik hetzelfde leesplezier toe als ik heb ervaren bij het doornemen van het manuscript. Ik heb grote bewondering voor auteurs die met recht de titel eclectisch acrobaat verdienen en uit dien hoofde de juiste accenten met de juiste nuance op de juiste plaats leggen.

Prof.dr. T.M.A. Bemelmans RI

Ten geleide

Over dit boek

Dit boek gaat over informatieplanning in organisaties. Daarbij hebben we gekozen voor een managementbenadering. De wijze waarop managers als 'schipper (m/v)' van 'hun' organisatie inhoud en vorm geven aan informatieplanning is in onze optiek een balanceren tussen twee spanningsvelden die inherent zijn aan elk proces van organiseren.

Het eerste spanningsveld heeft te maken met de relatie tussen de organisatie en haar omgeving, de samenleving in de breedste zin van het woord. In de samenleving zijn er heersende opvattingen, normen en waarden over onder andere technologie, het gebruik van informatie, de kwaliteit en kwantiteit van het werk. Het handhaven of vergroten van de werkgelegenheid en het beschermen van de persoonlijke levenssfeer van mensen zijn hiervan twee actuele voorbeelden. Vanuit deze normen en waarden, die bovendien tijd- en plaatsgebonden zijn, worden eisen gesteld aan organisaties, leef- en arbeidsgemeenschappen van mensen. Deze eisen kunnen voor een deel strijdig zijn met de 'organisatiebelangen', bijvoorbeeld het bevorderen van de werkgelegenheid in de regio versus het verhogen van de winstgevendheid door (personeels)kostenreductie.

Het tweede spanningsveld heeft betrekking op de relatie tussen de organisatie als leef- en arbeidsgemeenschap en het individu met al zijn/haar rollen (werker, belangenbehartiger,..). Ook in deze relatie kunnen conflicterende belangen optreden. Zo kan het automatiseren van routinematig werk vanuit het organisatiebelang wenselijk zijn; het is maar zeer de vraag of het individu in kwestie dat ook zo ervaart.

De wijze waarop het management de hardheid en beïnvloedbaarheid van deze conflicterende eisen percipieert, oog hebbend voor wat 'maakbaar' en wat 'haalbaar' is, steeds opnieuw kiezend uit de vele theorieën, methoden en specialismen, geeft een belangrijke richting aan het managementgedrag, juist óók bij informatieplanning. Voor ons is informatieplanning een actief, continu en bewust zoeken naar een dynamisch omgaan met die schijnbare strijdigheden. Dit 'puzzelen' is de grondhouding van waaruit wij dit boek hebben geschreven.

Na het verschijnen van de eerste druk

Na het verschijnen van de eerste druk van dit 'Puzzelboek' hebben wij als volgende stap op ons 'migratiepad' twee jaar besteed aan een gezamenlijk promotietraject, dat met succes in december 1989 aan de Rijksuniversiteit te Leiden werd afgesloten. Onze promotoren waren prof.dr. J.T. Allegro en prof.dr. T.M.A. Bemelmans. Het overdraagbare produkt van dat traject, de handelseditie van ons proefschrift 'Informatieplanning in tweevoud', is in januari 1990 verschenen in dezelfde reeks als dit 'Puzzelboek'. In het proefschrift, het 'Tweevoudboek', hebben wij langs twee lijnen het fenomeen 'informatieplanning' verder verkend: wetenschappelijke reflectie en praktijkervaringen.

De wetenschappelijke reflectie hebben we tot uiting gebracht door de kern van onze visie op en aanpak van informatieplanning samen te vatten in 'kernbegrippen' en 'praktijkmodellen' en deze vervolgens theoretisch te verankeren.

De praktijkervaringen hebben we geschetst in vier cases uit onze eigen adviespraktijk, gevolgd door de ontstaansgeschiedenis van een 'praktijkinstrument' voor de diagnose (intake en situatie-analyse) bij informatieplanning. Het uiteindelijke instrument is als bijlage in het 'Tweevoudboek' opgenomen.

Bij het verschijnen van de tweede druk

Voor de tweede, herziene druk van het onderhavige 'Puzzelboek' hebben we ons niet alleen laten inspireren door onze eigen ervaringen na de eerste druk, maar ook door de commentaren van anderen op ons werk en onze publikaties.

De belangrijkste wijzigingen in deze druk vatten wij hier indicatief samen.

De interne samenhang van de diverse onderdelen hebben we proberen te verduidelijken, zonder het 'puzzelkarakter' te willen verliezen.

Van onze 'praktijkmodellen' hebben we het 'ovaal' (mensen, activiteiten, middelen) uitgebreid tot de 'ster' (mensen, markten, activiteiten, middelen: gegevens, technische middelen, organisatorische inrichting, methoden en financiën).

Duidelijker dan in de eerste druk schetsen we twee hoofdaanpakken van informatieplanning:

- optimalisatie, gericht op het verbeteren van doelmatigheid en doeltreffendheid;

- innovatie, gericht op het verbeteren van de interne communicatie, de flexibiliteit van het primaire proces en de concurrentiepositie.

We onderscheiden thans vier inhoudelijke (groepen) resultaten van informatieplanning: de diagnose, de modellen van de huidige situatie en de gewenste situatie (inclusief migratie), het beleid met betrekking tot de gewenste situatie en het realisatietraject en ten slotte het actiegerichte projectenplan.

Voor de beschrijving van de diagnose (intake en situatie-analyse) hebben we op hoofdlijnen de betreffende bijlage van het 'Tweevoudboek' gevolgd. Voor wat betreft de procedurele aspecten van informatieplanning hebben we nadrukkelijker de diverse keuzemogelijkheden of scenario's beschreven.

Dat er nu een tweede, herziene druk van dit boek is, geeft aan dat wij als schrijversduo dit 'puzzelen met informatieplanning' met vele lezers delen. Van die velen willen we er vier met name noemen die zich hebben ontpopt als schrijvers die, elk in zijn vakgebied, op basis van ons 'Puzzelboek' en 'Tweevoudboek' een eigen, volgende stap zetten - en daardoor op hun beurt ons weer inspireren. Twee zijn collega-adviseurs: ir. S.M. Argelo, senior consultant van Origin/lnternational - Business Consultants, Eindhoven, en H.J. Boterman MIM, commercieel manager bij BSO/Advies Utrecht BV, Utrecht. Zij zijn de auteurs van een 'praktijkgids informatieplanning' die een opbrengstgerichte leidraad is voor alle 'praktikanten' van informatieplanning en hen die dat willen worden. Twee zijn HEAO-docenten: drs. J.H. Coumou, HEAO Breda, ing. A.M.P. Kloet, HEAO Breda. Zij zijn de auteurs van een 'werkboek informatieplanning', dat een onderwijsgerichte leidraad is voor alle studenten (en hun docenten) die zich bezighouden met dit onderwerp. Beide 'belendende' boeken zullen volgens planning tegelijk met deze tweede druk verschijnen.

Dankwoord

Velen zijn wij dank verschuldigd voor dit boek en/of deze nieuwe druk. De belangrijksten zijn: Bram Abels, Jacques Allegro, Sikko Argelo, Jaap Bakker, Theo Bemelmans, Liesbeth Bonants, Jan Boterman, Wessel Ganzevoort, Otto Goedhart, Andries Harshagen, Paul Laagland, Henry Mentink, Steven Olthof, Wout van der Poel, Frans Schoot Uiterkamp, Dezso Sonnenfeld en Theo Uijttenboogaart. Maar onze grootste dank betreft onze cliënten, die een bron waren voor onze concepten en de mogelijkheden boden deze toe te passen.

's-Hertogenbosch & Soestdijk, september 1990


Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Inhoud (volledig)

DEEL 1 Wat is er aan de hand?

1 PROLOOG

1.1 Informatieplanning: oplossing en probleem

1.2 Denkkader, definities en centrale vragen

1.3 Leerdoel, doelgroep en functie van dit boek

1.4 Structuur en vormgeving

1.5 Reacties

2 INZICHT IN UITDAGINGEN

2.1 Leerdoel en opzet

2.2 Uitdagingen tot verandering

2.3 Dimensies aan uitdagingen

2.4 Uitdagingen en uitgedaagden

2.5 Mogelijkheden van een aanpak

3 UITZICHT OP INFORMATIEPLANNING

3.1 Leerdoel en opzet

3.2 Grondhoudingen en alternatieven

3.3 Inhoud en vormgeving informatieplanning

3.4 Visie op informatieplanning: ontwerpen

3.5 Visie op informatieplanning: ontwikkelen

3.6 Dilemma en oplossing: dialectiek

DEEL 2 Inhoudelijke aspecten: waarover gaat informatieplanning?

4 DIAGNOSE VOORBEREIDING EN SITUATIE-ANALYSE

4.1 Leerdoel en opzet

4.2 Zicht op de voorbereiding

4.3 Zicht op de situatie-analyse

4.4 Motieven voor en tegen IP

4.5 (On)mogelijkheden

4.6 Reikwijdte van IP

4.7 Trends in relatie tot IP

4.8 Kritieke succesfactoren voor IP

4.9 Traject en resultaat van IP

5 MODEL HUIDIGE SITUATIE

5.1 Leerdoel en opzet

5.2 Modellen: soorten en nut

5.3 Mensen

5.4 Markten

5.5 Activiteiten

5.6 Gegevens

5.7 Technische middelen

5.8 Organisatorische inrichting

5.9 Methoden

5. 10 Financien

5.11 Sterkte-zwakte-analyse

6 BELEID GEWENSTE SITUATIE

6.1 Leerdoel en opzet

6.2 Visie op ondernemen en beshlren

6.3 Doelstellingen informatiehuishouding

6.4 Bijdragen informatietechnologie

6.5 Architectuur toepassingen

6.6 Organisatorische inrichting

6.7 Infrastructuur informatiehuishouding

7 MODEL GEWENSTE SITUATIE EN MIGRATIE

7.1 Leerdoel en opzet

7.2 Specificatie visie op ondernemen en besturen

7.3 Specificatie doelstellingen informatiehuishouding

7.4 Specificatie bijdragen informatietechnologie

7.5 Specificatie architectuur toepassingen

7.6 Specificatie organisatorische inrichting

7.7 Specificatie infrastructuur informatiehuishouding

7.8 Veranderingsanalyse

8. BELEID REALISATIETRAJECT

8.1 Leerdoel en opzet

8.2 Visie op realisatie

8.3 Keuzecriteria projectselectie

8.4 Methoden

8.5 Organisatorische inrichting

9. PROJECTENPLAN

9.1 I.eerdoel en opzet

9.2 Prioriteitstelling

9.3 Projectdefinities

9.4 Planweg

9.5 Prognose

DEEL 3 Procedurele aspecten: hoe pakken we informatieplanning aan?

10. EEN MANAGEMENTAANPAK

10.1 Leerdoel en opzet

10.2 De managementaanpak in hoofdlijnen

10.3 Cyclus 1: voorbereiding en situatie-analyse

10.4 Cyclus 2: beleid gewenste situatie en model huidige situatie

10.5 Cyclus 3: beleid realisatietraject en model gewenste situatie

10.6 Cyclus 4: projectenplan

10.7 Scenario's

DEEL 4 Procesmatige aspecten: wat speelt er bij informatieplanning?

11. COMMUNICATIE

11.1 Leerdoel en opzet

11.2 Kijken naar communicatie

11.3 Organisatie van de communicatie

11.4 Communicatie-interventie door informatieplanning

12. CULTUUR

12.1 Leerdoel en opzet

12.2 Kijken naar cultuur

12.3 Cultuur bij informatieplanning

12.4 Cultuurinterventie door informatieplanning

DEEL 5 Management: een cyclus

13. EVALUATIE EN BIJSTELLING

13.1 Leerdoel en opzet

13.2 Evaluatie en bijstelling: de eerste lus

13.3 Evaluatie en bijstelling: de tweede lus

13.4 Evaluatie en bijstelling: de derde lus

DEEL 6 Epiloog en bijlagen

14. EPILOOG: DE PROLOOG VAN UW PRAKTIJK, LEZER

14.1 Informatieplanning: puzzelen met denken en doen

14.2 Informatieplanning en informatiehuishouding

14.3 Informatieplanning: uitdaging en aanpak

14.4 Informatieplanning: puzzelen met ontwerpen en ontwikkelen

1. PROLOOG

1.1 Informatieplanning: onze uitdaging en een mogelijke aanpak

BIJLAGEN

A. Definities

B. Literatuur

C. Over de auteurs

D. Register

E. Reactieformulier voor de lezer


Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Inhoud (beknopt)

DEEL 1 Wat is er aan de hand?

1 PROLOOG

2 INZICHT IN UITDAGINGEN

3 UITZICHT OP INFORMATIEPLANNING

DEEL 2 Inhoudelijde aspecten: waarover gaat informatieplanning?

4 DIAGNOSE VOORBEREIDING EN SITUATIE-ANALYSE

5 MODEL HUIDIGE SITUATIE

6 BELEID GEWENSTE SITUATIE

7 MODEL GEWENSTE SITUATIE EN MIGRATIE

8. BELEID REALISATIETRAJECT

9. PROJECTENPLAN

DEEL 3 Procedurele aspecten: hoe pakken we informatieplanning aan?

10. EEN MANAGEMENTAANPAK

DEEL 4 Procesmatige aspecten: wat speelt er bij informatieplanning?

11. COMMUNICATIE

12. CULTUUR

13. EVALUATIE EN BIJSTELLING

DEEL 6 Epiloog en bijlagen

14. EPILOOG: DE PROLOOG VAN UW PRAKTIJK, LEZER

1. PROLOOG

BIJLAGEN


Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Catalogustekst

Dit populaire boek is bestemd voor eenieder die, nu of in de toekomst, betrokken is bij informatieplanning. De uitgave benadert zowel de organisatiekundige als de informatiekundige aspecten van informatieplanning. Opzet en vormgeving in het boek zijn uniek: theorie en toepassing/praktijk worden letterlijk naast elkaar behandeld! Het boek geeft inzicht in de wijze waarop informatieplanning in een onderneming georganiseerd kan worden en hoe beleid en plan de afstemming krijgen met de overige managementinstrumenten.

Het Werkboek is in samenwerking met het HOI ontwikkeld en heeft tot doel studenten zo realistisch mogelijk te laten werken met het onderwerp informatieplanning.

LEERBOEK, 2e druk,

1991, 416 pagina's, f 89,50

ISBN 90 207 2047 3


Werkboek informatieplanning; puzzelen met beleid en plan

Werkboek informatieplanning;

puzzelen met beleid en plan - werkboek

Coumou, C.J.

ISBN 90 207 2048 1

Prijs: fl. 36,75 / BEF. 882,-

Omvang/160 pagina's

Geïllustreerd


Werkboek informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Inhoud

Voorwoord

Ten geleide

Inleiding

1 Werkwijze informatieplanning

2 Communicatie en cultuur

3 Situatie-analyse

4 Intake

5. Evaluatie huidige situatie

6 Informatiebeleid

7 Gewenste situatie

8 Realisatiebeleid

9 Actieplan

10 Epiloog

Bijlage A: Aanvllllende vragen

Bijlage B: Case Couberg

Bijlage C: Werkcase Oosterwerk


Werkboek informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Voorwoord

Werkboeken, leerboeken, kookboeken en leesboeken hebben minstens een eigenschap gemeen: ze werken, leren, koken en lezen niet zelf, maar bieden mensen hulp bij de genoemde activiteiten. Dit werkboek biedt naar onze mening waardevolle hulp in onderwijssituaties bij het werken aan en leren over informatieplanning: het vormen van beleidsuitgangspunten, modellen en actieplannen met betrekking tot de informatiehuishouding (of informatie-ecologie) van organisaties.

Wij, als adviseurs op onder andere het terrein van informatieplanning, ervaren daarin telkens weer het spanningsveld tussen het abstracte conceptualiseren bij beleids-, model- en actieplanvorming en het concrete ervaren van de organisatie en haar informatiehuishouding van alledag.

Verder ervaren we bij ons streven naar blijvende verbeteringen bij onze relaties het door ons zo genoemde ontwerp-ontwikkel-dilemma. Dit dilemma is een keuze-die-geen-keuze-is tussen de in wezen voorspelbare 'maakbaarheid van organisaties en tegelijkertijd de in wezen onvoorspelbare 'groeibaarheid' daarvan.

Daarom is ons vak, organisatie- en informatiekunde, enerzijds een herhaalbaar 'kunstje. Vanwege het generieke in alle organisaties zijn vooral kookboeken ons tot hulp. 'Men neme...' en als men de recepten tot het einde volgt, komt alles goed.

Anderzijds is deze kunde een 'kunst'. Vanwege het specifieke en unieke karakter van elke organisatie zijn vooral leesboeken met praktijkverhalen ons tot hulp. 'Er was eens...' en als men de cases tot het einde volgt, komt alles goed.

Daarbij ervaren we onze beperkingen bij de 'leerbaarheid' van het vak: het overdragen van onze kennis en ervaring aan anderen, die deze kennis nog niet hebben en deze ervaring niet meer kunnen meewegen.

De auteurs van dit werkboek delen onze worsteling bij het wederzijds afstemmen van abstracte theorie en concrete praktijk, bij het oog hebben voor enerzijds de gedetermineerdheid van de organisatie als 'ding' en anderzijds de keuzevrijheid van de organisatie als 'levend wezen'. Hun werkboek is daarom zowel theoretisch als praktisch, zowel kookboek als leesboek. Zij hebben als docenten-die-soms-adviseur-zijn, bij uitstek kennis van en ervaring in de 'leerbaarheid' van het vak; iets waarin wij, adviseurs-die-soms-docent-zijn, onze eigen begrenzingen moeten erkennen. Hun kennis en ervaring blijken uit het onderhavige werkboek een boek waarvoor wij de auteurs erkentelijk zijn, een boek waarvan wij hopen en verwachten dat het een waardevolle hulp is bij het werken aan en leren over informatieplanning. Kortom... dit is een boek om te gebruiken!

15 oktober 1991,

's-Hertogenbosch & Soestdijk,

Dr. Boudewijn Hopstaken Rl & Dr. Aad Kranendonk RA


Dit werkboek is samengesteld als aanvulling op het zogenaamde "puzzelboek":

INFORMATIEPLANNING; puzzelen met beleid en plan

Boudewijn Hopstaken en Aad Kranendonk

2e herziene druk

Kluwer Bedrijfswetenschappen/Stenfert Kroese Uitgevers Deventer 1991.

Dit werkboek is in eerste instantie, vanuit de ervaring van de auteurs, opgezet als een cursus voor HEAO-studenten. De opzet is echter zodanig dat dit werkboek ook voor anderen bruikbaar is.

Informatieplanning is voor ons iets dat het management in organisaties zelf moet doen. Deskundigen kunnen daarbij alleen ondersteunend optreden. Wij willen deze werkwijze typeren als Define-ltYourself", immers: management van een organisatie is te belangrijk om aan deskundigen/adviseurs overgelaten te worden.

We veronderstellen dat de gebruikers van dit boek vertrouwd zijn met informatiekunde en meer in het bijzonder met systeemontwikkeling en de daarbij behorende gegevens- en procesanalyse. Gebruik van dit boek t.b.v. zelfstudie sluiten we niet uit, maar voor het uitvoeren van de opdrachten zijn discussies en bespreking van de resultaten met anderen, begeleid door een ervaren deskundige, eigenlijk onmisbaar.

Voor dit werkboek is gebruik gemaakt van cursusmateriaal van de HBO-workshop "Sturen met informatieplanning door Boudewijn Hopstaken en Aad Kranendonk. \/an ons zelf zijn de concretisering voor het onderwijs, de cases en de uitwerking.

Voor docenten is een handleiding beschikbaar met daarin studie-aanwijzingen, aanvullende vragen en opdrachten, alsmede procesgegevens en een uitwerking van de werk-case. Deze handleiding is bij de auteurs verkrijgbaar.

De auteurs van het "puzzelboek" bedanken wij in het bijzonder voor hun inspiratie en commentaar. Daarnaast bedanken wij R. Bloothoofd die door zijn inbreng in discussies mede het concept van dit werkboek bepaald heeft. Verder zijn w ij dank verschuldigd aan medewerkers van enkele bedrijven die met hun praktijkervaring geholpen hebben de cases te construeren, in het bijzonder A. van Brunschot.

De bedrijfssituaties in dit werkboek zijn door de auteurs samengesteld uit hun ervaringen bij een veelheid van organisaties en hebben geen overeenkomst met enig bedrijf of organisatie.

September 1991, Joop Coumou en Toon Kloet


Werkboek informatieplanning; puzzelen met beleid en plan: Catalogustekst

Dit populaire boek is bestemd voor eenieder die, nu of in de toekomst, betrokken is bij informatieplanning. De uitgave benadert zowel de organisatiekundige als de informatiekundige aspecten van informatieplanning. Opzet en vormgeving in het boek zijn uniek: theorie en toepassing/praktijk worden letterlijk naast elkaar behandeld! Het boek geeft inzicht in de wijze waarop informatieplanning in een onderneming georganiseerd kan worden en hoe beleid en plan de afstemming krijgen met de overige managementinstrumenten.

Het Werkboek is in samenwerking met het HOI ontwikkeld en heeft tot doel studenten zo realistisch mogelijk te laten werken met het onderwerp informatieplanning.

WERKBOEK/ drs. J. Coumou, ing. A.M.P. Kloet

1991, 160 pagina's, f 36,75

ISBN 90 207 2048 1


Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen

Praktijkboek informatieplanning; opbrengsten en werkwijzen

Praktijkboek informatieplanning;

opbrengsten en werkwijzen

Argelo, S.M.

ISBN 90 207 2055 4

NUGI 852

Prijs: fl. 87,50 / BEF. 2.100

Omvang: 392 pagina's,

Geïllustreerd


Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen: Ten geleide

Praktijkboek informatieplanning; opbrengsten en werkwijzen: Ten geleide

Dit boek is een doe-boek. De hoofdmoot bestaat uit deel B: Opbrengsten. Verder zijn er de delen A: Concepten, C: Ervaringen en D: Technieken.

Met opbrengsten bedoelen we al hetgeen als leesbaar of 'bekijkbaar' resultaat van informatieplanning op tafel dient te komen, doorgaans in de vorm van teksten en diagrammen. De feitelijke resultaten van informatieplanning zijn ruimer; daarop komen we later terug.

Met ervaringen bedoelen we aan de adviespraktijk van auteurs of hun collega's ontleende verhalen over informatieplanning. Elk van de beschreven informatieplanningtrajecten kan, afhankelijk van de opdracht, wederom worden doorlopen. Daarbij worden de fouten, gemaakt in de door ons geboekstaafde ervaringen, hopelijk vermeden.

Met technieken bedoelen we de overdraagbare vaardigheden waarover de informatieplanner moet beschikken om aan het werk vorm en inhoud te geven. Daarvoor steunen we hoofdzakelijk op verwijzingen naar andere boeken

Deze praktijkhandleiding is geen wetenschappelijk werk. Dat wil zeggen dat de erin beschreven concepten niet in dit boek zelf worden onderbouwd. Voor een wetenschappelijke basis wordt voornamelijk verwezen naar het boek 'Informatieplanning in tweevoud' van Hopstaken en Kranendonk.

Waarschijnlijk zal niemand de delen B, C en D in een ruk lezen. De gebruiker van dit praktijkboek zal relevante hoofdstukken uit die delen raadplegen op het moment dat ze te pas komen in een traject van informatieplanning waaraan die gebruiker actief bijdraagt of leiding geeft.

Wel hopen we dat de lezer, alvorens dit boek in de praktijk te gaan toepassen, bereid is kennis te nemen van de in deel A beschreven concepten. We menen dat dit een noodzakelijke voorwaarde is voor effectieve toepassing van de in dit handboek beschreven aanpak. We zouden ons kunnen voorstellen dat in het kader van een vooronderzoek, alvorens te beginnen met de eigenlijke informatieplanning, daarvoor een geschikt moment kan worden gevonden, bijvoorbeeld in een workshop waarin de aftrap wordt gegeven. De actief betrokkenen (informatiegebruikers algemeen management, informatiemanagement, adviseur) zullen zich onder meer bezighouden met het vergaren van kennis. Die kennis zal betrekking hebben op de organisatie waarvoor een informatieplan moet worden opgesteld, maar ook op de gekozen aanpak. Als de keuze op deze handleiding is gevallen, dan is zo'n workshop-achtige situatie de aangewezen gelegenheid om deel A te lezen en met elkaar te bespreken.

We herhalen echter dat het gaat om het gebruik, in de praktijk, van de delen B, C en D. We hebben daarom ons best gedaan deel A zo kort mogelijk te houden.

We willen duidelijk maken waarom we denken dat er aan dit boek behoefte bestaat. De tot nu toe verschenen handboeken op dit terrein lijken te zijn geschreven voor de informaticaprofessional. Technieken die eigenlijk bedoeld zijn voor de bouw van informatiesystemen worden geschikt geacht voor informatieplanning. De informaticaprofessional past die technieken toe op basis van interviews met materiedeskundigen (managers en systeemgebruikers) die de nodige input moeten verschaffen. Vervolgens stelt de professional zelf het informatieplan op. In die werkwijze geloven we niet.

Het is onze stellige overtuiging dat informatieplanning een managementtaak is, die met organisatiekundige, informatiekundige en gedragswetenschappelijke kennis en vaardigheden moet worden ondersteund, maar met informatica (de know-how om systemen voor formele gegevensbewerking te bouwen) weinig te maken heeft. De bij die taak te gebruiken handleiding zal dus leesbaar moeten zijn voor elke leidinggever of medewerker die zich verantwoordelijk voelt voor de informatieverzorging in zijn/haar organisatie, en niet alleen voor professionals op het gebied van elektronische gegevensbewerking.

Dit betekent dat de beide auteurs, alvorens met het schrijven van dit handboek te beginnen, zich hebben voorgenomen om informaticajargon achterwege te laten. Informatieplanning is een dicht bij de werkelijkheid liggende activiteit, die het heel goed zonder al die nogal abstracte informaticabegrippen kan stellen. In het algemeen hebben we bij het schrijven een hoge prioriteit gegeven aan het handhaven van zo groot mogelijke leesbaarheid voor niet-specialisten. Waar we desondanks hindernissen hebben opgeworpen, hopen we dat de begrippenlijst (appendix 1) uitkomst biedt.

Afkortingen

Geheel in de geest van het bovenstaande hebben we het gebruik van afkortingen tot een minimum beperkt. Reeds hier willen we de lezer attenderen op twee uitzonderingen: de begrippen informatietechnologie en informatieplanning worden afgekort tot respectievelijk IT en IP. Omdat deze woorden zeer vaak voorkomen, moest hier de zinsverkorting prevaleren.

Literatuur

Voor de literatuurlijst wordt verwezen naar appendix 2.


Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen: Inhoud (volledig)

Praktijkboek informatieplanning; opbrengsten en werkwijzen: Inhoud (volledig)

Voorzichtig!

Ten geleide

Verantwoording

De auteurs

Deel A: Concepten

Informatieverzorging: een begripsbepaling

Informatieplanning: een begripsbepaling

Maken en groeien

Beleidsgebieden in wisselwerking

Visie op organisaties en hun informatieverzorging

Visie op leren en besturen

Orientatie op de methode voor informatieplanning

Visie op de opbrengsten van informatieplanning

Visie op de organisatie van informatieplanning

Visie op het realisatietraject

DEEL B: Opbrengsten

1 Contract

1.1 Probleemstelling van de opdrachtgever

1.2 Standpunt over de relevantie van informatieplanning

1.3 Inzicht in de beschikbare expertise

1.4 Afspraken over toegang tot bedrijfsinformatie

1.5 Doelstelling van het toepasbaarheidsonderzoek

1.6 Plan voor het toepasbaarheidsonderzoek

2 Toepasbaarheid van informatieplanning

2.1 Motieven voor informatieplanning

2.2 Contingentiefactoren

2.3 Trends in de informatieverzorging en IT

2.4 Reikwijdte van het informatiebeleid

2.5 Besluit over voortzetting van IP

3 Plan voor informatieplanning

3.1 Selectie van IP-opbrengsten

3.2 Mensen en middelen voor IP

3.3 Activiteitenplan voor IP

4 Beschrijving van het positiebepalende beleid

4.1 Markten, produkten en processen

4.2 Mensen en middelen

4.3 Sterkten/zwakten, kansen/bedreigingen

4.4 Kritieke succesfactoren

4.5 Coördinatiemechanismen

4.6 Taakstelling van de informatieverzorging

4.7 Organisatie van de informatieverzorging

5 Beschrijving van het transitiebeleid

5.1 Visie op veranderingen

5.2 Randvoorwaarden voor veranderingen

5.3 Werk- en besturingsmethoden van projecten

5.4 Keuzecriteria voor projectselectie

6 Model en evaluatie van de huidige informatieverzorging

6.1 Processtructuur

6.2 Organisatiestructuur

6.3 Bedrijfseconomisch overzicht van de middelen voor informatieverzorging

6.4 Inventarisatie van niet-gesystematiseerde informatie

6.5 Inventarisatie van informatiesystemen

6.6 Inventarisatie van de technische infrastruchlur

6.7 Relaties in het PRIsMA-huis

6.8 Oordeel over de informatieverzorging

7 Model van de informatievraag

7.1 Gegevensstromen

7.2 Interessegebieden

7.3 Relaties in het PlilsMA-huis

7.4 Informatiebehoeften

8 Model van de gewenste informatieverzorging

8.1 Processtructuur

8.2 Organisatiestructuur

8.3 Bedrijfseconomisch overzicht van de middelen

8.4 Indeling in plangebieden voor verdere IP

8.5 Mogelijk toekomstige informatiesystemen

8.6 Mogelijk toekomstige technische infrastructuur

8.7 Relaties in het PRIsMA-huis

8.8 Samenvatting van de verbeteringen

Actieprogramma

9.1 Planstructuur

9.2 Realisatietraject

9.3 Waarden en risico's

9.4 Projectdefinities

9.5 Lijst van korte-termijn-acties

Deel C: Ervaringen

1 Oriëntering

2 Conditionering

3 IP-programmering

4 Beleidsvorming

5 Stimulering

6 Doorlichting

7 Structurering

8 Inrichting

9 Activering

Deel D: Technieken

1 Interviewen

2 Groepsoverleg

2.1 Vergaderen

2.2 Brainstormen

2.3 Metaplansessies

2.4 Mindmapping

3 De kick-off workshop

4 Projektbesturing

5 Bedrijfsanalyse

5.1 Analyse van de omgeving en technologieën

5.2 Beheerscyclus

5.3 Sterkte/Zwakte analyse

5.4 Critical Succus Factor analyse

5.5 Procesanalyse en processtrukturering

5.6 Organisatieanalyse en coördinatiemechanismen

5.7 Bepaling van interessegebieden

6 Analyse van de informatieverzorging

6.1 Processen en organisatie

6.2 Informatiebehoeftenbepaling

6.3 Systeemwaardering

7 Matrix en clusteranalyse

7.1 Matrixanalyse

7.2 Clusteranalyse

8 Diagrammen

8.1 Activiteiten en gegevensstromen

8.2 Gegevensverzamelingen en applicatiesystemen

8.3 Technische infrastructuur

Appendices

1 Begrippenlijst

2 Literatuur

3 Behulpzame collega's


Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen: Ten geleide

Praktijkboek informatieplanning; opbrengsten en werkwijzen: Inhoud (beknopt)

Deel A: Concepten

DEEL B: Opbrengsten

Deel C: Ervaringen

Deel D: Technieken

6 Analyse van de informatieverzorging

Appendices


Praktijkboek informatieplanning, opbrengsten en werkwijzen: Catalogustekst

Praktijkboek informatieplanning; opbrengsten en werkwijzen: Catalogustekst

Veel organisaties zijn zó groot en complex geworden dat de totale informatieverzorging nauwelijks meer is te overzien. Informatieplanning wordt dan noodzakelijk. Met dit boek kan de toepasbaarheid van informatieplanning getoetst worden, nog voordat het  planningstraject wordt opgezet. Uitgangspunt is dat informatieplanning een managementtaak is, die met organisatie- en informatiekundige kennis en vaardigheden moet worden ondersteund. Het zwaartepunt in dit uitermate praktijkgerichte boek ligt op het opbrengstenaspect, ofwel het resultaat van alle inspanningen en investeringen in informatieplanning.

1991, 392 pagina's, f 87,50

ISBN 90 207 2055 4


Informatieplanning

Informatieplanning

Theeuwes, J.A.M.

ISBN 90 267 1119 0

NUGI 852

Prijs: fl. 58,25 / BEF. 1.398,-

Omvang: 150 pagina's

Geïllustreerd


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (volledig)

Voorwoord

1 Informatievoorziening, informatiebeleidsvorming en planning

1.1 Informatievoorziening

1.2 Informatiebeleidsvorming

1.3 Architectuur van de informatievoorziening.

1.3.1 Afbakening van systemen

1.3.2 Inventarisatie gemeenschappelijke gegevens

1.3.3 Technische infrastructuur

1.3.4 Coördinatiestructuur en personele structuur

1.4 Informatieprojecten

1.5 Typologie van planningactiviteiten

1.5.1 Planningniveau

1.5.2 Planninghorizon

1.5.3 Planningaspecten

1.5.4 De informatieplanningpiramide

1.6 Informatieplanning in de praktijk

1.6.1 Gebruik van methoden

1.6.2 Het proces van de informatieplanning

Literatuur

2. Het belang van een informatiestrategie en een informatieplan voor organisaties

2.1 Aanleidingen voor het maken van een informatieplan

2.2 Te bereiken doelen

2.3 Argumenten voor informatieplanning

2.3.1 Effectieve informatievoorziening voor het management

2.3.2 Communicatie

2.3.3 Informatietechnologie: nieuwe toepassingen

2.3.4 Informatiestrategie, bedrijfsstrategie en informatietechnologie

2.3.5 Efficiency van de informatievoorziening

2.3.6 Gevolgen van de automatisering voor het personeel

Literatuur

3. Methoden voor informatiestrategievorming

3.1 Informatiestrategie

3.1.1 Doelstellingen

3.1.2 Langs welke weg?

3.1.3 Organisatiebeleid

3.1.4 Financiële middelen

3.1.5 Opdeling in informatiegebieden

3.1.6 Rol van het management

3.2 Planningaspecten bij informatiestrategie

3.2.1 Afstemmingsaspect

3.2.2 Integratie-aspect

3.2.3 Ontwikkelingsaspect

3.2.4 Infrastructuuraspect

3.2.5 Organisatie-aspect

3.3 Methoden

3.3.1 Information Strategie Planning Framework (ISI'F)

3.3.2 Strategy Set Transformation (SST)

3.3.3 Information Strategy planning (ISP)

3.4 Evaluatie van de methoden voor informatie-strategieplanning

Literatuur

4. Methoden voor planning van de informatievoorziening

4.1 Historisch perspectief

4.2 Informatie-architectuurplanning

4.2.1 Afstemmingsaspect

4.2.2 Integratie-aspect

4.2.3 Ontwikkelingsaspect

4.2.4 Infrastructuuraspect

4.2.5 Organisatie-aspect

4.2.6 Samenhang tussen de aspecten van de architectuur

4.3 Methoden

4.3.1 Inleiding

4.3.2 Business Systems Panning (BSI')

4.3.3 Information Systems Study (ISS)

4.3.4 Planning and Requirements analysis for Information Systems, a Modelling Approach (PRISMA)

4.3.5 Strategic Data Planning (SDP)

4.4 Evaluatie van de methoden voor informatie-architectuur-planning

4.4.1 Afstemming

4.4.2 Integratie

4.4.3  Ontwikkeling en infrastructuur

4.4.4 Organisatie van de informatievoorziening

Literatuur

5. Methoden voor de planning van informatieprojecten

5.1 Automatiseringsprojecten

5.2 Planningaspecten

5.2.1 Afstemmingsaspect

5.2.2 Integratie-aspect

5.2.3 Ontwikkelingsaspect

5.2.4 Infrastructuuraspect.

5.2.5 Organisatie-aspect

5.3 Methoden

5.3.1 User Needs Survey (UNS)

5.3.2 Lange-Termijn Planning van de Automatiseringsfunctie (LPA)

5.3.3 System Development Methodology (SDM)

5.4 Evaluatie van de methoden voor planning van informatieprojecten

Literatuur

6. Selectie van methoden voor informatieplanning

6.1 Typologie van planningsituaties

6.2 Organisatiekarakteristieken

6.2 1 Produkten en diensten

6.2.2 Primaire bedrijfsprocessen

6.2.3 Besturing van bedrijfsprocessen

6.3 Karakteristieken van de informatievoorziening

6.3.1 Soorten informatiesystemen

6.3.2 Administratiesystemen en systemen voor kantoorprocessen

6.3.3 Rapporteringssystemen voor het management

6.3.4 Beslissingsondersteunende systemen en systemen voor ontwerp- en fabricageprocessen

6.3.5 Integratie van de informatievoorziening

6.4 Selectie van planningcomponenten

Literatuur

Achteraf beschouwd

Literatuuroverzicht

Trefwoordenregister


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1. Informatievoorziening, informatiebeleidsvorming en planning

2. Het belang van een informatiestrategie en een informatieplan voor organisaties

3. Methoden voor informatiestrategievorming

4. Methoden voor planning van de informatievoorziening

5. Methoden voor de planning van informatieprojecten

6. Selectie van methoden voor informatieplanning


Inleiding informatieverzorging: Voorwoord

De bedrijfsvoering in een organisatie kan veel profijt hebben van een goed functionerende informatievoorziening. Mede ten gevolge van de snelle ontwikkelingen in de informatietechnologie is het mogelijk op efficiënte wijze de planners, coördinatoren en uitvoerders van de bedrijfsprocessen van adequate informatie te voorzien. Om deze mogelijkheden ook daadwerkelijk te benutten zal de directie van een organisatie de informatievoorziening in de beleidsbepaling moeten betrekken en de ontwikkeling van informatiesystemen in de meerjarenplannen moeten opnemen. Wat deze planning van de informatievoorziening concreet inhoudt en van welke methoden men daarbij gebruik kan maken, wordt in dit boek behandeld. De grote diversiteit aan opvattingen en invalshoeken in de relevante literatuur over informatieplanning is in dit boek systematisch geordend tot een typologie van planningactiviteiten (hoofdstuk 1). Deze typologie is ook het raamwerk voor dit boek. Na een beschouwing over het belang van informatieplanning voor diverse typen van organisaties (hoofdstuk 2), komen achtereenvolgens aan de orde:

- de ontwikkeling van een informatiestrategie (hoofdstuk 3);

- de planning van de informatie-architectuur (hoofdstuk 4);

- de planning van informatieprojecten (hoofdstuk 5).

De verschillende methoden voor informatieplanning die in de literatuur worden gepresenteerd en deels ook in praktijk zijn gebracht, zijn niet voor alle planningsituaties universeel bruikbaar. Men zal eerst de noodzakelijke planningactiviteiten moeten vaststellen, om vervolgens methoden of delen van verschillende methoden te kunnen selecteren die het meest geschikt zijn in de concrete planningsituatie. In hoofdstuk 6 wordt een aanzet gegeven voor een typologie van planningsituaties in relatie tot de typologie van planningactiviteiten

Doel van dit boek is managers van organisaties en hun adviseurs een overzicht te bieden van de beschikbare methoden voor informatieplanning en criteria aan te reiken voor de selectie en combinatie van planningactiviteiten die voor hun organisatie noodzakelijk zijn.

Het boek is ook geschikt voor hen die worden opgeleid tot deskundigen in de bestuurlijke informatiekunde aan universiteiten en het hoger beroepsonderwijs (HTS en HEAO), alsmede aan algemene onderwijsinstituten op het gebied van informatica en management.

Allen die aan de totstandkoming van dit boek hebben bijgedragen ben ik veel dank verschuldigd.

J.A. M . Theeuwes


Inleiding informatieverzorging: Catalogustekst

Dit boek onderzoekt de verschillende methoden die gehanteerd worden bij de ontwikkeling van informatiebeleid en een informatiestrategie. Daarnaast wordt geïnventariseerd welke manieren er zijn om informatieplannen voor een organisatie op te stellen. Vervolgens geeft Informatieplanning een raamwerk voor informatieplanning in de praktijk en behandelt het boek ervaringen uit die praktijk.

1991, 150 pagina's, f 58,25

ISBN 90 267 1119 0


Ontwerpen van databases

Ontwerpen van databases

Laagland, P.T.M.

ISBN 90 267 1173 5

NUGI 851

Prijs: fl. 58,25 / BEF. 1.398,-

Omvang: 152 pagina's,

Geïllustreerd


Ontwerpen van databases: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Informatieverzorging

1.1 Bedrijfsprocessen

1.2 Informatiesystemen

1.3 Databases

1.3.1 Gegevensonafhankelijkheid

1.3.2 De kwaliteit van de gegevens

1.3.3 Beveiliging

1.3.4 Gelijktijdig gebruik

1.4 Database-management

1.4.1 Standaardisatie

1.4.2 Drie-schema-architectuur

1.4.3 Gegevensmodellen

1.5 Database-ontwerp

2 Gegevensstructuur

2.1 Beschrijving van objecten

2.2 Classificatie van objecten

2.3 Classificatie van gegevens

2.4 Classificatie van eigenschappen

2.5 Classificatie van relaties

2.6 Beperkingsregels

2.6.1 Functionaliteit

2.6.2 Verplichte deelname

2.6.3 Identificatie

2.7 Subtypen

2.8 Generalisatie

2.9 Relaties met eigenschappen

2.10 Notatiewijze

2.11 Samenvatting

3 Gegevensanalyse

3.1 Analyseprocedure

3.2 Toepassing van de procedure

3.3 Functionaliteit

3.4 Subtype en generalisatie

3.5 Identificatie

3.6 Verplichte deelname

3.7 Samengestelde codering

3.8 Structuurvormen

3.9 Samenvatting

4 Gegevensmodellen

4.1 Records en recordtypen

4.2 Relaties tussen recordtypen

4.3 Hierarchisch model

4.4 Netwerkmodel

4.5 Relationele model

4.5.1 Basisbegrippen

4.5.2 Eigenschappen van RELATlEs

4.5.3 Integriteitsregels 1 22

4.5.4 Intensie en extensie

4.5.5 Transformatie

4.6 Van gegevensstructuur naar database-structuur

4.6.1 Objecttype, attribuuttype en functionaliteit

4.6.2 Associatietype, functionaliteit en verplichte deelname

4.6.3 Gegevenstype

4.6.4 Identificatie

4.6.5 Subtype en generalisatie

4.7 Samenvatting

5 Gegevensbeheer

5.1 Systeembeheer

5.2 Organisatie van het gegevensbeheer

5.3 Data dictionary

5.3.1 Inhoud

5.3.2 Functies

5.3.3 Gebruik

5.3.4 Nieuwe ontwikkelingen

5.4 Ontwikkeling van het gegevensbeheer

Aanhangsels

A 1 Literatuur

A2 Register van trefwoorden


Inhoud (beknopt)

Ontwerpen van databases: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Informatieverzorging

2 Gegevensstructuur

3 Gegevensanalyse

4 Gegevensmodellen

5 Gegevensbeheer

Aanhangsels


Ontwerpen van databases: Ten geleide

De afgelopen tien jaar heeft zich een verandering voltrokken in de wijze waarop bestuurlijke informatiesystemen worden ontwikkeld. In de jaren 60 en 70 werden deze systemen vooral gestructureerd op basis van de te vervullen in- en uitvoerfuncties. Het ontwerpen van een efficiënte bestandsorganisatie was een afgeleide van de wijze waarop de gegevens werden gebruikt door deze functies. Met het volwassen worden van database-managementsystemen en het beschikbaar komen van geavanceerde ontwikkelingsprogrammatuur zijn veel organisaties overgestapt op een gegevensgerichte benadering.

Informatiebehoeften van mensen in de organisatie wijzigen in de loop van de tijd; men wil een andere doorsnede, sortering of presentatie van de geregistreerde gegevens hebben. De structuur van de basisgegevens die hiervoor worden gebruikt, wijzigt echter minder snel. Door nu de structuur van het informatiesysteem primair op te zetten rondom de structuur van de database ontstaat een beter aanpasbaar informatiesysteem dat minder snel aan vernieuwing toe is.

In de reeks Leerboeken Informatica is een aantal boeken opgenomen waarin het onderwerp database centraal staat. Dit eerste boek, Ontwerpen van databases, behandelt een volledige methodiek om te komen tot een logische database-structuur. In hoofdstuk 2 van dit boek wordt een aantal begrippen en technieken geïntroduceerd voor het opstellen van een gegevensstructuur. Hoofdstuk 3 bevat een procedure voor de analyse van de gegevens. Bovendien wordt ingegaan op een aantal specifieke zaken die van belang zijn bij het opstellen van de gegevensstructuur. Hoofdstuk 4 behandelt de drie gegevensmodellen die worden gebruikt in de huidige generatie database-managementsystemen: het hiërarchische model, het netwerkmodel en het relationele model. Aangegeven wordt hoe een gegevensstructuur kan worden getransformeerd naar een database-structuur voor ieder van de genoemde gegevensmodellen. Het fysieke database-ontwerp, dat wil zeggen het aanpassen van de logische database-structuur aan de prestatie-eisen die gesteld worden en de beperkingen van de gegevensverwerkende apparatuur, komt niet aan de orde. Het eerste en laatste hoofdstuk van dit boek plaatsen de database in zijn organisatorische context.

Het tweede database-leerboek, Programmeertalen voor databases, behandelt de begrippen en technieken die nodig zijn om te komen tot een operationele database. Hier komen aan de orde de database-beschrijvingstaal (DDL) en de data-manipulatietaal (DML) van zowel het netwerkmodel als het relationele model.

Het derde leerboek, Gegevensmodellen, beschrijft een aantal benaderingswijzen die gebruikt kunnen worden om te komen tot een gegevensstructuur. Door het bestuderen van de overeenkomsten en verschillen tussen deze benaderingswijzen krijgen de informatie-analist en de database-ontwerper meer inzicht in de alternatieven die openstaan bij het ontwerpen van een database.

Soest, juli 1987

dr. P.T.M. Laagland

Opgedragen aan Tessa en Tim


Ontwerpen van databases: Catalogustekst

De databank vormt het hart van elk geautomatiseerd informatiesysteem. De manier van analyseren van de te verzamelen gegevens is bepalend voor het succes van een systeem. Ontwerpen van databases is een overzichtelijke behandeling van de gehanteerde basisbegrippen en technieken. Het boek presenteert een praktisch bruikbare methode voor het analyseren van informatiebehoeften van een organisatie. Daarmee verkrijgen studenten en cursisten de benodigde basiskennis voor het ontwerpen van een gegevensstructuur in een relationeel of een netwerkmodel.

LEERBOEK

1991, 152 pagina's, f 58,25

ISBN 90 267 1173 5


Praktijkboek databases

Praktijkboek databases

Rooij, T. de

ISBN 90 267 1177 8

NUGI 851

Prijs: fl. 71,00 / BEF. 1.695,-

Omvang: 152 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek databases: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Opzet en gebruik van dit boek

1.1 Onderwerpen

1.2 Boeken en exameneisen AMBI

1.3 Profiel van de gebruiker

1.4 Doel van de oefeningen

1.5 Inhoud van de delen van het boek

Deel I Gegevensstructuren

2 Ontwerpen van gegevensstructuren

2.1 Het relationele model

2.2 Theorievragen

2.2.1 Het binaire model (PRISMA)

2.2.2 Het relationele model

2.2.3 Het ER-model

2.2.4 Het binaire model (NIAM)

2.2.5 Het DBA-model

2.3 De vijf probleemstellingen

2.3.1 Probleemstelling'Foto'

2.3.2 Probleemstelling'Werkverdeling

2.3.3 Probleemstelling'Bibliotheek'

2.3.4 Probleemstelling'Old-timer-club'

2.3.5 Probleemstelling'Gemeente'

Deel II Database-structuren

3 Transformatie van gegevensstructuur naar database-structuur

3.1 Objecten representeren met behulp van records

3.2 Gegevens over objecten als velden in records

3.3 Relaties tussen objecten als relaties tussen records

3.4 Subtypen van objecttypen

3.4.1 Het negeren van subtypen

3.4.2 Apart recordtype voor een subtype

4 Ontwerpen van database-structuren voor netwerk-databases

4. 1 Algemeen

4.2 Bachman-diagrammen

4.3 Opgaven Bachman-diagrammen

4.4 Theorievragen

4.5 Bachman-diagrammen en CODASYL 1981-DDL

4.6 Schema in CODASYL 1981-DDL zonder een gegevensstructuur

4.6.1 Probleemstelling'Foto'

4.6.2 Probleemstelling'Old-timer-club'

4.6.3 Probleemstelling'Gemeente'

4.6.4 De overige probleemstellingen

5 Ontwerpen van database-structuren voor relationele databases

5.1 Algemeen

5.2 Het relationele gegevensmodel en het afleiden van een relationeel schema

5.3 Het gebruik van CREATE-opdrachten

5.4 Theorievragen

5.5 Het maken van een relationele database-structuur

5.6 Opgaven voor het maken van CREATE-opdrachten

5.6.1 Probleemstelling 'Foto'

5.6.2 Prcbleemstelling 'Old-timer-club'

5.6.3 Probleemstelling 'Gemeente'

Deel III Gegevensmanipulatie (programmeren)

6 Programmeren met CODASYL 1981 -DML

6.1 Algemeen

6.2 Theorievragen

6.3 Opgaven database 'Foto'

6.4 Opgaven database 'Old-timer-club'

6.5 Opgaven database 'Gemeente'

7 Programmeren met SQL-DML

7.1 Algemeen

7.2 Theorievragen over het programmeren met SQL

7.3 Opgaven database 'Foto'

7.4 Opgaven database 'Old-timer-club'

7.5 Opgaven database 'Gemeente'

Deel IV Gegevensbeheer

8 Gegevensbeheer

Aanhangsel

A1 Register van trefwoorden


Praktijkboek databases: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1 Opzet en gebruik van dit boek

Deel I Gegevensstructuren

2 Ontwerpen van gegevensstructuren

Deel II Database-structuren

3 Transformatie van gegevensstructuur naar database-structuur

4 Ontwerpen van database-structuren voor netwerk-databases

5 Ontwerpen van database-structuren voor relationele databases

Deel III Gegevensmanipulatie (programmeren)

6 Programmeren met CODASYL 1981 -DML

7 Programmeren met SQL-DML

Deel IV Gegevensbeheer

8 Gegevensbeheer


Praktijkboek databases: Woord vooraf

Dit boek is bedoeld om vaardigheid op te doen in het werken met databases. De kennis is al opgedaan in de boeken Ontwerpen van databases, Gegevensmodellen en Programmeertalen voor databases; SQL en CODASYL 1981. Dit Praktijkboek databases vormt samen met deze boeken een afgerond geheel. Het kan worden gebruikt bij de voorbereiding op de AMBI-examens HB.1 en HB.2. De stof van deze examens overlapt elkaar en sluit onderling goed aan.

Doordat niet gekozen is voor aparte HB.1- en HB.2-boeken, konden drie van de vijf in dit boek opgenomen casussen als een rode draad worden gebruikt voor alle in het HB.1 en het HB.2-examen voorkomende onderwerpen. Voor deze drie casussen wordt het gehele ontwikkeltraject gevolgd. Eerst wordt het opstellen van een gegevensmodel en het daaruit afleiden van de structuur van een database geoefend. De structuur wordt geïmplementeerd als een 'echte' database met inhoud. Daarna moeten er programma's voor worden geschreven. Tenslotte wordt ingegaan op het gegevensbeheer.

Een lezer die zich in de praktijk alleen bezighoudt met het ontwerpen van een database, kan door verder te bladeren een beeld krijgen van wat in een volgende fase met een ontwerp wordt gedaan. Omgekeerd kan een lezer die zich in de praktijk alleen met programmeren bezighoudt, door terug te bladeren een beeld krijgen van hoe een bepaalde database is ontstaan.

De precieze opzet en de wijze waarop dit boek kan worden gebruikt, staan uitvoerig beschreven in hoofdstuk 1 van het opgavenboek. Daar wordt uitgebreid ingegaan op de vraag hoe een HB.1- respectievelijk HB.2-kandidaat van het boek gebruik kan maken.

HB.2-kandidaten moeten wij nog wijzen op de examenpraktijk. Deze maakt een geheel eigen ontwikkeling door. De eisen voor het HB.2-examen zijn nogal ruim te interpreteren en bieden voor het schrijven van boeken weinig houvast.

Voor het HB.1-examen (het vroegere B.2) ligt dat geheel anders. De eisen voor dit examen zijn al vijf jaar lang nagenoeg gelijk gebleven en laten bovendien weinig interpretatieruimte.

Wat HB.2 betreft, is in dit boek de weg gevolgd die door Paul Laagland in het boek Gegevensmodellen is ingeslagen. Hierin is zoveel mogelijk uitgegaan van de bronnen van ieder van de vier behandelde gegevensmodellen. Hierdoor ontstaan afwijkingen ten opzichte van de examenpraktijk bij het ER-model en het database-abstractions-model. De HB.2-kandidaat kan daarom het beste de volgende weg bewandelen

1 Bestudeer eerst de theorie in het boek Gegevensmodellen.

2 Oefen daarna met de opgaven in dit boek. Doe dit met alle gegevensmodellen.

3 Bestudeer daarna aan de hand van examenbundels de wijze waarop uitwerkingen op het examen moeten worden gemaakt.

In de praktijk van het lesgeven is dit een goede en efficiënte volgorde gebleken. Doe de laatste stap pas nadat u alles hebt bestudeerd en geoefend. Zou u het namelijk eerder doen, bij voorbeeld tegelijk met het bestuderen van het boek Gegevensmodellen, dan bestaat een reële kans dat u in verwarring raakt.

Theorievragen hebben allemaal de vorm van meerkeuzevragen. Deze vragen zijn bedoeld voor het toetsen of bepaalde kennis is opgedaan en inzicht is verkregen. De opgaven voor het opstellen van structuren en het programmeren zijn allemaal open vragen. Zij zijn bedoeld voor het verkrijgen van vaardigheid.

In het boek wordt met pictogrammen in de kantlijn aangegeven welke casus aan de orde is. Dit maakt het boek overzichtelijker. Drie casussen komen door het hele boek terug en de pictogrammen geven duidelijk aan waar de oefeningen bij dezelfde casus te vinden zijn.

De uitwerkingen van de vragen en opgaven van dit boek zijn opgenomen in een apart boek: Uitwerkingen bij Praktijkboek databases. Het grote voordeel daarbij is dat men opgave en uitwerking naast elkaar kan houden. Dat betekent minder bladeren.

Woerden, augustus 1989,

Ton de Rooij


Praktijkboek databases: Catalogustekst

Een concreet oefenboek bij de leerboeken Programmeertalen voor databases; SQL en CODASYL '81, Gegevensmodellen en Het ontwerpen van databases. Behalve een reeks algemene theorievragen bevat dit boek een vijftal casus, aan de hand waarvan de student/cursist de leerstof, gegeven in de drie leerboeken, kan testen. Duidelijk is aangeven welke opgaven bedoeld zijn ter voorbereiding op het HB.1-examen en welke dienen voor het HB.2-examen.

De uitwerkingen van de oefenopgaven staan in een apart uitwerkingenboek.

PRAKTIJKBOEK

1990, 152 pagina's, f 71,00

ISBN 90 267 1177 8


Gegevensmodellen

Gegevensmodellen

Laagland, P.T.M.

ISBN 90-267-1178-6

NUGI 852

Prijs: fl. 59,00 / BEF. 1.416,-

Omvang: 248 pagina's

Geïllustreerd


Gegevensmodellen: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Databases, gegevensstructuren en gegevensmodellen

1.1 Traditionele gegevensmodellen

1.1.1 Het hiërarchische model

1.1.2 Het netwerkmodel

1.1.3 Het relationele model

1.1.4 Het grote debat

1.2 Semantische gegevensmodellen

1.2.1 Het entity-relationship-model

1.2.2 Het binaire model

1.2.3 Het database-abstractions-model

1.3 Database management

1.4 Bespreking van de gegevensmodellen

2 Het relationele model

2.1 Begrippen

2.2 Beperkingsregels

2.3 Genormaliseerde RELATIEs

2.4 Elimineren van redundantie

2.4.1 Functionele afhankelijkheid

2.4.2 Tweede normaalvorm

2.4.3 Transitieve afhankelijkheid

2.4.4 Derde normaalvorm

2.5 Hogere normaalvormen

2.5.1 Boyce-Codd Normal Form (BCNF)

2.5.2 Vierde normaalvorm

2.5.3 Vijfde normaalvorm

2.5.4 Beperkingen van de normaalvormen

2.6 Normalisatieprocedure

2.6.1 Stap 1: RELATIE in ONF

2.6.2 Stap 2 RELATIEsin INF

2.6.3 Stap 3 RELATlEs in 2NF

2.6.4 Stap 4 RELATlEs in 3NF

2.6.5 Stap 5 RELATIEs in BCNF

2.6.6 Stap 6 RELATIEs in 4NF

2.7 Samenvatting

2.7.1 Begrippen

2.7.2 Beperkingsregels

2.7.3 Afhankelijkheden

2.7.4 Normaalvormen

2.7.5 Normalisatieprocedure

2.7.6 Notatiewijze

3 Het entity-relationship-model

3.1 Basismodel

3.1.2 Tweede niveau: de gegevensstructuur

3.1.3 Entity-relationship-diagram

3.1.4 Ternair relationship-type

3.2 Uitgebreid model

3.2.1 Afhankelijke entiteiten

3.2.2 Meerwaardige attributen

3.2.3 Aggregatie

3.2.4 Subtype

3.2.5 Generalisatie

3.2.6 Alternatieve notatiewijze

3.3 Praktijkvariant

3.4 Ontwerpprocedure

3.4.1 Stap 1: Entiteittypen

3.4.2 Stap 2: Relationship-typen

3.4.3 Stap 3: Entity-relationship-diagram

3.4.4 Stap 4: Attributen en gegevenstypen

3.4.5 Stap 5: Aggregaten

3.4.6 Stap 6: Subtypen

3.4.7 Stap 7: Generalisatie

3.4.8 Stap 8: Verplichtedeelname

3.4.9 Stap 9: Identificaties

3.5 Samenvatting

3.5.1 Begrippen

3.5.2 Beperkingsregels

3.5.3 Ontwerpprocedure

3.5.4 Schematechnieken

4 Het binaire model

4.1 Begrippen

4.2 Beperkingsregels

4.2.1 Uniciteitsregel

4.2.2 Totaliteitsregel

4.2.3 Gelijkheidsregel

4.2.4 Deelverzamelingsregel

4.2.5 Uitsluitingsregel

4.2.6 Waarderegel

4.2.7 Cardinaliteitsregel

4.3 Niet-binaire feittypen

4.3.1 Ternaire feittypen

4.3.2 Subtypen

4.4 Ontwerpprocedure

4.4.1 Stap 1: Taalkundige zinnen

4.4.2 Stap 2: Gegevenstypen

4.4.3 Stap 3: Entiteitentypen

4.4.4 Stap 4: Feittypen

4.4.5 Stap 5: Uniciteitsregel

4.4.6 Stap 6: Binaire feittypen

4.4.7 Stap 7: Totaliteitsregel

4.4.8 Stap 8: Subtypen

4.4.9 Stap 9: Overige beperkingsregels

4.4.10 Stap 10: Verificatie

4.5 Samenvatting

4.5.1 Begrippen

4.5.2 Beperkingsregels

4.5.3 Ontwerpprocedure

4.5.4 Schematechniek

5 Het database-abstractions-model

5.1 Aggregatie

5.2 Generalisatie

5.3 Beperkingsregels

5.3.1 Omkeerbaarheid

5.3.2 Relateerbaarheid

5.3.3 Objectrelativiteit

5.3.4 Categorieën van objecttypen

5.4 Rol van objecttypen

5.5 Ontwerpprocedure

5.5.1 Stap 1: Objecttypen

5.5.2 Stap 2: Generalisatie

5.5.3 Stap 3: Aggregatie

5.5.4 Stap 4: Sleutelattributen

5.5.5 Stap 5: Definierende attributen

5.6 Samenvatting

5.6.1 Begrippen

5.6.2 Beperkingsregels

5.6.3 Ontwerpprocedure

5.6.4 Schematechniek

6 Modelvergelijking

6.1 Begrippen

6.1.1 Objecten

6.1.2 Surrogaatobjecten

6.1.3 Objecttype en gegevenstype

6.1.4 Eigenschappen van objecten

6.1.5 Relaties tussen objecten

6.1.6 Samenvatting

6.2 Beperkingsregels

6.2.1 Functionaliteit

6.2.2 Verplichte deelname

6.2.3 Identificatie

6.2.4 Subtypering

6.2.5 Samenvatting

6.3 Ontwerpprocedures

6.3.1 Het relationele model

6.3.2 Het entity-relationship-model

6.3.3 Het binaire model

6.3.4 Het database-abstractions-model

6.4 Gegevensmodellen in de praktijk

Aanhangsels

A. 1 Literatuur

A1.1 Referenties bij hoofdstuk 1

A1.2 Referenties bij hoofdstuk 2

A1.3 Referenties bij hoofdstuk 3

A1.4 Referenties bij hoofdstuk 4

A1.5 Referenties bij hoofdstuk 5

A2 Register van trefwoorden


Gegevensmodellen: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Databases, gegevensstructuren en gegevensmodellen

2 Het relationele model

3 Het entity-relationship-model

4 Het binaire model

5 Het database-abstractions-model

6 Modelvergelijking

Aanhangsels


Gegevensmodellen: Ten geleide

Gegevensanalyse wordt tegenwoordig gezien als een essentiële activiteit bij het ontwikkelen van bestuurlijke informatiesystemen. Het resultaat van deze activiteit is een gegevensstructuur die beschrijft wat voor soort gegevens in het informatiesysteem zal worden vastgelegd en op welke wijze deze gegevens geïnterpreteerd moeten worden. De gegevensstructuur vormt de basis voor het opstellen van een database-structuur ten behoeve van een database-managementsysteem.

Bij het opstellen van een gegevensstructuur maakt men gebruik van een systeem van begrippen en technieken dat wordt aangeduid als een gegevensmodel. De drie klassieke gegevensmodellen, het hiërarchische model, het netwerkmodel en het relationele model, zijn primair gericht op een efficiënte opslag en verwerking van de gegevens in de database, met behoud van een hoge mate van gegevensonafhankelijkheid. Het is echter met deze gegevensmodellen minder goed mogelijk de semantiek van de gegevens te beschrijven. Sinds het midden van de jaren 70 is er dan ook veel onderzoek verricht naar semantische gegevensmodellen, dat wil zeggen: modellen die beter in staat zijn de betekenisaspecten van de gegevens tot uitdrukking te brengen. Een doelmatige opslag en verwerking van de gegevens speelt bij deze gegevensmodellen een ondergeschikte rol.

Dit boek behandelt drie semantische gegevensmodellen: het entity-relationship-model, het binaire model en het database-abstractionsmodel. Ieder besproken model typeert een bepaalde categorie van gepubliceerde en in de praktijk gebruikte gegevensmodellen. Per hoofdstuk zijn achterin het boek literatuurverwijzingen opgenomen. Alle semantische gegevensmodellen zijn gebaseerd op het relationele model. Daarom is ervoor gekozen ook dit 'klassieke' gegevensmodel in dit boek te behandelen. Daarbij wordt opgemerkt, dat met name de normalisatieprocedure van het relationele model nog veel in de praktijk wordt toegepast. Het eerste hoofdstuk van dit boek beschrijft de ontwikkeling van de gegevensmodellen in hun historische context. Het boek sluit af met een vergelijking van de vier besproken modellen.

In de reeks 'Leerboeken Informatica' is nog een tweetal boeken opgenomen waarin het onderwerp database-management aan de orde komt. Ontwerpen van databases behandelt een volledige methode om te komen tot een logische database-structuur. Naast een variant op het binaire gegevensmodel worden de drie klassieke gegevensmodellen besproken en wordt aangegeven hoe een gegevensstructuur kan worden getransformeerd naar een database-structuur. Het boek Programmeertalen voor databases behandelt de begrippen en technieken die nodig zijn om te komen tot een operationele database. Aan de orde komen de databasebeschrijvingstaal (DDL) en datamanipulatietaal (DML) van zowel het netwerkmodel als het relationele model.

Naast deze drie theorieboeken verschijnen ook enkele praktijkboeken die de lezer de mogelijkheid bieden zich door oefening met de stof vertrouwd te maken.

Soest, juli 1987

dr. P.T.M. Laagland

Opgedragen aan Tessa en Tim


Gegevensmodellen: Catalogustekst

Wat is de beste methode om gegevens te modelleren? Een goed gegevensmodel is in hoge mate bepalend voor het succes van een informatiesysteem. Gegevensmodellen behandelt een aantal stromingen op het gebied van de gegevensmodellering. Met het overzicht dat deze uitgave biedt in overeenkomsten en verschillen in de modellen, draagt ze bij aan de begripsvorming op dit gebied. Aan de orde komen: het relationele model, het entity/relationship-model, het binaire model en het semantische model.

1991, 248 pagina's, f 59,00

ISBN 90 267 1178 6


De praktijk van gegevensmodellering

De praktijk van gegevensmodellering

Langendoen, H.

ISBN 90-267-1179-4

NUGI 852

Prijs: fl. 71,00 / BEF. 1.695,-

Omvang: 256 pagina's,

Geïllustreerd


De praktijk van gegevensmodellering: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Inleiding

1.1 Informatiesystemen

1.2 Architectuur van gegevensbeschrijving

1.3 Gegevensmodel

1.4 Integriteit

2 Relationele model

2.1 Concepten

2.1.1 Relatietype en attribuuttype

2.1.2 Tupel

2.1.3 Kandidaatsleutel en primaire sleutel

2.1.4 Functionele afhankelijkheid

2.1.5 Vreemde sleutel (`foreign key')

2.1.6 Te berekenen attributen

2.2 Normaliseren

2.2.1 Eerste normaalvorm

2.2.2 Tweede normaalvorm

2.2.3 Derde normaalvorm

2.2.4 Boyce-Codd-normaalvorm

2.2.5 Vierde normaalvorm

2.3 Maken van gegevensmodellen

2.3.1 Aanpak

2.3.2 Samengestelde sleutels

2.3.3 Decompositie

2.3.4 Attribuuttypen met hetzelfde domein

2.3.5 Vergeten relatietypen

2.3.6 Vergeten attribuuttypen

2.3.7 Attribuuttypen met null-waarden

2.3.8 Ongewenste relatietypen

2.4 Interpreteren van gegevensmodellen

2.4.1 Identificatie

2.4.2 Verificatie

3 Entity-attribute-relationship-model

3.1 Concepten

3.1.1 Entiteittype en attribuuttype

3.1.2 Identificatie

3.1.3 Relationship-type

3.1.4 Cardinaliteit

3.1.5 Functionele afhankelijkheid

3.1.6 Regels

3.1.7 Te berekenen attribuuttypen

3.2 Maken van gegevensmodellen

3.2.1 Aanpak

3.2.2 Soorten relationship-typen

3.2.3 Het n:m-relationship-type

3.2.4 Het recursieve 1:n-relationship-type

3.2.5 Het recursieve n:m-relationship-type

3.2.6 Samengestelde modellen

3.2.7 Complexe informatiebehoeften

3.2.8 Vergeten attribuuttypen

3.2.9 Vergeten entiteittypen

3.2.10 Relationship-typen over meer entiteittypen

3.2.11 Attribuuttypen met null-waarden

3.2.12 Ongewenste entiteittypen

3.3 Interpreteren van gegevensmodellen

3.3.1 Entiteittypen zonder relevante attribuuttypen

3.3.2 Verborgen entiteittypen

3.3.3 Niet te verkrijgen informatie

3.3.4 Verificatie

4 Binair model

4.1 Concepten

4.1.1 Niet-lexicaal en lexicaal objecttype

4.1.2 Ideetype en brugtype

4.1.3 Zinstype

4.1.4 Uniciteitsregel

4.1.5 Totaliteitsregel

4.1.6 Refereerbaarheid

4.2 Maken van gegevensmodellen

4.2.1 Aanpak

4.2.2 Samengestelde modellen

4.2.3 Bijzondere zinstypen

4.2.4 Niet-binaire zinstypen

4.2.5 Vergeten lexicale objecttypen

4.2.6 Vergeten niet-lexicale objecttypen

4.3 Interpreteren van gegevensmodellen

5 Semantisch model

5.1 Concepten

5.1.1 Type en attribuut

5.1.2 Omkeerbaarheid

5.1.3 Relateerbaarheid

5.1.4 Aggregatie

5.1.5 Generalisatie en specialisatie

5.1.6 Regels

5.2 Maken van gegevensmodellen

5.2.1 Aanpak

5.2.2 Disjuncte specialisaties

5.2.3 Rolattributen

5.2.4 Hiërarchieën

5.2.5 Niet-disjuncte specialisaties

5.2.6 Samengestelde modellen

5.2.7 Vergeten attributen

5.2.8 Vergeten typen

5.2.9 Vergeten specialisaties

5.2.10 Ongewenste typen

5.3 Interpreteren van gegevensmodellen

5.3.1 Typen zonder relevante attributen

5.3.2 Verborgen typen

5.3.3 Niet te verkrijgen informatie

5.3.4 Verificatie

6 Vraagstukken

6.1 Scholing

6.2 Kookboek

6.3 Onroerendgoedbelasting

6.4 Hotel

6.5 Bibliotheek

6.6 Parkeren

6.7 Bevolking

6.8 Garagebedrijf

7 Uitwerkingen

7.1 Relationele model

7.1.1 Scholing

7.1.2 Kookboek

7.1.3 Onroerendgoedbelasting

7.1.4 Hotel

7.1.5 Bibliotheek

7.1.6 Parkeren

7.1.7 Bevolking

7.1.8 Garagebedrijf

7.2 EAR-model

7.2.1 Scholing

7.2.2 Kookboek

7.2.3 Onroerendgoedbelasting

7.2.4 Hotel

7.2.5 Bibliotheek

7.2.6 Parkeren

7.2.7 Bevolking

7.3 Binair model

7.3.1 Scholing

7.3.2 Kookboek

7.3.3 Onroerendgoedbelasting

7.3.4 Hotel

7.3.5 Bibliotheek

7.3.6 Parkeren

7.3.7 Bevolking

7.4 Semantisch model

7.4.1 Scholing

7.4.2 Kookboek

7.4.3 Onroerendgoedbelasting

7.4.4 Hotel

7.4.5 Bibliotheek

7.4.6 Parkeren

7.4.7 Bevolking


Toepassingen van client/server-architecturen: Inhoud (Kort)

De praktijk van gegevensmodellering: Inhoud (beknopt)

1 Inleiding

2 Relationele model

3 Entity-attribute-relationship-model

4 Binair model

5 Semantisch model

6 Vraagstukken

7 Uitwerkingen


De praktijk van gegevensmodellering: Voorwoord

De praktijk van gegevensmodellering: Woord vooraf

Gegevensanalyse is een van de belangrijkste activiteiten bij het vaststellen van de informatiebehoefte van de gebruiker. Het produkt van gegevensanalyse is een gegevensmodel waarin de gegevens die van belang zijn voor het te ontwikkelen informatiesysteem, worden beschreven. Het dient dan ook te worden ontwikkeld in goede samenspraak met de toekomstige gebruiker van het informatiesysteem waarbij de werkelijkheid van de gebruiker moet worden weergegeven en niet de zienswijze van de ontwerper over de werkelijkheid van die gebruiker, zoals in de praktijk helaas nog maar al te vaak gebeurt.

Het boek beoogt de lezer vaardigheid bij te brengen in het ontwerpen van gegevensmodellen. Behandeld worden de technieken voor het construeren van een

- relationeel gegevensmodel (hoofdstuk 2);

- EAR-gegevensmodel (hoofdstuk 3);

- binair gegevensmodel (hoofdstuk 4);

- semantisch gegevensmodel (hoofdstuk 5).

Elk hoofdstuk bevat eerst een beschrijving van de concepten van het betreffende gegevensmodel. Vervolgens wordt de techniek stapsgewijs behandeld aan de hand van een groot aantal voorbeelden. De sterke en de zwakke punten van het betreffende gegevensmodel worden hierbij getoond. Daarna wordt het verifiëren van een gegevensmodel besproken. Het toetsen van de correctheid van een ontworpen gegevensmodel wordt eveneens stapsgewijs behandeld aan de hand van voorbeelden.

De hoofdstukken 2 tot en met 5 zijn afzonderlijk van elkaar te lezen. Zo is kennis van het relationele model niet nodig om het EAR-model te kunnen begrijpen.

Hoofdstuk 6 bevat een aantal vraagstukken waarvoor in hoofdstuk 7 voor elk van de vier gegevensmodellen een uitwerking wordt gegeven. De verschillen tussen de vier gegevensmodellen worden op deze manier zichtbaar gemaakt.

Dit boek is speciaal geschreven voor het onderwijs van de AMBI-module HB.2: 'Gegevensanalyse, -modellering en -beheer'. Het boek is daarom zeer geschikt voor

- cursisten van de AMBI-module HB.2;

- studenten in het hogere (informatica)onderwijs (HIO's, HEAO's, en dergelijke);

- informatie-analisten die betrokken zijn bij het opstellen van gegevensmodellen;

- systeemontwerpers die gegevensmodellen omzetten in databases;

- gebruikers die gegevensmodellen waarmee hun informatiebehoefte wordt beschreven, moeten afstemmen met informatie-analisten.

Naast dit boek biedt in dezelfde reeks het leerboek Gegevensmodellen van P. Laagland de lezer de mogelijkheid zich verder te verdiepen in de theoretische achtergronden van de verschillende gegevensmodellen.

Een aantal personen heeft bijgedragen aan de totstandkoming van dit boek. Veel dank ben ik verschuldigd aan mevrouw ir. Els de Swart, ir. Marc van der Lee, drs. Henk Diemer en ir. Kees Onderwater voor hun waardevolle opmerkingen en adviezen. Verder wil ik Karin en Tilly Herreburgh bedanken voor het vele tikwerk en daarnaast Karin voor de morele steun bij het schrijven.


De praktijk van gegevensmodellering: Beschrijving

De vragen en uitwerkingen in dit oefenboek hebben betrekking op het omzetten van een gegeven informatiebehoefte in een gegevensmodel. Het boek kan zelfstandig gebruikt worden, maar ook als aanvulling op het leerboek Gegevensmodellen.

1990, 256 pagina's, f 71,00

ISBN 90 267 1179 4


Voorbeelden van informatiesystemen

Voorbeelden van informatiesystemen

Coumou, C.J. & Tweehuysen, R.

ISBN 90-267-1299-5

NUGI 852/857

Prijs: f 57,75 / BEF. 1.386,-

Omvang: 204 pagina's

Inclusief diskette

Geïllustreerd


Voorbeelden van informatiesystemen: Inhoud (volledig)

Inhoud

Voorwoord bij de tweede druk

Inleiding

1 Informatiesystemen in organisaties

2 Een logistiek systeem

2.1 Inleiding

2.2 De subjecten en objecten

2.3 (Deel)processen van de logistieke functie

2.3.1 Operationele processen

2.3.2 Besturingsprocessen, planning en beheer

2.4 Een toepassing

2.4.1 Gegevens

2.4.2 Procesbeschrijving

2.5 Toetsingsvragen

3 Een systeem voor technisch onderhoud

3.1 Inleiding

3.2 Beschrijving van de processen

3.3 De onderhoudstechnicus

3.4 Taken van de onderhoudsfunctie

3.4.1 Basisgegevens

3.4.2 Het toewijzen

3.4.3 Het uitvoeren

3.4.4 Het rapporteren

3.4.5 De onderdelen

3.4.6 Het factureren

3.5 Een toepassing

3.5.1 Gegevens

3.5.2 Het klachtenafhandelingsproces

3.6 Toetsingsvragen

4 De financiële administratie

4.1 Inleiding

4.2 Administreren en bestuurlijke informatieverzorging

4.3 De waardenkringloop

4.3.1 Het verwerven

4.3.2 Het verwerken

4.3.3 De afzet

4.4 De boekhouding

4.5 Een toepassing

4.6 Toetsingsvragen

5 Een personeelsinformatiesysteem

5.1 Inleiding

5.2 Een overzicht van activiteiten

5.2.1 Dienstverlening aan andere afdelingen

5.2.2 Ondersteuning van afdelingen

5.2.3 Coördinatie van personeelsactiviteiten

5.2.4 Sociale kwaliteitsbewaking

5.3 Privacy-aspecten

5.4 Een toepassing

5.5 Toetsingsvragen

6 Een systeem voor marketing en verkoop

6.1 Inleiding

6.2 Marketing

6.2.1 Algemeen

6.2.2 De markt

6.2.3 Het produkt

6.2.4 De prijs

6.2.5 De promotie

6.2.6 De distributie

6.2.7 Marketingresearch

6.2.8 Voorbeeld marktonderzoek 'B.V. ABC'

6.3 Verkopen

6.4 Inkopen

6.5 Een toepassing

6.5.1 Inleiding

6.5.2 De oude situatie

6.5.3 De nieuwe situatie

6.6 Toetsingsvragen

7 Decision Support Systems: een introductie

7.1 Inleiding

7.1.1 Definitie

7.1.2 DSS in relatie tot andere systemen

7.1.3 EIS en DSS

7.2 De techniek

7.3 Systeemontwikkeling

7.4 De betrokkenen

7.4.1 De manager

7.4.2 De DSS-bouwer

7.4.3 De componentenbouwer

7.5 Casus

7.5.1 Probleemomschrijving

7.5.2 Het Financial Planning System

7.5.3 Het voorbeeldmodel

7.5.4 Analyse-mogelijkheden

7.6 Toetsingsvragen

Aanhangsels

A1 Literatuur

A2 Register van trefwoorden


Voorbeelden van informatiesystemen: Inhoud (beknopt)

1 Informatiesystemen in organisaties

2 Een logistiek systeem

3 Een systeem voor technische onderhoud

4 De financiële organisatie

5 Een personeelsinformatiesysteem

6 Een systeem voor marketing en verkoop

7 Decision Support Systems: een introductie


Voorbeelden van informatiesystemen: Voorwoord

De doelstelling van dit boek, het geven van praktijkvoorbeelden van informatiesystemen, blijkt uit de reacties op de eerste druk goede weerklank te vinden. In de tweede druk is gepoogd gehoor te geven aan een aantal opbouwende opmerkingen. Als gevolg daarvan is een nieuw hoofdstuk opgenomen waarin het verkoop-informatiesysteem wordt besproken. Het documentair informatiesysteem is daardoor komen te vervallen. Tevens zijn in de verschillende hoofdstukken voorbeelden toegevoegd teneinde de tekst te verduidelijken. Aan het eind van ieder hoofdstuk is een beperkt aantal toetsingsvragen opgenomen waardoor de praktische kanten van informatiesystemen ook op een andere wijze naar voren worden gebracht.

Een aanpassing en modernisering van de beschrijving van Decision Support Systems heeft geleid tot het opnemen van het besproken voorbeeld in digitale vorm. Een aan dit boek toegevoegde diskette biedt de mogelijkheid visueel en daarmee op praktische wijze, kennis te maken met programmatuur zoals die momenteel beschikbaar is. De leverancier, Comshare Ltd., heeft dit belangeloos mogelijk gemaakt. Daarvoor betuigen wij graag onze dank.

Hendrik Ido Ambacht/Malden, mei 1991

Cees Coumou

Rob Tweehuysen


Voorbeelden van informatiesystemen: Catalogustekst

Dit boek geeft een aantal beschrijvingen van informatie-aspecten die samenhangen met het functioneren en besturen van organisaties. Het presenteren van praktijkvoorbeelden van informatiesystemen staat voorop in deze uitgave. Behalve het gegevensverwerkende systeem komen ook de bijbehorende procedures en de interne organisatie aan de orde. De beschrijving richt zich vooral op de processen. Bij het boek hoort een diskette, waarop een voorbeeld van een beslissingsondersteunend systeem wordt gedemonstreerd.

1991, 2e druk

204 pagina's, f 57,75, incl. diskette

ISBN 90 267 1299 5


Programmeertalen voor databases

Programmeertalen voor databases

Rooij, T. de

ISBN 90 267 1335 5

NUGI 851

Prijs: f 54,50 / BEF. 1.295,-

Omvang: 184 pagina's

Geïllustreerd


Programmeertalen voor databases: Inhoud

Programmeertalen voor databases: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Inleiding

1.1 Geschiedenis

1.1.1 Netwerkmodel

1.1.2 Relationeel model

1.2 Nadelen

1.3 Wijze van manipuleren

1.4 Netwerk-database-systemen

1.4.1 Opbouw en gebruik van de gegevensstructuur

1.4.2 Schema versus subschema

1.4.3 Storage schema

1.4.4 Gegevensstructuur en data manipulation language

1.5 Relationele database-systemen

1.5.1 Calculus versus algebra

1.5.2 Voorbeelden van op calculus gebaseerde talen

1.5.3 Relationele volledigheid

1.5.4 Gegevensstructuur, datamanipulatie en verzamelingenleer

1.6 Samenvatting

2 CODASYL-DDL

2.1 Gegevensstructuren bij het netwerkmodel

2.2 Begrippen CODASYL

2.3 Database-definitie

2.3.1 Voorbeelden

2.3.2 Schrijfwijze en opzet van syntaxisregels voor DDL

2.4 Schema entry

2.5 Record entry

2.5.1 Record subentry

2.5.2 Data subentry

2.6 Set entry

2.6.1 Set subentry

2.6.2 Member subentry

2.7 Samenvatting

3 Werking CODASYL-DDL en -DML

3.1 Verwerking van DML-opdrachten door het DBMS

3.2 Rondom de opzet van programma's

3.2.1 Database-status: statement-code en statuscode

3.2.2 Currency-indicatoren

3.2.3 Database conditions

3.3 Samenvatting

pagina ontbreekt

7.3 Subquery met correlatie

7.4 Dubbele ontkenningen

7.4.1 EXISTS en NOT EXISTS

7.4.2 Vergelijkingen met een object

7.4.3 Vergelijkingen met meer objecten

7.5 Samenvatting

8 Rondom de database

8.1 Verwerkingsaspecten

8.2 Update-opdrachten

8.3 Views: gebruik en beperkingen

8.4 Samenvatting

Aanhangsels

Literatuur

2 Register van trefwoorden


Inhoud (beknopt)

Programmeertalen voor databases: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1 Inleiding

2 CODASYL-DDL

3 Werking CODASYL-DDL en -DML

8 Rondom de database

Aanhangsels


Programmeertalen voor databases: woord vooraf

In dit boek geven we twee benaderingen voor het maken van programmatuur voor databases. De ene neemt als uitgangspunt de specificatie 'CODASYL 1981' en de 'COBOL Database Facility - Data Manipulation' van het COBOL Committee, en is gebaseerd op het netwerkmodel. De andere gaat uit van de database-taal SQL en is gebaseerd op het relationele model.

We beperken ons tot taalelementen voor het implementeren van een logisch ontwerp en voor het op een logisch niveau manipuleren van gegevens. Fysieke aspecten worden terzijde gelaten.

We zullen voor beide modellen een subset nemen, die uitgaat van de specificatie voor het examen HB.1 in het kader van de opleiding voor het Diploma AMBI. De reden hiervoor is, dat we niet het volledig behandelen van een deelgebied voor ogen hebben. Ons doel is een didactisch verantwoorde aanpak, waarbij de lezer vertrouwd raakt met de algemene principes zonder zich onnodig met allerlei details bezig te hoeven houden. De lezer dient zich wel te bedenken dat de gebruikte subsets niet een op een aansluiten op een specifiek pakket zoals wat CODASYL betreft TDMS, of wat SQL betreft de versies van DB2, QINT of van ORACLE. Er is wel getracht het daar ook niet al te ver van af te laten wijken.

In de reeks Leerboeken Informatica zijn naast dit boek nog andere boeken opgenomen waarin het onderwerp database centraal staat. Het betreft de boeken Ontwerpen van databases, waarin een volledige methodiek wordt behandeld om tot een logische database-structuur te komen, en Gegevensmodellen, waarin een vijftal benaderingswijzen wordt beschreven, die gebruikt kunnen worden om te komen tot een gegevensstructuur.

maart 1989

Ton de Rooij


Programmeertalen voor databases: catalogustekst

Dit boek behandelt het schrijven van programma's voor databases. Voor het programmeren van een netwerkmodel wordt uitgegaan van CODASYL, DDL en DML. Voor relationele databases is SQL de programmeertaal waarvoor in dit leerboek gekozen is. Om zowel praktische als didactische redenen gaat dit boek uit van subsets voor zowel de relationele als de netwerkopzet. De subsets sluiten aan bij de HB.1-examenspecificaties voor AMBI.

LEERBOEK, 2e druk,

1990, 184 pagina's, f 54,50

ISBN 90 267 1335 5


Informatievoorziening in de organisatie

Informatievoorziening in de organisatie

Verhagen, J.

ISBN 90 267 1378 9

NUGI 852

Prijs: fl. 44,50 / BEF. 1.122,-

Geïllustreerd


Informatievoorziening in de organisatie: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Een kleine organisatie

1.1 Eenvoudige bedrijfskunde

1.1.1 Soorten organisaties en bedrijven

1.1.2 Produktiefactoren

1.1.3 Activiteiten in een bedrijf

1.1.4 Organisatieprocessen

1.2 Een bescheiden informatiesysteem

2 Goederen, geld en informatie

2.1 Stromen van goederen en geld

2.1.1 De goederenstroom

2.1.2 Voorraadbeheer en produktievoorbereiding

2.1.3 De geldstroom

2.1.4 De kostprijs

2.2 Informatie en inforrnatiesystemen

2.2.1 Soorten informatie

2.2.2 Eisen te stellen aan informatie

2.2.3 Waarom een inforrnatiesysteem?

3 Het beheer van de financiën

3.1 De taken van de administratie

3.1.1 De winst- en verliesrekening

3.1.2 De balans

3.2 Informatie en administratie

3.2.1 Informatie voor binnen de organisatie

3.2.2 Informatie voor buiten de organisatie

3.2.3 Registreren

3.3 Automatiseringssystemen

3.3.1 Een systeem voor de goederenstroom

3.3.2 Een systeem voor de financiele administratie

3.4 Het rekencentrum en de operateur

4 Pakketten en de markt

4.1 Marketing

4.1.1 Van vakmanschap naar marketing

4.1.2 Marketing mix

4.1.3 Het marketingproces

4.1.4 Service

4.1.5 De levenscyclus van een produkt

4.2 Hardware, software, procedures en mensen

4.2.1 Soorten PC-pakketten

4.2.2 Het aanschaffen van hardware en software

4.3 Applicatieprogrammatuur

4.3.1 Geintegreerde pakketten

4.4 Gebruik en beheer van informatiesystemen

4.4.1 Klantenbegeleider

4.4.2 Applicatiebeheerder

4.4.3 Produktiebegeleider

5 De organisatie en het kantoor

5.1 De eigenaar gaat organiseren

5.1.1 Een lijnorganisatie

5.1.2 De lijn/staforganisatie

5.1.3 Staffuncties

5.2 Het kantoor

5.2.1 Kantoorautomatisering

5.3 Systemen voor het kantoor

5.4 Informatieverzorging

5.4.1 Aspectsystemen

5.4.2 Informatiecentrum

5.4.3 Een viertal automatiseringsfuncties

5.4.4 Ergonomie

6 Personeel en informatie

6.1 Omgaan met personeel

6.1.1 Leidinggeven

6.1.2 De personeelsfunctionaris

6.2 Communicatie

6.2.1 Een telefooncentrale

6.3 Personeelsinformatiesysteem

6.4 Beleid en informatie

6.4.1 Beleid

6.4.2 Informatie voor verschillende niveaus

6.4.3 Informatieplanning

6.4.4 Functies voor analyse en ontwerp

7 Hulpmiddelen bij het ontwikkelen

7.1 Veranderingen in de organisatie

7.1.1 Markt- of produktgericht

7.1.2 Organisatieveranderingen

7.1.3 De ontwikkelfunctie

7.2 Ontwikkelmethoden

7.2.1 System Development Methodology (SDM)

7.2.2 Kwaliteit van informatiesystemen

7.3 CAD-systeem

7.4 Beleid en automatisering

7.4.1 Beleid

7.4.2 Projecten

7.4.3 Projectorganisatie

8 Automatiseren in het bedrijf

8.1 Het multinationale bedrijf

8.1.1 De matrixorganisatie

8.2 Informatiesystemen ontwerpen

8.2.1 ISAC

8.2.2 Prototyping

8.3 CAM-systeem

8.3.1 Computerondersteund fabriceren

8.3.2 In CAM toegepaste technieken

8.3.3 Nieuwe ontwikkelingen

8.4 Automatiseren

8.4.1 Gevolgen van automatisering

8.4.2 Systeemhuizen

A1 Register van trefwoorden


Toepassingen van client/server-architecturen: Inhoud (Kort)

Informatievoorziening in de organisatie: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Een kleine organisatie

2 Goederen, geld en informatie

3 Het beheer van de financiën

4 Pakketten en de markt

5 De organisatie en het kantoor

6 Personeel en informatie

7 Hulpmiddelen bij het ontwikkelen

8 Automatiseren in het bedrijf

A1 Register van trefwoorden


Informatievoorziening in de organisatie: Voorwoord

Informatievoorziening in de organisatie: Ten geleide

Dit boek is een deel van een reeks waarin een inleiding wordt gegeven in de informatica. In deze boeken worden alle onderwerpen aangesneden die men ontmoet als men het vakgebied wil betreden of wil kennismaken met de mogelijkheden die het biedt.

De aankomend informaticus onder de lezers zal mettertijd een of andere functie in het informaticavak krijgen. Daartoe moet zij of hij een aantal feiten kennen, inzicht hebben in de materie en een aantal vaardigheden beheersen. Bij de te onderscheiden informaticafuncties bestaan weliswaar allerlei specialisaties, maar aan de basis zijn alle informatici en informatiekundigen gelijk: sommige feiten moeten zij allemaal weten en sommige vaardigheden moeten zij allemaal beheersen.

Deze boeken geven een overzicht van die basiskennis en bieden oefenmateriaal, aan de hand waarvan men het vereiste inzicht en de noodzakelijke vaardigheid kan opdoen.

Met een dergelijke onderbouwing van het vakgebied sluiten we aan op het rapport van Stichting EXIN: AMBI 88; Vernieuwing en examenplan en het daaruit voortkomende Examenplan 1990. Voor een vakgebied dat zo snel in ontwikkeling is, is het van het grootste belang dat voor leerboeken een landelijk geaccepteerde norm wordt gekozen, zodat de kwaliteit van het gebodene ook toetsbaar is.

Van Stichting EXIN mag worden verwacht dat de examenspecificaties, zowel van de inleidende als van de specialisatiemodulen, op de eisen van de tijd worden afgestemd. Door de boeken in deze reeks jaarlijks aan te passen aan de specificaties wordt het reguliere en niet-reguliere onderwijs een 'bedrijfszeker' pakket leerstof aangeboden.

In dit boek zijn drie onderwerpen uit de specificaties van de AMBI-module HE.0 'Introductie in de informatievoorziening' in samenhang met elkaar behandeld:

- bedrijfskennis;

- kennis van toepassingen;

- enige kennis van de automatiseringsbranche.

De hoofdstukken in het boek hebben een vaste indeling in paragrafen:

1 In de eerste paragraaf van ieder hoofdstuk wordt de elementaire bedrijfskunde behandeld;

2 In de tweede paragraaf komen informatiesystemen aan de beurt;

3 In de derde paragraaf worden de toepassingen beschreven;

4 In de vierde paragraaf komt de organisatie van de automatisering en de functies aan de orde;

5 Een samenvatting besluit ieder hoofdstuk.

Dit boek bestaat uit acht hoofdstukken, waarin we een bedrijf zien groeien. Door die groei ontstaat er in het bedrijf behoefte aan organisatie, systemen en functies. We kunnen daaruit afleiden:

- de diverse bedrijfsfuncties;

- de organisatie en organisatievormen;

- de rol van informatie voor de diverse bedrijfsfuncties.

Daarbij staan al deze onderwerpen in het licht van informatievoorziening. Tegenwoordig worden hoe langer hoe meer informatiesystemen gebruikt om op tijd de organisatie van de juiste informatie te voorzien.

Apeldoorn, december 1989

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen


Informatievoorziening in de organisatie: Beschrijving

Aan de hand van een voorbeeldbedrijf, dat we gaandeweg zien groeien, behandelt dit boek drie kennisgebieden: bedrijfskennis, kennis van toepassingen en (enige) kennis van de automatiseringsbranche. Door die groei ontstaat er behoefte aan organisatie, systemen en functies. Achtereenvolgens komen de voor elke fase specifieke behoeften aan bedrijfsfuncties, organisatievormen en informatievoorziening aan de orde. Het boek is afgestemd op de AMBI examenspecificaties voor de module HE.0.


Uitwerkingen bij Praktijkboek databases

Uitwerkingen bij Praktijkboek databases

Rooij, T. de

ISBN 90 267 1428 9

NUGI 851

Prijs: f 51,50 / BEF. 1.236,-

Omvang: 144 pagina's

Geïllustreerd


Uitwerkingen bij Praktijkboek databases: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

Deel I Gegevensstructuren

Uitwerkingen deel 1

1.1 Opzet van de uitwerkingen

1.2 Uitwerking theorievragen

1.2.1 Het binaire model (PRISMA)

1.2.2 Het relationele model

1.2.3 Het ER-model

1.2.4 Het binaire model (NIAM)

1.2.5 Het DBA-model

1.3 Uitwerkingen gegevensstructuren

1.3.1 Gegevensstructuren volgens het binaire model (PRISMA)

1.3.2 Gegevensstructuren volgens het relationele model (Codd)

1.3.3 Gegevensstructuren volgens het ER-model

1.3.4 Gegevensstructuren voor het binaire model (NIAM)

1.3.5 Gegevensstructuren voor het DBA-model

1.3.6 Gegevensstructuren volgens het relationele model (URA)

Deel II Database-structuren

2 Uitwerkingen deel II

2.1 Uitwerkingen Bachman-diagrammen

2.2 Uitwerkingen theorievragen I

2.3 Uitwerkingen Bachman-diagrammen en CODASYL 1981-DDL

2.4 Uitwerkingen theorievragen II

2.5 Uitwerkingen opgaven voor het maken van een relationele database-structuur

Deel III Gegevensmanipulatie (programmeren)

3 Uitwerkingen deel III

3.1 Uitwerkingen theorievragen CODASYL 1981-DML

3.2 Uitwerkingen opgaven CODASYL-database 'Foto'

3.3 Uitwerkingen opgaven CODASYL-database 'Old-timer- club'

3.4 Uitwerkingen opgaven CODASYL-database 'Gemeente'

3.5 Uitwerkingen theorievragen SQL

3.6 Uitwerkingen opgaven SQL-database 'Foto'

3.7 Uitwerkingen opgaven SQL-database 'Old-timer-club'

3.8 Uitwerkingen op~aven SQL-database 'Gemeente'

Deel IV Gegevensbeheer

4 Uitwerkingen deel IV

Aanhangsel

A 1 Register van trefwoorden


Uitwerkingen bij Praktijkboek databases: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

Deel I Gegevensstructuren

Uitwerkingen deel 1

Deel II Database-structuren

2 Uitwerkingen deel II

Deel III Gegevensmanipulatie (programmeren)

3 Uitwerkingen deel III

Deel IV Gegevensbeheer

4 Uitwerkingen deel IV

Aanhangsel


Uitwerkingen bij Praktijkboek databases: Woord vooraf

Dit boek bevat de uitwerkingen bij de opgaven in het Praktijkboek databases. Dat boek is bedoeld om vaardigheid op te doen in het werken met databases. De kennis is al opgedaan in de boeken Ontwerpen van databases, Gegevensmodellen en Programmeertalen voor databases; SQL en CODASYL 1981. Het Praktijkboek databases vormt samen met deze boeken een afgerond geheel. Het kan worden gebruikt bij de voorbereiding op de AMBI-examens HB.1 en HB.2. De stof van deze examens overlapt elkaar en sluit onderling goed aan.

De precieze opzet en de wijze waarop Praktijkboek en Uitwerkingenboek kunnen worden gebruikt, staan uitvoerig beschreven in hoofdstuk 1 van het Praktijkboek. Daar wordt uitgebreid ingegaan op de vraag hoe een HB.1- respectievelijk HB.2-kandidaat de boeken kan benutten.

Theorievragen in het Praktijkboek hebben allemaal de vorm van meerkeuzevragen. Deze vragen zijn bedoeld voor het toetsen of bepaalde kennis is opgedaan en inzicht is verkregen. Bij de antwoorden in dit boek wordt soms een summiere toelichting gegeven. De opgaven voor het opstellen van structuren en het programmeren zijn allemaal open vragen. Zij zijn bedoeld voor het verkrijgen van vaardigheid. Bij de antwoorden van de programmeeropgaven is steeds de door zo'n programma gereduceerde uitvoer (aan de hand van de inhoud van de betreffende database) opgenomen. Bij de CODASYL 1981-DML-opgaven is bovendien het verloop van de registers die de currency behouden, aangegeven.

Ook in dit boek wordt met pictogrammen in de kantlijn aangegeven welke casus aan de orde is. Dit maakt het boek overzichtelijker. Drie casussen komen door het hele boek terug en de pictogrammen geven duidelijk aan waar de uitwerkingen van de oefeningen bij dezelfde casus te vinden zijn.

Woerden, augustus 1989.

Ton de Rooij


Uitwerkingen bij Praktijkboek databases: Catalogustekst

Een concreet oefenboek bij de leerboeken Programmeertalen voor databases; SQL en CODASYL '81, Gegevensmodellen en Het ontwerpen van databases. Behalve een reeks algemene theorievragen bevat dit boek een vijftal casus, aan de hand waarvan de student/cursist de leerstof, gegeven in de drie leerboeken, kan testen. Duidelijk is aangeven welke opgaven bedoeld zijn ter voorbereiding op het HB.1-examen en welke dienen voor het HB.2-examen.

De uitwerkingen van de oefenopgaven staan in een apart uitwerkingenboek.

UITWERKINGENBOEK

1990, 144 pagina's, f 51,50

ISBN 90 267 1428


Informatiesystemen in bedrijf

Informatiesystemen in bedrijf - Leerboek

Verhagen, J.

ISBN 90-267-1449-1

NUGI 850

Prijs: f 40,00 / BEF. 960,-

Omvang: 160 pagina's

Geïllustreerd


Informatiesystemen in bedrijf: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Een bedrijf beginnen

1.1 Eenvoudige bedrijfskunde

1.1.1 Soorten bedrijven

1.1.2 Produktiefactoren

1.1.3 Activiteiten in een bedrijf

1.2 Een bescheiden informatiesysteem

2 Produceren op voorraad

2.1 Stromen van goederen en geld

2.1.1 De goederenstroom

2.1.2 De geldstroom

2.1.3 De kostprijs

2.2 Meer over informatie en informatiesystemen

2.2.1 Soorten informatie

2 2.2 Eisen stellen aan informatie

2 2.3 Waarom een informatiesysteem?

3 Het eenmansbedrijf groeit

3.1 De taken van de administratie

3.1.1 De winst- en verliesrekening

3.1.2 De balans

3.2 Een administratief informatiesysteem

3.2.1 Informatie voor binnen het bedrijf

3.2.2 Informatie voor buiten het bedrijf

4 De klant heeft wensen

4.1 Produkten kunnen veranderen

4.1.1 Halffabrikaten

4.1.2 Produktievoorbereiding

4.1.3 Marketing en reclame

4.2 De PC doet zijn intrede

4.2.1 Het eerste gebruik van de PC

4.2.2 Naast apparatuur is er nog wat

4.3 Enkele automatiseringsfuncties en opleidingen

4.3.1 Klantenbegeleider

4.3.2 Field service engineer

4.3.3 Opleidingen

4.4 Soorten PC-pakketten

5 Er ontstaat een organisatie

5.1 Organiseren

5.1.1 De lijnorganisatie

5.1.2 De levenscyclus van een produkt

5.2 Het aanschaffen van PC-pakketten

5.3 Het gebruik en beheer van systemen

5.3.1 Applicatiebeheerder

5.3.2 Applicatieprogrammeur

5.3.3 Produktiebegeleider

5.4 Geïntegreerde pakketten

6 De organisatie verandert

6.1 Het produkt verandert

6.1.1 Enkele nieuwe functies

6.1.2 De lijn/staf-organisatie

6.2 Een communicatiesysteem

6.2.1 Communiceren

6.2.2 Een telefooncentrale

6.3 De automatiseringsafdeling

6.3.1 Operateur

6.3.2 Informatiecentrum

6.3.3 Ergonomie

6.4 Automatiseringssystemen

6.4.1 Een informatiesysteem voor de goederenstroom

6 4 2 Een informatiesysteem voor de financiele administratie

7 De organisatie wordt volwassen

7.1 Uitbreiding van de organisatie

7.1.1 De personeelsfunctionaris

7.1.2 Staffuncties

7.2 Kantoorautomatisering

7.3 Organiseren

7.3.1 Beleid en plannen

7.3.2 Leiding geven

7.3.3. Informatieplanning

7.4 Personeelsinformatiesysteem

8 Nieuwe produkten dienen zich aan

8.1 Anders organiseren

8.1.1 Service en marketing

8.1.2 De ontwikkelfunctie

8.2 Informatie voor verschillende niveaus

8.3 Beleid en automatisering

8.3.1 Beleid

8.3.2 Projecten

8.3.3 Een drietal informaticafuncties

8.4 CAD-systeem

9 Veranderingen in het bedrijf

9.1 Kiezen of delen

9.1.1 Markt- of produktgericht

9.1.2 Organisatieveranderingen

9.2 Ontwikkelingsmethoden

9.2.1 SDM

9.3 Adviseren, begeleiden en beheren

9.3.1 Adviseur persoonlijk computergebruik

9.3.2 Begeleider persoonlijk computergebruik

9.3.3 Beheerder decentrale computerfaciliteiten

9.4 CAM-systeem

9.4.1 Computerondersteund fabriceren

9.4.2 In CAM toegepaste technieken

10 Het bedrijf en informatietechnologie

10.1 Het multinationale bedrijf

10.1.1 De matrixorganisatie

10.2 Informatiesystemen

10.2.1 Complexe informatiesystemen

10.2.2 SDM (vervolg)

10.2.3 Kwaliteit van informatiesystemen

10.3 Automatisering en projecten

10.3.1 Gevolgen van automatisering

10.3.2 Projectorganisatie

10.3.3 Nog enkele informaticafuncties

10.4 Informatietechnologie in produkten

A1 Register van trefwoorden


Informatiesystemen in bedrijf: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Een bedrijf beginnen

2 Produceren op voorraad

3 Het eenmansbedrijf groeit

4 De klant heeft wensen

5 Er ontstaat een organisatie

6 De organisatie verandert

7 De organisatie wordt volwassen

8 Nieuwe produkten dienen zich aan

9 Veranderingen in het bedrijf

10 Het bedrijf en informatietechnologie

A1 Register van trefwoorden


Informatiesystemen in bedrijf: Ten geleide

In het begin van de jaren 80 wordt de personal computer geïntroduceerd. Nu staan er honderdduizenden op de bureaus. Omdat er veel meer dan vroeger computers worden gebruikt op de werkplek zijn er ook enkele nieuwe automatiseringsfuncties ontstaan. Veel van deze functies zijn op MBO-niveau. Vooral de opkomende kantoorautomatisering en de automatisering van de produktie vragen om ondersteuning van vakmensen met een brede kennis en ervaring van automatisering.

Er ontstond eveneens behoefte om het opleidingsprofiel van deze nieuwe functies te definiëren. Daarvoor is door Stichting EXIN een leerprogramma ontwikkeld: het Praktijkdiploma Informatica. Dit leerprogramma richt zich niet alleen op full time automatiseringsfuncties, maar ook op automatiseringstaken die worden uitgevoerd door mensen met een andere hoofdtaak.

De automatiseringsfuncties op MBO-niveau zijn in te delen naar de werkomgeving waarin ze voorkomen: de omgeving van de systeembouw, de omgeving van de verwerking en de technische omgeving. Voor al deze functies is een gemeenschappelijke basisopleiding vastgesteld, waarin de grondbeginselen van de informatica worden behandeld. Deze basisopleiding is niet alleen voor hen die automatisering als beroep kiezen. Ook voor hen die met automatisering op de werkplek in aanraking komen is deze opleiding zeer geschikt.

De basis van de MBO-opleiding informatica bestaat uit drie modulen: - de technische middelen (MG. I );

- de systemen en hun toepassingen (MG.2);

- basisvaardigheden in PC-gebruik (MG.3).

Voor hen die een beroep in de automatisering kiezen, is na de basisopleiding een keuze uit de volgende studierichtingen mogelijk:

- programmering en bestandsbeheer; voor programmeurs, programma- en documentatiebeheerders;

- netwerken/netwerkbeheer; voor operateurs, produktiebegeleiders, klantenbegeleiders en applicatiebeheerders;

- decentraal computergebruik; voor begeleiders van mensen die een PC gebruiken en verkopers in computerwinkels;

-automatisering en techniek; voor produktie-automatiseerders, netwerktechnici en fieldservice engineers.

De beroepsopleiding in de automatisering op MBO-niveau is nieuw in Nederland. Zo nieuw, dat bij het verschijnen van dit boek (1988) het eerste examen nog moet worden afgenomen. Voor de auteurs brengt dit onzekerheden met zich mee. Eventuele onduidelijkheden bij de interpretatie van de specificatie zullen zeker in de tweede druk worden verwerkt.


Dit boek is geschreven voor cursisten van de module MG.2 en voor leerlingen van MBO-scholen met een vergelijkbaar lesprogramma.

Bij dit leerboek behoort een werkboek. Leerboek en werkboek zijn nauw met elkaar verbonden en hebben dezelfde hoofdstukindeling.

Na ieder stukje leerstof volgen in het werkboek vragen en opdrachten om de leerstof te verwerken en het inzicht te verhogen. De nadruk ligt hierbij op het toepassen.

'Informatiesystemen in bedrijf' richt zich op de organisatie en automatisering van het bedrijf en de werkplek. Het gaat dus over de volgende onderwerpen:

- elementaire bedrijfskunde (dit komt in elke eerste paragraaf van een hoofdstuk aan de orde);

- informatiesystemen (in elke tweede paragraaf);

- de organisatie van de automatisering (in elke derde paragraaf);

- diverse toepassingen voorde bedrijfsvoering, de produktontwikkeling en de produktie (in elke vierde paragraafl.

Informatiesystemen vormen een actief onderdeel van bedrijven en instellingen. Vandaar de titel 'Informatiesystemen in bedrijf'. Dit boek bestaat uit tien hoofdstukken, waarin we een bedrijf zien groeien en door die groei ontstaat er behoefte aan organisatie, systemen en verdeling van taken. Hoewel dit boek gaat over een interessant en groeiend bedrijf is een en ander uiteraard ook van toepassing in andere organisaties en instellingen.

De volgorde van de hoofdstukken is zo gekozen, dat het boek gewoon van voor naar achter doorgewerkt kan worden. De onderwerpen worden eerst globaal besproken en worden gaandeweg uitgediept.

Maarssen, november 1988

T. Hilkemeijer, hoofdredacteur

Bij de tweede druk

Dank aan de docenten en cursisten die reageerden op de eerste druk. Naast enthousiaste reacties waren er ook enkele suggesties en correcties die in deze tweede druk zijn verwerkt. Het zijn slechts kleine aanvullingen en wijzigingen.

Apeldoorn, januari 1990

J.F. Verhagen


Informatiesystemen in bedrijf: Catalogustekst

Informatiesystemen vormen een actief onderdeel van bedrijven en organisaties. Dit leerboek stelt de organisatie van de informatieverzorging centraal. Een bedrijf in de groeifase dient als voorbeeld. Door die groei ontstaat behoefte aan organisatie, systemen en functies. Zaken als elementaire informatiekunde, informatiesystemen, organisatie van de automatisering, en toepassingen van informatiesystemen komen daarbij op een natuurlijke wijze aan de orde.

In het werkboek ligt de nadruk op het zelf doen. De illustraties dragen ertoe bij dat de stof gemakkelijk opgenomen kan worden.

LEERBOEK, 2e druk,

1990, 160 pagina's, f 40,00

ISBN 90 267 1449 1


Informatiesystemen in bedrijf; werkboek

Informatiesystemen in bedrijf

werkboek

Verhagen, J.

ISBN 90 267 1450 5

NUGI 855

Prijs: f 23,75 / BEF. 570,-

84 pagina's

Geïllustreerd


Informatiesystemen in bedrijf; werkboek: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Een bedrijf beginnen

1.1 Eenvoudige bedrijfskunde

1.2 Een bescheiden informatiesysteem

2 Produceren op voorraad

2.1 Stromen van goederen en geld

2.2 Meer over informatie(systemen)

3 Het eenmansbedrijf groeit

3.1 De taken van de administratie

3.2 Een administratief informatiesysteem

4 De klant heeft wensen

4.1 Produkten kunnen veranderen

4.2 De PC doet zijn intrede

4.3 Enkele functies en opleidingen

4.4 Soorten PC-pakketten

5 Er ontstaat een organisatie

5.1 Organiseren

5.2 Het aanschaffen van PC-pakketten

5.3 Het gebruik en beheer van systemen

5.4 Geïntegreerde pakketten

6 De organisatie verandert

6.1 Het produkt verandert

6.2 Een communicatiesysteem

6.3 De automatiseringsafdeling

6.4 Automatiseringssystemen

7 De organisatie wordt volwassen

7.1 Uitbreiding van de organisatie

7.2 Kantoorautomatisering

7.3 Organiseren

7.4 Personeelsinformatiesysteem

8 Nieuwe produkten dienen zich aan

8.1 Anders organiseren

8.2 Informatie voor verschillende niveaus

8.3 Beleid en automatisering

8.4 CAD-systeenm

9 Veranderingen in het bedrijf

9.1 Kiezen of delen

9.2 Ontwikkelmethoden

9.3 Adviseren, begeleiden en beheren

9.4 CAM-systeem

10 Het bedrijf en informatietechnologie

10.1 Het multinationale bedrijf

10.2 Informatiesystemen

10.3 Automatisering en projecten

10.4 Informatietechnologie in produkten

11 Casus 'Ziekenhuis'

12 Herhaling

12.1 Elementaire bedrijfskunde

12.2 Informatiesystemen

12.3 Organisatieinformatievoorziening

12.4 Gevolgen van automatisering

12.5 Toepassingen van automatisering


Informatiesystemen in bedrijf; werkboek: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Een bedrijf beginnen

2 Produceren op voorraad

3 Het eenmansbedrijf groeit

4 De klant heeft wensen

5 Er ontstaat een organisatie

6 De organisatie verandert

7 De organisatie wordt volwassen

8 Nieuwe produkten dienen zich aan

9 Veranderingen in het bedrijf

10 Het bedrijf en informatietechnologie

11 Casus 'Ziekenhuis'

12 Herhaling


Informatiesystemen in bedrijf; werkboek: Ten geleide

De MBO-opleidingen voor het Praktijkdiploma informatica richten zich op cursisten en leerlingen die bij de uitoefening van hun (toekomstige) werk er voor moeten zorgen dat bij het gebruik van personal computers en andere, grotere computersystemen die dingen gebeuren die moeten gebeuren. Daarom heeft bij het schrijven van deze boeken steeds de gedachte voorop gestaan de leerstof voortdurend te plaatsen in de praktijk van het dagelijks werk. Dit is uitgewerkt in de vorm van twee boeken voor elke cursus, namelijk een leerboek en een werkboek. Vanuit het leerboek 'Informatiesystemen in bedrijf' wordt daarom voortdurend verwezen naar het werkboek. Per paragraaf of groep van paragrafen worden hier vragen gesteld waaraan men kan toetsen of men de stof kent. Vervolgens komen er enkele vragen en opdrachten waarbij men kan zien of men het geleerde ook in de praktijk kan brengen. Door deze combinatie van leerstofbehandeling in woord en beeld in het theorieboek en het actief bezig zijn met het verwerken van deze stof en het opbouwen van inzicht in de materie in het werkboek, menen wij er in geslaagd te zijn de leerlingen optimaal te begeleiden bij hun studie. Omdat het de bedoeling is dat men na het volgen van deze lessen of deze cursus een examen met goed gevolg kan afleggen, zijn aan het eind van elk hoofdstuk toetsvragen opgenomen zoals men die ook op het examen kan tegenkomen.

Voor de docent zijn bij de uitgever antwoorden en toelichting op de vragen en opdrachten beschikbaar.

De auteurs stellen het op hoge prijs de ervaringen te vernemen van de gebruikers van deze boeken, zowel van docenten als van leerlingen. Daarmee kan een volgende groep studerenden weer hun voordeel doen, dat is de wens van auteurs, redactie en uitgever.


Informatiesystemen in bedrijf. Werkboek: Catalogustekst

Informatiesystemen vormen een actief onderdeel van bedrijven en organisaties. Dit leerboek stelt de organisatie van de informatieverzorging centraal. Een bedrijf in de groeifase dient als voorbeeld. Door die groei ontstaat behoefte aan organisatie, systemen en functies. Zaken als elementaire informatiekunde, informatiesystemen, organisatie van de automatisering, en toepassingen van informatiesystemen komen daarbij op een natuurlijke wijze aan de orde.

In het werkboek ligt de nadruk op het zelf doen. De illustraties dragen ertoe bij dat de stof gemakkelijk opgenomen kan worden.

WERKBOEK/ Verhagen, R. van der Kamp, 2e druk,

1990, 84 pagina's, f 23,75

ISBN 90 267 1450 5


Informatiesystemen in bedrijf

Informatiesystemen in bedrijf - Antwoordenboek

Verhagen, J. & Kamp. R. van der

ISBN 90 267 1451 3

NUGI 850

Prijs: f 29,00 / BEF. 696,-

75 pagina's

Geïllustreerd


Informatiesystemen in bedrijf: Inhoud (volledig)

1 EEN BEDRIJF BEGINNEN

1.1 Eenvoudige bedrijfskunde

1.2 Een bescheiden informatiesysteem

2 PRODUCEREN OP VOORRAAD

2.1 Stromen van goederen en geld

2.2 Meer over informatie en informatiesystemen

3 HET EENMANSBEDRIJF GROEIT

3.1 De taken van de administratie

3.2 Een administratief informatiesysteem

4 DE KLANT HEEFT WENSEN

4.1 Produkten kunnen veranderen

4.2 De PC doet zijn intrede

4.3 Enkele automatiseringsfuncties en opleidingen

4.4 Soorten PC-pakketten

5 ER ONTSTAAT EEN ORGANISATIE

5.1 Organiseren

5.2 Het aanschaffen van PC-pakketten

5.3 Het gebruik en beheer van systemen

5.4 Geïntegreerde pakketten

6 DE ORGANISATIE VERANDERT

6.1 Het produkt verandert

6.2 Een communicatiesysteem

6.3 De automatiseringsafdeling

6.4 Automatiseringssystemen

7 DE ORGANISATIE WORDT VOLWASSEN

7.1 Uitbreiding van de organisatie

7.2 Kantoorautomatisering

7.3 Organiseren

7.4 Personeelsinformatiesysteem

8 NIEUWE PRODUKTEN DIENEN ZICH AAN

8.1 Anders organiseren

8.2 Informatie voor verschillende niveaus

8.3 Beleid en automatisering

8.4 CAD-systeem

9 VERANDERINGEN IN HET BEDRIJF

9.1 Kiezen of delen

9.2 Ontwikkelingsmethoden

9.3 Adviseren, begeleiden en beheren

9.4 CAM-systeem

10 HET BEDRIJF EN INFORMATIE-TECHNOLOGIE

10.1 Het multinationale bedrijf

10.2 Informatiesystemen

10.3 Automatisering en projecten

10.4 Informatietechnologie in produkten

11 CASUS 'ZIEKENHUIS'

12 HERHALING


Informatiesystemen in bedrijf: Inhoud (beknopt)

1 EEN BEDRIJF BEGINNEN

2 PRODUCEREN OP VOORRAAD

3 HET EENMANSBEDRIJF GROEIT

4 DE KLANT HEEFT WENSEN

5 ER ONTSTAAT EEN ORGANISATIE

6 DE ORGANISATIE VERANDERT

7 DE ORGANISATIE WORDT VOLWASSEN

8 NIEUWE PRODUKTEN DIENEN ZICH AAN

9 VERANDERINGEN IN HET BEDRIJF

10 HET BEDRIJF EN INFORMATIE-TECHNOLOGIE

11 CASUS 'ZIEKENHUIS'

12 HERHALING


Informatiesystemen in bedrijf: Voorwoord

VOOR DE DOCENT

Dit antwoordenboek hoort bij het werkboek met de titel

INFORMATIESYSTEMEN IN BEDRIJF

Het werkboek hoort bij een leerboek met dezelfde titel. Het antwoordenboek is in de eerste plaats bedoeld voor de docent.

Het leerboek, met het bijbehorende werkboek, gaat over de onderwerpen uit MG 2: "Systemen en toepassingen". Dit onderdeel van de opleiding is op de organisatie gericht. Onderwerpen die aan de orde komen zijn:

- elementaire bedrijfskunde;

- informatiesystemen;

- de organisatie van de automatisering;

- diverse toepassingen voor de bedrijfsvoering, de produktontwikkeling en de produktie.

Informatiesystemen vormen een actief onderdeel van bedrijven. Vandaar de titel "Informatiesystemen in bedrijf".

Het leerboek bestaat uit tien hoofdstukken, waarin we een bedrijf zien groeien. Door die groei ontstaat er in het bedrijf behoefte aan organisatie, systemen en functies.

De hoofdstukken hebben een vaste indeling in paragrafen. In de eerste paragraaf van ieder hoofdstuk wordt de elementaire bedrijfskunde behandeld. In de tweede paragraaf komen informatiesystemen aan de beurt. In de derde paragraaf komt de organisatie van de automatisering en de functies aan de orde. In de vierde paragraaf komen de toepassingen aan de beurt. Een samenvatting besluit ieder hoofdstuk.

Voorbeelden en oefeningen vinden we in het werkboek "Informatiesystemen in bedrijf" dat samen met het leerboek een geheel vormt.

Het samenspel tussen leerboek en werkboek wordt aangegeven door "UIT"-symbolen die van het leerboek naar het werkboek verwijzen. Deze symbolen staan na iedere paragraaf in het leerboek en daardoor wordt verwezen naar de overeenkomstige paragraaf in het werkboek.

Na de opgaven te hebben gemaakt in het werkboek gaat men weer terug naar het leerboek.

Evenals het leerboek heeft ook het werkboek dezelfde tien hoofdstukken. In het werkboek zijn echter nog twee hoofdstukken toegevoegd. In hoofdstuk 11 wordt de leerstof nogmaals herhaald met behulp van een casus die handelt over een ziekenhuis. Aan de hand van deze non-profit-organisatie wordt de totale leerstof uit het leerboek (van hoofdstuk 1 tot en met hoofdstuk 10) herhaald. In hoofdstuk 12 van het werkboek vinden we een hoeveelheid meerkeuze-vragen ingedeeld naar de thema's die het module MG 2 omvat. De hoeveelheid vragen per thema komt ongeveer overeen met die van het examen MG 2. Op de volgende twee pagina's vinden we een totaal overzicht van de tien hoofdstukken.

In het globale schema zien we tien kolommen en vier rijen. De kolommen komen overeen met de tien hoofdstukken. De vier rijen zijn een afbeelding van de paragrafen in ieder hoofdstuk. In de eerste rij staan de onderwerpen uit de elementaire bedrijfskunde. In de tweede rij komen informatiesystemen aan de beurt. In de derde rij komt de organisatie van de automatisering en de functies aan de orde. In de vierde rij tenslotte worden de toepassingen genoemd. De getallen in de blokjes geven aan waar het onderwerp correspondeert met de examenspecificaties.

februari 1989


Informatiesystemen in bedrijf: Catalogustekst

Informatiesystemen vormen een actief onderdeel van bedrijven en organisaties. Dit leerboek stelt de organisatie van de informatieverzorging centraal. Een bedrijf in de groeifase dient als voorbeeld. Door die groei ontstaat behoefte aan organisatie, systemen en functies. Zaken als elementaire informatiekunde, informatiesystemen, organisatie van de automatisering, en toepassingen van informatiesystemen komen daarbij op een natuurlijke wijze aan de orde.

In het werkboek ligt de nadruk op het zelf doen. De illustraties dragen ertoe bij dat de stof gemakkelijk opgenomen kan worden.

ANTWOORDENBOEK, 2e druk,

1991, 75 pagina's, f 29,00

ISBN 90 267 1451 3


Praktijkboek informatieverzorging

Praktijkboek informatieverzorging

Aandewiel, K.

ISBN 90 267 1452 1

NUGI 852

Prijs: f 41,75 / BEF. 995,-

148 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek informatieverzorging: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Informatievoorziening in de organisatie

1.1 Een kleine organisatie

1.2 Goederen, geld en informatie

1.3 Het beheer van financiën

1.4 Pakketten en de markt

1.5 De organisatie en het kantoor

1.6 Personeel en informatie

1.7 Hulpmiddelen bij het ontwikkelen

1.8 Automatiseren in het bedri jf

2 Informatica, theorie 1

2.1 Het vakgebied informatica

2.2 Computers en andere computers

2.3 Bouwstenen van een computersysteem: de centrale machine

2.4 Bouwstenen van een computersysteem: randapparatuur en bijbehorende media

2.5 Gegevensrepresentatie

2.6 Bouwstenen van een computersysteem: programmatuur

2.7 Bouwstenen van een computersysteem: gegevensverzamelingen

2.8 Bouwstenen van een computersysteem: datacommunicatie

2.9 Soorten computersystemen

2.10 Het computersysteem als bouwsteen

2.11 Gebruik en beheer van inforrnatiesystemen

2.12 Computerenmaatschappij

3 Vragen naar onderwerpen

3.1 Bedrijfskennis

3.2 Kennis van de middelen

3.3 Kennis van toepassingen

3.4 De automatisering

4 Praktijkgevallen

4.1 De gulden pil

4.2 Concordia

4.3 NOVITEL

4.4 Bank

4.5 Veerdienst

4.6 Scholengemeenschap

4.7 Vereniging

4.8 Rondo

4.9 DENTALINFO

5 Antwoorden


Praktijkboek informatieverzorging: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1 Informatievoorziening in de organisatie

2 Informatica, theorie 1

3 Vragen naar onderwerpen

4 Praktijkgevallen

5 Antwoorden


Praktijkboek informatieverzorging: Woord vooraf

Dit Praktijkboek informatieverzorging bevat opgaven en uitwerkingen over de stof van het AMBI-examen HE.0. Het is geschikt voor gebruik in cursussen en tevens zeer bruikbaar voor degenen die zich via zelfstudie voorbereiden op het examen HE.0.

De basis voor de vragen en opgaven zijn de leerboeken uit deze reeks: Informatievoorziening in de organisatie van Jos Verhagen, en Informaticatheorie 1 van Dick Overkleeft.

In hoofdstuk 1 en 2 van dit Praktijkboek wordt van beide genoemde leerboeken, hoofdstuk voor hoofdstuk, een groot aantal open en gesloten vragen gesteld. De student kan daarmee zijn/haar kennis en inzicht van het behandelde toetsen. In hoofdstuk 3 volgt een serie vragen die meer thematisch zijn geordend, namelijk met als uitgangspunt de specificaties van het AMBI-examen:

1 bedrijfskennis;

2 kennis van de middelen;

3 kennis van toepassingen;

4 de automatiseringsbranche.

De module HE.0 heeft een introducerend karakter. Het is voor de beginner moeilijk om de wat abstracte leerstof te herkennen in zijn omgeving. In hoofdstuk 4 worden daarom enkele praktijkgevallen beschreven, die een entourage scheppen, waarin het geleerde kan worden herkend. De vragen en opgaven van dit hoofdstuk gaan daarom ook over de gehele omvang van de stof van de genoemde leerboeken.

In dit boek wordt voornamelijk geoefend met 'theoretische stof'. De aandacht is daarbij vooral gericht op het kennis hebben van (het weten) en het onder woorden brengen van kennis. In een tweede deel, Praktijkboek schemas en programmeren ligt de nadruk op inzicht hebben in en het toepassen in concrete situaties. Hier komen aspecten aan de orde die betrekking hebben op punt 4 van de examenspecificatie: 'Enige vaardigheid in probleemoplossen en programmeren'.

Met deze opzet is getracht een brug te slaan tussen de kennis van de leerstof voor het examen enerzijds en de praktijk van de HBO-er anderzijds.

Bij de antwoorden is in gevallen waar dit wenselijk leek, een korte uitleg of verklaring toegevoegd. Zoals hiervoor al werd uiteengezet: dit boek is nadrukkelijk niet bedoeld als leerboek. Daarom wordt in andere gevallen terugverwezen naar de desbetreffende paragrafen van de leerboeken.


Praktijkboek informatieverzorging: Catalogustekst

Dit praktijkboek bevat opgaven en uitwerkingen over de stof uit de leerboeken Informatievoorziening in de organisatie en Informatica theorie 1. Het kan gebruikt worden in cursussen, maar is tevens geschikt voor degenen die zich via zelfstudie voorbereiden op het AMBI-examen HE.0. Naast een groot aantal theorievragen wordt namelijk tevens een serie cases behandeld.

1e druk, 2e oplage

1991, 148 pagina's, f 41,75

ISBN 90 267 1452 1


Praktijkboek schema's en programmeren

Praktijkboek schema's en programmeren

Aandewiel, K. & Lok, N.J.

ISBN 90 267 1454 8

NUGI 852

Prijs: f 34,75 / BEF. 834,-

Omvang: 84 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek schema's en programmeren: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Schema's en programmeren

1.1 Kennismaking met het PSD

1.2 Kennismaking met Pascal

1.3 De rechthoek in het PSD

1.4 Eenvoudige bewerkingen in Pascal

1.5 Herhaling in het PSD

1.6 Herhaling in Pascal

1.7 Keuze in het PSD

1.8 Keuze in Pascal

1.9 Deelbewerkingen in het PSD

1.10 Deelbewerkingen in Pascal

1.11 Tabellen in het PSD

1.12 Tabellen in Pascal

1.13 Bestanden in het PSD

1.14 Gegevensstructuur in Pascal

2 Gemengde vragen over PSD's

3 Gemengde vragen over Pascal

4 Antwoorden bij de opgaven


Praktijkboek schema's en programmeren: Woord vooraf

Dit Praktijkboek schema's en programmeren bevat opgaven en uitwerkingen over de stof van het AMBI-examen HE.0 voor het gedeelte probleemoplossen en programmeren. Het is geschikt voor gebruik in cursussen en tevens zeer bruikbaar voor degenen die zich via zelfstudie voorbereiden op het examen HE.0.

De basis voor de vragen en opgaven is het leerboek uit deze reeks Schema's en programmeren van Andree Hollander en Nel Jongsma.

In hoofdstuk 1 van dit Praktijkboek wordt aan de hand van het genoemde leerboek, hoofdstuk voor hoofdstuk, een groot aantal open en gesloten vragen gesteld. De student kan daarmee zijn/haar kennis en inzicht van het behandelde toetsen. In de hoofdstukken 2 en 3 volgt een aantal vragen die meer thematisch zijn geordend, namelijk met als uitgangspunt de specificaties van het AMBI-examen:

1 probleemoplossen;

2 programmeren in Pascal.

De module HE.0  'Introductie informatievoorziening'  heeft, zoals de naam al zegt, een sterk introducerend karakter. In dit boek ligt daarbij vooral de nadruk op inzicht hebben in en toepassen valt het geleerde in concrete situaties. Daarbij wordt uitgegaan van goed geformuleerde vragen over voor iedereen herkenbare eenvoudige problemen. De meer 'theoretische' kant van deze stof, waarbij de aandacht is gericht op kennis hebben van en onder woorden kunnen brengen van het geleerde wordt behandeld in een ander deel dat bij deze cursus hoort, namelijk het Praktijkboek Informatieverzorging. Dit sluit geheel aan bij de andere leerboeken voor deze module:

- Informatievoorziening in de organisatie van Jos Verhagen, en

- Informatica theorie I van Dick Overkleeft.

Met deze opzet van leerboeken met daarbij nauw aansluitende praktijkboeken is getracht een brug te slaan tussen de kennis van de leerstof voor het examen enerzijds en de praktijk van de HBO-er anderzijds.

Bij de antwoorden is in gevallen waar dit wenselijk leek, een korte uitleg of verklaring toegevoegd. Zoals hiervoor al werd uiteengezet: dit boek is nadrukkelijk niet bedoeld als leerboek. Daarvoor zij verwezen naar de genoemde leerboeken.

Almere/Heemstede, juni 1990

Karen Aandewiel

Nico Lok


Praktijkboek schema's en programmeren: Catalogustekst

Dit praktijkboek bevat vragen en opgaven (alsmede beknopte uitwerkingen) voor het onderdeel probleemoplossen en programmeren van het AMBI-examen HE.0. Het boek ondersteunt de student/cursist bij het verkrijgen van voldoende vaardigheid in het herkennen en vinden van een oplossing voor de voorgelegde problemen. De benadering is zo compleet mogelijk opgezet door naar oplossingen te vragen in Pascal zowel als met PSD's. Het boek sluit aan bij het leerboek 'Schema's en programmeren'.

1e druk, 2e oplage

1991, 84 pagina's, f 34,75

ISBN 90 267 1454 8


Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

Praktijkboek elementaire informatica en EXAT

Verhagen, J.

ISBN 90 267 1455 6

NUGI 851

Prijs: f 55,25 / BEF. 1.326,-

Omvang: 168 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek elementaire informatica en EXAT: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Informatica, theorie

1.1 Over de architectuur van een computer

1.2 Het hoe van de centrale machine

1.3 Het hoe van enkele randapparaten

1.4 Het hoe van datacommunicatie

1.5 Het hoe van Operating Systems: monitor

1.6 Het hoe van gegevensbestanden en data(base) management

1.7 Het hoe van programming support

1.8 Documentatie en foutbeheersing

2 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

2.1 Het verzamelen van gegevens

2.2 Definieren van logische gegevensstructuren

2.3 Opslaan van gegevens binnen een record

2.4 Opslaan van records in sequentieel georganiseerd bestand

2.5 Opslaan van records in direct georganiseerd bestand

2.6 Het benaderen van een record in een bestand

2.7 Combineren van sequentiele en directe grondvormen

3 Herhaling theorie

3.1 Eerste serie vragen

3.2 Tweede serie vragen

4 Programmeertaal EXAT

4.1 Programmeren in een assembleertaal

4.2 De EXAT-computer en de EXAT-taal

4.3 Gegevens verplaatsen

4.4 Rekenen

4.5 Gegevens vergelijken

4.6 Sprongen binnen het programma

4.7 Tabellen en de index

4.8 Logische gegevens verwerken

4.9 Het schuiven met bitpatronen

4.10 Het werken met deelprogramma's

4.11 Het werken met teksten

5 Herhaling EXAT

6 Antwoorden en toelichtingen theorie

7 Antwoorden en toelichtingen bij gegevensverzamelingen

8 Antwoorden en toelichtingen bij herhaling theorie

9 Antwoorden en toelichtingen bij EXAT

10 Antwoorden en toelichtingen bij herhaling EXAT


Praktijkboek elementaire informatica en EXAT: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Informatica, theorie

2 Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

3 Herhaling theorie

4 Programmeertaal EXAT

5 Herhaling EXAT

6 Antwoorden en toelichtingen theorie

7  Antwoorden en toelichtingen bij gegevensverzamelingen

8 Antwoorden en toelichtingen bij herhaling theorie

9 Antwoorden en toelichtingen bij EXAT

10 Antwoorden en toelichtingen bij herhaling EXAT


Praktijkboek elementaire informatica en EXAT: Ten geleide

De opgaven in dit Praktijkboek elementaire informatica en EXAT zijn gebaseerd op repetitievragen ter voorbereiding van het AMBI-examen. Omdat examenopgaven weergeven op welk niveau wordt geëxamineerd, geeft een verzameling van deze opgaven een goede mogelijkheid zich voor te bereiden op het AMBI-examen voor de module HE.1.

Dit Praktijkboek sluit aan op de leerboeken van deze reeks: voor hoofdstuk 1: Informatica theorie 2 van Dick Overkleeft; voor hoofdstuk 2: Gegevensverzamelingen en opslagstructuren van Adriaan Nuyten en Wiel Pollaert; voor hoofdstuk 4: Programmeertaal EXAT van Jos Verhagen.

Doordat leerstof en oefenstof op elkaar zijn afgestemd, is in dit boek gekozen voor een volgorde die overeenstemt met de volgorde in de leerboeken. Om deze opzet hanteerbaar te maken, zijn de hoofdstuktitels uit de leerboeken gebruikt. Naast gesloten vragen komt ook een aantal open vragen voor, waarin de leerstof op een andere wijze nog eens wordt herhaald. De gesloten vragen (meerkeuzevragen) zijn veelal op examenniveau.

Na de hoofdstukken 1, 2 en 4, waarin de vragen zijn gesteld in de volgorde waarin de leerstof wordt behandeld, geven de hoofdstukken 3 en 5 een herhaling met meerkeuzevragen, met een verdeling over de leerstof zoals die ook op het examen kan voorkomen. Dit praktijkboek wordt afgesloten met antwoorden, toelichtingen en uitwerkingen op de vragen en opgaven.

Aan het derde deel van het HE.1-examen, het probleemoplossen, is een apart boek gewijd: Praktijkboek probleemoplossen dat aansluit op het leerboek Probleemoplossen in schemas van Truus Lanting. Het gedeelte 'probleemoplossen'  is namelijk een belangrijk en omvangrijk deel van het examen.


Praktijkboek elementaire informatica en EXAT: Catalogustekst

Het Praktijkboek elementaire informatica en EXAT test de kennis bij studenten/cursisten van de leerstof over de onderdelen "theorie" en "EXAT". Daartoe geeft het boek zowel meerkeuze- als open vragen. Twee hoofdstukken herhalen, door middel van meerkeuzevragen, de complete leerstof op examenniveau. Het tweede deel van het boek bevat de antwoorden op de eerder gestelde vragen. De stof van dit oefenboek is afgestemd op de bijbehorende leerboeken uit de HE.1-module: Informatica theorie 2, Gegevensverzamelingen en opslagstructuren en Programmeertaal EXAT.

1991, 168 pagina's, f 55,25

ISBN 90 267 1455 6


Praktijkboek probleemoplossen

Praktijkboek probleemoplossen

Ruiter, E. de

ISBN 90 267 1456 4

NUGI 851

Prijs: f 43,00 / BEF. 1.032,-

Omvang: 108 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek probleemoplossen: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Voorbereidende opgaven

1.1 Basisbegrippen

(opgaven 1.1 t/m 1.9)

1.2 Het werken met tabellen

Prijzen (opgave 1.10)

1.3 Het zoeken in een gesorteerde tabel

Postcodes (opgave 1.11 )

Opgave 1.12

1.4 Het sorteren van een tabel Bubble-sort (opgave 1.13)

1.5 Meerdimensionale tabellen Verkopers (opgave 1.14)

1.6 Het werken met bestanden Bezoekers (opgave 1.15)

1.7 Het samenvoegen van bestanden

Debiteuren (opgave 1.16)

1.8 Het muteren van bestanden

Klanten (opgave 1.17)

Voetbaltoto (opgave 1.18)

1.9 Lijstprogramma's Voorraadoverzicht(opgave 1.19)

2 Examenopgaven

2.1 Spoorwegbedrijf (opgave 2.1)

2.2 Tekstverwerking (opgaven 2.2 en 2.3)

2.3 Wintersport (opgaven 2.4 en 2.5)

2.4 Schoolonderzoek (opgave 2.6)

2.5 Schaatsen (opgave 2.7)

2.6 Leersysteem (opgaven 2.8 en 2.9)

3 Oplossing voorbereidende opgaven

Oplossing opgave 1.1

Oplossing opgave 1.2

Oplossing opgave 1.3

Oplossing opgave 1.4

Oplossing opgave 1.5

Oplossing opgave 1.6

Oplossing opgave 1.7

Oplossing opgave 1.8

Oplossing opgave 1.9

Oplossing opgave 1.10

Oplossing opgave 1.11

Oplossing opgave 1.12

Oplossing opgave 1.13

Oplossing opgave 1.14

Oplossing opgave 1.15

Oplossing opgave 1.16

Oplossing opgave 1.17

Oplossing opgave 1.18

Oplossing opgave 1.19

4 Oplossing examenopgaven

Oplossing opgave 2.1

Oplossing opgave 2.2

Oplossing opgave 2.3

Oplossing opgave 2.4

Oplossing opgave 2.5

Oplossing opgave 2.6

Oplossing opgave 2.7

Oplossing opgave 2.8

Oplossing opgave 2.9


Praktijkboek probleemoplossen: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Voorbereidende opgaven

2 Examenopgaven

3 Oplossing voorbereidende opgaven

4 Oplossing examenopgaven


Praktijkboek probleemoplossen: Ten geleide

De opgaven in dit praktijkboek zijn verdeeld in twee categorieën. De eerste categorie bestaat uit een aantal voorbereidende opgaven; de tweede categorie uit een aantal examenopgaven. Bij de voorbereidende opgaven is de indeling gelijk gehouden aan de hoofdstukindeling van het boek Probleemoplossen in schema's van Truus Lanting. Hierdoor kan dit boek parallel aan dit leerboek worden gebruikt als werkboek. De voorbereidende opgaven bevatten elk weer een aantal deelopgaven, gebaseerd op een voor de opgave beschreven situatie. De deelopgaven behandelen de meest voorkomende probleemgebieden. De oplossingen van de voorbereidende opgaven zijn per deelopgave toegelicht. Er worden daarbij evenals bij het boek van Lanting situatiebeschrijvingen gegeven die, nadat ze geldend gemaakt zijn, gedurende herhalingen geldend gehouden moeten worden. Hierdoor kan zowel tijdens als na afloop van een herhaling de (ontstane) situatie beschreven worden. Door deze manier van werken ontstaat een beter inzicht in het gebruik van de diverse variabelen. Dit inzicht vergemakkelijkt het maken van correcte oplossingen. De oplossingen worden, om basisstructuren te propageren, gegeven in programmastructuurdiagrammen. De toelichtingen bij de oplossingen in dit praktijkboek zijn in het begin meer gericht op het oplossingsproces dan op de uiteindelijke oplossing. Later wordt ervan uitgegaan dat de student zelfstandig de transformatie tussen opgave en de gekozen oplossing kan maken aan de hand van summier commentaar. Aangeraden wordt de deelopgaven een voor een te maken. Nadat een deelopgave met behulp van de toelichting begrepen is, zal het maken van de volgende deelopgave eenvoudiger zijn. De examenopgaven zijn gebaseerd op opgaven van afgenomen examens voor HE.1. De verwachting is dat dit het niveau blijft waarop opgaven voor probleemoplossen bij de AMBI-examens voor de module HE.1 zullen worden afgenomen. Bij de oplossing van de examenopgaven is de toelichting vervangen door slechts een beperkt commentaar. Dit commentaar neemt af tot het niveau dat voor examens gewenst is.

De wijze van examineren van het onderdeel probleemoplossen kan in de loop van de tijd veranderen. Dit boek richt zich op de vaardigheid probleemoplossen. Indien deze vaardigheid wordt beheerst, mag geen enkele kwalitatief goede wijze van toetsing problemen opleveren. Derhalve wordt aan de toetsingsmethode geen aandacht besteed.


Praktijkboek probleemoplossen: Catalogustekst

Automatiseerders lossen problemen op door ze te vertalen in programma-instructies. Dit boek behandelt het proces van probleemoplossen via voorbeelden. Per ontwerpprobleem (bijv. het zoeken in een gesorteerde tabel of het samenvoegen van bestanden) behandelt dit leerboek, stap voor stap, op welke wijze de oplossing gevonden kan worden. Dat mondt uit in een programma-ontwerp. Programmastructuurdiagrammen (PSD's) spelen bij elke tussenstap een centrale rol. Deze diagrammen zijn compact en overzichtelijk en bieden de oplossing in een gestructureerde vorm.

Het bijbehorende Praktijkboek probleemoplossen test, door middel van op de examenpraktijk gerichte oefenopgaven, de leerstof en de vaardigheid in het gestructureerd oplossen van programmeerproblemen.

PRAKTIJKBOEK/ E. de Ruiter

1991, 108 pagina's, f 43,00

ISBN 90 267 1456 4


Praktijkboek informatiekunde

Praktijkboek informatiekunde

Miedema, L.

ISBN 90 267 1457 2

NUGI 855

Prijs: f 62,00 / BEF. 1.488,-

Omvang: 240 paginas

Geïllustreerd


Praktijkboek informatiekunde: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Inleiding organisatiekunde

1.1 De organisatie en haar omgeving

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.2 De organisatie als systeem / Richtlijnen in het denken over organisaties en leidinggeven

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.3 Leidinggeven in de organisatie

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.4 Organisatiestructuur

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.5 De werking en beheersing van de organisatie

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.6 Beslissingen in de organisatie

Open vragen

Meerkeuzevragen

1.7 Organisatieverandering

Open vragen

2 Inleiding informatieverzorging

2.1 Informatie en communicatie

Open vragen

2.2 Informatiesystemen

Open vragen

Meerkeuzevragen

2.3 Informatie voor het besturen en afeggen van verantwoording

Open vragen

2.4 Controle en beveiliging

Open vragen

Meerkeuzevragen

2.5 Het ontwerpen van informatiesystemen (1)

Open vragen

2.6 Projectbeheersing

Open vragen

Meerkeuzevragen

2.7 Het ontwerpen van informatiesystemen (2)

Open vragen

2.8 Het bouwen van een informatiesysteem

Open vragen

2.9 Conversie, invoering, gebruik en beheer

Open vragen

2.10 Ontwerpmethoden en -technieken

Open vragen

2.11 Analyse van kosten en baten

Open vragen

2.12 Organisatie van de informatieverzorging

Open vragen

3 Gegevensanalyse en -structuren

3.0 Inleiding

Open vragen

3.1 Systeembenadering

Open vragen

3.2 Informatiesystemen en gegevensbanken

Open vragen

3.3 De structuur van de informatiebehoefte

Opgaven

3.4 Logische structuren, gegevensbanken en modellen

Open vragen

Meerkeuzevragen

4 Repetitievragen

Selectie 1

Selectie 2

5 Antwoorden hoofdstuk 1

Antwoorden 1.1

Antwoorden 1.2

Anlwoorden 1.3

Antwoorden 1.4

Antwoorden 1.5

Antwoorden 1.6

Antwoorden 1.7

6 Antwoorden hoofdstuk 2

Antwoorden 2.1

Antwoorden 2.2

Antwoorden 2.3

Antwoorden 2.4

Antwoorden 2.5

Antwoorden 2.6

Antwoorden 2.7

Antwoorden 2.8

Antwoorden 2.9

Antwoorden 2.10

Antwoorden 2.11

Antwoorden 2.12

7 Antwoorden hoofdstuk 3

Antwoorden 3.0

Antwoorden 3.1

Antwoorden 3.2

Antwoorden 3.3

Antwoorden 3.4

8 Antwoorden hoofdstuk 4


Praktijkboek informatiekunde: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Inleiding organisatiekunde

2 Inleiding informatieverzorging

3 Gegevensanalyse en -structuren

4 Repetitievragen

5 Antwoorden hoofdstuk 1

6 Antwoorden hoofdstuk 2

7 Antwoorden hoofdstuk 3


Praktijkboek informatiekunde: Voorwoord

De nieuwe opzet van dit praktijk/studieboek voor de module HE.2 binnen de AMBI-opleiding behoeft een kleine toelichting. Allereerst ligt er het feit, dat dit boek de stof van drie leerboeken uit deze reeks omvat:

Inleiding organisatiekunde (Jaap van der Weijden);

Inleiding Informatieverzorging (Joop Geurts en Roelof van der Kamp);

Gegevensanalyse en -structuren (Louis Miedema).

Bij het lesgeven blijkt steeds weer dat vooral het onderdeel organisatiekunde veel moeilijkheden voor de studenten oplevert. Men heeft veel moeite met het beschouwelijke karakter en men ervaart de stof als nogal theoretisch. Toch komt de organisatiekunde de voornaamste plaats toe binnen de module HE.2. Het is immers niet mogelijk een goede informatieplanning c.q. een verantwoord informatiesysteem te maken zonder een goed onderbouwd inzicht in de organisatie en haar doelstellingen. De doelstellingen van de organisatie bepalen immers in eerste instantie de informatiebehoeften. In tweede instantie zijn het de medewerkers met hun 'doelstellingen', kennis en capaciteiten die mede bepalend zijn voor de informatiebehoeften. Bij de samenstelling van dit boek is daarom veel nadruk gelegd op dit onderdeel van de examenstof.

In de tweede plaats doet zich het beperkte karakter van een boek gelden. Het kan maar ten dele een plaatsvervanger van de lessen zijn. Hier zij dus uitdrukkelijk gesteld dat dit boek slechts een ondersteuning wil zijn bij de bepaling in hoeverre men de theoretische open vragen en meerkeuzevragen - al dan niet op examenniveau - kan beantwoorden. Ondanks het gemis aan casus-materiaal is het toch de overtuiging van de samensteller, dat dit boek belangrijk kan bijdragen aan het met goed gevolg afleggen van het examen HE.2.

Bij de samenstelling van de open vragen en meerkeuzevragen is zoveel mogelijk getracht de volgorde der hoofdstukken van de drie betreffende boeken aan te houden. Bij de uitwerking bleek dit echter niet altijd een zinvolle zaak zodat - naar inzicht van de samensteller - sommige hoofdstukken zijn samengevoegd en soms is nagelaten meerkeuzevragen te stellen. Bij het al of niet stellen van deze vragen hebben wij ons voornamelijk laten leiden door de ontwikkelingen zoals deze zich hebben voorgedaan bij de examens HE.2. In hoofdstuk 1 worden vragen gesteld over Inleiding organisatiekunde, hoofdstuk 2 gaat over Inleiding informatieverzorging en hoofdstuk 3 bevat vragen over Gegevensanalyse en -structuren. In hoofdstuk 4 wordt een tweetal selecties van meerkeuzevragen gesteld die de totale stof voor het examen bevatten. In de hoofdstukken 5 t/m 8 zijn de antwoorden van de eerste vier hoofdstukken opgenomen.

Bij de totstandkoming van dit boek wil ik in de eerste plaats de hoofdredacteur bedanken voor zijn welhaast onuitputtelijk geduld. Veel dank ben ik verschuldigd aan mijn vrouw, ons 'konijn' Jacqueline, mijn collega-docenten Frans van den Heuvel, dr. Th. P. Hoogkamer en drs. Nico Valk RA. Mijn speciale dank gaat uit naar Paul Jorna, zonder wiens hulp en morele steun de samensteller zijn naam hieronder niet had kunnen zetten.

Gezien deze opzet zal ik het bijzonder op prijs stellen om welwillende en op bouwende kritiek en eventuele suggesties van mijn collega-docenten en de gebruikers in ontvangst te mogen nemen.

Ik wens u veel succes bij deze fascinerende en uitdagende studie!

Amsterdam/Utrecht, juli 1991

Louis Miedema


Praktijkboek informatiekunde: Catalogustekst

Het Praktijkboek informatiekunde bevat vragen over dit boek en over de leerboeken Inleiding organisatiekunde en Gegevensanalyse en -structuren. De antwoorden, met korte toelichting, bevinden zich achterin dit boek.

PRAKTIJKBOEK/ L.J. Miedema

1991, 240 pagina's, f 62,00

ISBN 90 267 1457 2


Inleiding informatieverzorging

Inleiding informatieverzorging

Geurts, J. & Kamp, R. van der

ISBN 90 267 1490 4

NUGI 855

Prijs: f 58,25 / BEF. 1.398,-

Omvang: 192 pagina's

Geïllustreerd


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Informatie en communicatie

1.1 Wat is informatie?

1.2 Wat is communicatie?

1.3 Voorwaarden voor een goede communicatie

1.4 Eisen aan informatie te stellen

1.5 Syntactische, semantische en pragmatische aspecten

1.6 Soorten informatie

1.6.1 Interne en externe informatie

1.6.2 Proces- en projectinformatie

1.6.3 Identificatie en relatie-informatie

1.6.4 Besturings- en verantwoordingsinformatie

2 Informatiesystemen

2.1 Soorten systemen

2.2 Systemen binnen organisaties

2.2.1 Management-informatiesystemen

2.2.2 Het informatiesysteem als model van het objectsysteem

2.2.3 Het gegevensverwerkend systeem binnen het informatiesysteem

2.3 Aspecten van informatiesystemen

2.3.1 Doel van een informatiesysteem

2.3.2 Inhoud van een informatiesysteem

2.3.3 Vormen van informatiesystemen

2.3.4 Externe relaties van informatiesystemen

2.4 De plaats van een informatiesysteem in een organisatie

2.5 Eisen te stellen aan informatiesystemen

2.5.1 Functionele eisen en prestatie-eisen

2.5.2 De eis van doeltreffendheid

2.5.3 De eis van doelmatigheid

2.5.4 De eis van duurzaamheid

2.5.5 De eis van gebruikersvriendelijkheid

2.5.6 De eis van integreerbaarheid

3 Informatie voor het besturen en afleggen van verantwoording

3.1 Doelen in organisaties

3.2 Besturen is beslissen

3.3 Organisatieniveaus en beslissingen

3.4 Informatiebehoefte en het niveau van besluitvorming

3.5 Analyse van de informatiebehoefte

3.5.1 Behoefte-analyse op operationeel niveau

3.5.2 Behoefte-analyse op tactisch management-niveau

3.5.3 Behoefte-analyse op strategisch management-niveau

4 Controle en beveiliging

4.1 Soorten controles

4.2 Onderwerpen van inteme controle

4.3 Interne controle en het informatiesysteem

4.4 Relatie interne controle en organisatie

4.5 Soorten interne controles

4.5.1 Geprogrammeerde maatregelen

4.5.2 Organisatorische maatregelen

4.5.3 Fysieke maatregelen

4.6 Beveiliging en reconstructie

4.7 Controleerbare vastlegging

5 Het ontwerpen van informatiesystemen (1)

5.1 Het informatiebeleid

5.2 Het informatieplan

5.3 Het automatiseringsbeleid

5.4 Het automatiseringsplan

5.5 De systeemontwikkelingsmethodiek

5.5.1 Het algemene model

5.5.2 De objectanalyse

5.5.3 Functionele decompositie

5.5.4 Het functioneel ontwerp

5.5.5 Het technisch ontwerp

5.5.6 De bouw

5.5.7 Het testen

5.5.8 Conversie, invoering en follow-up

6 Projectbeheersing

6.1 Projectbeheersingsmethode

6.2 Het algemeen systeemontwikkelingsmodel en SDM

6.3 Projectorganisatie

6.4 Project-management

6.5 Project- en systeemdocumentatie

7 Het ontwerpen van informatiesystemen (2)

7.1 Het functioneel ontwerp

7.2 Het onderscheiden van subsystemen

7.3 Het onderscheiden van gegevensverzamelingen

7.4 Gegevensstructurering

7.5 Criteria voor het automatiseren van een subsysteem

7.6 Gebruikersparticipatie

7.7 Het ontwerpen van een conversiesysteem

7.8 Planning en organisatie van de bouw

8 Het bouwen van een informatiesysteem

8.1 Het technisch ontwerp

8.1.1 Het ontwerp van bestanden

8.1.2 Het ontwerp van de datacommunicatiestructuur

8.1.3 Het ontwerp van processen

8.1.4 Verschillen in ontwerp

8.2 Programmeren

8.3 Testen

9 Conversie, invoering, gebruik en beheer

9.1 De conversie

9.1.1 De bestandsconversie

9.1.2 De opleiding van gebruikers

9.1.3 De technische en organisatorische aspecten

9.2 Het invoeren van het informatiesysteem

9.3 De overdracht van het systeem

9.4 De rol van de gebruiker

9.5 Het gebruik

9.6 Het beheer van informatiesystemen

9.6.1 Aspecten van het beheer

9.6.2 Het apparatuurbeheer

9.6.3 Het programmabeheer

9.6.4 Het beheer van gegevens

9.6.5 Het procedurebeheer

10 Ontwerpmethoden en -technieken

10.1 De verschillende benaderingswijzen

10.2 Schematechnieken

10.2.1 Processchema's

10.2.2 Programmaschema's

10.2.3 De beslissingstabel

10.2.4 Andere schematechnieken

10.3 Overige technieken

10.4 Het gebruik van de computer

10.5 De ISAC-methodiek

11 Analyse van kosten en baten

11.1 De kostenfactoren

11.2 Het bepalen van baten

11.3 De waarde van een goede informatievoorziening

12 Organisatie van de informatieverzorging

12.1 Dienstverlenende bedrijven en personen

12.2 De afdeling automatisering

12.3 Functies in de automatisering

12.3.1 Functies bij de systeemontwikkeling

12.3.2 Functies bij de verwerking

12.3.3 Functies bij het gebruik van informatiesystemen

12.4 Ondersteunende functies

13 Geschiedenis van de informatieverzorging

13.1 Generaties in apparatuur

13.2 Generaties in programmatuur

13.3 Ontwikkeling van de informatieverzorging

13.4 De automatiseringsfunctie

Aanhangsel

A 1 Register van trefwoorden


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Informatie en communicatie

2 Informatiesystemen

3 Informatie voor het besturen en afleggen van verantwoording

4 Controle en beveiliging

5 Het ontwerpen van informatiesystemen (1)

6 Projectbeheersing

7 Het ontwerpen van informatiesystemen (2)

8 Het bouwen van een informatiesysteem

9 Conversie, invoering, gebruik en beheer

10 Ontwerpmethoden en -technieken

11 Analyse van kosten en baten

12 Organisatie van de informatieverzorging

13 Geschiedenis van de informatieverzorging


Inleiding informatieverzorging: Ten geleide

In de reeks 'Leerboeken informatica' zijn tot nu toe op twee niveaus inleidingen in het vakgebied informatica gegeven voor de aankomend informaticus. Met dit boek begint de derde en laatste serie inleidende boeken. Thans minder gericht op de informatica zelf en meer op de informatie en de bestuurlijke aspecten verbonden met het beschikbaar zijn van informatie.

In welke richting deze aankomend informaticus zich in de toekomst gaat ontwikkelen, programmeerkunde of bestuurlijke informatiekunde, een ding is zeker: al zijn of haar kennis en kunde zal gericht zijn op het tijdig, juist en volledig beschikbaar zijn van relevante informatie voor de mens die daarmee moet werken: bestuurlijk, organisatorisch, technisch of wetenschappelijk.

In de verschillende delen op dit niveau komen daarom de volgende onderwerpen aan de orde:

- de informatieverzorging;

- de organisatiekunde;

- de analyse en structurering van gegevens.

Met een dergelijke onderbouwing van het vakgebied sluiten we aan op het rapport van de Stichting Het Nationaal Exameninstituut voor Informatica (Stichting EXIN): AMBI 88; Vernieuwing en examenplan en het daaruit voortkomende Examenplan 1991. Voor een vakgebied dat zo snel in ontwikkeling is, is het van het grootste belang dat voor leerboeken een landelijk geaccepteerde norm wordt gekozen, zodat de kwaliteit van het gebodene ook toetsbaar is.

Van de Stichting EXIN mag ook worden verwacht dat de examenspecificaties, zowel van de inleidende als de specialisatiemodulen, steeds op de eisen van de tijd worden afgestemd. Door de boeken in deze reeks jaarlijks aan te passen aan het programma van het reguliere en niet-reguliere Hoger Beroepsonderwijs, wordt een 'bedrijfszeker' pakket leerstof aangeboden.

Van het boek dat thans voor u ligt, hopen de auteurs en de redactie dat het een goede gids zal zijn op weg naar het beoefenen van het vak informatica, en in het bijzonder de informatieverzorging. Informatieverzorging is een vak dat vooral door de mensen in de praktijk moet worden ingevuld. Een informaticus is immers geen 'automatiseerder', hij is ook geen 'organisatiekundige'. Wat hij wel is, of moet worden, zal hopelijk duidelijk zijn na het bestuderen van dit boek. Het geeft op inleidend niveau aan wat informatieverzorging is. Het zegt echter niets over de mens die zich daarmee bezighoudt. Dat aspect vinden we terug in het boek Inleiding organisatiekunde. Toch bepaalt de mens of een systeem een succes zal worden of niet. Hoeveel technieken en methoden ook beschikbaar zijn, of zullen komen, geen enkele is in staat de mens als kritische factor te vervangen. Dit boek is geschreven vanuit de opvatting dat in principe alles goed is, mits de mens in de organisatie maar op de eerste plaats komt.

Met deze gedachte op de achtergrond wensen wij u veel succes met uw studie.

Op deze plaats willen wij mede namens de auteurs al degenen danken die bij de totstandkoming van deze nieuwe druk hebben geholpen. Bij deze derde druk hebben de auteurs dankbaar gebruik gemaakt van de vele suggesties van collega-docenten voor de aanpassing van de tekst aan de nieuw geformuleerde en enigszins herziene examenspecificaties voor 1991. Het boek heeft daardoor ook een andere indeling gekregen.

Apeldoorn, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Inleiding informatieverzorging: Catalogustekst

Voor het besturen van organisaties is informatie van essentieel belang. Dit leerboek behandelt het ontwikkelen van goede informatie- en automatiseringsplannen. Zowel het ontwerpen, als het bouwen en gebruiken van informatiesystemen krijgen veel aandacht. Ook de projectmatige aanpak die eigen is aan de ontwikkeling van informatiesystemen, komt aan de orde. Het boek sluit aan op de laatste AMBI-examenspecificaties voor de module HE.2.

In het Praktijkboek informatiekunde bevinden zich de vragen over de leerstof van dit boek en van de leerboeken Inleiding organisatiekunde en Gegevensanalyse en -structuren. De antwoorden, met korte toelichting bevinden zich achterin dit boek.

1991, 3e druk,

192 pagina's, f 58,25

ISBN 90 267 1490 4


Informatie-infrastructuur

Informatie-infrastructuur

Truijens, J.

ISBN 90 267 1492 0

Prijs: f 57,25 / BEF. 1.374,-

Omvang: 164 pagina's

Geïllustreerd


Informatie-infrastructuur: Inhoud

1. Inleiding: managementvraagstukken rond informatietechnologie

2. Infrastructuur: een managementinstrument voor de informatievoorziening

3. De organisatie-infrastructuur

4. Informatie-infrastructuur: een sleutelbegrip voor het plannen, ontwikkelen en gebruiken van informatiesystemen

5. Informatie-infrastructuur: ontwerp- en constructie-aspecten

6. Infrastructuurvorming: branchegericht samenwerken en de veranderende IT-markt

7. Over de auteurs


Informatie-infrastructuur: Inleiding

Managementvraagstukken rond informatietechnologie

Deze bundel behandelt het begrip informatie-infrastructuur als een andere manier van kijken naar en aanpakken van managementvraagstukken rond de toepassing van informatietechnologie in organisaties. Deze inleiding belicht de aanleiding voor het tot stand komen van de bundel en de opbouw ervan.


Informatie-infrastructuur: Beschrijving

De algemeen manager van nu wordt gedwongen meer aandacht te besteden aan de informatievoorziening. Er bestaan echter nog onvoldoende managementinstrumenten om greep te krijgen op de vraagstukken rond informatietechnologie en de toepassing daarvan. Informatie-infrastructuur is bedoeld om het management de belangrijkste aspecten van het nieuwe begrip 'informatie-infrastructuur' uit te leggen. Deze benadering van de informatievoorziening sluit aan bij de op de buitenwereld georiënteerde en in bredere patronen denkende manager.

1990, 164 pagina's, f 57,25

ISBN 90 267 1492 0


Aanzet tot programmeren

Aanzet tot programmeren

Jongsma, N.

ISBN 90 267 1504 8

NUGI 856

Prijs: f 54,00 / BEF. 1.296,-

Omvang: 176 pagina's

Geïllustreerd


Aanzet tot programmeren: Inhoud (volledig)

1 Systeemontwikkeling

1.1 Het informatiesysteem

1.2 Systeemontwikkeling

1.3 Ontwerpaspecten

1.4 Programmering

1.5 Testen

2 Programmastructuren

2.1 Het programmastructuurdiagram

2.2 Opeenvolging, herhaling en keuze.

2.3 PSD Geboortedag

2.4 Berekeningen in Pascal

2.5 Invoer en uitvoer

2.6 Herhaling

2.7 Keuze

2.8 Geboortedag in Pascal

3 Een Pascal-programma

3.1 De programmeertaal Pascal

3.2 Syntaxdiagrammen

3.3 Indeling van een programma

3.4 Integer en real

3.5 Variabelen

3.6 Het type van een expressie

3.7 Telefoonkosten

4 Herhaling en keuze in Pascal

4.1 While statement

4.2 For statement

4.3 Type char

4.4 If statement

4.5 Type boolean

4.6 Logische expressies

5 Kennismaking met COBOL

5.1 De programmeertaal COBOL

5.2 Indeling van een programma

5.3 Variabelen

5.4 Value-clausule

5.5 Formaatbeschrijving

5.6 Accept en display

5.7 Move

5.8 Compute

6 COBOL-opdrachten

6.1 Losse rekenopdrachten

6.2 If

6.3 De voorwaarde

6.4 Continue

6.5 Perform

6.6 Perform met varying

6.7 Verwerken invoerreeks

7 Werken met tabellen

7.1 Gegevensrij

7.2 Tabel verwerken

7.3 Array-declaratie

7.4 Array-elementen

7.5 Behandelingenregistratie

7.6 Schuiven in een tabel

8 Programma in delen

8.1 Deelbewerkingen

8.2 Procedures in Pascal

8.3 Programma examen

8.4 Lokale en globale variabelen

9 Vertalen

9.1 Syntax en semantiek

9.2 BNF-notatie

9.3 BNF-recursief

9.4 Soorten vertalers

9.5 Analyseren van de programmatekst

9.6 Vertaald programma

9.7 Optimaliseren

9.8 Fouten in het programma

10 Gegevensanalyse

10.1 Gegevens

10.2 Normaliseren

10.3 Bachman-diagram

10.4 Data dictionary

11 Functie-analyse

11.1 Gegevensstroomdiagram

11.2 Beslissingstabel

11.3 Van beslissingstabel naar programma

11.4 Pseudocode

11.5 Programmastroomschema

12 Uitwisselen van gegevens

12.1 Invoerwaarden

12.2 Resultaten

12.3 Bijzonderheden

12.4 Functies

12.5 Verwisselen

13 Meer over tabellen

13.1 Rijen en kolommen

13.2 Array met twee dimensies

13.3 Een rij

13.4 Een kolom

13.5 Volledige tabel

14 Gegevenstypen in Pascal

14.1 Waardenverzameling

14.2 Zelf typen definiëren

14.3 Recordstructuur

14.4 Record-veld

14.5 Gestructureerd type

14.6 Array van records

15 Structuur in COBOL

15.1 Record

15.2 Tabellen

15.3 Subroutines

15.4 De until-optie

16 Nogmaals systeemorltwikkeling

16.1 Werken in groepen

16.2 Projectbeheer

16.3 Documentatie

16.4 Kwaliteitseisen

16.5 Moderne middelen

A1 Register


Aanzet tot programmeren: Inhoud (beknopt)

1 Systeemontwikkeling

2 Programmastructuren

3 Een Pascal-programma

4 Herhaling en keuze in Pascal

5 Kennismaking met COBOL

6 COBOL-opdrachten

7 Werken met tabellen

8 Programma in delen

9 Vertalen

10 Gegevensanalyse

11 Functie-analyse

12 Uitwisselen van gegevens

13 Meer over tabellen

14 Gegevenstypen in Pascal

15 Structuur in COBOL

16 Nogmaals systeemorltwikkeling

A1 Register


Aanzet tot programmeren: Ten geleide

Na de introductie van het uitgebreide examenprogramma voor het informatica-onderwijs op MBO-niveau door Stichting EXIN zijn in deze reeks allereerst verschenen de leerboeken voor de basismodulen die opleiden voor het Praktijkdiploma informatica 1.

Na deze basisopleiding met de examenmodulen MG.1, MG.2 en MG.3, is voor de student een keuze mogelijk uit de volgende studierichtingen:

- programmering en bestandsbeheer;

- verwerking en beheer;

- decentraal computergebruik;

- automatisering en techniek.

Na het afleggen van de voor die studierichting verplichte examens verkrijgt men het vervolgdiploma Praktijkdiploma informatica II.

Dit boek is het eerste deel voor de voortgezette opleiding voor het onderdeel programmering en bestandsbeheer en met name bestemd voor de applicatieprogrammeur. Het werk van de applicatieprogrammeur bestaat uit het omzetten van het systeemontwerp in programmatuur en het onderhouden van de programmatuur en de bijbehorende documentatie. Naast deze functie van applicatieprogrammeur ontwikkelen zich thans allerlei functies waarbij diverse ondersteunende taken worden verricht voor de systeembouw.

Bij het examen MP.1, waar het in dit boek om gaat, ligt vooral de nadruk op de algemene programmeerprincipes die moeten kunnen worden toegelicht met de programmeertalen COBOL en Pascal.

De onderwerpen worden eerst globaal besproken en daarna op een tweede niveau uitgediept. Om het spoor daarbij niet kwijt te raken, gaat aan elk hoofdstuk een korte introductie vooraf. Ook bij dit leerboek behoort een Werkboek, waardoor de cursisten en leerlingen parallel aan de theorielessen het geleerde kunnen toetsen aan de praktijk en hun vaardigheid en inzicht vergroten.

Tenslotte: deze opleiding is nieuw. Er is door opleiders en auteurs nog weinig ervaring opgebouwd vanuit de lespraktijk en de afgenomen examens. Wij zouden het daarom op prijs stellen wanneer u de auteurs op de hoogte wilt stellen van uw ervaringen met dit leerboek en het bijbehorende werkboek.

Maarssen, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur


Aanzet tot programmeren: Catalogustekst

Dit boek behandelt de beginselen van het programmeren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van programmastructuurdiagrammen (PSD's). Het boek leert hoe PSD's omgezet kunnen worden naar computerprogramma's in de talen COBOL en Pascal. Beide talen blijken namelijk, ondanks alle verschillen in doel en opzet, dezelfde soorten opdrachten te kennen. Ook de plaats van het programmeren binnen de totale systeemontwikkeling wordt behandeld.

In het werkboek vindt men oefenstof en examenopgaven, met o.a. aandacht voor alternatieve benaderingswijzen van programmeerproblemen. Op het oog verschillende programma's kunnen namelijk tot dezelfde oplossing leiden.

De stof voldoet aan de examenspecificaties voor PDI-module MP.1.

LEERBOEK

1990, 176 pagina's, f 54,00

ISBN 90 267 1504 8


Aanzet tot programmeren (werkboek)

Aanzet tot programmeren - werkboek

Hollander, A.

ISBN 90 267 1505 6

NUGI 856

Prijs: f 38,50 / BEF. 924,-

Omvang: 132 pagina's

Geïllustreerd


Aanzet tot programmeren (werkboek):Inhoud

Aanzet tot programmeren (werkboek):Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Systeemontwikkeling

Leerboekparagraaf 1.1 t/m 1.5

2 Programmastructuren

Leerboek paragraaf 2.1 t/m 2.3

Leerboek paragraaf 2.4 t/m 2.8

3 Een Pascal-programma

Leerboek paragraaf 3.1 t/m 3.3

Leerboek paragraaf 3.4 t/m 3.7

4 Herhaling en keuze in Pascal

Leerboek paragraaf 4.1 t/m 4.3

Leerboek paragraaf 4.4 t/m 4.6

5 Kennismaking met COBOL

Leerboek paragraaf 5.1 t/m 5.4

Leerboek paragraaf 5.5 t/m 5.8

6 COBOL-opdrachten

Leerboek paragraaf 6.1 t/m 6.4

Leerboek paragraaf 6.5 t/m 6.7

7 Werken met tabellen

Leerboek paragraaf 7.1 t/m 7.4

Leerboek paragraaf 7.5 t/m 7.6

8 Programma in delen

Leerboek paragraaf 8.1

Leerboek paragraaf 8.2 t/m 8.4

9 Vertalen

Leerboek paragraaf 9.1 t/m 9.3

Leerboek paragraaf 9.4 t/m 9.8

10 Gegevensanalyse

Leerboek paragraaf 10.1 t/m 10.2

Leerboek paragraaf 10.3 t/m 10.4

11 Functie-analyse

Leerboek paragraaf 11.1 t/m 11.2

Leerboek paragraaf 11.3 t/m 11.5

12 Uitwisselen van gegevens

Leerboek paragraaf 12.1 t/m 12.3

Leerboek paragraaf 12.4 t/m 12.5

13 Meer over tabellen

Leerboek paragraaf 13.1 t/m 13.4

Leerboek paragraaf 13.5

14 Gegevenstypen in Pascal

Leerboek paragraaf 14.1 t/m 14.2

Leerboek paragraaf 14.3 t/m 14.6

15 Structuur in COBOL

Leerboek paragraaf 15.1 t/m 15.2

Leerboek paragraaf 15.3 t/m 15.4

16 Nogmaals systeemontwikkeling

Leerboek paragraaf 16.1 t/m 16.5


Aanzet tot programmeren (werkboek): Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Systeemontwikkeling

2 Programmastructuren

3 Een Pascal-programma

4 Herhaling en keuze in Pascal

5 Kennismaking met COBOL

6 COBOL-opdrachten

7 Werken met tabellen

8 Programma in delen

9 Vertalen

10 Gegevensanalyse

11 Functie-analyse

12 Uitwisselen van gegevens

13 Meer over tabellen

14 Gegevenstypen in Pascal

15 Structuur in COBOL

16 Nogmaals systeemontwikkeling


Aanzet tot programmeren (werkboek): Ten geleide

De MBO-opleidingen voor het Praktijkdiploma Informatica richten zich op cursisten en leerlingen die bij de uitoefening van hun werk ervoor moeten zorgen dat bij het gebruik van computersystemen de dingen gebeuren zoals ze moeten gebeuren. Daarom heeft bij het schrijven van deze boeken de gedachte voorop gestaan de leerstof voortdurend te plaatsen in de praktijk van het dagelijks werk. Ook bij de tweede fase van de praktijkstudie hebben we dit principe toegepast door twee samenhangende boeken te maken: een leerboek en een werkboek. Vanuit het leerboek Aanzet tot programmeren wordt daarom geregeld verwezen naar het werkboek. Per paragraaf of groep van paragrafen in het leerboek worden in het werkboek vragen gesteld waaraan men kan toetsen of men de stof kent. Tevens zijn er vragen en opdrachten gegeven waarbij men kan zien of men het geleerde ook in de praktijk kan brengen. Door deze combinatie van leerstofbehandeling in het theorieboek en het actief bezig zijn met het verwerken van deze stof en het opbouwen van inzicht in de materie met behulp van het werkboek, menen wij erin geslaagd te zijn de cursisten en leerlingen optimaal te begeleiden bij hun studie.

De vragen in het werkboek kunnen in het algemeen direct beantwoord worden door iets door te schrappen of iets in te vullen. Waar meer schrijfwerk wordt verlangd, is in de kantlijn een vignet geplaatst.

Voor de docent zijn bij de uitgever antwoorden en toelichtingen op de vragen en opdrachten verkrijgbaar.

Deze boeken zijn geschreven op een moment dat er nog geen examens waren afgenomen. De auteurs stellen het daarom op prijs de ervaringen te vernemen van de gebruikers van deze boeken, zowel docenten als leerlingen. Wij wensen u alvast veel succes bij de studie.

Maarssen, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur


Aanzet tot programmeren (werkboek): catalogustekst

Dit boek behandelt de beginselen van het programmeren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van programmastructuurdiagrammen (PSD's). Het boek leert hoe PSD's omgezet kunnen worden naar computerprogramma's in de talen COBOL en Pascal. Beide talen blijken namelijk, ondanks alle verschillen in doel en opzet, dezelfde soorten opdrachten te kennen. Ook de plaats van het programmeren binnen de totale systeemontwikkeling wordt behandeld.

In het werkboek vindt men oefenstof en examenopgaven, met o.a. aandacht voor alternatieve benaderingswijzen van programmeerproblemen. Op het oog verschillende programma's kunnen namelijk tot dezelfde oplossing leiden.

De stof voldoet aan de examenspecificaties voor PDI-module MP.1.

WERKBOEK/ A.A. Hollander

1990, 132 pagina's, f 38,50

ISBN 90 267 1505 6


Aanzet tot programmeren (antwoordenboek)

Aanzet tot programmeren - antwoordenboek

Hollander, A.

ISBN 90 267 1506 4

NUGI 856

Prijs: f 30,00 / BEF. 720,-

Omvang: 56 pagina's

Geïllustreerd


Aanzet tot programmeren (antwoordenboek): Inhoudsopgave (volledig)

Ten geleide

1 Systeemontwikkeling

2 Programmastructuren

3 Een Pascal-programma

4 Herhaling en keuze in Pascal

5 Kennismaking met COBOL

6 COBOL-opdrachten

7 Werken met tabellen

8 Programma in delen

9 Vertalen

10 Gegegevensanalyse

11 Functie-analyse

12 Uitwisselen van gegevens

13 Meer over tabellen

14 Gegevenstypen in Pascal

15 Structuur in COBOL

16 Nogmaals systeemontwikkeling


Aanzet tot programmeren (antwoordenboek): Ten geleide

Dit antwoordenboek bevat de antwoorden op de opgaven van het werkboek Aanzet tot programmeren. Op veel vragen is het gegeven antwoord het enig juiste. Bij sommige vragen kan het antwoord echter tot discussie leiden. Zo'n discussie kan van groot nut zijn bij een onderwijsproces als hij deskundig wordt geleid. De argumenten die bij de discussie een rol spelen zijn dan belangrijker dan het antwoord in het antwoordenboek.

Bij elke programmeertaal is een oplossing via verschillende wegen te bereiken. De oplossing van het antwoordenboek is voor de echte programmeeropdrachten niet altijd de enig mogelijke. Het is de taak van de docent om te beoordelen of een andersoortige oplossing voldoet.

Om aan te geven dat de wijze van inspringen en dergelijke een kwestie zijn van persoonlijke smaak, zijn in de uitwerkingen verschillende vormen gebruikt.

Andree Hollander, juli 1990


Aanzet tot programmeren (antwoordenboek): Catalogustekst

Dit boek behandelt de beginselen van het programmeren. Daarbij wordt gebruik gemaakt van programmastructuurdiagrammen (PSD's). Het boek leert hoe PSD's omgezet kunnen worden naar computerprogramma's in de talen COBOL en Pascal. Beide talen blijken namelijk, ondanks alle verschillen in doel en opzet, dezelfde soorten opdrachten te kennen. Ook de plaats van het programmeren binnen de totale systeemontwikkeling wordt behandeld.

In het werkboek vindt men oefenstof en examenopgaven, met o.a. aandacht voor alternatieve benaderingswijzen van programmeerproblemen. Op het oog verschillende programma's kunnen namelijk tot dezelfde oplossing leiden.

De stof voldoet aan de examenspecificaties voor PDI-module MP.1.


Inleiding organisatiekunde

Inleiding organisatiekunde

Weijden, J. van der

ISBN 90-267-1514-5

NUGI 855

Prijs: f 58,25 / BEF. 1.398,-

Omvang: 164 pagina's

Geïllustreerd


Inleiding organisatiekunde: Inhoud (volledig)

Ten Geleide

1 De organisatie en haar omgeving

1.1 De begrippen organisatie en organisatiestructuur

1.2 De begrippen bedrijf en onderneming

1.3 Leidinggeven of besturen

1.4 De doelstelling van de organisatie

1.5 De organisatie als coalitie van belanghebbenden

1.6 De doel-middelenhierarchie

1.7 Het bepalen van de doelstelling

1.8 De omgeving van de organisatie

1.9 Verschuivingen in de externe structuur

1.10 De plaats van de organisatie binnen de omgeving

1.11 Beleidsformulering

1.12 Terugblik

2 De organisatie als systeem

2.1 Een systeem

2.2 De elementen van een systeem

2.3 De relaties tussen elementen en systemen

2.4 De omgeving van een systeem

2.5 Het systeem als model

2.6 Subsysteem en aspectsysteem

2.7 Het systeemgedrag

2.8 De besturing van systemen

2.9 Organisaties als systeem

2.10 Terugblik

3 Leidinggeven in de organisatie

3.1 Het constituerende en dirigerende element

3.2 Het omspanningsvermogen van de leiding

3.3 Het delegatieproces

3.4 Algemene en specifieke taken

3.5 Gedragsbepalende factoren

3.6 Leiding, macht en doelstelling

3.7 Leiderschapsstijlen

3.8 Deelname aan de besluitvorming

3.9 Terugblik

4 De organisatiestructuur

4.1 Arbeidsverdeling, verbijzondering en coördinatie

4.2 Verticale en horizontale verbijzondering

4.3 Verbijzonderingsprincipes

4.4 Voor- en nadelen van de vier basisstructuren

4.5 Formele relaties

4.6 De matrixorganisatie

4.7 De project-matrixorganisatie

4.8 De informele organisatiestructuur

4.9 Terugblik

5 De werking en beheersing van de organisatie

5.1 Systeem- en procesbenaderingen

5.2 Het vaststellen van doelen en het maken van plannen

5.3 Regelsystemen

5.4 Meetbaarheid en kengetallen

5.5 Verschillende processen binnen de organisatie

5.6 Budgettering als procesbeheersingsmiddel

5.7 Management bij objectives

5.8 Management by exception

5.9 Netwerkplanning

5.10 Terugblik

6 Beslissingen in de organisatie

6.1 Fasen in het besluitvormingsproces

6.2 Het herkennen van de problemen

6.3 Het stellen van de diagnose

6.4 Het ontwikkelen van alternatieven

6.5 Het evalueren en het maken van keuzes

6.6 Collectieve besluitvormingsprocessen

6.7 Technieken voor het ondersteunen van de besluitvorming

6.8 Strategische, tactische en operationele beslissingen

6.9 Terugblik

7 Organisatieverandering

7.1 Het dynamische karakter van organisaties

7.2 De levenscyclus van het produkt

7.3 De organisatiedoorlichting

7.4 Weerstanden bij veranderingsprocessen

7.5 Organisatie-ontwikkeling en flexibiliteit

7.6 Planmatige aanpak en begeleiding van veranderingsprocessen

7.7 Vormen van veranderingsprocessen

7.8 De fasen van het veranderingsproces

7.9 Groeifasen van organisaties

7.10 Terugblik

8 Richtingen in het denken over organisaties en leidinggeven

8.1 Scientific management-benadering

8.2 Management-proces-benadering

8.3 Sociologische benadering

8.4 Human relations-benadering

8.5 Revisionistische benadering

8.6 Besluitvormingsbenadering

8.7 Systeembenadering

8.8 Contingency-benadering

8.9 Terugblik

Aanhangsels

A 1 Literatuur

A 2 Register van trefwoorden


Inleiding organisatiekunde: Inhoud (beknopt)

Ten Geleide

1 De organisatie en haar omgeving

2 De organisatie als systeem

3 Leidinggeven in de organisatie

4 De organisatiestructuur

5 De werking en beheersing van de organisatie

6 Beslissingen in de organisatie

7 Organisatieverandering

8 Richtingen in het denken over organisaties en leidinggeven

Aanhangsels


Inleiding organisatiekunde: Ten Geleide

In de reeks 'Leerboeken informatica' zijn tot nu toe op twee niveaus inleidingen in het vakgebied informatica gegeven voor de aankomend informaticus. Met dit boek begint de derde en laatste serie inleidende boeken. Thans minder gericht op de informatica zelf en meer op de informatie en de bestuurlijke aspecten verbonden met het beschikbaar zijn van informatie.

In welke richting deze aankomend informaticus zich in de toekomst gaat ontwikkelen, programmeerkunde of bestuurlijke informatiekunde, een ding is zeker: al zijn of haar kennis en kunde zal gericht zijn op het tijdig, juist en volledig beschikbaar zijn van relevante informatie voor de mens die daarmee moet werken: bestuurlijk, organisatorisch, technisch of wetenschappelijk.

In de verschillende delen op dit niveau komen daarom de volgende onderwerpen aan de orde:

- de informatieverzorging;

- de organisatiekunde;

- de analyse en structurering van gegevens.

Met een dergelijke onderbouwing van het vakgebied sluiten we aan op het rapport van de Stichting Het Nationaal Exameninstituut voor Informatica (Stichting EXIN): AMBI 88; vernieuwing en examenplan en het daaruit voortkomende Examenplan 1991. Voor een vakgebied dat zo snel in ontwikkeling is, is het van het grootste belang dat voor leerboeken een landelijk geaccepteerde norm wordt gekozen, zodat de kwaliteit van het gebodene ook toetsbaar is.

Van de Stichting EXIN mag ook worden verwacht dat de examenspecificaties, zowel van de inleidende als de specialisatiemodulen, steeds op de eisen van de tijd worden afgestemd. Door de boeken in deze reeks jaarlijks aan te passen aan het programma van het reguliere en niet-reguliere Hoger Beroepsonderwijs, wordt een 'bedrijfszeker' pakket leerstof aangeboden.

In dit boek worden de belangrijkste onderwerpen uit de organisatiekunde behandeld. Het boek is in eerste instantie bedoeld voor hen die zich voorbereiden voor het examen van de AMBI-module HE.2, maar zal ook dienst kunnen doen in andere opleidingen waarvan organisatiekunde deel uitmaakt.


Organisatiekunde past naar haar aard de inzichten van verschillende wetenschappen toe. Er zijn talloze invalshoeken van waaruit men naar een organisatievraagstuk kan kijken. De beginnende lezer op dit vakgebied heeft echter in de eerste plaats behoefte aan een zicht over het geheel. Bij het schrijven van dit inleidende boek stond mij daarom voor ogen de lezer langs een zo recht mogelijk pad te laten kennis maken met de belangrijkste begrippen en vraagstukken uit de organisatiekunde.

Ik heb er naar gestreefd bij het schrijven van dit boek een juist evenwicht te vinden tussen de algemene geldendheid van de uitspraken en de eenvoud en aansprekendheid die een goed leerboek kenmerken. Daarbij was het in veel gevallen nodig de uitspraken te omlijsten met een korte indicatie van de situatie waarin de uitspraak van waarde is.

Op deze plaats willen wij mede namens de auteur al degenen danken die aan de totstandkoming van deze nieuwe druk hebben bijgedragen.

Apeldoorn, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Inleiding organisatiekunde: Catalogustekst

Dit leerboek is bestemd voor studenten die zich, onafhankelijk van de gekozen studierichting, in het kader van hun studie willen verdiepen in de organisatiekunde. Het boek geeft van het vakgebied een breed, maar zeker geen oppervlakkig beeld. De leerstof vergroot het inzicht in de samenhang van de verschillende onderwerpen. Hierdoor ontstaat een stevige basis voor praktische toepassing en voor verdere studie. Dit boek sluit geheel aan op de examenspecificaties van de AMBI-module HE.2.

LEERBOEK

1991, 3e druk,

164 pagina's, f 58,25

ISBN 90 267 1514 5


Informatica, theorie 2

Informatica, theorie 2

Overkleeft, D.

ISBN 90 267 1530 7

NUGI 851

Prijs: f 53,50 / BEF. 1.284,-

Omvang: 168 pagina's

Geïllustreerd


Informatica, theorie 2: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Over de architectuur van een computer

1.1 Architectuurlagen

1.2 Architectuur als uitgangspunt

1.3 Technische realisatie als onderwerp

1.4 Het 'hoe' als indicatie voor het 'wat'

2 Het hoe van de centrale machine

2.1 Processor

2.1.1 Instructies

2.1.2 Instructie-layout (l)

2.1.3 Registreren

2.1.4 Instructie-layout (2)

2.1.5 Adressering

2.2 Geheugen

2.2.1 Organisatie

2.2.2 Werken met gehele getallen

2.2.3 Werken met grote en niet-gehele getallen

2.2.4 Werken met tekenreeksen

2.3 Invoer-/uitvoervoorzieningen

2.3.1 I/O-processoren

2.3.2 Samenwerking tussen CVE en l/O-processoren

2.3.3 Busstructuur

2.4 Enkele toegepaste technieken

2.4.1 Micro-elektronica

2.4.2 Logische schakelingen

2.4.3 Microprogrammering

3 Het hoe van enkele randapparaten

3.1 Magnetische geheugentechnieken

3.1.1 Schrijven en lezen

3.1.2 Dichtheid

3.2 Magneetbandgeheugens

3.2.1 Lengte- en breedte-indeling

3.2.2 Dichtheid

3.2.3 Blokgrootte

3.2.4 Toegankelijkheid

3.2.5 Enkele varianten

3.3 Magneetschijfgeheugens

3.3.1 Schijvenpakket

3.3.2 Adresseren

3.3.3 Zoeken

3.3.4 Lezen en schrijven

3.3.5 Snelheid en capaciteit

3.3.6 Verwisselbaarheid

3.3.7 Enkele varianten

3.4 Optische geheugens

3.4.1 Lezen en schrijven

3.4.2 Dichtheid en capaciteit

3.4.3 Enkele varianten

3.5 Toetsenborden

3.6 Beeldschermen

3.6.1 Vier technieken

3.6.2 Alfanumerieke en grafische schermen

3.6.3 Enkele eisen

3.6.4 Enkele hulpmiddelen

3.7 Printers

3.7.1 Impact en non-impact printers

3.7.2 Teken-, regel- en pagina-printers

3.7.3 'Tekenbeeld'- en matrix-printers

3.7.4 Margrietwiel-, ketting- en trommel-printers

3.7.5 Ink jet printers

3.7.6 Laser printers

3.8 Plotters

3.8.1 Vlakbed-plotters

3.8.2 Trommelplotters

3.8.3 Tekentechnieken

3.9 Nog enkele invoer-/uitvoerhulpmiddelen

4 Het hoe van datacommunicatie

4.1 De zeven lagen van het OSI-model

4.1.1 Laag 7, applicatie

4.1.2 Laag 6, presentatie

4.1.3 Laag 5, sessie

4.1.4 Laag 4, transport

4.1.5 Laag 3, netwerk

4.1.6 Laag 2, data link

4.1.7 Laag 1, fysieke laag

4.2 De relevante 'lagen'

4.3 Functies op het niveau van de transportlaag (laag4)

4.3.1 Openbaar telefoonnet

4.3.2 Openbaar datanet

4.3.3 Huurlijnen

4.3.4 Eigen netwerk

4.3.5 Overdracht aan het netwerk

4.4 Functies op het niveau van de netwerklaag (laag 3)

4.4.1 Methoden van schakelen

4.5 Functies op het niveau van de data link-laag (laag 2)

4.6 Functies op het niveau van de fysieke laag (laag 1)

4.6.1 DCC

4.6.2 Modem

4.6.3 Soorten verbindingen

5 Het hoe van Operating Systems: monitor

5.1 Functies van de monitor: een overzicht

5.2 Job management

5.2.1 Job control language

5.2.2 Job stream

5.2.3 Job manager

5.3 Proces-management

5.3.1 Twee werkwijzen

5.3.2 Interrupt-bronnen

5.3.3 Procesbesturingsblok

5.3.4 Coördinatie

5.3.5 Afstemmen van processen

5.3.6 Multiprogrammering

5.3.7 Taken van de proces-manager

5.4 I/O-management

5.4.1 I/O-administratie

5.4.2 Buffering

5.4.3 Spooling

5.4.4 Virtuele randapparatuur

5.4.5 Communicatie-management

5.5 Memory management

5.5.1 Het toekennen van geheugen

5.5.2 Partitionering

5.5.3 Roll in/roll out

5.5.4 Paginering

5.5.5 Segmentering

5.5.6 Virtueel geheugen

6 Het hoe van gegevensbestanden en data(base) management

6.1 Elementaire 'bestand'delen

6.2 Identificatie van record en veld

6.3 Externe geheugens en hun eigenschappen

6.4 Zoek- en organisatiemethoden

6.5 Adresseerbare bestanden

6.5.1Geïndexeerd-sequentiële organisatie

6.5.2 Direct-adresseerbare organisatie

6.5.3 Ketting-adresseerbare organisatie

6.6 Data-management

6.7 Database-management

6.8 Bestandsbeveiliging

7 Het hoe van programming support

7.1 Modulair programmeren

7.1.1 Overlay-structuren

7.1.2 Programmeertaalkeuze

7.1.3 Standaardroutines

7.1.4 Herbetreedbare routines

7.1.5 Programmastructurering

7.2 Het primaire vertaalproces

7.2.1 Assembleren en compileren

7.2.2 Interpreteren

7.2.3 Resultaat van het primaire vertaalproces

7.3 Linkage editor

7.3.1 Editor

7.3.2 Linkage

7.4 Programmabibliotheek

7.4.1 Bibliotheek en bestand

7.4.2 Bibliotheekgebruik

7.4.3 Source code, object code en machinecode

7.4.4 Systeem- en applicatieprogramma's

7.4.5 Beheer

7.5 Onderhoud en beheer

7.5.1 Utility-programmatuur

7.5.2 Gegevensbeheer

8 Documentatie en foutbeheersing

8.1 Documentatie

8.1.1 Onderwerpen

8.1.2 Gebruik

8.2 Foutbeheersing

8.2.1 Apparatuur

8.2.2 Geprogrammeerde controles

8.2.3 Operating system

8.2.4 Programming support

8.2.5 Fout-tolererende systemen

Aanhangsels

A1 Register van trefwoorden

A2 Verantwoording van de foto's


Informatica, theorie 2: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Over de architectuur van een computer

2 Het hoe van de centrale machine

3 Het hoe van enkele randapparaten

4 Het hoe van datacommunicatie

5 Het hoe en waarom van Operating Systems:monitor

6 Het hoe van gegevensbestanden en data(base)management

7 Het hoe van programming support

8 Documentatie en foutbeheersing

Aanhangsels


Informatica, theorie 2: Voorwoord

Informatica theorie 2: Voorwoord

Deze vijfde druk is aangepast aan de voor dit onderdeel enigszins gewijzigde examenspecificaties voor 1991. Mede namens de auteur danken wij allen - docenten en studenten - die met hun adviezen aan de verbetering van dit boek hebben bijgedragen. Wij wensen studerenden veel succes met hun studie!

Apeldoorn, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Informatica, theorie 2: Catalogustekst

Informatica theorie 2: catalogustekst

Elke informaticus loopt, vroeger of later, vast als hij niet over voldoende theoretische onderbouwing van zijn vaardigheden beschikt. Informatica theorie 2 besteedt aandacht aan de theorie van de toegepaste techniek: het 'hoe' van de informatica. Met o.a. aandacht voor: de architectuur van een computer, de werking van de centrale machine, de werking van enkele randapparaten, aspecten van datacommunicatie, operating systems, gegevensbestanden en data(base)management, programming support en documentatie en foutbeheersing.

1991, 5e druk,

168 pagina's, f 53,50

ISBN 90 267 1530 7


Probleemoplossen in schema's

Probleemoplossen in schema's

Lanting, T.

ISBN 90 267 1559 5

NUGI 852

Prijs: f 47,75 / BEF. 1.146,-

Omvang: 116 pagina's

Geïllustreerd


Probleemoplossen in schema's: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Herhaling van de basisbegrippen

1.1 Uitgangspunten

1.2 De sequentie

1.3 De selectie

1.4 De herhaling

1.5 Meer ingewikkelde programma's

1.6 Het aanpakken van een probleem

2 Het werken met tabellen

2.1 Het doorlopen van een tabel

2.2 Het bepalen van het minimum en het maximum

2.3 Het zoeken in een tabel

3 Het zoeken in een gesorteerde tabel

3.1 De probleemstelling

3.2 Lineair zoeken

3.3 Skip sequential zoeken

3.4 Binair zoeken

4 Het sorteren van een tabel

4.1 De probleemstelling

4.2 Het sorteren met bubble sort

4.3 Het sorteren met sort by straight selection

5 Meerdimensionale tabellen

5.1 Het startpunt: een eendimensionale tabel

5.2 De tweede dimensie

5.3 Een driedimensionale tabel

5.4 Een vierdimensionale tabel

6 Het werken met bestanden

6.1 De probleemstelling

6.2 Het kopiëren van een bestand

7 Het samenvoegen van twee bestanden

7.1 De probleemstelling

7.2 Het toevoegen van nieuwe records aan een bestand

8 Het muteren van een sequentieel bestand

8.1 De probleemstelling

8.2 Het muteren van een bestand

8.3 De globale structuur

8.4 Het wijzigen van records

8.5 Het kopiëren van records

8.6 Het toevoegen van records

8.7 Het verwijderen van records

8.8 Het wijzigen van records

9 Lijstprogramma's

9.1 De probleemstelling

9.2 Het oplossen van het lijstprobleem

9.3 Het toevoegen van het eerste niveau

9.4 Het toevoegen van het tweede niveau

9.5 Het derde niveau: de complete oplossing

Aanhangsels

Overzicht van programmastroomschemas

Register van trefwoorden


Probleemoplossen in schema's: Inhoud (beknopt)

1 Herhaling van de basisbegrippen

2 Het werken met tabellen

3 Het zoeken in een gesorteerde tabel

4 Het sorteren van een tabel

5 Meerdimensionale tabellen

6 Het werken met bestanden

7 Het samenvoegen van twee bestanden

8 Het muteren van een sequentieel bestand

9 Lijstprogramma's


Probleemoplossen in schema's: Ten geleide

Dit boek maakt deel uit van een reeks van vier boeken met het onderwerp 'Elementaire informatica'. In deze boeken wordt een voortgezette inleiding in de informatica gegeven, waarbij wordt voortgebouwd op de basiskennis en de basisvaardigheden, zoals behandeld in een voorgaande reeks boeken met als thema 'Introductie informatievoorziening'. Op dit niveau van de reeks leerboeken worden algemene onderwerpen aangesneden die men als aankomend informaticus en informatiekundige nodig heeft, zowel op theoretisch als praktisch gebied, zoals:

- elementaire informatica;

- bestandsorganisatie;

- programmeerkunde.

Elke informaticus en informatiekundige loopt in de praktijk vast als hij niet op zeker moment zijn vaardigheden met theoretische kennis onderbouwt. Met elkaar leggen deze boeken de grondslag voor de verdere studie voor een gespecialiseerde functie in de informatica.


Een informaticus moet niet alleen kennis hebben van de theorie, maar moet ook beschikken over enige vaardigheden om met computersystemen, groot of klein, om te kunnen gaan. Dit omgaan betekent veelal het oplossen van problemen op een zodanige manier, dat daarna met behulp van een programmeertaal een programma kan worden gemaakt.

Dit boek behandelt aan de hand van voorbeelden het oplossen van zulke problemen.

In ieder hoofdstuk wordt, uitgaande van een concreet probleem, stap voor stap de oplossing opgebouwd in de vorm van een programma-ontwerp. Hierbij wordt voor iedere tussenstap gebruik gemaakt van programmastructuurdiagrammen.

De behandelde problemen dienen elk als voorbeeld voor een bepaald type probleem dat zich in de automatisering voordoet.

Aan het eind van de hoofdstukken wordt in een samenvatting de gevonden methode nog eens in meer algemene termen bekeken, waardoor deze algoritmen de basis vormen voor het probleemoplossend denken van elke informaticus en informatiekundige.

Bij deze derde druk heeft de auteur dankbaar gebruik gemaakt van de ervaring van vele collega-docenten. Het boek sluit thans ook geheel aan op de nieuwe specificaties voor HE.0, zoals die zijn beschreven in Schema's en programmeren in deze reeks, en uiteraard op de examenspecificaties voor 1991. Tevens zijn vele verbindende teksten toegevoegd, zodat de student bij het structureren van de oplossingen nog intensiever wordt begeleid.

Mede namens de auteur willen wij allen die ons met raad en daad hebben bijgestaan bij deze herziening op deze plaats van harte dank zeggen. En goede raad blijft altijd welkom.

Wij wensen voorts de studenten veel succes bij dit vanouds zo moeilijke deel van de studie.

Apeldoorn, november 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Probleemoplossen in schema's: Catalogustekst

Automatiseerders lossen problemen op door ze te vertalen in programma-instructies. Dit boek behandelt het proces van probleemoplossen via voorbeelden. Per ontwerpprobleem (bijv. het zoeken in een gesorteerde tabel of het samenvoegen van bestanden) behandelt dit leerboek, stap voor stap, op welke wijze de oplossing gevonden kan worden. Dat mondt uit in een programma-ontwerp. Programmastructuurdiagrammen (PSD's) spelen bij elke tussenstap een centrale rol. Deze diagrammen zijn compact en overzichtelijk en bieden de oplossing in een gestructureerde vorm.

Het bijbehorende Praktijkboek probleemoplossen test, door middel van op de examenpraktijk gerichte oefenopgaven, de leerstof en de vaardigheid in het gestructureerd oplossen van programmeerproblemen.

LEERBOEK, 5e druk,

1991, 116 pagina's, f 47,75

ISBN 90 267 1559 5


Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

Management en organisatie van automatiseringsmiddelen

Looijen, M.

ISBN 90 267 1600 1

NUGI 852

Prijs: f 84,50 / BEF. 2.028,-

Omvang: 288 pagina's

Geïllustreerd


Management en organisatie van automatiseringsmiddelen: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Inleiding

1.1 Produktiefactoren

1.2 Informatietechnologie

1.3 Informatie als produktiefactor

1.4 Informatievoorziening

1.5 Management van automatiseringsmiddelen

1.6 Taken en functies

1.7 Organisatie van het management van automatiseringsmiddelen

1.8 Aanleiding

1.9 Opzet

2 Automatiseringsmiddel: historie en ordening

2.1 Inleiding

2.2 De periode tot + 1960

2.3 De periode na 1960

2.3.1 De jaren zestig

2.3.2 De jaren zeventig

2.3.3 De jaren tachtig

2.4 Karakteristieken van het gegevensverwerkingsproces

2.5 Een ordening van automatiseringsmiddelen

2.6 Conclusies

3 Managementaspecten

3.1 Inleiding

3.2 Verkenning

3.3 Positionering

3.4 Logo

3.5 Management in de jaren zestig

3.6 Management in de jaren zeventig

3.7 Management in de jaren tachtig

3.8 Conclusies

4 Accentverschuivingen in management van automatiseringsmiddelen

4.1 Een ordening naar vijf invalshoeken

4.2 Management: toepassings- en produktgericht

4.2.1 Toepassingen

4.2.2 Gegevens

4.2.3 Besturing

4.2.4 Samenvatting

4.3 Management: middelengericht

4.3.1 Technologie

4.3.2 Marktontwikkeling met betrekking tot het aanbod van automatiseringsmiddelen

4.3.3 Aantal en typen automatiseringsmiddelen

4.3.4 Aard van de verwerking

4.3.5 Automatiseringsfuncties

4.3.6 Organisatie

4.3.7 Financiële aspecten

4.3.8 Samenvatting

4.4 Management: doelgericht

4.4.1 Gegevens en informatie

4.4.2 Samenvatting

4.5 Management: tijdgericht

4.5.1 Antwoordtijden

4.5.2 Aanpassingen

4.5.3 Samenvatting

4.6 Management: gebruikersgericht

4.6.1 Ontwikkelaars

4.6.2 Gebruikers eindprodukten

4.6.3 Samenvatting

4.7 Conclusies

5 Management en organisatie in actuele situaties

5.1 Inleiding

5.2 Praktijksituaties

5.2.1 Technische Universiteit Delft

5.2.2 Universiteit van Tokyo

5.2.3 Ministerie van Defensie

5.2.4 Kamers van Koophandel en Fabrieken

5.2.5 Akzo

5.2.6 Aegon

5.2.7 Philips

5.3 Conclusies praktijksituaties

5.4 Model-Nolan

5.5 Model-Nolan genuanceerd

6 Bedrijfskundige invalshoeken

6.1 Inleiding

6.2 Theorie van Mintzberg

6.3 Contingentiefactoren

6.3.1 Specifieke contingentiefactoren

6.3.2 Generieke contingentiefactoren

6.4 Conclusies

7 Management en organisatievormen

7.1 Inleiding

7.2 Mintzberg in relatie tot automatisering

7.2.1 Automatisering in de organisatie

7.2.2 Organisatie van de automatisering

7.3 Taakgebieden, taakvelden en taken

7.3.1 Taakgebieden

7.3.2 Taakvelden

7 5 Het FATO-model

7.6 Kaders en organisatievormen

7.6.1 Strategisch Management

7.6.2 Technologie Zaken

7.6.3 Algemene Ondersteuning

7.6.4 Reken-, Communicatie- en Servicecentrum (RCS)

7.6.5 Speciale Beheersgroep

7.6.6 Administratieve Beheersgroep

7.6.7 Individueel Beheer

7.6.8 Conclusies

7.7 Management door derden

7.7.1 Faciliteitenmanagement

7.7.2 Onderhoud door derden

7.7.3 Internalisering

7.8 Samenvatting

8 Informatiesystemen en geautomatiseerde hulpmiddelen

8.1 Inleiding

8.2 Verkenning informatiesystemen en hulpmiddelen

8.3 Kostendoorbelastingssysteem

8.4 Beheers- en optimalisatiesysteem voor achtergrondgeheugens

8.4.1 Achtergrondgeheugens in relatie tot mainframes

8.4.2 Achtergrondgeheugens in relatie tot super-, super-mini- en minicomputers

8.4.3 Achtergrondgeheugens in relatie tot intelligente werkstations

8.4.4 Achtergrondgeheugens in relatie tot direct menselijk gebruik

8.5 Wijzigingen- en probleemcoordinatiesysteem

8.6 Produktiebesturingssysteem

8.7 Conclusies

9 Conclusies, aanbevelingen en stellingen

9.1 Conclusies

9.2 Aanbevelingen

9.3 Stellingen

Bijlage: taakgebieden, taakvelden en taken

1 Taakgebied management

1.1 Strategisch management

1.2 Tactisch management

1.3 Operationeel management

2 Taakgebied personeel

2.1 Personeel

3 Taakgebied techniek

3.1 Apparatuur en systeemprogrammatuur

3.2 Datacommunicatie

3.3 Database-programmatuur

3.4 Toepassingspakketten

3.5 Onderzoek

4 Taakgebied algemene bedrijfsondersteuning

4.1 Interne zaken

4.2 Kwaliteitsbewaking

4.3 Capaciteitsplanning

4.4 Opdrachtenbeheersing

4.5 Begroting

4.6 Doorberekening

4.7 Verwerving

5 Taakgebied operationele besturing

5.1 Acceptatie van opdrachten

5.2 Besturing

5.3 Apparatuurbeheer

5.4 Programmatuurbeheer

5.5 Gegevensbeheer

5.6 Programmatuurregistratie en gebruiksanalyse

5.7 Performance management

5.8 Afstellen (tuning)

6 Taakgebied operationele ondersteuning

6.1 Wijzigen (change management)

6.2 Probleembehandeling

6.3 Beschikbaarheid

6.4 Uitwijken

6.5 Beveiliging

7 Taakgebied dienstverlening

7.1 Dienstenscala en -niveau

7.2 Gegevensverwerking

7.3 Advisering en participatieprojecten

7.4 Informatiecentrum


Management en organisatie van automatiseringsmiddelen: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1 Inleiding

2 Automatiseringsmiddel: historie en ordening

3 Managementaspecten

4 Accentverschuivingen in management van automatiseringsmiddelen

5 Management en organisatie in actuele situaties

6 Bedrijfskundige invalshoeken

7 Management en organisatievormen

8 Informatiesystemen en geautomatiseerde hulpmiddelen

9 Conclusies, aanbevelingen en stellingen

Bijlage: taakgebieden, taakvelden en taken

1 Taakgebied management

2 Taakgebied personeel

3 Taakgebied techniek

4 Taakgebied algemene bedrijfsondersteuning

5 Taakgebied operationele besturing

6 Taakgebied operationele ondersteuning

7 Taakgebied dienstverlening


Management en organisatie van automatiseringsmiddelen: Woord vooraf

De huidige situatie inzake het inzetten van automatiseringsmiddelen en de toekomstige ontwikkelingen op dat gebied maken een goed management van automatiseringsmiddelen en een goede organisatie ervan noodzakelijk. Bedrijven en instellingen zijn inmiddels sterk afhankelijk, zowel voor primaire als ondersteunende processen, van grote aantallen automatiseringsmiddelen. Deze middelen vertonen voorts een welhaast niet meer te overziene verscheidenheid. Technologische ontwikkelingen zorgen ervoor dat de middelen voortdurend aan verandering en aanvulling onderhevig zijn.

De wijze waarop bedrijven en instellingen het management van automatiseringsmiddelen invullen, is veelal onvolledig. De situatie van onvolledigheid wordt niettemin geconfronteerd met steeds stringenter eisen met betrekking tot beschikbaarheid, betrouwbaarheid, beveiliging, integriteit, continuïteit, flexibiliteit, stabiliteit, inkomsten en uitgaven inzake het toepassen van automatiseringsmiddelen. Deze constatering vormde de aanleiding om het management en de organisatie van automatiseringsmiddelen in een dissertatie uit te werken. Hierop promoveerde de auteur aan de Technische Universiteit Eindhoven september 1988. Promotor en co-promotor waren respectievelijk prof.dr. T.M.A. Bemelmans van de Technische Universiteit Eindhoven en prof.drs. B.K. Brussaard van de Technische Universiteit Delft. Een geringe bijstelling van het proefschrift resulteerde vervolgens in dit boekwerk waarvan de hoofdlijnen hierna zijn samengevat.

Hoofdstuk 1 (inleiding) werkt de probleemstelling uit die het vertrekpunt vormt voor de behandeling van een aantal onderwerpen met betrekking tot de beheersing van automatiseringsmiddelen. Te zamen brengen deze onderwerpen het automatiseringsmiddelen-management en de organisatie daarvan in beeld. Voorts is de methodiek aangegeven die bij de uitwerking wordt gehanteerd.

Hoofdstuk 2 (automatiseringsmiddel: historie en ordening) beschrijft de automatiseringsmiddelen. Via een lange keten van ontwikkelingen zijn apparatuur en programmatuur uitgegroeid tot bijna onoverzienbare hoeveelheden en typen. Door middel van ordening en karakterisering is aangegeven wat de relaties zijn tussen de automatiseringsmiddelen en de technische voorzieningen. de technische ondersteuning, de gebruiksondersteuning en de operationele besturing.

Hoofdstuk 3 (managementaspecten) is een eerste verkenning van managementaspecten. In historische hoofdlijnen zijn verschillende situaties uitgewerkt die een beeld geven van de stapsgewijze veranderingen van het management van automatiseringsmiddelen.

Hoofdstuk 4 (accentverschuivingen in management van automatiseringsmiddelen) belicht opnieuw, maar nu geordend en gedetailleerd, genoemde accentverschuivingen. Vanuit een vijftal invalshoeken is de problematiek van de beheersing uitgewerkt.

Hoofdstuk 5 (management en organisatie in actuele situaties) geeft aan de hand van een zevental praktijksituaties de stand van zaken weer inzake het management en de organisatie van de automatiseringsmiddelen. In de praktijk blijken management en organisatie op talrijke wijzen te zijn ingevuld, elk met een eigen kwalificatie.

Hoofdstuk 6 (bedrijfskundige invalshoeken) stelt de organisatietheorie van Mintzberg aan de orde. Het bevat een samenvatting van bedrijfskundige onderwerpen die in technisch georiënteerde omgevingen veelal onvoldoende worden onderkend. Bijzondere aandacht krijgen contingentie-factoren. Dit onderwerp speelt een belangrijke rol bij management en organisatie van automatiseringsmiddelen in de praktijk. Het hoofdstuk legt vanuit de theorie het accent op de beheersing in het algemeen, terwijl de contingentie-factoren de relatie met automatiseringsmiddelen accentueren.

Hoofdstuk 7 (management en organisatievormen) is een synthese van de vorige hoofdstukken. Theorie en praktijk leiden tot een beeldvorming van een volwaardig management en een volwaardige organisatie van automatiseringsmiddelen. Vervolgens is een gedetailleerde uitwerking gegeven van taakgebieden, taakvelden en taken (in bijlage) met bijbehorende functies en organieke eenheden.

Hoofdstuk 8 (informatiesystemen en geautomatiseerde hulpmiddelen) gaat in op de benodigde informatie. Het reikt informatiesystemen aan met behulp waarvan de beheersing van de automatiseringsmiddelen en hun toepassingen moet plaatsvinden.

Hoofdstuk 9 (conclusies, aanbevelingen en stellingen) vat allereerst de belangrijkste conclusies samen. Voorts worden aanbevelingen gedaan om het beschreven gebied verder uit te werken. Tenslotte accentueert een elftal stellingen diverse belangrijke aspecten en situaties met betrekking tot de behandelde materie. Hierop kan, bijvoorbeeld in groepsverband, nader worden ingegaan.

Het resultaat van de studie is te gebruiken als referentiemateriaal bij het analyseren en beoordelen van praktijksituaties. Het kan als uitgangspunt dienen voor de opzet c.q. verbetering van bestaand management en van bestaande organisatievormen. Voorts reikt de studie materiaal aan voor het beheer van de technische infrastructuur en het beheer van informatiesystemen in het algemeen.

Met betrekking tot dat beheer is na het verschijnen van deze studie ook aandacht besteed aan het beheer van de informatiesysteemfunctionaliteiten en het applicatie-onderhoud. Resultaten daarvan zijn ondermeer uitgewerkt in Looijen (1990) dat het beheer vanuit een drietal invalshoeken belicht, te weten: het technisch beheer, het functioneel beheer en het applicatiebeheer. Deze benadering is een duidelijke afspiegeling van de wijze waarop bedrijven en instellingen de beheersproblematiek rond informatiesystemen en technische infrastructuren de baas kunnen blijven.


Management en organisatie van automatiseringsmiddelen: Catalogustekst

Dankzij de vooruitgang in de informatietechnologie heeft de automatisering een enorme vlucht genomen. Er wordt voortdurend nieuwe appratuur en programmatuur gegenereerd. Aan deze middelen worden niet alleen technische eisen gesteld, maar ook eisen ten aanzien van de beschikbaarheid, betrouwbaarheid, beveiliging, integratie, toegankelijkheid, snelheid en kostenbewaking. Een adequaat management van automatiseringsmiddelen wordt onmisbaar! Dit boek geeft antwoord op de vraag wat dat management precies in moet houden en hoe het georganiseerd moet worden.

1991, 288 pagina's, f 84,50

1e druk, 2e oplage,

ISBN 90 267 1600 1


Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici

Verkenning van de informatica:

Een leerboek voor niet-informatici

Ammers, E.W. van & Dulk, J.A. & Kramer, M.R.

ISBN 90 267 1625 7

NUGI 855

Prijs: f 37,00 / BEF. 888,-

Omvang: 144 pagina's

Geïllustreerd


Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici: Inhoud (volledig)

Voorwoord

1 INLEIDING

1.1 Wat is 'Informatica'?

1.2 Maatschappelijke invloeden

1.3 Culturele invloeden

1.4 Wetenschappelijke invloeden

2 HISTORISCH PERSPECTIEF

2.1 Notatiesystemen

2.2 Het mechanische tijdperk

2.3 Het elektronische tijdperk

2.4 Computers in 2001

2.5 Compendium van de informatica-historie

3 COMMUNICATIE, TAAL EN INFORMATIE

3.1 Talen

3.1.1 Natuurlijke talen

3.1.2 Kunstmatige talen

3.2 Wat is 'informatie'?

3.3 Informatie in discrete systemen

3.4 Informatie in continue systemen

4 CODERINGEN

4.1 Representatie en interpretatie

4.2 Codering van positieve, gehele getallen

4.2.1 Radixstelsels

4.2.2 Conversie tussen radixstelsels

4.2.3 Rekenen in het binaire stelsel

4.3 Codering van negatieve getallen

4.4 Codering van niet-gehele getallen

4.5 Codering van tekst

4.6 Anderecoderingen

4.6.1 De-facto-standaards

4.6.2 Compressie van informatie

4.7 Foutwerende codes

4.7.1 Fout-detecterende codes

4.7.2 Fout-corrigerende codes

5 ORGANISATIE VAN EEN COMPUTER

5.1 Processor

5.2 Werkgeheugen

5.3 Geheugenhiërarchie en randapparatuur

5.4 Achtergrondgeheugens

5.5 Archiefopslag

5.6 Input- en Output-apparatuur

5.7 Classificatie van computers

6 BESTURINGSSYSTEMEN

6.1 Single-user-systemen

6.2 Multi-user-systemen

6.3 Zelf-virtualisatie

6.4 Timesharing

7 PROGRAMMATUUR

7.1 De computer als mechaniek

7.2 Applicaties

7.3 Gereedschappen

7.4 Automatiseringsprojecten

7.5 Doe-het-zelf programma's

8 PROGRAMMEERTALEN

8.1 Machinecode (nulde generatie)

8.2 Assembleertalen (eerste generatie)

8.3 Hogere talen (tweede en derde generatie)

8.4 Vierde-generatie-talen

8.5 Modeme benaderingen

8.6 Taaldefinitie

8.6.1 Syntax

8.6.2 Semantiek

8.7 Vertalers

8.7.1 Compileren versus interpreteren

8.7.2 Het vertaalproces

9 GRENZEN AAN DE MOGELIJKHEDEN

9.1 Eindigheid van algoritmen

9.2 Praktische beperkingen

9.3 Theoretische beperkingen

9.4 Intelligente machines?

Biblografie

Herkomst der illustraties

Index


erkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici: Inhoud (beknopt)

Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1 INLEIDING

2 HISTORISCH PERSPECTIEF

3 COMMUNICATIE, TAAL EN INFORMATIE

4 CODERINGEN

5 ORGANISATIE VAN EEN COMPUTER

6 BESTURINGSSYSTEMEN

7 PROGRAMMATUUR

8 PROGRAMMEERTALEN

9 GRENZEN AAN DE MOGELIJKHEDEN

Biblografie

Herkomst der illustraties

Index


Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici: Voorwoord

Van de hedendaagse academicus wordt verwacht dat hij of zij kan meedenken over de consequenties die ontwikkelingen in de informatica voor het eigen vakgebied kunnen hebben. Hoewel een volledige informaticastudie daarvoor zeker niet nodig is, dient men wel enigszins vertrouwd te zijn met de principes waarop informaticatoepassingen zijn gebaseerd. In de Angelsaksische landen spreekt men in dit verband over "computer literacy", een term die door J. Glenn Brookshear losjes is omschreven als "the ability to distinguish between computer science and science fiction". De nadruk ligt daarbij dus niet zozeer op het ontwikkelen van specifieke vaardigheden, als wel op het kweken van inzicht in de reikwijdte en potenties van de ontwikkelingen in de informatica. Met het oog hierop geven vrijwel alle universitaire en HBO-curricula een student de mogelijkheid zich meer of minder in de informatica te verdiepen. Het informatica-onderwijs in haar ondersteunende vorm is wezenlijk anders van opzet dan het onderwijs dat is bedoeld voor aanstaande informatici. Het is eerder breed dan diep van opzet en doorgaans meer beschouwend dan technisch. Vel kennis van de Informatica is bedoeld als leerboek voor informaticacursussen van de laatste soort.

Dit boek is breed georiënteerd en behandelt een aantal onderwerpen die doorgaans pas in vervolg-curricula worden aangeboden. De auteurs zijn echter van mening dat ze essentieel zijn voor een grondig inzicht en daarom hier niet mogen ontbreken.

De rode draad in dit boek is 'informatie'. Hoewel het woord "informatie" regelmatig terugkeert in het dagelijks leven, is de betekenis vaak niet helder. We beginnen met het begrip informatie te relateren aan zaken als communicatie en taal en komen zo tot een precieze afbakening van dat begrip. Vervolgens zien we hoe informatie door een machine kan worden gemanipuleerd. De informatie moet daarvoor worden gecodeerd tot symbolen. De verwerking van deze symbolen vormt de basis van elke computertoepassing. Vanuit die optiek is een computer dan ook niets anders dan een symboolmanipulator of informatieverwerker. Hoe informatie wordt verwerkt in termen van hardware en software, wordt op een standaardmanier behandeld. Tot slot wordt aandacht besteed aan de vraag naar de fundamentele mogelijkheden en beperkingen van informatieverwerkende machines. Dit nogal filosofische onderwerp wordt overigens sterk vereenvoudigd behandeld. De stof is verdeeld over een negental hoofdstukken:

- Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de betekenis die computers hebben verworven binnen ons huidige maatschappelijke bestel.

- Hoofdstuk 2 plaatst de ontwikkeling van de hedendaagse computer in een historisch perspectief.

- Hoofdstuk 3 brengt communicatie, taal en informatie met elkaar in verband en vormt de grondslag om het begrip "informatie" meester te worden.

- Hoofdstuk 4 behandelt de codering van informatie in rijen van symbolen. In het bijzonder wordt de codering van gehele getallen en schrifttekens behandeld. Ook komen daar foutwerende representaties aan de orde.

- Hoofdstuk 5 gaat over de organisatie van een computer, maar nadrukkelijk op conceptueel niveau. Zaken als processor, geheugen en randapparatuur passeren de revue en er wordt aandacht besteed aan de grote verschillen in onderlinge verwerkingssnelheid der diverse componenten.

- Hoofdstuk 6 beschrijft het besturingssysteem als intermediair tussen de machine en de mens die de machine wil gebruiken. Op timesharing wordt iets dieper in gegaan.

- Hoofdstuk 7 gaat over de laag die de computer scheidt van de mens die hem als informatieverwerker wil gebruiken, de software.

- Hoofdstuk 8 geeft een kort overzicht van programmeertalen, hun geschiedenis en hun ontwikkeling. Tevens komen specifieke problemen aan bod die het ontwerpen van een programmeertaal inherent met zich mee brengt. Ook het vertaalproces wordt geschetst.

- Hoofdstuk 9 is het zout in de pap. Zonder in zware technische details te treden worden de fundamentele mogelijkheden en beperkingen van de computer onderzocht, culminerend in de vraag "Kan een computer intelligent zijn?".

Het boek veronderstelt VWO-niveau van de lezer. Er wordt geen enkele poging gedaan om het Angelsaksisch informaticajargon te vermijden. Slechts indien algemeen geaccepteerde Nederlandse equivalenten beschikbaar zijn, worden die ook gebezigd. Een computer kan dus zowel een 'memory' als een 'geheugen' hebben, maar beslist geen 'flodderschijf'.

Verschillende personen hebben de auteurs bijgestaan in de vervaardiging van dit boek. Het idee om de verkenning te organiseren rond het begrip informatie, is oorspronkelijk afkomstig van Maurice Elzas. Annelies Rintjema, Bert van Dorsten, Conny Theunissen en Cees Oomen hebben kritische opmerkingen geplaatst bij het manuscript, hetgeen het eindresultaat zeer ten goede is gekomen. Voor de technische verwerking van het manuscript en de uiteindelijke vormgeving zijn wij dank verschuldigd aan Jan Ockeloen, Conny Theunissen en Hans Vierbergen.

Wageningen, mei 1991

E.W. van Ammers

J.A. den Dulk

M.R. Kramer


Verkenning van de informatica: een leerboek voor niet-informatici: Catalogustekst

Academici en HBO-ers dienen tegenwoordig te beschikken over een zekere basiskennis van de informatica. Zij moeten kunnen meedenken over de invloed van informatica, ook als zij niet voor een informatica-richting kiezen. Verkenning van de informatica maakt studenten vertrouwd met de principes waarop toepassingen in de informatica zijn gebaseerd. Dit boek is daarom meer breed dan diepgravend van opzet, en meer beschouwend dan technisch georiënteerd. Het boek biedt de lezer een gedegen kennismaking met de informatica. Daarmee is de student beter in staat

de mogelijkheden van de informatica voor het eigen vakgebied in te schatten.

1991, 144 pagina's, f 37,00

ISBN 90 267 1625 7


Informatica, theorie l

Informatica, theorie 1

Overkleeft, D.

ISBN 90 267 1644 3

NUGI 851

Prijs: f 47,25 / BEF. 1.134,-

Omvang: 176 pagina's

Geïllustreerd


Informatica, theorie l: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Het vakgebied informatica

1.1 Informatie: het 'produkt' van informatica

1.1.1 Gegevens en informatie

1.1.2 Informatica en gegevens

1.1.3 Informatica en informatie

1.2 Organisatie en informatica

1.2.1 De doelstelling van een organisatie

1.2.2 De structuur van een organisatie

1.2.3 Procedures in een organisatie

1.2.4 Processen in een organisatie

1.3 Informatica en computers

1.4 Informatica als op zichzelf staand vakgebied

1.5 Functies in de informatica

2 Computers en andere computers

2.1 Historisch overzicht

2.2 Drie soorten computers

2.3 General purpose-computers

2.4 De herkomst van computers

2.5 Von Neumann-architectuur

2.6 Personal computers

2.7 Supercomputers en de 'vijfde generatie'

3 Bouwstenen van een computersysteem:centrale machine

3.1 Processor (centrale verwerkingseenheid)

3.1.1 Registers

3.1.2 Opdrachtcyclus

3.1.3 De grootte van registers

3.1.4 Een of meer processoren

3.2 Intern geheugen

3.2.1 Geheugenorganisatie

3.2.2 Virtueel geheugen

3.2.3 RAM en ROM

3.3 Invoer-/uitvoervoorzieningen

3.3.1 Hulpprocessoren

3.3.2. Bussystemen

3.3.3 Datacommunicatie

3.4 Architectuur van de centrale machine

4 Bouwstenen van een computersysteem:randapparatuur en bijbehorende media

4.1 De zienswijze van informaticus en gebruiker

4.2 Een eerste overzicht

4.3 Externe geheugens

4.3.1 Magneetband

4.3.2 Magneetschijf

4.3.3 Optische schijf

4.4 Invoer-/uitvoerapparatuur

4.4.1 Converseren met computers

4.4.2 Invoer

4.4.3 Uitvoer

5 Gegevensrepresentaties

5.1 Hulpmiddelen voor het overbruggen van ruimte en tijd

5.2 Gegevensrepresentatie als noemer

5.3 De beschikbare middelen

5.4 Numerieke data in bits

5.5 Tekst en alfanumerieke data in bits

5.6 Beelden in bits

5.7 Geluid in bits

5.8 Integratie als kenmerk van ontwikkelingen

6 Bouwstenen van een computersysteem: programmatuur

6.1 Soorten programma's

6.2 Over gebruikers

6.3 Impliciete systeemprogrammatuur

6.4 Expliciete programmatuur

6.4.1 Vertaalprogramma's

6.4.2 Bestandsprogrammatuur

6.4.3 Programmatuur van de vierde generatie

6.5 Te 'programmeren' programma's

6.6 Standaardprogrammatuur

6.6.1 Standaards voor Operating Systems

6.6.2 Operating Systems voor personal computers

6.6.3 UNIX

6.7 Het bewaren van programma's

7 Bouwstenen van een computersysteem: gegevensverzamelingen

7.1 Historisch overzicht

7.1.1 De komst van schijvengeheugens

7.1.2 Transactiegewijze verwerking

7.1.3 De komst van gegevensbanken

7.2 Realisatie van een gegevensbank

7.2.1 Bestandsorganisaties

7.2.2 Records

7.2.3 De feitelijke opslag

7.3 Netwerkmodel versus relationeel model

7.3.1 Karakteristieken van het netwerkmodel

7.3.2 Karakteristieken van het relationele model

7.3.3 Werken met gegevens

8 Bouwstenen van een computersysteem: datacommunicatie

8.1 Terminologie

8.1.1 Datacollectie

8.1.2 Datadistributie

8.1.3 Time sharing

8.1.4 Remote job entry

8.1.5 Verbindingen naar keuze

8.2 Gedistribueerde gegevensverwerking

8.3 Soorten netwerken

8.3.1 Lokaal en interlokaal

8.3.2 Point-to-point en anders

9 Soorten computersystemen

9.1 Een personal computer als voorbeeld

9.2 De plaats van een Operating System

9.3 Een eerste tweedeling: met en zonder datacommunicatie

9.4 Een tweede tweedeling: wel of geen simultane applicatieprogramma's

9.5 Een derde tweedeling: 'batch'- of transactie-georiënteerde verwerking

9.6 Drie-in-één-onderverdeling

10 Het computersysteem als bouwsteen

10.1 Informatiesysteem

10.2 De samenhang in een informatiesysteem

10.3 De integrerende werking van een informatiesysteem

10.4 Het ontwikkelen van een informatiesysteem

10.4.1 Globale fasering

10.4.2 Methodieken

10.5 De bouwsteen 'computersysteem


Informatica, theorie l: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Het vakgebied informatica

2 Computers en andere computers

3 Bouwstenen van een computersysteem:centrale machine

4 Bouwstenen van een computersysteem:randapparatuur en bijbehorende media

5 Gegevensrepresentaties

6 Bouwstenen van een computersysteem: programmatuur

7 Bouwstenen van een computersysteem: gegevensverzamelingen

8 Bouwstenen van een computersysteem: datacommunicatie

9 Soorten computersystemen

10 Het computersysteem als bouwsteen


Informatica, theorie l: Catalogustekst

De aankomende informaticus, voor wie dit boek bestemd is, zal een aantal feiten moeten kennen en een aantal vaardigheden moeten beheersen. Dit boek, waarvan er inmiddels zo'n 100.000 verkocht zijn in zowel het regulier als het cursorisch onderwijs, is hèt basiswerk over 'informaticakennis' of, zo men wil, 'informaticatheorie'.

Informatica theorie I vormt samen met twee andere leerboeken uit de HE.0-module, Informatievoorziening in de organisatie en Schema's en programmeren een complete theoretische introductie in de informatica.

1991, 6e druk,

176 pagina's, f 47,25

ISBN 90 267 164


Databasesystemen voor de praktijk

Databasesystemen voor de praktijk

Vandenbulcke, J.A.

ISBN 90 267 1668 0

NUGI 852

Prijs: f 89,75 / BEF. 1.695,-

Omvang: 412 pagina's,

Gebonden, Geïllustreerd


Databasesystemen voor de praktijk: Inhoudsopgave

Databasesystemen voor de praktijk: Inhoudsopgave (volledig)

Inleiding

1 Fundamentele concepten

Samenvatting

1.1 Inleiding: de bestandengerichte benadering en de databasegerichte benadering van gegevensmanagement

1.2 Elementen van een databasesysteem

1.3 Mogelijkheden van databasesystemen voor gegevensmanagement

1.3.1 Gegevensonafhankelijkheid

1.3.2 Het elimineren of verminderen van gegevensredundantie

1.3.3 De formele specificatie van gegevens

1.3.4 Het bewaken van de integriteit van gegevens

1.3.5 De beveiliging van gegevens

1.3.6 Back-up en recovery van gegevens

1.3.7 Optimaliseren van de performance waaronder gegevens kunnen worden gebruikt

1.4 Werken in een database-omgeving

1.5 Herhalingsopgaven

Bibliografie

2 Architectuur en classificatie van databasemanagementsystemen

Samenvatting

2.1 De globale architectuur van een DBMS

2.2 Classificatie van databasemanagementsystemen

2.2.1 Hiërarchische, netwerk-, relationele, semantische en object-oriented databasemanagementsystemen

2.2.2 Single user- en multi-user-databasemanagementsystemen

2.2.3 Gecentraliseerde en gedistribueerde databasemanagementsystemen

2.2.4 Traditionele databasemanagementsystemen en databasemachines

2. 3 Herhalingsopgaven

Bibliografie

3 Datamodellen voor databasemanagement

Samenvatting

3.1 Het Entity-Relationship-model

3.1.1 Inleiding

3.1.2 Entiteittypen en attribuuttypen

3.1.3 Sleutelattribuuttypen

3.1.4 Relationship-typen

3.1.5 Karakteristieken van relationship-typen

3.1.6 ER-Diagrammen

3.1.7 Voorbeeld van een ER-model

3.2 Het Enhanced Entity-Relationship-model

3.2.1 Inleiding

3.2.2 Subklassen en superklassen

3.2.3 Specialisatie en generalisatie

3.2.4 Specialisatiehierarchieen en specialisatierasters

3.2.5 Categorisatie

3.2.6 Aggregatie

3.2.7 Voorbeeld van een EER-model

3.3 Het hiërarchisch model

3.3.1 Inleiding

3.3.2 Recordtypen en parent/child relationship-typen

3.3.3 Hiërarchische diagrammen

3.3.4 Structuurbeperkingen van het hiërarchisch datamodel

3.3.5 Voorbeeld van een hiërarchisch model

3.4 Het netwerk-model

3.4.1 Inleiding

3.4.2 Recordtypen en settypen

3.4.3 Bachman-diagrammen

3.4.4 Structuurbeperkingen van het CODASYL-netwerkmodel

3.4.5 Voorbeeld van een CODASYL-netwerkmodel

3.5 Het relationeel model

3.5.1 Inleiding

3.5.2 Relaties en tupels

3.5.3 Domeinen, attribuuttypen en attribuutwaarden

3.5.4 Sleutelattribuuttypen

3.5.5 Genormaliseerde relaties en het normalisatieproces

3.5.6 Structuurbeperkingen van het relationeel model

3.5.7 Voorbeeld van een relationeel model

3.6 Herhalingsopgaven

Bibliografie

4 Database-ontwerp

Samenvatting

4.1 Overzicht van de database-ontwerpmethodologie

4.2 De integratie van de database-ontwerpmethodologie en een systeemontwikkelingsmethodologie

4.3 Objectonderzoek: het ontwerpen van een conceptueel datamodel

4.3.1 Benadering, strategie en metadatamodel

4.3.2 Methodologie voor het ontwerpen van een EER-model

4.3.3 Voorbeeld van een EER-model

4.4 Representatie-onderzoek: het ontwerpen van een representatie-databasemodel

4.4.1 De vertaling van een (E)ER-model naar een hiërarchisch databasemodel

4.4.2 De vertaling van een (E)ER-model naar een CODASYL-netwerkmodel

4.4.3 De vertaling van een (E)ER-model naar een relationeel model

4.5 Implementatie-onderzoek: het ontwerpen van een logisch en fysiek databasemodel

4.5.1 Inleiding

4.5.2 Het verzamelen van karakteristieken omtrent de aard en het verwachte gebruik van de gegevens

4.5.3 De vertaling naar een logisch en fysiek CODASYL-databasemodel

4.5.4 De vertaling naar een logisch en fysiek relationeel databasemodel

4.6 Samenvattende conclusies

4.7 Herhalingsopgaven

4.8 Oefeningen

Bibliografie

5 Data Administration

Samenvatting

5.1 Inleiding. Het belang van Data Administration

5.2 Mogelijke activiteiten voor een Data Administration-groep

5.3 De invoering van een Data Administration-groep in de organisatie

5.3.1 Het bestandengerichte stadium

5.3.2 Het revisiestadium

5.3.3 Het databasegerichte stadium

5.4 De opdeling van de Data Administration-groep

5.5 De rol van de Data Administration-groep in database-ontwerp

5.6 Enkele aanbevelingen bij de uitbouw van een Data Administration-groep

5.7 Herhalingsopgaven

Bibliografie

6 Data Dictionary/Directory Systemen

Samenvatting

6.1 Inleiding

6.2 Het ontstaan van DD/DS'en

6.3 Typen van DD/DS'en en evolutie in DD/DS'en

6.4 Functies van een Data Dictionary/Directory System (DD/DS)

6.5 Een DD/DS in zijn werkomgeving

6.6 Het ontwerpen van metamodellen en voorbeelden van metamodellen

6.7 Informatieverstrekking vanaf een metadatabasemodel

6.8 Bijdrage van een IRRS en van een DD/DS in een ontwikkelings- en uitvoeringsomgeving

6.9 Bijdrage van een IRRS en van een DD/DS tijdens het ontwerpen en operationeel gebruiken van databases

6.10 Herhalingsopgaven

Bibliografie

7 Structuur, interfaces en taalfaciliteiten van databasemanagementsystemen

Samenvatting

7.1 Structuur van databasemanagementsystemen en belangrijke interfaces

7.2 Samenhang tussen programmeertaalfaciliteiten bij gebruik van een DBMS

7.3. Inzet van programmeertaalfaciliteiten bij gebruik van een DBMS

7.3.1 Inzet van programmeertaalfaciliteiten in een CODASYL-omgeving

7.3.2 Inzet van programmeertaalfaciliteiten in een relationele omgeving

7.4 Herhalingsopgaven

Bibliografie

8 Programmeertalen voor databases in een CODASYL-omgeving

Samenvatting

8.1 Inleiding op CODASYL-systemen

8.1.1 CODASYL-begrippen

8.1.2 Het schema/subschema-concept

8.2 Belangrijke karakteristieken van de CODASYL-SCHEMA-DDL en STORAGE-SCHEMA-DDL

8.2.1 Karakteristieken van recordtypen

8.2.1.1 Record-key

8.2.1.2 Database-key

8.2.1.3 Record-location mode

8.2.2 Karakteristieken van settypen

8.2.2.1 Basiskarakteristieken

8.2.2.2 Set-membership options

8.2.2.3 Set-selection

8.2.2.4 Set-order

8.2.2.5 Set-mode

8.2.3 Syntaxis van de SCHEMA-DDL en van de STORAGE-SCHEMA-DDL

8.3 Belangrijke karakteristieken van de COBOL-SUBSCHEMADDL

8.3.1 Het bepalen van de subschemanaam

8.3.2 Het bepalen van de samenhang tussen schema- en sub- schemadefinities

8.3.3 Het bepalen van de inhoud van een subschema

8.3.4 Syntaxis van de COBOL-SUBSCHEMA-DDL

8.4 Belangrijke karakteristieken van de COBOL-DML

8.4.1 Inleiding

8.4.2 SCHEMA-DDL-programma's als achtergrond voor de illustratie van de COBOL-DML

8.4.3 Belangrijke concepten in verband met het gebruik van de COBOL-DML

8.4.4 Overzicht van een aantal belangrijke COBOL-DML- instructies

8.4.4.1 DB-SUBSCHEMA-instructie voor het aanroepen van een subschema

8.4.4.2 FIND- en GET-instructies voor het lokaliseren van een record en het kopiëren van het record naar een UWA

8.4.4.3 STORE-, MODIFY- en ERASE-instructies voor het opslaan van een record, het updaten vaneen record en het schrappen van een record

8.4.4.4 DISCONNECT-, CONNECT- en RECONNECT-instructies voor het verwijderen, opnemen of transfereren van een member-record van een set

8.4.4.5 Specifieke COBOL-DML-instructies

8.4.5 Syntaxis van COBOL-DML

8.5 Geïntegreerd voorbeeld van CODASYL-taalfaciliteiten

8.5.1 Inleiding

8.5.2 Conceptueel datamodel

8.5.3 CODASYL-netwerkrepresentatie-databasemodel

8.5.4 Logisch en fysiek CODASYL-netwerk-databasemodel

8.5.5 SCHEMA-DDL-programma

8.5.6 COBOL-SUBSCHEMA-DDL-programma

8.5.7 COBOL-DML-programma

8.6 Herhalingsopgaven

8.7 Oefeningen

Bibliografie

9 Programmeertalen voor databases in een relationele omgeving

Samenvatting

9.1 Inleiding op relationele systemen

9.1.1 Begrippen

9.1.2 Het tabel/view-concept

9.2 Belangrijke karakteristieken van de relationele DDL

9.2.1 Het definieren van tabellen

9.2.1.1 Basisdefinities

9.2.1.2 Primaire sleutel en entiteitsintegriteit

9.2.1.3 Vreemde sleutel en referentiele integriteit

9.2.2 Het definiëren van storage groups, databases, table spaces en indexen

9.2.3 Het definiëren van views

9.2.4 Syntaxis van de relationele DDL

9.3 Belangrijke karakteristieken van de relationele DML

9.3.1 Inleiding

9.3.2 Relationele algebra

9.3.2.1 Relationele algebra-setoperatoren

9.3.2.2 Relationele algebra-relationele operatoren

9.3.2.3 Elementaire relationele algebra-operatoren en afgeleide relationele algebra-operatoren

9.3.2.4 Voorbeelden van het gebruik van relationele algebra-operatoren

9.3.3 Relationele calculus

9.3.3.1 Tupelvariabele

9.3.3.2 Calculusexpressies en formules

9.3.4 SQL

9.3.4.1 Inleiding

9.3.4.2 SQL-DDL-instructies voor de illustratie van SQL (DML)

9.3.4.3 Overzicht van SQL-instructies

9.3.5 Embedded SQL

9.3.5.1 Inleiding

9.3.5.2 Belangrijke concepties in verband met het gebruik van embedded SQL (in COBOL-programma's)

9.3.5.3 Overzicht van een aantal belangrijke embedded SQL-instructies

9.3.6 Syntaxis van de relationele DML

9.4 Geintegreerd voorbeeld van relationele taalfaciliteiten

9.4.1 Inleiding

9.4.2 Conceptueel datamodel

9.4.3 Relationeel representatie-databasemodel

9.4.4 Logisch en fysiek relationeel databasemodel

9.4.5 COBOL-programma met embedded SQL

9.5 Herhalingsopgaven

9.6 Oefeningen

Bibliografie

10 Transacties, recovery en concurrency control

Samenvatting

10.1 Inleiding: Definitie van transactie, recovery en concurrency control

10.2 Transacties en transactiemanagement

10.2.1 De opdrachten van een transactie

10.2.2 De registraties op het logbestand

10.2.3 Eigenschappen waaraan transacties moeten voldoen

10.3 Recovery-technieken

10.3.1 Mogelijkheden van falen

10.3.2 Systeem-recovery

10.3.3 Medium-recovery

10.4 Concurrency control-technieken

10.4.1 Concurrency control-problemen

10.4.2 Seriele en serialiseerbare schedules

10.4.3 Locking en locking-protocols

10.4.4 Invloed van concurrency control op recovery-technieken

10.5 Herhalingsopgaven

Bibliografie

11 Gedistribueerde databases en gedistribueerde databasemanagementsystemen

Samenvatting

11.1 Inleiding

11.1.1 Concepten uit een gedistribueerde verwerkingsomgeving

11.1.2 Voordelen en nadelen van gedistribueerde databasemanagementsystemen

11.1.3 Eisen waaraan gedistribueerde databasemanagementsystemen moeten voldoen

11.1.4 Specifieke problemen van een gedistribueerde database-omgeving

11.2 Datadistributie

11.2.1 Fragmentatie

11.2.2 Allocatie

11.2.3 Transparentie

11.3 De verwerking van queries in een gedistribueerde omgeving

11.4 Concurrency control in een gedistribueerde omgeving

11.5 Recovery in een gedistribueerde omgeving

11.6 Herhalingsopgaven

Bibliografie

12 OO-databases en OO-databasemanagementsystemen

Samenvatting

12.1 Inleiding

12.1.1 Verschillen tussen traditionele databases en OO-databases

12.1.2 Concepten en kenmerken van de OO-benadering

12.1.2.1 Een situatieschets

12.1.2.2 Object

12.1.2.3 Klasse

12.1.2.4 Methode en boodschap

12.1.2.5 Klassehierarchieen en inheritance

12.1.3 Voor- en nadelen van de toepassing van de OO-benadering op databases

12.2 Voorbeeld van taalfaciliteiten in OO-databasemanagementsystemen

12.2.1 OO-databasemodel

12.2.2 Databasedefinitie (variabelen en methoden)

12.2.3 Toepassingsprogramma

12.3 Herhalingsopgaven

Bibliografie

Trefwoordenindex


inhoud (beknopt)

Databasesystemen voor de praktijk: Inhoudsopgave (beknopt)

Inleiding

1 Fundamentele concepten

2 Architectuur en classificatie van databasemanagementsystemen

3 Datamodellen voor databasemanagement

4 Database-ontwerp

5 Data Administration

6 Data Diclionary/Directory Systemen

7 Structuur, interfaces en taalfaciliteiten van databasemanagementsystemen

8 Programmeertalen voor databases in een CODASYL-omgeving

9 Programmeertalen voor databases in een relationele omgeving

10 Transacties, recovery en concurrency control

11 Gedistribueerde databases en gedistribueerde databasemanagementsystemen

12 OO-databases en OO-databasemanagementsystemen


Databasesystemen voor de praktijk: Inleiding

Het is de bedoeling, in dit boek de ontwikkeling van database-systemen te bespreken in een kader waarin de organisatie centraal staat en de database een onderdeel vormt van het gereedschap waarmee een organisatie wordt bestuurd. Bij de redactie van het boek is veel zorg besteed aan de probleemgebieden die vandaag de dag in de praktijk centraal staan en aan de oplossingen die in de praktijk toegepast kunnen worden.

Ten aanzien van de vierde editie uit 1988 is het boek volledig herzien. Dit resulteerde in een totaal nieuw boek met een aangepaste inhoud van bestaande hoofdstukken en een toevoeging van sommige hoofdstukken rond nieuwe ontwikkelingen. Op ieder hoofdstuk volgt een aantal herhalingsopgaven. Sommige hoofdstukken bevatten extra oefeningen. De oplossingen van de oefeningen verschijnen in een apart oefenboek.

In hoofdstuk 1 worden de fundamentele concepten van database-management uiteengezet. Hoofdstuk 2 behandelt de architectuur en classificatie van database-managementsystemen. Hoofdstuk 3 geeft een formele behandeling van datamodellen. In hoofdstuk 4 wordt een methode uiteengezet voor het ontwerpen van databases. Het belang van Data Administration komt aan bod in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op Data Dictionary/Directory-systemen, en hoofdstuk 7 is gewijd aan structuur, interfaces en taalfaciliteiten van database-managementsystemen. In hoofdstuk 8 en 9 wordt respectievelijk ingegaan op programmeertalen voor databases in een CODASYL- en in een relationele omgeving. Hoofdstuk 10 onderzoekt transacties, recovery en concurrency control. Hoofdstuk 11 gaat in op gedistribueerde databases en gedistribueerde database-managementsystemen. Hoofdstuk 12 bevat een behandeling van object-oriented databases en object-oriented database-managementsystemen.

Langs deze weg wil ik graag alle collega's, assistenten, studenten en personen uit het bedrijfsleven bedanken die de afgelopen jaren hebben bijgedragen aan de vele ervaringen waarop de inhoud van dit boek berust. In het bijzonder wil ik prof. dr. F. Put, C. Van Cleuvenbergen en J. Wysen bedanken voor de grondige manier waarop zij de tekst hebben doorgenomen. Ook in de toekomst houd ik mij gaarne aanbevolen voor op- en aanmerkingen betreffende dit boek.

Sint Martens Latem, februari 1992

Jacques Vandenbulcke


Databasesystemen voor de praktijk: catalogustekst

Dit boek, hèt standaardwerk over databasesystemen voor vele informatici, beschrijft het  ontwikkelen van databasesystemen. Daarbij staat de organisatie centraal en vormt de database een onderdeel van het gereedschap waarmee de organisatie wordt bestuurd. Het boek is bestemd voor een breed publiek: systeemontwikkelaars, 'bouwers' en gebruikers van databasesystemen en studenten die opgeleid worden tot één van deze functies. Databasesystemen voor de praktijk voldoet bovendien aan de gestelde examenspecificaties voor de AMBI-modulen HE.2 en HB.1.

Het werkboek met oefeningen en uitwerkingen van de leerstof aan de hand van casus, dateert van 1993.

LEERBOEK, 5e druk,

1992, 412 pagina's, f 89,75

ISBN 90 267 1668 0


Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas

Dicker, M. & Lemmen, K. & Plessius, H.

ISBN 90 267 1698 2

NUGI 851

Prijs: f 89,75 / BEF. 2.154,-

Omvang: 328 pagina's

Geïllustreerd


Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

Ten geleide

0 Inleiding: waarom gegevensbanken?

0.0 Inleiding

0.1 Gegevens, informatie en de computer

0.1.1 De interpretatie van gegevens

0.2 Werken met afzonderlijke bestanden

0.3 Het gegevensbankconcept

0.3.1 Definitie van het begrip gegevensbank

0.3.2 De ANSI/SPARC- of drielagen-architectuur

0.4 Gegevensbankmodellen

0.4.1 Het hiërarchische model

0.4.2 Het netwerkmodel

0.4.3 Het relationele model

0.4.4 De marktpositie van de verschillende gegevensbank- systemen

0.5 Eigenschappen van gegevensbanken: een samenvatting

0.6 Terugblik

0.7 Toetsopgaven

1 Gegevensmodellering

1.0 Inleiding

1.1 Over objectsystemen en abstractie

1.2 Definitie van een gegevensmodel

1.3 Gegevensstructuren

1.3.1 Entiteiten, attributen en relaties

1.3.2 Abstractie

1.4 Restricties op gegevens

1.5 Operaties

1.6 Terugblik

1.7 Toetsopgaven

2 Het Entiteit-RelatielGordas model

2.0 Inleiding

2.1 Semantiek in gegevensmodellen

2.2 Praktijkvoorbeeld: een verzekeringsmaatschappij

2.3.1 Basiselementen

2.3.2 Het ER-diagram voor de gegevensstructuur

2.3.3 Generalisatie, specialisatie en aggregatie

2.3.4 Eigenschappen van relatietypen

2.3.5 Restricties in ER-diagrammen

2.4 De taal Gordas

2.4.1 Operaties, operatietypen en transacties

2.4.2 Toevoegen van een entiteit

2.4.3 Verwijderen van een entiteit 9

2.4.4 Toevoegen van een relatie

2.4.5 Verwijderen van een relatie

2.4.6 Wijzigen van een attribuut

2.4.7 Samengestelde mutaties

2.4.8 Opvragen van attributen

2.4.9 Restricties in Gordas

2.5 Terugblik

2.6 Toetsopgaven

3 Van tekst naar ER/G-schema

3.0 Inleiding

3.1 Gegevensbank en informatiesysteem

3.2 Tekstanalyse

3.2.1 De polisadministratie

3.2.2 Regels voor tekstanalyse

3.2.3 De schade-administratie

3.3 Problemen bij tekstanalyse

3.4 Terugblik

3.5 Toetsopgaven

4 Viewintegratie

4.0 Inleiding

4.1 Inleiding integratie deelschema's

4.2 Problemen bij viewintegratie

4.3 Totale en incrementele aanpak van viewintegratie

4.4 Een methode voor viewintegratie

4.4.1 Conflictanalyse

4.4.2 De verzekeringsmaatschappij (conflictanalyse)

4.4.3 Syntactische samenvoeging

4.4.4 De verzekeringsmaatschappij (syntactische samenvoeging)

4.4.5 Verrijkingenherstructurering

4.4.6 De verzekeringsmaatschappij (verrijking en herstructurering)

4.5 Samenvatting van de methode

4.6 Terugblik

4.7 Toetsopgaven

5 Van ER/G-model naar het relationele model en SQL

5.0 Inleiding

5.1 Afbeeldingen tussen gegevensmodellen

5.2 De vertaling van een ER/G-schema naar een schema voor een relationele gegevensbank

5.2.1 Vertaling van de gegevensstructuur

5.2.2 Structurele restricties en herstructurering

5.2.3 Vertaling van de restricties

5.2.4 Vertaling van de operaties

5.3 Tot Slot

5.4 Terugblik

5.5 Toetsopgaven

6 Terugblik

6.0 Inleiding

6.1 Het gebruik van het ER/G-model

6.2 Het opstellen van infologische deelschema's voor de woningbouwvereniging

6.2.1 De ledenadministratie

6.2.2 De woningadministratie

6.3 Viewintegratie

6.4 Naar een relationeel schema

7 Uitwerkingen

Hoofdstuk 0: Oefeningen

Hoofdstuk 0: Toetsopgaven

Hoofdstuk 1: Oefeningen

Hoofdstuk 1: Toetsopgaven

Hoofdstuk 2: Oefeningen

Hoofdstuk 2: Toetsopgaven

Hoofdstuk 3: Oefeningen

Hoofdstuk 3: Toetsopgaven

Hoofdstuk 4: Oefeningen

Hoofdstuk 4: Toetsopgaven

Hoofdstuk 5: Oefeningen

Hoofdstuk 5: Toetsopgaven

Hoofdstuk 6: Oefeningen

Appendix A: Syntax van Gordas

Appendix B: Het relationele model en de taal SQL

Appendix C: Casus 'Garage'

1 Inleiding casus

2 Het subsysteem verkoopafdeling

2.1 Tekstanalyse van de verkoopafdeling

2.2 De gevraagde constraint

2.3 De gevraagde transacties

3 Het subsysteem werkplaats

3 1 Tekstanalyse van de werkplaats

3.2 De gevraagde constraint

3.3 De gevraagde transactie

3.4 De gevraagde constraint

4 Het subsysteem magazijn

4.1 Tekstanalyse van het magazijn

4.2 De gevraagde constraint

4.3 De gevraagde transacties

5 Viewintegratie

5.1 Viewintegratie van de verkoopafdeling en de werk-

5.2 Viewintegratie van het magazijn met de integratie van de verkoopafdeling en de werkplaats

6 Vertaling naar een relationeel schema

6.1 Vertaling van het schema

6.2 Vertaling van operatietypen en constraints naar SQL

7 Omzetting van de afzonderlijke ER-schema's naar relationele schema's

7.1 Vertaling ER-schema van de verkoopafdeling

7.2 Vertaling ER-schema van de werkplaats

7.3 Vertaling ER-schema van het magazijn

Literatuur

Glossarium

Register


inhoud (beknopt)

Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas: Inhoud: (beknopt)

Woord vooraf

Ten geleide

0 Inleiding: waarom gegevensbanken?

1 Gegevensmodellering

2 Het Entiteit-RelatielGordas model

3 Van tekst naar ER/G-schema

4 Viewintegratie

5 Van ER/G-model naar het relationele model en SQL

6 Terugblik

7 Uitwerkingen

Appendix A: Syntax van Gordas

Appendix B: Het relationele model en de taal SQL

Appendix C: Casus 'Garage'

Literatuur

Glossarium

Register


Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas: Ten geleide

Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas is het tweede deel van de Ou-deelreeks Gegevensbanken (Gb-2) en is een bewerking van deel 1 en een gedeelte uit deel 2 uit de cursus 'Gegevensmodellering en gegevensbanken' van de Ou. Inhoudelijk stemt dit boek grotendeels overeen met het oorspronkelijke Ou-cursusmateriaal.

In vogelvlucht nu iets over de inhoud.

Het boek start met een verkenning in het vakgebied 'gegevensbanken': wat is een gegevensbank, wat zijn de achtergronden om een gegevensbank te gebruiken, welke typen gegevensbanken zijn er, enzovoorts.

Vervolgens maken we ons een begrippenkader eigen, dat we voortdurend nodig zullen hebben als we een gegevensbank(schema) gaan ontwerpen. Stap-voor-stap bestuderen we hoe we, uitgaande van een praktijksituatie (papieren casus), een gegevensbankschema kunnen ontwerpen met het Entiteit-Relatie/Gordas model (Entiteit-Relatie model en de taal Gordas).

Na een uiteenzetting van de basisconcepten van het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas, ontwerpen we eerst verschillende deelschema's die we vervolgens gaan integreren (view-integratie) tot een totaalschema.

Omdat er nog geen gegevensbankprogrammatuur beschikbaar is die op het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas is gebaseerd, gaan we het ontworpen ER/G-schema vervolgens vertalen naar een relationeel schema (relationele systemen bestaan wel!).

Het boek is vrij strikt in z'n aanpak maar niet 'wiskundig gekleurd'. Dit maakt het geschikt voor gebruik in uiteenlopende studierichtingen. Alvorens tot bestudering over te gaan, is het raadzaam om het Ten geleide bij de opzet van het boek door te nemen. Daarin wordt aangegeven wat er zo bijzonder is aan de opzet en wat dit voor consequenties heeft voor de te volgen werkwijze.

Gaarne nodigen wij eenieder uit om dit boek kritisch te beschouwen, mogelijk commentaar door te geven aan de uitgever en zo bij te dragen aan een verdere verbetering van het materiaal.

Dit is geen gewoon studieboek, maar een zelfstudie-boek. Dat betekent dat het gekozen didactische concept het mogelijk maakt de studie grotendeels zelfstandig en in eigen tempo te doen. Contact met medestudenten en docenten is daarmee niet volledig en voor iedereen overbodig geworden; wel kan men in ieder geval met veel minder toe dan gebruikelijk. Men kan zich beperken tot het hoogst noodzakelijke, bijvoorbeeld het bespreken en op correctheid beoordelen van eigen uitwerkingen die anders zijn dan de in het boek opgenomen uitwerkingen; ook is er wellicht zo nu en dan toch nog een drempel te overwinnen met hulp van een docent of medestudent.

Het boek is ingedeeld in acht hoofdstukken. Het begint met een inleidend hoofdstuk (0), dat de context schetst van het boek. Het eindigt met een terugblikhoofdstuk (6), waarin een samenvatting is opgenomen van de behandelde stof. Als extra oefenmateriaal is aan het einde van het boek de casus 'Garage' opgenomen met een zeer uitvoerige uitwerking. Deze casus kan bijvoorbeeld in groepjes van drie personen (al of niet in delen) uitgewerkt worden.

Als steun in de rug bij het maken van een studieplanning, geven we hieronder een mogelijke studielast per hoofdstuk aan:

hoofdstuk 0: 4 uur (inleiding) hoofdstuk l: 4 uur hoofdstuk 2: 5 uur hoofdstuk 3: 3 uur hoofdstuk 4: 5 uur hoofdstuk 5: 5 uur hoofdstuk 6: 3 uur (terugblik) hoofdstuk 7: - (uitwerkingen) (totaal: 30 uur)

De studielast van de casus wordt geschat op 12 uur.

De hoofdstukken kennen een indeling die lijkt op die van het boek als geheel. Ieder hoofdstuk begint met een inleidende paragraaf, die de plaats van het hoofdstuk in het geheel aangeeft, zo mogelijk een eerste, illustratieve aanzet tot de leerinhoud biedt en soms een kader schept waarin de leerinhoud beter begrepen kan worden. En ieder hoofdstuk eindigt met een terugblikparagraaf, waarin nog eens wordt opgesomd wat we in het voorgaande hoofdstuk hebben gedefinieerd; wat we in het hoofdstuk hebben beschreven; waarmee we in het hoofdstuk hebben geoefend; waarvan we in het hoofdstuk een overzicht hebben gekregen.

Met de hier direct op aansluitende toetsopgaven (en de volledige uitwerkingen in hoofdstuk 7) kan men per hoofdstuk de balans opmaken Het is beslist af te raden om te snel, dat wil zeggen nog voor de toetsopgaven volledig en nauwgezet zijn uitgewerkt, hoofdstuk 7 te raadplegen en de uitwerkingen dan 'wel te begrijpen': men leert dan minder en minder goed.

Dit boek valt het best te karakteriseren als een 'doe-het-zelf'-boek. De aanpak is sterk probleemgericht. Theorie, voorbeelden en oefeningen wisselen elkaar voortdurend af, waarbij ervan uitgegaan wordt dat de bestudering met name wortelt in het zorgvuldig verwerken van de voorbeelden en het zelf uitwerken van de oefeningen.

Alle oefeningen zijn weer uitgebreid uitgewerkt in hoofdstuk 7. Hier geldt opnieuw de waarschuwing: beter zelf maken en vergelijken dan direct kijken en 'begrijpen'!

De doe-het-zelf en probleemgerichte aanpak komt ook tot uitdrukking in de vormgeving van het boek. De tekst loopt in twee brede, elkaar afwisselende en enigszins versprongen kolommen, met elk een eigen doorlopende nummering per hoofdstuk. De rechterkolom, met een paragraafnummering, bevat de 'kale' leerstof of, met andere woorden, dat wat geleerd moet worden. Hoe deze leerstof geleerd wordt, daarin voorziet de linkerkolom; deze vormt als het ware de onderwijskundige koppeling tussen leerstof en student. In de linkerkolom worden alle voorbeelden en oefeningen opeenvolgend genummerd. Ook andere in deze kolom opgenomen elementen, zoals definities, lopen mee in de nummering. (N.B.: door deze doorlopende nummering lijkt het in hoofdstuk 7 erop, dat niet alle oefeningen uitgewerkt zijn: er worden daar nummers overgeslagen, maar die behoren dan bij voorbeelden of andere in de linkerkolom genummerde, niet als oefening uit te werken onderdelen.)

Ook vindt men in de linker kolom kernbegrippen. Dit zijn, zoals de naam al zegt, centrale begrippen. Deze opzet maakt het gemakkelijk bepaalde tekstonderdelen snel terug te vinden. Het schetst tegelijkertijd de hoofdlijnen van de leerinhoud.

Bij het bestuderen van het boek switcht men door de gekozen opzet voortdurend van de rechter 'leerstofkolom ' naar de linker 'doe-kolom' en weer terug. Zodat men zich de leerstof actief eigen maakt ...


Gegevensmodellering met het Entiteit-Relatie model en de taal Gordas: Catalogustekst

Dit boek is een bewerking van delen uit de Ou-cursus 'Gegevensmodellering en gegevensbanken'. Behandeld wordt het ontwerpproces van een gegevensbankschema, met behulp van het Entiteit-Relatie/Gordas model (ER/G). Daarvóór zijn al de basisconcepten van dit model uitgelegd. Vervolgens bespreekt het boek het ontwerpen van deelschema's en de integratie van deelschema's tot  een totaal schema (view-integratie). Gegevensbankprogrammatuur, gebaseerd op het ER/G-model, is nog niet beschikbaar. Daarom vertaalt dit boek het ontworpen ER-schema naar een relationeel schema. Aan de hand van een uitgebreide case kunnen de studenten/cursisten de leerstof toepassen in een praktijksituatie.

1992, 2e druk,

328 pagina's, f 89,75

ISBN 90 267 1698 2


Grondslagen van Information Economics

Grondslagen van Information Economics

Sebus, G.M.W.

ISBN 90 267 1706 7

Prijs: f 44,50 / BEF. 1.068,-

Omvang: 120 pagina's

Geïllustreerd


Grondslagen van Information Economics: Inhoudsopgave (Volledig)

1 Inleiding

2 Basisbegrippen

2.1 Gegevens

2.2 Informatie

2.3 Proto-informatie en 'informatiesystemen'

2.4 Informatie en kennis

2.5 Informatietechnologie

2.6 Samenvatting definities

3 Gegevenscategorieën

3.1 Behoefte aan bewijsstukken

3.2 Behoefte aan surrogaten

3.3 Behoefle aan analyses

3.4 Behoefle aan coördinatie

3.5 Behoefte aan precisie en verifieerbaarheid

3.6 Behoefte om te weten wat moet en wat mag

3.7 Behoefte aan steun voor het geheugen

3.8 Samenvatting

4 Een vleugje economische theorie

4.1 Opbrengstwaarde en vervangingswaarde

4.2 Gemeenschappelijke en samengevoegde kosten

4.3 Integrale en differentiële kostprijs

4.4 Kostprijs en verkoopprijs

4.5 'Marginal Cost Pricing'

4.6 Informatie als produktiefactor

4.7 Samenvatting

5 De waarde van gegevens en informatie

5.1 Inleiding

5.2 De waarde van bewijsstukken en surrogaten

5.2.1 Het bonnetje van het benzinestation

5.2.2 Elektronisch betalen

5.2.3 Telefonische verkoop

5.3 De waarde van analysegegevens en managementinformatie

5.3.1 Beslissen over produktieprocessen

5.3.2 Beslissen over het entameren van een onderzoek

5.3.3 Beslissen over het ontwerpen van een nieuw produkt

5.3.4 Informatie als produktiefactor

5.3.5 Data as a resource

5.3.6 Kosten-batenberekening van managementinformatie

5.4 De waarde van specificaties

5.4.1 Het ontwerpen van nieuwe produkten

5.4.2 De waarde van specificaties van bestaande produkten

5.5 De waarde van  coordinatiegegevens

5.6 Maatschappelijke arbeidsverdeling en transactiekosten

5.6.1 Inleiding

5.6.2 Transactiekosten

5.6.3 Herontwerp van processen

5.7 Persoonlijke notities

5.8 Slotopmerkingen

6 De kosten van de duurzame middelen

6.1 Inleiding

6.2 Technische levensduur

6.3 Economische levensduur

6.3.1 Inleiding

6.3.2 Voorbeeld mainframe-computer

6.3.3 Praktische waardebepaling

6.4 Toepassingsprogrammatuur

6.4.1 Pakketten

6.4.2 Excessief onderhoud

6.4.3 Complemtaire kosten

6.4.4 Complexiteitskosten

6.4.5 Slotopmerkingen

7 Kosten en baten van samenvoeging

7.1 Inleiding

7.2 Invloedsfactoren

7.3 Implementatie-alternatieven

7.4 Evalueren van implementatie-alternatieven

7.5 De infrastructuur

8 Investeringsbeslissingen

8.1 Inleiding

8.2 Kosten-batenberekening

8.3 Onder één noemer brengen van investeringen

8.4 Risico en rentevoet

8.5 Return on Investment bij Parker en Benson

8.6 Meerdimensionale waardering van projecten

8.7 Investering in 'infrastructuur'

8.8 Beslissingenboomanalyse

8.9 Conclusies en aanbevelingen

9 Planning en informatieplanning

9.1 Soorten plannen

9.2 Informatieplanning

9.3 Resource-management

9.4 Slotopmerkingen

10 De informatieplanningmethoden BSP en ISP

10.1 Inleiding

10.2 BSP (Business Systems Planning)

10.3 ISP (Information Stralegy Planning)

11 Grondslagen van planningmethoden

11.1 Inleiding

11.2 Grondslagen

11.3 Contouren van een planningmethode

11.4 Kanttekeningen bij het bedrijfsmodel

Begrippenlijst

Literatuur


Inhoud (kort)

Grondslagen van Information Economics:Inhoudsopgave (beknopt)

1 Inleiding

2 Basisbegrippen

3 Gegevenscategorieën

4 Een vleugje economische theorie

5 De waarde van gegevens en informatie

6 De kosten van de duurzame middelen

7 Kosten en baten van samnvoeging

8 Investeringsbeslissingen

9 Planning en informatieplanning

10 De informatieplanningmethoden BSP en ISP

11 Grondslagen van planningmethoden

Begrippenlijst

Literatuur


Grondslagen van Information Economics: Woord Vooraf

Aanleiding tot het schrijven van dit boek was een steeds sterker wordend gevoel van onbehagen met de informatieplanning zoals die - door de schrijver en collega's - werd bedreven. Dit betreft met name de bedrijfseconomische onderbouwing.

Het is al eerder gesignaleerd - door Roest (1988) en anderen - dat de diverse informatieplanningmethoden mank gaan aan een ontoereikende theoretische basis. Daarin is in de loop der jaren verbetering gekomen; Hopstaken en Kranendonk (1990) hebben aansluiting aan de organisatiekunde tot stand gebracht; Parker en Benson (1988) hebben in hun boek Information Economics gezocht naar economische justificatie van toepassing van informatietechnologie, om enkele auteurs te noemen. Alhoewel het werk van Parker en Benson zonder twijfel een vooruitgang is ten opzichte van de huidige praktijk, mangelt het aan een fundament, een waardetheorie van gegevens en informatie.

De voorliggende verhandeling beoogt de contouren te schetsen van zo'n waardetheorie. Vandaar de op Parker en Bensons werk geïnspireerde titel: Grondslagen van Information Economics.

De gepresenteerde waardetheorie beperkt zich tot het gebruik van gegevens en informatie binnen de organisatie (bedrijf, instelling, onderneming, 'business unit'). Gegevens worden dan ook beschouwd in hun functie van produktiemiddel; voor de waardebepaling wordt gebouwd op de vervangingswaardetheorie. De maatschappelijke waarde van informatie en kennis, en informatie als consumptieartikel blijven dus buiten beschouwing.

Een theorie moet 'waar' zijn binnen haar geldigheidsgebied. Toepassing in een concrete situatie vereist dat men rekening houdt met praktische overwegingen, zoals de moeite die men moet doen om iets precies uit te rekenen. De theorie moet aangeven welke redenering men moet volgen en welke getallen men nodig heeft; de methode moet aangeven hoe men de numerieke waarden kan benaderen in een concrete situatie.

Deze studie beoogt niet het ontwikkelen van een nieuwe informatieplanningmethode. Wel wordt aangegeven welke de bedrijfseconomische grondslagen zouden moeten zijn en worden in het kort de contouren geschetst. Daarbij gaat de schrijver er van uit dat men bekend is met de basisbegrippen uit de informatietechnologie op functioneel niveau; kennis omtrent de werking is niet vereist.

Het boek richt zich tot allen die zijn betrokken bij de justificatie van projecten op het gebied van informatievoorziening en automatisering: managers die de kosten op hun budget krijgen, controllers en financiële analisten, 'chief information officers' (ClO's) en hun staven, accountants en adviseurs, alsmede tot studerenden. De schrijver hoopt een bijdrage te leveren aan verheldering van de problematiek en een discussie uit te lokken over de grondslagen van de informatieplanning.

Velen hebben direct of indirect bijgedragen aan het totstandkomen van deze studie. Een bijzonder woord van dank gaat uit naar de heren drs. L.E. Groosman en prof. dr. ir. R. Maes, die zo goed waren het gehele manuscript van inhoudelijk en redactioneel commentaar te voorzien, en aan de heer P.A. van Rozendaal MIM, voor zijn fundamentele kritiek. Voorts is een woord van dank op zijn plaats aan de heren F. de Beer, ir. H.K. Boswijk, drs. J.A. Oosterhaven, J.H.J.M. Truijens en ir. M. Willems die gedeelten hebben becommentarieerd, alsmede aan de vele collegae die door hun stimulerende discussies aan de totstandkoming van dit geschrift hebben bijgedragen. Vanzelfsprekend zijn alle geponeerde beweringen en tekortkomingen voor rekening van de schrijver.

Hilversum, najaar 1991.


Grondslagen van Information Economics: Beschrijving

Steeds vaker eist de bedrijfsleiding van automatiseerders een solide bedrijfseconomische onderbouwing van investeringsvoorstellen in IT. Dit boek brengt informaticastudenten de grondslagen van het kostenbewust automatiseren bij. Behandeld wordt o.a.:

- een economische theorie van de waarde van gegevens en informatie;

- de wijze waarop IT kan bijdragen aan verbetering van bedrijfsprocessen;

- een aantal voorbeelden die aantonen dat herontwerpen van bedrijfsprocessen winstgevend kan zijn;

- een tiental grondslagen voor planningmethoden.

1991, 120 pagina's, f 44,50

ISBN 90 267 1706 7


Programmeertaal EXAT

Programmeertaal EXAT

Verhagen, J.

ISBN 90-267-1707-5

Prijs: f 41,50 / BEF. 996,-

Omvang: 108 pagina's

Geïllustreerd


Programmeertaal EXAT: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Programmeren in een assembleertaal

1.1 Machinetaal

1.2 Assembleertaal

1.3 Proceduregerichte talen

1.4 Waarom een EXAT-computer?

2 De EXAT-computer en de EXAT-taal

2.1 Geheugen

2.2 Registers

2.3 Soorten gegevens

2.4 Soorten opdrachten

2.5 Structuur van de taal

2.6 De notatie bij opdrachten

2.7 Mnemonische code

3 Gegevens verplaatsen

3.1 Transporteren van woorden

3.2 Transporteren van getallen

3.3 Registers kopiëren

4 Rekenen

4.1 Optellen en aftrekken

4.2 Vermenigvuldigen en delen

4.3 Voorbeelden

5 Gegevens vergelijken

5.1 Het conditieregister

5.2 Een register vergelijken met een gegeven

5.3 Conditiezettende opdrachten

6 Sprongen binnen het programma

6.1 Voorwaardelijke sprongen

6.2 Onvoorwaardelijke sprongen

6.3 Combinaties van groter, kleiner of gelijk

6.4 Het programma beëindigen

7 Tabellen en de index

7.1 Indicering

7.2 Voorbeelden van eendimensionale tabellen

7.3 Tweedimensionale tabellen

8 Logische gegevens verwerken

8.1 De AND-functie

8.2 De OR-functie

8.3 De XOR-functie

9 Het schuiven met bitpatronen

9.1 Schuiven over een constant aantal posities

9.2 Schuiven over een variabel aantal posities

10 Het werken met deelprogramma's

10.1 De aanroep van een subroutine

10.2 Het verlaten van een subroutine

10.3 Mee te geven informatie

10.4 Voorbeelden

10.5 Geneste subroutines

10.6 Invoer- en uitvoerroutines

10 7 Macro's

11 Het werken met teksten

11.1 Voorbeeld symboolverwerking

11.2 ASCII-tabel

12 Voorbeelden

12.1 Voorbeeld 1. Een zevental opgaven over een orderbestand

12.2 Voorbeeld 2. Een zestal kleine opgaven

12.3 Voorbeeld 3. Elementen sommeren in een tweedimensionale tabel

Aanhangels

A I Overzicht van de opdrachten

A2 Register van trefwoorden


Programmeertaal EXAT: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

2 De EXAT-computer en de EXAT-taal

3 Gegevens verplaatsen

4 Rekenen

5 Gegevens vergelijken

6 Sprongen binnen het programma

7 Tabellen en de index

8 Logische gegevens verwerken

9 Het schuiven met bitpatronen

10.Het werken met deelprogramma's

11 Het werken met teksten

12 Voorbeelden

Aanhangels


Programmeertaal EXAT: Ten geleide

Een informaticus moet niet alleen kennis hebben van theorie maar ook enige vaardigheden hebben om met computersystemen om te kunnen gaan. Dat omgaan betekent veelal het programmeren in een of andere taal. Meestal zal het niveau van deze taal dichter bij de gebruiker liggen dan bij de computer. Met andere woorden, men zal eerder programmeren in een hogere programmeertaal, als COBOL of BASIC, dan in de assembleertaal van het computersysteem. Willen we echter meer leren over dat computersysteem, dan zullen we door middel van een assembleertaal meer inzicht krijgen in de werking (architectuur) van zo'n systeem. Vandaar dat binnen deze benodigde vaardigheden enige kennis van een assembleertaal op zijn plaats is.

Omdat er veel verschillende computersystemen zijn met ieder hun eigen taal, is het moeilijk te kiezen welke assembleertaal er genomen moet worden. Omdat het niet gaat om het leren van een specifieke assembleertaal maar om meer inzicht te krijgen in het computersysteem is door de Stichting 'Het Nationaal Exameninstituut voor Informatica (EXIN)' een taal ontworpen die veel eigenschappen gemeen heeft met de meeste microcomputers. Deze taal heet EXAT (EXamen-Assembleer-Taal) en heeft in zich het scala van opdrachten en mogelijkheden die we in de wereld van computertalen tegenkomen.

Na een korte inleiding in hoofdstuk 1 om de plaats van EXAT aan te geven, wordt in hoofdstuk 2 enige informatie gegeven over de EXAT-computer en de daarbij gebruikte taal. In de daarop volgende hoofdstukken komen de verschillende opdrachten aan de orde. Hoofdstuk 11 behandelt het werken met teksten en hoofdstuk 12 sluit deze leerstof af met een drietal voorbeelden.

Er is vermeden om 'programmeertrucjes' te gebruiken omdat die geen wezenlijke bijdrage leveren tot het inzicht dat met dit boek beoogd wordt. Veel voorbeelden illustreren de behandelde stof, om te voorkomen dat het geheel te theoretisch wordt.

Omdat de EXAT-taal zuiver en alleen is ontworpen om te gebruiken voor educatieve doeleinden zullen er enkele opdrachten, die normaal wel in microcomputers aanwezig zijn, niet voorkomen. Mocht het noodzakelijk zijn om in een bepaalde onderwijsomgeving enkele opdrachten alsnog te gebruiken, dan is het altijd mogelijk deze alsnog extra te definiëren.

EXAT is gebaseerd op de meest gangbare microcomputers en kan beschouwd worden als een voorbeeldtaal voor de diverse assembleertalen die we daarbij tegenkomen.

Indien we deze theorie begrepen hebben zal blijken dat het bestuderen van een andere assembleertaal gemakkelijk zal verlopen.

Bij de tweede druk.

Slechts enkele kleine aanvullingen en wijzigingen zijn in deze druk aangebracht.

Bij de derde en vierde druk.

Enkele kleine aanvullingen zijn in deze druk aangebracht. Hartelijk dank aan de docenten voor hun goede suggesties en correcties.

Bij de vijfde druk.

Ook in deze druk zijn wat kleine verbeteringen aangebracht.

Apeldoorn, februari 1992

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Programmeertaal EXAT: Catalogustekst

Een programmeertaal stelt organisaties in staat systemen te automatiseren. COBOL en Basic zijn voorbeelden van (hogere) programmeertalen. Dit boek besteedt vooral aandacht aan assembleertalen. Assembleertalen geven veel inzicht in de werking (architectuur) van een systeem. EXAT (Examen Assembleer Taal) is een speciaal voor opleidingen ontwikkelde assembleertaal. De taal heeft een scala van opdrachten en mogelijkheden, waar programmeertalen mee werken. Deze uitgave biedt studenten/cursisten een brede introductie in de werking van informatiesystemen.

LEERBOEK, 5e druk,

1992, 108 pagina's, f 41,50

ISBN 90 267 1707 5


Leren programmeren met C

Leren programmeren met C

Paredaens, P. & Bra, P. de & Olivié, H.

ISBN 90 267 1708 3

NUGI 851

Prijs: f 84,50 / BEF. 1.995,-

Omvang: 280 pagina's

Geïllustreerd


Leren programmeren met C: Inhoud (volledig)

Woord vooraf V

1 Algoritmen, computers en programma's

1.1 Het begrip algoritme

1.2 Definitie en eigenschappen van algoritmen

1.3 Beschrijving van algoritmen

1.4 Voorbeelden

1.5 Computers, apparatuur en programmatuur

1.6 Programmeertalen

1.7 De programmeertaal

1.8 Verwerking van een C-programma

1.9 Programmeeromgevingen

2 De eerste basisbegrippen

2.1 Een eerste voorbeeld

2.2 Constanten

2.3 Variabelen

2.4 Uitdrukkingen en opdrachten

2.4.1 Rekenkundige uitdrukkingen

2.4.2 Toekennings-uitdrukkingen

2.4.3 Aanroepen

2.5 Praktisch werken met een programma

2.6 Opgaven

3 Opbouw van een programma

3.1 Herhalings-opdrachten

3.1.1 getchar en EOF

3.1.2 Het gebruik van ++, --,+=, -=, enz.

3.2 Voorwaardelijke opdrachten

3.2.2 Logische uitdrukkingen

3.4 Type conversie

3.5 Stappen In het ontwerpen van een programma

3.6 Invariante betrekkingen

3.7 Capita selecta

3.7.1 Valkuil: logische uitdrukkingen

3.7.2 Valkuil: neveneffect van uitdrukkingen

3.7.3 Valkuil: vergeten =

3.7.4 Valkuil: dubbele negatie

3.7.5 Valkuil: Tekstbestanden EOF

3.7.6 Type conversie bij getchar

3.7.7 De if opdrachte is overbodig

3.8 Opgaven

4 Modulaire opbouw van programma's

4.1 Gebruik van functies

4.1.1 De definitie van functies

4.1.2 De aanroep van functies

4.1.3 Lokale en globale variabelen

4.1.4 De declaratie van functies

4.1.5 Standaard bibliotheek van functies

4.2 Bereik

4.2.1 Het bereik van een variabele of van een functie

4.2.2 Het bereik van globale variabelen

4.2.3 Bereik van functies

4.2.4 Bereik van variabelen binnen blokken

4.2.5 Bereik van lokale variabelen

4.2.6 Bereik van parameters

4 2 7 Neveneffecten

4.3 Splitsing van een programma over meerdere bestanden

4.3.1 Globale variabelen

4.3.2 Functies

4.4 Capita selecta

4.4.1 Oude stijl voor functie-definlties en functiedeclaraties

4.4.2 Volledige regels van bereik

4.4.3 Valkuil

4.5 Opgaven

5 Gebruik van pointers en van tabellen

5.1 Adressen en pointers

5.2 Tabellen

5.3 Strings

5.4 Capita selecta

5.5 Opgaven

6 Toepassingen en complexiteit van algoritmen

6.1 Ordenen van getallen

6.2 Tijdscomplexiteit van programma's

6.3 Simulatie van de werking van een loket

6.4 Het knapsack probleem

6.5 Opgaven

7 De programmeeromgeving

7.1 De verwerking van een programma

7.1.1 De Unix omgeving

7.1.2 Turbo-C++

7.1.3 Microsoft Quick C

7 7.2 Geheugenmodellen

7.3 De preprocessor

7.3.1 Invoegen van bestanden

7.3.2 Macro's

7.3.3 Voorwaardelijke Inclusie

7.5 Opsporen van fouten

7.6 Defensief programmeren

7.7 Capita selecta

7.7.1 Macro's en strings

7.7.2 Valkuil: onzinnig macro gebruik

7.7.3 Valkuil: verschillende bibliotheken

7.8 Opgaven

8 Recursie

8.1 Invoering van het begrip recursie

8.2 Enkele recursieve functies

8.3 Probleemstellingen en analyses met een recursieve oplossing

8 4 Wederzijdse recursie

8.5 Recursie versus iteratie

8.6 Capita selecta

9 Programmastructuren

9.1 Overzicht van opdrachten

9.2 Lege-opdracht

9.3 De suitch-opdracht

9.4 Herhalings-opdrachten

9.4.1 De while-opdracht

9.4.2 De do-while-opdracht

9.5 Sprong-opdrachten

9.5.1 De break-opdracht

9.5.2 De continue-opdracht

9.6 Uitdrukkings-opdrachten

9.6.1 Uitdrukkingen en opdrachten

9.6.2 De komma-operator

9.6.3 De voorwaardelijke-uitdrukking

9.7 Algemene prioriteitsregels

9.8 Capita Selecta

9.8.1 Labels en de goto-opdracht

9.8.2 Valkuil

9.9 Opgaven

10 Gegevenstypes

10.1 Eenvoudige types

10.1.1 Gehele types

10.1.2 Opsombare types en constanten

10.1.3 Niet-gehele types

10.2 Samengestelde types

10.2.1 Gestructureerde types

10.2.2 Overlappende structuren metunion

10.3 Type definities met typedef

10.4 Type conversie

10.4.1 Automatische type conversie

10.4.2 Type conversie met cast operatoren

10.5 Capita selecta

10.5.1 Interne voorstelling van gehele getallen

10.5.2 Binaire bewerkingen

10.5.3 Genormaliseerde voorstelling van reele getallen

10.5.4 Het type wchar_t

10.5.5 Bit-velden

10.5.6 Register en volatile variabelen

10.5.7 Valkuil: type conversie bij oude-stijl

10.5.8 Valkuil: de gehele-promotie

10.6 Opgaven

11 Invoer, uitvoer en bestanden

11.1 Bestanden

11.2 Bewerkingen op bestanden

11.3 Tekst uitvoer

11.4 Tekst invoer

11.5 Symbool in- en uitvoer

11.6 In- en uitvoer van blokken gegevens

11.7 Positionering in een bestand

11.8 Foutmeldingen

11.9 Problemen met tekstbestanden

11.10 Bijkomende in- en uitvoer-functies

11.10.1 Operatiesopbestanden

11.10.2 Tekst in-en uitvoer

11.10.3 Symbool in- en uitvoer

11.11 Positionering in een bestand

11.11.1 Buffers

11.12 Capita selecta

11.12.1 Valkuil: In-en uitvoer van blokken

11.12.2 Valkuil: positionering in tekstbestanden

11.12.3 Valkuil: read en write

11.13 0pgaven

12 Toepassingen

12 1 Acht-koninginnenprobleem

12.2 Aligneren van een tekst

12.3 Elementair bankbestand

12.4 Onbeslisbare problemen

12.5 Opgaven

13 Gebruik van ingewikkelde gegevenstypes

13.1 Meerdimensionale tabellen

13.2 Bewerkingen met adressen

13.3 Recursieve type-definities

13.4 Initialisatie van ingewikkelde types

13.5 Pointers naar functies

13.6 Analyse van ingewikkelde declaraties

13.7 Capita selecta

13.7.1 De commando-regel

13.7.2 Parameterlijsten met variabele lengte

13.8 Opgaven

14 Gevorderde toepassingen

14.1 Sorteren van gegevens

14.1.1 Sorteren met een bitmap

14.1.2 Quicksort

14.2 Zoekbomen

14.3 Opties voor de commando-regel

14.4 Object georiënteerd programmeren in

14.5 Capita selecta

14.5.1 Reserveren van geheugencellen

14.6 Opgaven

15 Object georiënteerd programmeren in C++

15.1 Object georiënteerd programmeren

15.2 Uitbreidingen van C

15.2.1 Commentaar

15.2.2 Invoer en uitvoer

15.2.3 Referenties

15.2.4 new en delete

15.2.5 Bereik-operator

15.3 Klassen en klasse-objecten

15.4 Functie-leden

15.4.1 Afzonderlijk gedefinieerde klasse-functies

15.4.2 this-pointer

15.4.3 friend-klassen en friend-functies

15.4.4 Statische klasse-leden

15.4.5 inline-functies

15.4.6 Constructoren en destructoren

15.4.7 Type van klasse-leden

15.4.8 Operatoren

15.5 Overerving

15.5.1 Beschermde leden

15.5.2 Virtuele functies

15.6 Opgaven

A het vocabulaire van C

B Syntactische diagrammen

C Engelse terminologie

D Bibliografie

Index


Leren programmeren met C: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf V

1 algoritmen, computers en programma's

2 de eerste basisbegrippen

3 opbouw van een programma

4 modulaire opbouwvan programma's

5 gebruik van pointers en van tabellen

6 toepassingen en complexiteit van algoritmen

7 de programmeeromgeving

8 recursie

9 programmastructuren

10 gegevenstypes

11 invoer, uitvoeren bestanden

12 Toepassingen

13 gebruikvan ingewikkelde gegevenstypes

14 gevorderde toepassingen

15 object georiënteerd programmeren in C++

A het vocabulaire van C

B Syntactische diagrammen

C Engelse terminologie

D Bibliografie

Index


Leren programmeren met C: Woord vooraf

De jongste jaren is de invloed van de informatica op ons maatschappelijk beeld enorm toegenomen. Alles wijst erop dat deze evolutie nog zal worden voortgezet. Steeds meer mensen komen in contact met computers, informatieverwerkende systemen en gegevensbanken, zowel in hun beroepsuitoefening als in hun rol als gewone burger.

Daarom lijkt het ons fundamenteel dat een inleiding tot de informatica in elke opleiding wordt voorzien. Deze inleiding moet naast algemene basisbegrippen over de apparatuur en het praktisch gebruik van toepassingsprogramma's, ook het vertrouwd worden met algoritmen en programmeertechnieken omvatten.

De initiatie tot deze twee onderwerpen komt uitvoering in dit boek aan bod. Het eerste omvat de analyse van een probleem en de ontwikkeling van een algoritme door stapsgewijze verfijning. Programmeertechnieken omvatten richtlijnen voor het beschrijven van een algoritme in een programmeertaal van hoog niveau, en het gebruik van verschillende programma- en gegevensstructuren .

Als programmeertaal kozen we C en wel in het bijzonder de gestandaardiseerde versie ANSI-C. Deze taal is erg in trek bij professionele programmatuurontwikkelaars. Door de verspreiding van het besturingssysteem Unix stijgt het succes van C nog steeds.

De algemene opzet van dit werk is om op een geleidelijke manier de lezer vertrouwd te maken met deze belangrijke begrippen en methodes. Dit wordt gedaan via uitgebreide bespreking van de verschillende begrippen, geïllustreerd met kleine voorbeelden. Daarnaast zijn er drie hoofdstukken uitsluitend gewijd aan toepassingen en uitgewerkte voorbeelden van de analyse en de gestructureerde opbouw van een algoritme. Aan het einde van de meeste hoofdstukken is een aantal opgaven opgenomen.

Het is de bedoeling dat dit boek (met uitzondering van de capita selecta) leesbaar is voor iedereen op hoger secundair onderwijs niveau, zonder voorkennis van informatica, wiskunde, logica of bedrijfskunde.

Het boek omvat 15 hoofdstukken, die kunnen worden ingedeeld in vier delen, waarin op concentrische wijze alle begrippen worden aangebracht.

Het eerste hoofdstuk vormt een inleiding tot het gebruik van de computer in het algemeen en tot het programmeren in het bijzonder.

Hoofdstukken 2 tot 8 behandelen de eerste essentiële begrippen, methoden en structuren. Na hoofdstuk 8 beschikt de lezer over voldoende kennis om programma's te schrijven, die nog relatief eenvoudig zijn.

In de hoofdstukken 9 tot 12 komen de andere belangrijke programmeerconcepten aan bod.

De laatste drie hoofdstukken zijn gewijd aan gevorderde technieken.

In verscheidene hoofdstukken zijn capita selecta opgenomen. Dit zijn kleine secties die meer gespecialiseerde aspecten bespreken. Bij een eerste lezing raden we de lezer aan de capita selecta over te slaan. In enkele hoofdstukken komen ook valkuilen voor. Dit zijn secties waarin gewezen wordt op frequent gemaakte fouten bij het programmeren in het algemeen, en bij het programmeren in C in het bijzonder.

De klemtoon van het boek ligt op het "leren programmeren". De keuze van de onderwerpen, de volgorde en de keuze van de voorbeelden steunt op een lange ervaring in het informatica-onderwijs.

De programmeertaal C wordt vooral onder het besturingssysteem Unix gebruikt, hoewel er tegenwoordig ook programmeeromgevingen voor C op microcomputers beschikbaar zijn, zodat C voor iedereen bereikbaar wordt. Gebruik van C als eerste programmeertaal heeft enkele nadelen, waarvan we ons bewust zijn en die wij in de opbouw van dit boek trachten op te vangen. Er is bewust niet gestreefd naar een systematische behandeling van alle details uit de taal C. Moeilijke details zijn naar de laatste hoofdstukken verschoven en enkele constructies die wel bestaan maar die in de praktijk nooit worden gebruikt zijn achterwege gelaten.

De figuren met tekeningen werden ontwikkeld op Macintosh (met MacDraw ll); de camera-ready kopij van het boek werd geformatteerd met behulp van Latex, psfig en dvips.

De meeste programmavoorbeelden zijn geverifieerd met behulp van de AT&T C-compiler uit Unix System-V versie 4.0, de GNU-CC compiler versie 1.39, Borland's Turbo-C++ versie 2.0 en Microsoft Quick C versie 2.1.

We danken Geert Durieux, Pascal Janssens en Gert Verhofstede voor het kritisch lezen van het manuscript en voor hun hulp bij het verzorgen van de opmaak van dit boek.

Opmerkingen en suggesties over de structuur en de inhoud van het boek worden door de auteurs in dank aanvaard.

Elewijt, Wilrijk en Vrasene april 1992.


Leren programmeren met C: Catalogustekst

Dit boek stelt het ontwerpen van goede programma's centraal. Aan de hand van de belangrijke programmeerconcepten (modulaire opbouw, programmastructuren, gegevenstypen, etc.) behandelt deze uitgave de taal C.

Object-georiënteerde technieken komen in een apart hoofdstuk aan de orde. De bijgeleverde diskette bevat voorbeeld-programma's uit het boek. De vele voorbeelden en opdrachten maken deze uitgave tot een echt leerboek voor informatica-studenten.

1992, 280 pagina's, f 84,50

ISBN 90 267 1708 3


Werkboek databasesystemen voor de praktijk

Werkboek databasesystemen voor de praktijk

Vandenbulcke, J.A. & Wijsen, J.

ISBN 90-267-1713-X

NUGI 851

Prijs: f 34,50 / BEF. 645,-

Omvang: 88 pagina's

Geïllustreerd


Werkboek databasesystemen voor de praktijk: Inhoudsopgave

Werkboek databasesystemen voor de praktijk: Inhoudsopgave (volledig)

Inleiding

Voetbalbond

1.1 Omschrijving

1.2 Opgaven

1.3 Oplossingen

Opgave 1

Opgave 2

Opgave 3

Opgave 4

Opgave 5

Opgave 6

Opgave 7

Opgave 8

2 Bonotel

2.1 Omschrijving

2.2 Opgaven

2.3 Oplossingen

Opgave 1

Opgave 2

Opgave 3

Opgave 4

Opgave 5

Opgave 6

Opgave 7

Opgave 8

3 Topcourse

3.1 Omschrijving

3.2 Opgaven

3.3 Oplossingen

Opgave 1

Opgave 2

Opgave 3

Opgave 4

Opgave 5

Opgave 6

Opgave 7

Opgave 8

4 Bibliotheek

4.1 Omschrijving

4.2 Opgaven

4.3 Oplossingen

Opgave 1

Opgave 2

Opgave 3

Opgave 4

Opgave 5


inhoud (beknopt)

Werkboek databasesystemen voor de praktijk: Inhoud (beknopt)

Inleiding

1 Voetbalbond

2 Bonotel

3 Topcourse

4 Bibliotheek


Werkboek databasesystemen voor de praktijk: Inleiding

Dit werkboek bevat vier uitgewerkte cases. De bedoeling is om personen vertrouwd te maken met:

- het bouwen van (E)ER-modellen;

- het vertalen van een (E)ER-model naar een CODASYL- of relationeel representatiedatabasemodel;

- het ontwerpen van een logisch en fysiek databasemodel voor een CODASYL-omgeving of voor een relationele omgeving;

- het bouwen van COBOL-DML-programma's voor het uitvoeren van opdrachten op een CODASYL-database;

- het bouwen van COBOL-SQL-programma's voor het uitvoeren van opdrachten op een relationele database;

- het ontwikkelen van SQL-queries voor het verkrijgen van informatie uit een relationele database.

Telkens wordt er vooraf de volledige opgave gegeven. Daarna volgen dan de oplossingen, voorzien van enig commentaar. De meeste oplossingen zijn niet produktgebonden en kunnen gemakkelijk aan een specifiek systeem worden aangepast. Uitzonderlijk worden er enkele produktgebonden implementaties gegeven. Hierbij is gebruik gemaakt van CA-IDMS (voor een CODASYL-omgeving) en van SQL/DS (voor een relationele omgeving). De leerstof die aan de basis ligt voor het oplossen van de oefeningen, is terug te vinden in het leerboek Database-systemen voor de praktijk, in het bijzonder in de hoofdstukken 3, 4, 8 en 9.


Werkboek databasesystemen voor de praktijk: catalogustekst

Werkboek database-systemen voor de praktijk: catalogustekst

Dit boek, hèt standaardwerk over databasesystemen voor vele informatici, beschrijft het  ontwikkelen van databasesystemen. Daarbij staat de organisatie centraal en vormt de database een onderdeel van het gereedschap waarmee de organisatie wordt bestuurd. Het boek is bestemd voor een breed publiek: systeemontwikkelaars, 'bouwers' en gebruikers van databasesystemen en studenten die opgeleid worden tot één van deze functies. Databasesystemen voor de praktijk voldoet bovendien aan de gestelde examenspecificaties voor de AMBI-modulen HE.2 en HB.1.

Het werkboek met oefeningen en uitwerkingen van de leerstof aan de hand van casus, dateert van 1993.

WERKBOEK/ Vandenbulcke, J. Wijsen

1993, 88 pagina's, f 34,50

ISBN 90 267 1713 X


Objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.

Objectgerichte systeemontwikkeling

Een praktische aanpak met J.S.D. MERODE

Verhelst, M.

ISBN 90 267 1714 8

NUGI 851

Prijs: f 89,50 / BEF. 2.148,-

Omvang: 336 pagina's

Geïllustreerd


Objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Voorwoord

Dit boek richt zich tot iedereen die betrokken is bij het ontwerp van bestuurlijke informatiesystemen in de diverse fasen van de levenscyclus, als practicus of als docent of student van het hoger informatica-onderwijs. Het behandelt een toekomstgerichte visie op systeemontwikkeling, gesteund op elementen van objectgericht ontwerp en op JSD (Jackson System Development).

De besproken methode is ontstaan binnen de vakgroep Beleidsinformatica van het Departement Toegepaste Economische Wetenschappen van de K.U. Leuven en wordt aangeduid met het acroniem M.E.R.O.D.E (Model-driven, Entity-Relationship, Object-oriented Development). De bedoeling ervan is systemen te ontwerpen die flexibel zijn, dat wil zeggen die snel en foutloos kunnen worden gewijzigd. Daarnaast kan worden aangetoond dat systemen die op de beschreven wijze zijn ontwikkeld, een hoge graad van betrouwbaarheid en efficiëntie zullen vertonen.

Om didactische redenen bestaat het boek uit drie delen. Elk deel behandelt de methode volledig, maar telkens op een ander niveau van detail. Hierdoor verkrijgt de lezer gaandeweg meer inzicht en vaardigheid zonder het zicht op het geheel te verliezen.

In deel 1 (hoofdstuk 1 tot en met 4) wordt hij vertrouwd gemaakt met de basisprincipes en de achtergronden van de methode. In deel 2 (hoofdstuk 5 en 6) wordt het inzicht verfijnd en gedetailleerd door de methode toe te passen op een concreet geval. Aan de hand hiervan worden de verschillende stappen en technieken aangeleerd. Deel 3 is het omvangrijkste (hoofdstuk 7 tot en met 13) en presenteert gevorderde aspecten van de methode.

De laatste jaren heeft de auteur de hier voorgestelde materie uitvoerig getest in een aantal seminars voor informatici uit het bedrijfsleven en in het college 'Software Development aan de K.U. Leuven. Hierbij is gebleken, dat het voor ervaren Systeemontwerpers soms moeilijk is zich in de nieuwe wereld van de behandelde methode in te leven. Soms kunnen zij zich niet losmaken van denkpatronen verworven door toepassing van de gestructureerde methoden uit de jaren '80. Hoe meer ervaring er voorhanden is, en dus hoe dieper deze denkpatronen ingeworteld zijn, hoe moeilijker de transitie verloopt.

Dat dit verschijnsel reëel is, wordt bevestigd door het volgende citaat uit een standaardwerk over Objectgericht software-ontwerp (Meyer Bertrand: Object-oriented Software Construction, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, New Jersey 1988, p. 50):

'For many programmers, this change in viewpoint is as much of a shock as may have been for some people, in another time, the idea of the earth orbiting around the sun rather than the reverse. It is also contrary to most of the established software engineering wisdom, which tends to present system construction as the fulfillment of a system "function" expressed in a narrow, binding requirements document.

Mede om deze reden werd geopteerd voor een presentatie in drie 'golven', waardoor de ingewortelde ideeën geleidelijk worden losgeweekt. De lezer dient zich dus niet ongerust te maken als de begrippen in het eerste deel vreemd aandoen, niet volledig duidelijk zijn of tot verkeerde interpretaties leiden. Verder lezen zal in de volgende laag het inzicht corrigeren en verdiepen.

Men zal ook opmerken dat er overvloedig gebruik werd gemaakt van case-studies. Dit is de beste manier om de methode aan te leren. De gevallen werden zodanig gekozen dat de hierbij aangewende werkwijzen overdraagbaar zijn naar andere contexten. Er werd tevens gestreefd naar het presenteren van een zodanige verzameling werkwijzen, dat een oplossing geboden wordt voor een zo groot mogelijk aantal moeilijkheden die in de praktijk voorkomen. Om de lezer in staat te stellen enige vaardigheid met de methode aan te kweken, bevatten verschillende hoofdstukken ook een aantal oefeningen, waarvan de oplossingen in een apart uitwerkingenboekje zijn opgenomen.

Het zou onverantwoord zijn geen melding te maken van de medewerking van een aantal personen bij de ontwikkeling van het hier gepresenteerde.

In de eerste plaats noemen we Guido Dedene en Ferdi Put van de vakgroep Beleidsinformatica aan de K.U. Leuven, die een uiterst belangrijke bijdrage hebben geleverd in het aanbrengen van basisideeën en het verfijnen van de methode. Bovendien is het acroniem MERODE een vondst van Guido Dedene.

We zijn tevens veel dank verschuldigd aan Carine Van den Acker van dezelfde vakgroep, die de eerste versie van de oplossing van een aantal oefeningen heeft geproduceerd en die de tekst kritisch heeft geëvalueerd.

In het verleden hebben ook Mario Mees (nu bij James Martin Associates) en Marc Borgers (nu bij Gnosis NV), toen zij nog aan de K.U. Leuven werkzaam waren, ideeën aangebracht die in deze tekst gebruikt zijn. Discussies met John Cameron (LBMS), Henk Jansen (Circle Software) en Jan van Lente (Philips) zijn van grote invloed geweest op de hier gepresenteerde materie. Ten slotte maar niet in het minst is de auteur de talrijke deelnemers aan zijn seminars en colleges erkentelijk. Zij vermoeden wellicht niet hoe hun kritische opmerkingen de gedachtengang hebben bepaald. In het bijzonder zij hierbij vermeld Ir. Rene Vanparys van de Belgische RTT/ITL, die op zeer veel detailpunten verbeteringen aan de tekst heeft gesuggereerd .

Vanzelfsprekend kan geen enkele van de vermelde personen verantwoordelijk worden gesteld voor eventuele tekorten en fouten in de tekst.


Objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Inhoud (volledig)

Deel 1:Achtergronden en raamwerk

1 Systeemflexibiliteit en objectoriëntatie

1.1 Systeemstructuur en systeemflexibiliteit

1.2 Objectoriëntatie en systeemflexibiliteit

1.3 Object, objecttype, abstract datatype, objectklasse

1.4 Objectoriëntatie in de levenscyclus van een systeem

1 6 Samenvatting

1.7 Referenties

1.8 Vragen en oefeningen

2 Een systeemarchitectuur voor flexibele informatiesystemen

2.1 Drie onafhankelijke bronnen van systeemwijziging

2.1.1 Wijziging van informatiebehoeften en omgevingsregels

2.1.2 Technologische evolutie

2.1.3 Wijziging van werkorganisatie

2.2 Uitgangspunt van een goede systeemarchitectuur: de metafoor van ziel en lichaam

2.3 Transformatie

2.4 Samenvatting

3 Abstracte systemen

3.1 Abstracte systemen: een gelaagde structuur

3.2 Abstracte systemen: objectgeoriënteerd

3.2.1 Modelobjecten

3.2.2 Overige elementen van de kern

3.2.3 Functie-objecten

3.2.4 Transactie-objecten

3.3 Het volledige abstracte systeem en zijn omgeving

3.4 Samenvatting

3.5 Vragen en oefeningen

4 Concrete systemen

4.1 Tijdsdimensie van functies

4.2 Logische structuur van concrete systemen

4.3 Transtormatie van abstracte systeemstructuur naar logische structuur van het concrete systeem

4.4 Transformatie van de logische structuur van het concrete systeem naar zijn fysieke structuur

4.5 Samenvatting

Deel 2: Principes van specificatie en implementatie

5 Systeemspecificatie: een abstract systeem voor een bank

5.1 De modelstap

5.1.1 Substap 1: Modellering van gebeurtenistypen en modelobjecttypen

5.1.1.1 Bepalen van gebeurtenistypen en modelobjecttypen

5.1.1.2 Opstellen van een gebeurtenis-objecttabel

5.1.1.3 Opstellen van een entiteit-relatiemodel

5.1.2 Substap 2: Formulering van gebeurtenisbeperkingen

5.1.2.1 Volgordebeperkingen binnen een zelfde objecttype

5.1.2.2 Volgordebeperkingen over de objecttypen heen

5.1.2.3 Databeperkingen

5.1.2.4 Documentatie van de beperkingsregels

5.1.3 Substap 3: Opstelling van een gegevensmodel

5.1.4 Substap 4: Opstelling van abstracte datatypen

5.2 De functiestap

5.2.1 Functie 1

5.2.2 Functie 2

5.2.3 Functie 3

5.2.4 Functie 4

5.2.5 Datastroomverbindingen statusvectorinspectieverbinding

5.3 De transactiestap

5.3.1 Transacties die bij activering een gebeurtenisrecord creëren

5.3.2 Transacties die bij activering meerdere gebeurtenisrecords creëren

5.3.2.1 Het transactietype OVERSCHRIJVING

5.3.2.2 Transactie van het type UITTREDING

5.4 Samenvatting

5.5 Vragen en oefeningen

6 Systeemimplementatie: concrete systemen voor een bank

6.1 Uitvoerbare systeemspecificaties

6.2 Het transformatieprobleem

6.3 Transformatietechnieken

6.4 Ontwikkeling van een scheduler

6.5 De contextfilter

6.5.1 Een algemene contextfilter

6.5.2 Systeemeigen contextfilters

6.6 De request handler

6.6.1 Een algemene request handler

6.6.2 Systeemeigen request handlers

6.7 Implementatie van functie

6.8 Samenvatting

6.9 Vragen en oefeningen

Deel 3: Grondige studie van specificatie en implementatie

7 Grondige studie van het modelleren van de werkelijkheid

7.1 Orderbehandeling voor een handelsbedrijf

7.1.1 Bepalen van gebeurtenistypen en modelobjecttypen

7.1.2 Opstellen van de gebeurtenis-objecttabel

7.1.3 Opstellen van een entiteit-relatiemodel

7.1.4 Formulering van de volgordebeperkingen

7.1.5 Het begrip 'buidelobject'

7.1.6 Databeperkingen

7.1.7 Opsteilen van een gegevensmodel

7.1.8 Abstracte datatypen

7.2 Rolobjecten

7.2.1 Rollen in het algemeen

7.2.2 Speciale omstandigheden voor het gebruik van rollen

7.3 Een uitgebreider model voor een handelsbedrijf

7.3.1 Probleemdefinitie

7.3.2 Bepalen van gebeurtenistypen en modelobjecttypen

7.3.3 Opstellen van een E-R-model

7.3.4 Formulering van de volgordebeperkingen

7.3.5 Geen weglaatgebeurtenissen in modellen

7.3.6 De transactiestap

7.4 Cursusadministratie voor het Studiecentrum voor Automatische Informatieverwerking (S.A.I.)

7.4.1 Bepalen van gebeurtenistypen en modelobjecttypen

7.4.2 Opstellen van een E-R-model

7.4.3 Formuleren van volgordebeperkingen

7.4.4 Gebeurtenistypen die op meerdere plaatsen in de levenscyclus voorkomen

7.5 Samenvatting

7.6 Vragen en oefeningen

8 Basisprincipes van JSP

8.1 De JSP-stappen

8.2 Probleem 1

8.2.1 Variant 1

8.2.2 Variant 2

8.2.3 Variant 3

8.2.4 Variant 4

8.2.5 Variant 5

8.2.6 Variant 6

8.2.7 Variant 7

8.2.8 Variant 8

8.2.9 Variant 9

8.3 JSP als methode om gestructureerd te programrneren

8.3.1 Ruimtelijk denken

8.3.2 Probleemstructuur en programmastructuur

8.3.3 Zelfcorrectie-eigenschap

8.4 Probleem 2

8.5 Probleem 3

8.6 Probleem 4

8.7 Probleem 5: vermenging van inputstromen

8.8 Richtlijnen voor het structureren van datastromen en processen

8.9 Programmering van structuurtekst in COBOL

8.10 Samenvatting

8.11 Vragen en oefeningen

9 Herkenningsmoeilijkheden en hun oplossing

9.1 Probleem 6: een probleem met herkenningsmoeilijkheden

9.2 Oplossing van herkenningsmoeilijkheden: backtracking

9.3 Neveneffecten

9.4 Een probleem met ontoelaatbare neveneffecten

9.5 Implementatie van backtracking in COBOL

9.6 Samenvatting

9.7 Vragen en oefeningen

10 Structuurconflicten

10.1 Het volgordeconflict

10.2 Het begrenzingsconflict

10.3 Procesinversie

10.4 Coderen van inversie in COBOL

10.5 Samenvatting

10.6 Vragen en oefeningen

11 Specificatie en implementatie van functies voor een handelsbedrijf

11.1 Functies met datastroomverbinding

11.1.1 Functie 1

11.1.1.1 Specificatie

11.1.1.2 Eerste implementatie

11.1.1.3 Tweede implementatie

11.1.2 Functie 2

11.1.2.1 Specificatie

11.1.2.2 Implementatie

11.1.2.2.1 Eerste implementatie

11.1.2.2.2 Tweede implementatie

11.2 Informatiefuncties met statusvectorinspectie

11.2.1 Functie 3

11.2.2 Enkele andere functies met statusvectorverbinding

11.3 Administratieve functies

11.4 Interactieve functies

11.4.1 Functie 5

11.4.2 Functie 6

11.5 Een functie met een volgordeconflict

12 Functies voor het S.A.I.

13 Enkele aanvullende implementatie-aspecten

13.1 Implementatie voor het handelsbedrijf

13.2 Vermijden en corrigeren van inputfouten

Register


Objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Inhoud (beknopt)

Deel 1:Achtergronden en raamwerk

1 Systeemflexibiliteit en objectoriëntatie

2 Een systeemarchitectuur voor flexibele informatiesystemen

3 Abstracte systemen

4 Concrete systemen

Deel 2: Principes van specificatie en implementatie

5 Systeemspecificatie: een abstract systeem voor een bank

6 Systeemimplementatie: concrete systemen voor een bank

Deel 3: Grondige studie van specificatie en implementatie

7 Grondige studie van het modelleren van de werkelijkheid

8 Basisprincipes van JSP

9 Herkenningsmoeilijkheden en hun oplossing

10 Structuurconflicten

11 Specificatie en implementatie van functies voor een handelsbedrijf

12 Functies voor het S.A.I.

13 Enkele aanvullende implementatie-aspecten

Register


Objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Catalogustekst

Organisaties eisen grote flexibiliteit van hun informatiesystemen. Object-georiënteerde methoden kunnen zorgen voor die gewenste flexibele systemen. Dit leerboek behandelt de bouw van flexibele systemen door middel van de steeds populairder wordende object-georiënteerde methoden. Daarbij blijven de bruikbare elementen uit JSD gehandhaafd.

Het werk- en antwoordenboek bevat de uitwerkingen van de vragen en oefeningen uit het leerboek. Sommige opgaven moeten in verschillende stappen worden afgewerkt. In deze gevallen wordt de lezer aangeraden eerst de oplossing van de vorige stap te bestuderen, alvorens met een volgende stap te beginnen.

LEERBOEK

1992, 336 pagina's, f 89,50

ISBN 90 267 1714 8


Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

Grepen uit de geschiedenis van de automatisering

Looijen, M.

ISBN 90 267 I7I6 4

NUGI 855

Prijs: f 27,50 / BEF. 660,-

Omvang: 152 pagina's

Geïllustreerd


Grepen uit de geschiedenis van de automatisering: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1 Rekentuig en rekenkunst

Een kleurrijk palet van ingenieuze rekenapparaten

2 Wilhelm Schickard

Astronomen en een laat ontdekte rekenmachine

3 Charles Babbage

Geavanceerde machineconcepten in de 19e eeuw

4 John Vincent Atanasoff

De Atanasoff/Berry-computer

5 Konrad Zuse

Een Duits genie en zijn Z-computers

6 John Von Neumann

Pionier van een moderne computerarchitectuur

7 Japanse computers

De beginperiode

8 Fujitsu I06

Een Japanse computerindustrie

9 Nederlandse impressies

Rekenen, computerbouw en automatisering

10 Op weg naar een nieuw computertijdperk

De transistor en zijn afnemers

Epiloog

Literatuur


Grepen uit de geschiedenis van de automatisering: Woord vooraf

De komst van de eerste computers luidde het begin in van de moderne geschiedenis van de automatisering; een geschiedenis die al weer enige decennia van de twintigste eeuw bestrijkt. Maar daarbij dient wel te worden bedacht dat er ook een oude geschiedenis van de automatisering is, die terug reikt tot de Middeleeuwen en zelfs ver daarvoor. Omdat de mens altijd al getracht heeft het rekenen en het beheer van verzamelingen te ondersteunen met technische hulpmiddelen, zijn door de eeuwen heen talrijke, vaak heel ingenieuze hulpmiddelen bedacht. De wens steeds nauwkeuriger natuurkundige en boekhoudkundige aspecten te kunnen beschrijven en het menselijk vernuft hebben ertoe geleid dat steeds beter toepasbare methoden en technieken zijn gerealiseerd. Uitgedrukt in tijd bestrijkt de oude geschiedenis een periode die vele malen langer heeft geduurd dan de periode waarin de moderne computer zich wist te ontwikkelen. Die lange periode kenmerkt zich door vele uiterst boeiende ontwikkelingen die in vele gevallen als voorlopers zijn te beschouwen van de denkwijzen en technische produkten van dit moment. Om die reden wordt in dit boek met betrekking tot het begrip automatisering geen onderscheid gemaakt tussen de periode waarin het begrip automatisering gemeengoed is geworden en de periode waarin men andere termen gebruikte bij het ontwikkelen en toepassen van allerhande middelen. Deze benadering is min of meer te vergelijken met de Engelse aanduiding 'history of computing' dat alles op rekengebied en bijbehorende hulpmiddelen omvat.

Over die lange automatiseringsperiode zijn inmiddels vele boeken en artikelen verschenen. Toch blijft veel van het beschrevene min of meer verborgen, zeker in Nederland. Het beperkt zich meestal tot een aantal vaak herhaalde hoofdlijnen waarin steeds weer dezelfde personen en dezelfde apparaten worden genoemd. Kennelijk is het niet zo eenvoudig om tot de vele buitenlandse literatuur door te dringen om een wat breder beeld te verkrijgen. Tot de onmogelijkheden behoort dat zeker niet. Wel zal men dan niet zelden met veel technische details worden geconfronteerd die niet altijd even gemakkelijk te begrijpen zijn.

Uit eigen waarneming is gebleken dat de belangstelling voor de geschiedenis van de automatisering almaar toeneemt terwijl het aantal publikaties op Nederlands taalgebied nog pover is. Daaraan is getracht iets te doen. Het zou daarbij niet moeten gaan om een terugblik in een verleden dat nauwelijks of geen betekenis meer heeft, maar veeleer om kennis te nemen van de vele ontwikkelingen die essentieel zijn geweest voor de methoden, de technieken en de automatiseringsmiddelen van nu. Met deze zienswijze voor ogen is vervolgens de vraag gesteld hoe breed en hoe diep de geschiedenis van de automatisering diende te worden uitgewerkt. Op voorhand was duidelijk dat, gelet op de enorme omvang ervan, beperkingen zouden moeten worden opgelegd. Het werd dan ook een uitdaging om vanuit een brede opzet een aantal markante gebeurtenissen te belichten uit zowel het verre als het nabije verleden; ofwel, grepen te doen uit de geschiedenis van de automatisering.

De afweging tussen 'wat wel en wat niet' heeft geleid tot een opzet die allereerst een palet van ingenieuze rekenapparaten biedt vanaf heel vroege tijden tot omstreeks 1700. Na dat palet wordt de schijnwerper gericht op een vijftal pioniers op rekenapparatuur- en computergebied. Het is een greep uit de vele pioniers die elk op een of andere wijze een bijdrage hebben geleverd. De oudste van de vijf is Wilhelm Schickard, die meer dan driehonderd jaren na zijn dood wederom bekendheid verwierf toen zijn rekenapparaat, vanuit een briefwisseling met de astronoom Kepler, bij toeval herontdekt werd. Dan volgt Charles Babbage die in de negentiende eeuw zodanige machineconcepten wist te ontwerpen dat hij te beschouwen is als de grootvader van de computer. Als derde in de rij volgt John Vincent Atanasoff. Het is de man wiens uitvinding uit het begin van de jaren veertig pas dertig jaren later door een juridisch proces bekendheid verwierf. Konrad Zuse is de vierde pionier. Hij werkte in Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de ontwikkeling van de Z-computers. Na de oorlog bleek dat zijn produktontwikkeling parallel liep aan de computerontwikkeling in de Verenigde Staten, waar als vijfde in de rij van de pioniers John von Neumann een moderne computerarchitectuur op zijn naam wist te brengen. De beschrijvingen bevatten diverse anekdotes om naast allerlei historische gegevens over apparaten ook wat menselijke aspecten tot uitdrukking te brengen. Na de pioniers volgen computerontwikkelingen in twee landen die geografisch gezien heel ver uit elkaar liggen, namelijk Japan en Nederland. Hoewel Japan heden ten dage voor informatietechnologie niet alleen interessant maar ook belangrijk is, zijn de eerste computerontwikkelingen aldaar in het algemeen nauwelijks of niet bekend. Op dat gemis wordt ingespeeld door het beschrijven van de Japanse computersituatie in de jaren vijftig, waarna in het verlengde daarvan de start en het verdere verloop van de activiteiten van de Japanse computergigant Fujitsu worden beschreven. Na Japan volgt Nederland. Ons land heeft in de jaren veertig en vijftig hoogst interessante projecten rond de ontwikkeling van computers gekend met nuttige en belangwekkende resultaten. Daaraan voorafgaand wordt het een en ander toegelicht over het rekenen in Nederland en personen die op dat gebied actief zijn geweest. Het geheel is een impressie van de geschiedenis van rekenen, computerbouw en automatisering in Nederland. Tot slot volgt een verhandeling over de transistor en over enkele computerbedrijven die zich op het kruispunt bevonden van de eerste experimentele computerontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog en het nieuwe computertijdperk waarin de computer gaandeweg gemeengoed is geworden.

Achterin het boek wordt per hoofdstuk een aantal literatuurverwijzingen gegeven. De vermelde literatuur is bij het schrijven van dit boek een belangrijke informatiebron geweest. Ook daarvoor geldt dat het slechts een greep is uit de grote hoeveelheid literatuur die handelt over de geschiedenis van de automatisering. Andere bronnen waarvan gebruik is gemaakt zijn enkele persoonlijke briefwisselingen met John Vincent Atanasoff en Konrad Zuse. Beide pioniers bleken tijdens het schrijven van dit boek nog zeer geïnteresseerd te zijn in hetgeen vandaag de dag gaande is op automatiseringsgebied. Konrad Zuse is zelfs nu nog zeer actief betrokken bij een grote verscheidenheid aan informatica- en automatiseringsonderwerpen. Informatie over Japan werd spontaan gegeven door diverse Japanse wetenschappers en het MITI, het Japanse Ministerie van Handel en Industrie.

Bijzondere erkentelijkheid gaat uit naar prof. dr. A.W. Grootendorst, auteur van onder meer 'Grepen uit de geschiedenis van de wiskunde', voor zijn waardevolle opmerkingen en de vertaling van de in het Latijn geschreven brieven van Kepler. Verder worden met veel waardering vermeld: dr. K. van der Meer van de vakgroep Informatiesystemen aan de Technische Universiteit Delft en mw. drs. M. de Jong van Kluwer Bedrijfswetenschappen voor het kritisch lezen van de concepten en het doen van suggesties voor verbetering en aanvulling. En tevens en niet in de laatste plaats Ingrid Looijen met haar onafscheidelijke 286-Compaq.

Monster 1992

Prof. dr. ir. M. Looijen


Grepen uit de geschiedenis van de automatisering: Catalogustekst

Aan de geavanceerde computers en bijbehorende technieken waarmee tegenwoordig gewerkt wordt is een lange geschiedenis voorafgegaan. Grepen uit de geschiedenis van de automatisering geeft de mijlpalen en de pioniers uit de historie van de automatisering (of rekenkunde, zoals dat vroeger genoemd werd). De auteur beschrijft een aantal internationaal bekende pioniers en hun invloed op de geschiedenis van de automatisering, van de 17e eeuw (Wilhelm Schickard) tot na de Tweede Wereldoorlog (John von Neumann). Bovendien is plaats ingeruimd voor de situatie in Japan (Fujitsu) en Nederland. Boeiende literatuur voor een snel groeiende groep geïnteresseerden in de wortels van de huidige geautomatiseerde samenleving!

1992, 152 pagina's, f 27,50

ISBN 90 267 1716 4


Praktijkboek inleiding EDP-auditing

Praktijkboek inleiding EDP-auditing

Praat, J. van & Suerink, J.M.

ISBN 90 267 1718 0

NUGI 855

Prijs: f 52,50 / BEF. 1.260,-

Omvang: 132 pagina's

Geïllustreerd


Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Inhoud (volledig)

Ten geleide

Deel I Kennisvragen en discussievragen

1 Inleidende vragen bij deel 1

2 Auditing

3 Het belang van EDP-auditing

4 Kwaliteitsaspecten van de automatisering

5 Bestuurlijke informatieverzorging

6 Risico-analyse

7 Inleidende vragen bij deel 2

8 Organisatie van de automatisering

9 Systeembeheer

10 Besturingssystemen

11 Database-managementsystemen

12 Datacommunicatie

13 De ontwikkelingsorganisatie

14 De toepassingsprogrammatuur

15 Toegangsbeveiliging

16 Fysieke beveiliging

17 Kleinschalige automatisering

18 Electronic Data Interchange

19 Audit Automation

Deel 2 Specifieke casuïstiek

20 Casus Organisatiebeschrijving

21 Casus Waardenkringloop

22 Casus Besluitvormingsproces

23 Casus Functionele organisaties

24 Casus Automatiseringsbeleid en -organisatie

25 Casus Functiebeschrijving systeembeheerder

26 Casus Beheersing verwerkingsorganisatie

27 Casus Databases en conversie

28 Casus Datacommunicatie en EDI

29 Casus Systeemontwikkeling en toepassingsprogrammatuur

30 Casus Toegangsbeveiliging

31 Casus Fysieke beveiliging

32 Casus Offertebeoordeling

33 Casus Problem- en change-management

34 Casus Audit automation

Deel 3 Algemene casuïstiek

35 Casus Reisbureau

36 Casus Postorderbedrijf Quicky

37 Casus Gemeentelijke Sociale Dienst

38 Casus Bouwmaterialenhandel Superklus


Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Inhoud (Kort)

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

Deel I Kennisvragen en discussievragen

Deel 2 Specifieke casuïstiek

Deel 3 Algemene casuïstiek


Praktijkboek EDP-auditing: Voorwoord

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Ten geleide

Dit praktijkboek behoort bij het leerboek Inleiding EDP- auditing. Net als het leerboek bestaat dit praktijkboek uit drie delen.

In het eerste deel wordt rechtstreeks ingegaan op het leerboek zelf. Enerzijds dekken de hierin opgenomen kennisvragen de behandelde stof af. Anderzijds hebben we de nodige discussievragen opgenomen, waardoor de docent in de gelegenheid wordt gesteld bepaalde gedeelten van de stof nader uit te diepen en te voorzien van een persoonlijke toets. Om de overzichtelijkheid te bevorderen, zijn de titels van de hoofdstukken in dit deel gelijk aan die van het leerboek.

In het tweede deel wordt de audit-aanpak voor alle in het leerboek behandelde audit-objecten in een alles omspannende casus aan de orde gesteld. Het betreft hier een denkbeeldige organisatie handelend in Kwokkels. Om ervoor te zorgen dat de student zich met name richt op de beheers- en audit-aspecten van de informatietechnologie en niet op nevenaspecten die samenhangen met het produkt van de organisatie, hebben we gekozen voor het fantasieprodukt Kwokkel. Wel wordt de student getraind in het onderkennen van de invloed van bedrijfsprocessen op de organisatie van de informatievoorziening. Een grote casus geeft ook de mogelijkheid om meer diepgang in de vraagstelling aan te brengen.

De casus Kwokkels moet als een geheel gezien worden. Dit betekent dat er geen specifieke gedeelten uitgelicht kunnen worden en dat datgene wat in een eerdere casus behandeld wordt, relevant blijft voor de volgende vragen. De onderdelen van de casus Kwokkels dienen dus in de volgorde die in dit boek aangehouden wordt, behandeld te worden.

In het derde deel zijn vier casusposities opgenomen die het niveau hebben van een HBO-examen EDP-auditing.

Bij dit praktijkboek is een apart antwoordenboek verkrijgbaar, waarin de antwoorden op de vragen zijn opgenomen. ISBN: 90 267 1794 6.

Wij danken de HS.5 docenten van het NOVI voor hun bijdragen aan vooral de in het derde deel opgenomen casussen. Met name een woord van dank aan de heren F.F. Steenwinkel, voorzitter van de examencommissie HS.5, B. Bokhorst, docent HS.5 en A.J.M. de Bruijn, docent aan de Post-HBO-opleiding, voor hun commentaar op het manuscript.

September 1992

de auteurs


Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Catalogustekst

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Beschrijving

Organisaties worden in toenemende mate afhankelijk van computers. Daardoor groeit de behoefte aan een onafhankelijk, onpartijdig en deskundig oordeel over de kwaliteit van de automatisering. De EDP-auditor is de persoon die dit oordeel kan geven. Op welke wijze hij tot zijn oordeel komt en welke aspecten bij deze oordeelsvorming van belang zijn, vormen de onderwerpen van dit boek.

In deze tweede volledig geactualiseerde druk wordt aangegeven hoe een audit uitgevoerd moet worden. Vervolgens wordt per onderzoeksobject uitgebreid stilgestaan bij de te nemen beheersmaatregelen en de aspecten die bij de beoordeling van belang zijn.

Inleiding EDP-auditing bereikte vanaf het moment van verschijnen in 1992 een breed publiek: studenten (AMBI-cursisten, HEAO- en WO-studenten, alsmede postdoctorale en post-HBO-studenten) en professioneel geïnteresseerden in EDP-auditing (accountants, security officers, informatici, etc.).

Het boek is mede afgestemd op de specificaties van de AMBI-module HS.5. Het bijbehorende praktijkboek bevat theorievragen en uitgebreid casusmateriaal.

WERKBOEK

1992, 132 pagina's, f 52,50

ISBN 90 267 1718 0


Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.

Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling

Een praktische aanpak met J.S.D. MERODE

Verhelst, M.

ISBN 90 267 1759 8

NUGI 851

Prijs: f 34,50 / BEF. 828,-

Omvang: 112 pagina's

Geïllustreerd


Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Inhoud

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 1

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 3

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 5

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 6

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 7

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 8

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 9

Oplossingen van vragen en oefeningen uit hoofdstuk 10


Werkboek objectgerichte systeemontwikkeling: een praktische aanpak met J.S.D.: Catalogustekst

Organisaties eisen grote flexibiliteit van hun informatiesystemen. Object-georiënteerde methoden kunnen zorgen voor die gewenste flexibele systemen. Dit leerboek behandelt de bouw van flexibele systemen door middel van de steeds populairder wordende object-georiënteerde methoden. Daarbij blijven de bruikbare elementen uit JSD gehandhaafd.

Het werk- en antwoordenboek bevat de uitwerkingen van de vragen en oefeningen uit het leerboek. Sommige opgaven moeten in verschillende stappen worden afgewerkt. In deze gevallen wordt de lezer aangeraden eerst de oplossing van de vorige stap te bestuderen, alvorens met een volgende stap te beginnen.

WERKBOEK/ANTWOORDENBOEK

1992, 112 pagina's, f 34,50

ISBN 90 267 1759 8


Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

Nederlands Genootschap voor Informatica, Afdeling Beveiliging

ISBN 90 267 1776 8

NUGI 855

Prijs: f 47,25 / BEF. 1.134,-

Omvang: 96 pagina's

Geïllustreerd


Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan: Ten geleide

Maatschappelijke bedreigingen voor organisaties ontstaan, wanneer een organisatie de beschikkingsmacht krijgt over grote concentraties van waarden. Hierbij gaat het zowel om materiële als om immateriële "waarden" die in een organisatie verzameld, opgeslagen, bewaard, bewerkt en verwerkt worden en te gelegener tijd voor informatie dienen bij het handelen en beslissen van functionarissen.

In oervorm werd het zich daarbij aandienende probleem al zichtbaar tijdens de periode van de geldwisselaars en de kassiers in de vorige eeuwen. Zij beschikten over een concentratie van waarden in materiële, maar ook in immateriële zin, waar gemakkelijk misbruik van kon worden gemaakt.

Met de komst van de industriële revolutie is deze tendens van concentratie van waarden en beschikkingsmacht verder toegenomen. De informatierevolutie in het postindustriële tijdperk, waar onze samenleving thans voor staat, zal leiden tot voortbrengingsprocessen door informatiesystemen. In eerste instantie wordt de besturing nog ter plaatse van het produktieproces vervolmaakt. Maar er zijn nu al legio voorbeelden aan te halen, waarbij de besturing van een organisatie op afstand plaatsvindt.

De afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica (NGI) kan aan het geschetste proces en de ontwikkelingen onder andere op juridische terrein, zoals deze zich in onze maatschappij voordoen ten aanzien van het beschermen van gegevens, niet voorbijgaan. NGI heeft daarom in het voorjaar van 1990 een projectgroep "Beveiligingsmodel Informatietechnologie" in het leven geroepen met de volgende opdracht: te komen tot een definiëring van hetgeen onder een Beveiligingsmodel Informatietechnologie - waaronder het formuleren van het beveiligingsbeleid en het maken van een beveiligingsplan zijn begrepen - kan worden verstaan met betrekking tot de automatisering in een organisatie.

Daarbij zal ook aandacht moeten worden geschonken aan de doelstellingen voor het opstellen van het beveiligingsbeleid en het beveiligingsplan en hoe deze doelstellingen in algemene zin gerealiseerd kunnen worden, evenals aan de begrenzing van het beleidsterrein en aan de eventuele samenhang daarvan met andere terreinen.

In de beschrijving van het model moet worden aangegeven welke aspecten in het beveiligingsbeleid en het beveiligingsplan, al of niet afhankelijk van bepaalde situaties, aan de orde kunnen komen. Tevens dienen de organisatorische en vaktechnische kaders te worden aangegeven, waarbinnen een dergelijk beveiligingsmodel kan worden gerealiseerd en op welke wijze de vereiste kwaliteit van de beveiliging kan worden bewaakt. Hierbij kunnen boven- en/of ondergrenzen, afhankelijkheden, nevenaspecten, prioriteiten enz. worden aangegeven. Het vraagstuk wie waarvoor en op welk moment verantwoordelijkheid draagt en hoe daarover verantwoording wordt afgelegd, dient hierbij eveneens aan de orde te komen. Tenslotte dient in het model ook aandacht te worden geschonken aan de mate van een eventuele situationele gebondenheid van het model en hoe daar bij het opstellen van een specifiek beveiligingsbeleid en een beveiligingsplan mee dient te worden omgegaan.

Het resultaat van de inspanningen van de projectgroep is in dit boek weergegeven. Hierbij wordt opgemerkt dat de projectgroep bij de uitwerking, door de grote diversiteit in organisatietypen, niet tot een eensluidend model kon komen. Een model impliceert namelijk dat iedere organisatie een toetsingsinstrument heeft aan de hand waarvan een eigen plan kan worden getoetst. Gekozen is daarom voor de term "voorbeeld".

De projectgroep bestond uit de volgende leden:

A. Elsenaar RA (voorzitter)   VB EDP AUDIT;

J.F. Bautz RI (secretaris)      NV RCC voorheen Rijks Computercentrum;

P.J. Capiteijns,                     Philips Security Office;

P.P.A. van Dam,                  FGH-bank.

Begeleider namens de afdeling Beveiliging van het NGI was A.M.J. van Kempen RA.

Namens de projectgroep, A. Elsenaar en J.F. Bautz.


Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan: Inhoudsopgave (volledig)

Leeswijzer

1 Inleiding

1.1 Algemeen

1.2 Kwaliteitscriteria

1.3 Organisatievormen

1.4 Afhankelijkheden

1.5 Indeling van dit boek

1.6 Doelgroep, reikwijdte en plaatsbepaling

2 Vaststellen kwetsbaarheden

2.1 Inleiding

2.2 Attitude

2.3 Gevoeligheidsanalyse versus risico-analyse

2.4 Gevoeligheidsanalyse

2.5 Risicomanagement

3 Beveiligingsbeleid

3.1 Inleiding

3.2 (Centraal) beveiligingsbeleid

3.3 Redenen verandering beleid

3.4 Relaties met andere beleidsgebieden

3.5 Beleid als basis voor stelsel van maatregelen

3.6 Context beveiligingsbeleid

3.7 Werkingsgebied beveiligingsbeleid

3.8 Controlefunctie

3.9 Implementatie

3.10 Inhoud beveiligingsbeleid

4 Beveiligingsplan

4.1 Inleiding

4.2 Voorbeeld beveiligingsplan

4.3 Enkele kanttekeningen

5 Organisatorische keuzen

5.1 Inleiding

5.2 Structuren

5.3 Projectgroep opzetten en invoeren beveiliging

5.4 Beheersorganisatie

5.5 Rapportage omtrent bevindingen

6 Meetinstrument

6.1 Inleiding

6.2 Gezondheidscertificaat informatiebeveiliging

7 Beoordeling opzet en werking

7.1 Inleiding

7.2 Beveiligingsgraad

7.3 Meetpunten

Bijlage 1: Relaterende beleidsgebieden

Bijlage 2: Benaderingen risico-analyse

Bijlage 3: Aandachtspunten beveiligingsbeleid

Bijlage 4: Voorbeeld beveiligingsbeleid

Bijlage 5: Aandachtspunten beveiligingsplan

Bijlage 6: Voorbeeld beveiligingsplan

Bijlage 7: Inhoud beschermingsparagraaf

Bijlage 8: Voorbeeld van samenhang van deelobjecten

Bijlage 9: Begrippencatalogus

Bijlage 10: Geraadpleegde literatuur


Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan: Inhoudsopgave (beknopt)

Leeswijzer

1 Inleiding

2 Vaststellen kwetsbaarheden

3 Beveiligingsbeleid

4 Beveiligingsplan

5 Organisatorische keuzen

6 Meetinstrument

7 Beoordeling opzet en werking

r


Beveiligingsbeleid en beveiligingsplan: Catalogustekst

Organisaties kunnen het tegenwoordig bijna niet meer stellen zonder de inzet van de computer. De afhankelijkheid van de ingezette hulpmiddelen (PC's, file-servers, netwerken) wordt enorm. Daaraan kleven nogal wat gevaren: diefstal, virussen, etc. Om de gevolgen van deze bedreigingen te minimaliseren is een beleidsmatige, integrale aanpak noodzakelijk. Dit boek maakt duidelijk wat onder beveiligingsbeleid moet worden verstaan en welke stappen leiden tot een integraal beveiligingsplan. Doel is te komen tot de ontwikkeling van een systematisch, geïntegreerd beveiligingsbeleid. Verplichte literatuur voor allen die zich bezighouden met het beveiligingsaspect in de automatisering.

1992, 96 pagina's, f 47,25

1e druk, 2e oplage,

ISBN 90 267 1776 8


Risico-analyse en risicomanagement

Risico-analyse en risicomanagement

Bautz, J.F.

ISBN 90 267 1780 6

NUGI 855

Prijs: f 64,50 / BEF. 1.548,-

Omvang: 168 pagina's

Geïllustreerd


Risico-analyse en risicomanagement: Ten geleide

Het management wordt zich steeds meer bewust van de noodzaak van een betrouwbare geautomatiseerde informatievoorziening bij de bedrijfsvoering, waarbij hoge eisen worden gesteld aan de beschikbaarheid. De wetgeving voegt daar meer eisen aan toe, onder andere ten aanzien van de exclusiviteit.

Bij het reduceren van de kwetsbaarheid en de gevoeligheid waaraan de geautomatiseerde informatievoorziening bij voortduring blootstaat, wordt in toenemende mate het belang onderkend van het gebruikmaken van risico-analyse.

De uitkomsten van een risico-analyse kunnen gebruikt worden om een verantwoord beveiligingsbeleid op te baseren en om op een verantwoorde wijze te kunnen komen tot voorstellen voor beveiligingsmaatregelen (een beveiligingsplan).

Een en ander is van zo'n groot belang teneinde een zo verantwoord mogelijk gebruik te maken van de schaarse (geld)middelen, waar iedere organisatie in meerdere of mindere mate mee te maken heeft.

Het komen tot een adequate geautomatiseerd informatiesysteem, dat bijdraagt aan het behalen van de bedrijfsdoelstellingen, is een keuzevraagstuk voor het (top)management. Het management kan zich daarbij laten bijstaan door adviezen van deskundigen, zoals deze bijvoorbeeld zijn verenigd in een beroepsgroep als de afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica (NGI).

In het voorjaar van 1990 is daarom door de afdeling Beveiliging van het NGI een projectgroep "Risico-analyse" in het leven geroepen om over deze problematiek als beroepsgroep na te denken en daarover aan belangstellenden te rapporteren. Het resultaat van de inspanningen van de leden van de projectgroep treft u aan in dit hoofdstuk.

De projectgroep bestond uit de volgende leden:

J.F. Bautz, voorzitter, N.V. RCC v/h Rijks Computercentrum;

S.G.M. Deems, secretaris, Defensie Accountantsdienst;

R.E. Bierwolf, Philips Consumer Electronics;

P.C.M. Holierhoek, Moret Ernst & Young;

D.P. de Jong, Freelance informaticus;

G.A. van de Nadort, Crypsys Data Security;

M. van Rijswijk, BankGiroCentrale;

J.H. Urbanus, bestuurslid afdeling Beveiliging;

J. Urselman, KPMG;

A.M. van der Veen, Duyverman Computer Centrum.

Namens de projectgroep,

J.F. Bautz en S.G.M. Deems


Risico-analyse en risicomanagement: Inhoudsopgave (volledig)

Leeswijzer

1 Inleiding

1.1 Algemeen

1.2 Opdracht projectgroep Risico-analyse

1.3 Verantwoording

1.4 Relatie projectgroep Model beleidsplan beveiliging

1.5 Relatie werkgroep Toepassen Risico-analyse

1.6 Samenvatting van dit boek

1.7 Opbouw van dit boek

2 Risicomanagement

2.1 Inleiding

2.2 Stappenplan

2.3 Organisatorische randvoorwaarden

3 Risico-analyse

3.1 Inleiding

3.2 Attitudes

3.3 Waardebepaling

3.4 Benaderingswijzen

3.5 Ervaring bestaande hulpmiddelen

3.6 Filosofie opzet model risico-analyse

4 Model risico-analyse

5 Procesmodel Risico-analyse

6 Gegevensmodel Risico-analyse

7 Voorbeeld Risico-analyse

8 Conclusies

Bijlage 1: Verklaring gebruikte technieken

Bijlage 2: Literatuur


Risico-analyse en risicomanagement: Inhoud (beknopt)

Leeswijzer

1 Inleiding

2 Risicomanagement

3 Risico-analyse

4 Model risico-analyse

5 Procesmodel Risico-analyse

6 Gegevensmodel Risico-analyse

7 Voorbeeld Risico-analyse

8 Conclusies


Risico-analyse en risicomanagement: Catalogustekst

Het gebruikmaken van datacommunicatiefaciliteiten heeft voordelen, maar brengt ook risico's met zich mee. Managers worden zich steeds bewuster van deze risico's. Zij willen weten welke maatregelen genomen moeten worden om de risico's te minimaliseren en welke kosten er aan een oplossing verbonden zijn. Dit rapport van de NGI Afdeling Beveiliging bevat een concreet en meteen toepasbaar model waarmee een geautomatiseerd informatiesysteem voor risico-analyse ontwikkeld kan worden. Een gestructureerde risico-analyse draagt in belangrijke mate bij tot een verantwoord en geïntegreerd beveiligingsbeleid, waar alle medewerkers in een organisatie bij betrokken horen te zijn.

1992, 168 pagina's, f 64,50

ISBN 90 267 1780 6


Leerboek Informatiekundige Analyse

Leerboek Informatiekundige Analyse

Dietz, J.L.G.

ISBN 90-267-1788-1

NUGI 855

Prijs: f 52,00 / BEF. 1.248,-

Omvang: 192 pagina's

Geïllustreerd


Leerboek Informatiekundige Analyse: Inhoud (Volledig)

Voorwoord

1 Informatiekundige analyse

1.1 Inleiding

1.2 Casus Garage

1.3 Casus Liften

1.4 Het documentele model

1.5 Het informationele model

1.6 Het essentiële model

Vragen

2 Informatie

2.1 Inleiding

2.2 Informatie en communicatie

2.3 Informatie en taal

2.4 Transformatie

2.5 Het informatie-axioma

2.6 Propositie en illocutie

2.7 Materiële en institutionele feiten

Vragen

3 Systeem

3.1 Inleiding

3.2 Het systeembegrip

3.3 Decompositie

3.4 Sociotechnosystemen

Vragen

4 Gedrag en proces

4.1 Inleiding

4.2 Subject en object

4.3 Conversatie

4.4 Het comrnunicatie-axioma

4.5 Transactie

4.6 Het actie-axioma

4.7 Actor

Vragen

5 Het informatiemodel ( 1 )

5.1 Inleiding

5.2 Feiten en zinnen

5.3 Objecten en namen

5.4 Meetschalen

5.5 Object en entiteit

Vragen

6 Het informatiemodel (2)

6.1 Inleiding

6.2 De referentieregel

6.3 De uniciteitsregel

6.4 De implicatieregel

6.5 Entificatie

Opgaven

7 Het communicatiemodel

7.1 Inleiding

7.2 Actoren en banken

7.3 Conversaties

7.4 Decompositie

7.5 Actor en systeem

Opgaven

8. Het actiemodel

8.1 lnleiding

8.2 De specificatietaal

8.3 Actieregels

8.4 Communicatieregels

Opgaven

Verklarende woordenlijst

Oefeningen

Literatuurlijst

Register van trefwoorden


Leerboek Informatiekundige Analyse: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1 Informatiekundige analyse

2 Informatie

3 Systeem

4 Gedrag en proces

5 Het informatiemodel ( 1 )

6 Het informatiemodel (2)

7 Het communicatiemodel

8 Het actiemodel

Verklarende woordenlijst

Oefeningen

Literatuurlijst

Register van trefwoorden


Leerboek Informatiekundige Analyse: Voorwoord

Een boek schrijven is een ding, uitleggen waarom men het nodig vond dat te doen, is een tweede. De kwestie is natuurlijk, dat daarbij altijd een veelheid van factoren heeft meegespeeld. Laat ik toch proberen enige opheldering te verschaffen omtrent de motieven tot het schrijven van dit boek. Dat zal ik doen aan de hand van de volgende drie trefwoorden: exact, essentieel en integraal.

Het heeft er op zijn minst alle schijn van, dat er een verbod berust op exactheid in het 'voortraject' van de automatisering. Vrijwel alle gangbare analysemethoden, en met name de meest populaire, schrijven voor dat men in globale en abstracte termen een analyse aanvangt; details en precisie komen later wel. Die komen inderdaad later wel, maar vaak (te) veel later. Het gebrek aan exactheid, is het eerste bezwaar tegen de gangbare wijze van de beoefening van het vakgebied, en van het onderwijs erin.

Het tweede bezwaar is dat er maar weinig methoden en leerboeken zijn die er blijk van geven dat men diep heeft nagedacht over de essentie van het te analyseren object. Vragen als 'Wat is informatie eigenlijk?', en 'Welke rol speelt communicatie in het functioneren van een systeem?'  worden niet of nauwelijks beantwoord. Het herhalen van elkaars zinledige en zelfs onzinnige 'antwoorden' op die vragen, viert tegelijkertijd hoogtij.

Het derde bezwaar, ook weer zowel methoden als leerboeken betreffend, is dat er weinig aandacht wordt besteed aan de integratie van de verschillende aspecten die tijdens een analyse kunnen worden onderscheiden, zoals de traditionele trits: data, proces en gedrag.

Dit boek verschaft allereerst een theoretisch fundament, dat aan de genoemde bezwaren tegemoet komt. Daarover gaan de hoofdstukken 2, 3 en 4. In de hoofdstukken 5 tot en met 8 wordt een praktische uitwerking gepresenteerd, die de naam DEMO heeft gekregen. Deze naam staat voor 'Dynamic Essential Modelling' . Tevens is die praktische uitwerking een 'demo'  in de zin van demonstratie. DEMO is namelijk (nog) geen volwassen methode; het beoogt vooral de principes van de informatiekundige analyse duidelijk te maken. Men zou DEMO in dat opzicht kunnen vergelijken met de (oorspronkelijke bedoeling van de) programmeertaal Pascal binnen de informatica.

De belangrijkste doelgroep van lezers bestaat uit de nog 'onbedorven' studenten op WO- en op HBO-niveau. Maar dat is niet de enige doelgroep.

Ook de professionele analisten, die zich ontevreden voelen met de huidige stand van de theorie en de praktijk, blijken ontvankelijk te zijn voor de ideeën die in dit boek worden besproken.

In de afgelopen jaren hebben niet alleen vele studenten in de Bedrijfseconomie aan de Rijksuniversiteit Limburg met het gedachtengoed in dit boek kennis gemaakt en er hun 'oordeel' over gegeven, ook tientallen professionele analisten hebben dat gedaan. Al die naamloze helpers wil ik graag langs deze weg bedanken.

Een kleinere kring van commentatoren is mij behulpzaam geweest bij het opstellen van de uiteindelijke tekst. Naar hen gaat mijn speciale dank uit, in het bijzonder naar (in alfabetische volgorde) Peter Bollen, Cecile Crutzen, Antoon Kolen, Karel Lemmen, Frits van Merode, Sjir Nijssen, Ton van Reeken en Dirk Tempelaar.

Informatiekunde is in de kern een exact vak, of men dat nou leuk vindt of niet. Die kern is de analyse van organisaties en andere systemen, bezien door de 'informatiekundige bril'. Vanwege het ongebruikelijke karakter van dit boek, vergeleken bij de huidige 'state of the art'-literatuur, is ook een ongebruikelijke titel gekozen. Laat ik eindigen met het uitspreken van de hoop dat de naam 'informatiekundige analyse' een goede weerklank zal vinden, en de inhoud veel navolging.

Jan Dietz


Leerboek Informatiekundige Analyse: Catalogustekst

Dit leerboek verschaft studenten (bestuurlijke) informatica in de bedrijfs- en bestuurskunde een complete, consistente theorie. Informatiekundige analyse vormt de basis voor het nemen van verantwoorde automatiseringsbeslissingen. Het 'voortraject' van de automatisering, de analyse, staat centraal. Er wordt ingegaan op de essentie van informatie en de rol van communicatie bij het functioneren van systemen. Tevens worden die aspecten behandeld, die tijdens een analyse kunnen worden onderscheiden, zoals data, proces en gedrag. Daarnaast geeft het boek een presentatie van de methode DEMO (Dynamic Essential Modelling), een praktische uitwerking van de theorie van de informatiekundige analyse.

1992, 192 pagina's, f 52,00

ISBN 90 267 1788 1


Inleiding EDP-auditing

Inleiding EDP-auditing: kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen

Inleiding EDP-auditing

Kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen-antwoordenboek

Praat, J. van

ISBN 90 267 1794 6

NUGI 855

Prijs: f 27,25 / BEF. 654,-

Omvang: 80 pagina's

Geïllustreerd


Inleiding EDP-auditing: Inhoud (Volledig)

Inleiding EDP-auditing: kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen: Inhoud

Antwoorden deel 1

Antwoorden deel 2

Antwoorden deel 3


Inleiding EDP-auditing: Beschrijving

Inleiding EDP-auditing: kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen: Beschrijving

Organisaties worden in toenemende mate afhankelijk van computers. Daardoor groeit de behoefte aan een onafhankelijk, onpartijdig en deskundig oordeel over de kwaliteit van de automatisering. De EDP-auditor is de persoon die dit oordeel kan geven. Op welke wijze hij tot zijn oordeel komt en welke aspecten bij deze oordeelsvorming van belang zijn, vormen de onderwerpen van dit boek.

In deze tweede volledig geactualiseerde druk wordt aangegeven hoe een audit uitgevoerd moet worden. Vervolgens wordt per onderzoeksobject uitgebreid stilgestaan bij de te nemen beheersmaatregelen en de aspecten die bij de beoordeling van belang zijn.

Inleiding EDP-auditing bereikte vanaf het moment van verschijnen in 1992 een breed publiek: studenten (AMBI-cursisten, HEAO- en WO-studenten, alsmede postdoctorale en post-HBO-studenten) en professioneel geïnteresseerden in EDP-auditing (accountants, security officers, informatici, etc.).

Het boek is mede afgestemd op de specificaties van de AMBI-module HS.5. Het bijbehorende praktijkboek bevat theorievragen en uitgebreid casusmateriaal.

ANTWOORDENBOEK

1992, 80 pagina's, f 27,25

ISBN 90 267 1794 6


Kantoorautomatisering in de praktijk

Kantoorautomatisering in de praktijk werkboek

Alen, G.M. van e.a.

ISBN 90 267 1802 0

NUGI 855

Prijs: fl. 32,50 / BEF. 822,-

Geïllustreerd


Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Algemene vragen

1.1 Het kantoorproces binnen de organisatie

1.2 Veranderende eisen aan de kantoorautomatisering

1.3 Informatiesystemen

1.4 Kantoorinformatiesystemen

1.5 Computersystemen

1.6 Randapparatuur

1.7 Netwerken

1.8 Projectaanpak kantoorautomatisering

2 Casus DutchTek

2.1 Algemene beschrijving

2.2 Het opzetten van de afdeling TVV

2.3 Financiële, personele en technische beperkingen

2.4 Systeem- en gegevensbeheer

2.5 Het lokale netwerk

2.6 Uitgebreide LAN-functionaliteiten

2.7 Rollenspel

Aanhangsels

A1 Extra informatie bij casus DutchTek

A1.1 Profielen inzetbare medewerk(st)ers

A1.2 Computerconfiguraties

A1.3 Besturingssystemen

A1.4 Opleidingskosten

A1.5 Beeldschermen

A1.6 Printers

A1.7 Checklist tekstverwerking

A2 Verklaring van veelgebruikte begrippen


Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Algemene vragen

2 Casus DutchTek

Aanhangsels


Kantoorautomatisering in de praktijk: Voorwoord

Kantoorautomatisering in de praktijk: Ten geleide

Dit opgavenboek, behorende bij het theorieboek Kantoorautomatisering in de praktijk, bestaat uit twee hoofdstukken en twee aanhangsels. In het eerste hoofdstuk zijn algemene vragen opgenomen die bedoeld zijn om de kennis van en het inzicht in de stof te toetsen. Dat kunnen zowel open vragen als meerkeuzevragen zijn. De paragraafindeling van dit hoofdstuk komt overeen met de hoofdstukindeling zoals die aangehouden is in het theorieboek.

In hoofdstuk twee wordt de kennis van de kantoorautomatisering in een alles omspannende casus aan de orde gesteld. De casus DutchTekl moet als een geheel gezien worden. Dit betekent dat er geen specifieke gedeelten uitgelicht kunnen worden en dat datgene wat behandeld is, relevant blijft voor de volgende vragen.

In aanhangsel A1 is de extra informatie opgenomen die nodig is om de opdrachten bij de casus DutchTek te kunnen beantwoorden.

Aanhangsel A2 bevat een overzicht van de meest relevante begrippen die worden gebruikt in de kantoorautomatisering. De meeste van deze begrippen zijn ook terug te vinden in het theorieboek.

Bij dit opgavenboek is een apart antwoordenboek verkrijgbaar, waarin de antwoorden op de vragen zijn opgenomen.


Kantoorautomatisering in de praktijk

Kantoorautomatisering in de praktijk

Alen, G.M. van e.a.

ISBN 90 267 1803 9

NUGI 855

Prijs: f 82,50 / BEF. 1.980,-

Omvang: 296 pagina's

Geïllustreerd


Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud (volledig)

Ten geleide

0 Introductie

0.1 Kantoorinnovatie

0.2 Technologiecentrum

0.3 Innovatie

0.4 Invoering van kantoorautomatisering

1 Het kantoorproces binnen de organisatie

1.1 Missie en doelen

1.2 De organisatie als sociotechnisch systeem

1.2.1 Het Leavitt-model

1.2.2 Het 7-S-model van McKinsey

1.3 De contingentie-aanpak van organisaties

1.3.1 Mintzbergen de contingentie-aanpak

1.4 Besturingsaspecten -

1.5 Informatiebehoefteen sturing

1.6 De informatiefuncties binnen de organisatie

1.7 Ondersteuning

1.7.1 Ondersteullillg van de gebruiker

1.7.2 Help desk en Informatiecentrum

1.7.3 Eisen aan help desk- en IC-medewerkers

1.8 Beheer van de kantoorautomatisering

1.8.1 Objecten van beheer

1.8.2 Beheersaspecten

1.8.3 Inrichting van beheer

1.8.4 Taakgebieden en taakvelden

1.8.5 Management door derden

1.8.6 Documentatie en standaardisatie

1.9 Beveiliging

1.9.1 Objecten van beveiliging

1.9.2 Soorten beveiliging

1.9.3 Virussen

1.9.4 Beveiligingsplan

1.10 Reconstructie van de infrastructuur

1.11 Taakontwerp rond het kantoorproces

1.12 Het transformatieproces

1.13 Administratieve organisatie en interne controle

2 Veranderende eisen aan kantoorautomatisering

2.1 Innovatie in kantoorautomatisering

2.1.1 Mdelmatige innovatie

2.1.2 Logistieke innovatie

2 1.3 Voorbeelen van kantoorlogistiek

3 Informatiesystemen

3.1.1Centrale computersystemen

3.1.2 Decentrale systemen

3.1.3 Combinatie van centrale en decentrale systemen

3.1.4 Client/server-architectuur

3.1.5 Gedistribueerde systemen

3.1.6 Downsizing en rightsizing

3.2 Computerprogrammatuur

3.2.1 Programmeertalen

4 Kantoorinformatiesystemen

4.1 Bestandsorganisatie

4.1.1 Gegevensmodelien

4.1.2 Database-managementsystemen

4.2 Data Processing-systemen

4.3 Kantoorsystemen

4.3.1 Tekstverwerking

4.3.2 Grafische pakketten

4.3.3 Elektronisch berichten

4.3.4 Agendering

4.4 Decision Support-systemen

4.4.1 Spreadsheets

4.4.2 Management- en executive-informatiesystemen

4.5 Overlge systemen

4.5.1 Documentaire informatiesystemen

4.5.2 Geïntegreerde kantoorsystemen

4.6 Invloeden van kantoorautomatisering op kantoorarbeid

4.6.1 Vaardigheden personeel

4.6.2 Invloeden op de organisatie

4.6.3 Invloed op arbeid

4.6.4 Ergonomie

4.6.5 Telewerken

5 Computersystemen

5.1 Technische infrastructuur

5.2 Apparatuurarchitectuur

5.3 Computerconfiguraties

5.3.1 Supercomputer

5.3.2 Mainframe

5.3.3 Minicomputer

5.3.4 Workstation

5.3.5 Microcomputer

5.4 Werkplekapparatuur: functioneel

5.4.1 Het gespecialiseerde werkstation

5.4.2 Het multifunctionele werkstation

5.5 Werkplekapparatuur: technisch

5.5.1 Terminals

5.5.2 Unix-workstations

5.5.3 Personal computers

5.6 Componenten van IBM compatible Personal Computers

5.7 Microprocessor

5.8 Busarchitectuur

5.9 Werkgeheugen

5.9.1 Het gebruik van het werkgeheugen op de werkplek

5.10 Extern geheugen

5.10. I Magnetische media

5.10.2 Optische media

5.10.3 Diskloze personal computer

5.11 Grafische interfaces en beeldschermen

5.11.1 Typen grafische interfaces

5.11.2 Selectiecriteria van het beeldscherm

5.12 Multimedia

5.12.1 Multimedia-computersystemen

5.12.2 Multimedia-consumentenelektronica

5.12.3 Multimedia-adapters

5.12.4 Multimedia-randapparatuur

5.12.5 Multimedia-standaarden

5.12.6 CD-Interactive

6 Randapparatuur

6.1 Invoerapparatuur

6.1.1 Manuele invoerapparatuur

6.1.2 Digitale invoerapparatuur

6.1.3 Aanwijsapparatuur

6.1.4 Direct contact invoerapparatuur

6.1.5 Pencomputer

6.2 Uitvoerapparatuur

6.3 Afdrukapparatuur

6.3. I Impact-printers

6.3.2 Non-impact-printers

6.3.3 Overige selectiecriteria van afdrukapparatuur

6.4 Plotter

7 Netwerken

7.1 Het OSI-model

7.1. I OSI in de praktijk

7.1.2 Systems Network Architecture

7.2 Prive-netwerken

7.2.1 Netwerktopologieen

7.3 Local Area Network

7.3.1Transmissiemedia

7.3.2 Bekabelingssystemen

7.3.3 Transmissietechnieken

7.3.4 Toegangsmethoden

7.3.5 Servers en werkstations

7.3.6 Netwerkbesturingssystemen

7.3.7 Repeater

7.3.8 Bridge

7.3.9 Router

7.3.10 Gateway

7.3.11 PABX

7.3.12 Lokale netwerken en het OSI-model

7.4 Smart buildings

7.5 Wide Area Network

7.5.1 ISDN

7.6 Openbare netwerken

7.6.1 Het telefoonnet

7.6.2 Het telexnet

7.6.3 Het datanet

7.6.4 Videotex-systemen

7.6.5 Vaste verbindingen en huurlijnen

7.6.6 Facsimile

8 Projectaanpak kantoorautomatisering

8.1 Invoeringsaspecten

8.1.1 Wildgroei

8.1.2 Risico-analyse

8.1.3 Succes-assessment

8.2 KA-implementatiemethoden

8.2.1 Incrementele implementatie

8.2.2 Implementatie als revolutie

8.3 Projectmanagement

8.3.1 De projectorganisatie

8.3.2 De fasering van een project

8.3.3 Middelen

8.4 Impiementatieplan kantoorautomatisering

8.4.1 Doelbepaling

8.4.2 Opzet en organisatie

8.4.3 Middelenallocatie

8.4.4 Training en begeleiding

8.4.5 Communicatie

8.4.6 Planningsmethodiek

8.4.7 Eisen implementatieplan kantoorautomatisering

8.4.8 Ideale opbouw implementatieplan kantoorautomatisering

8.5 Andere kijk op kantoorautomatiseringsprojecten

Aanhangsels

A1 Literatuur

A2 Register van trefwoorden


Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud (beknopt)

0 Introductie

1 Het kantoorproces binnen de organisatie

2 Veranderende eisen aan kantoorautomatisering

3 Informatiesystemen

4 Kantoorinformatiesystemen

5 Computersystemen

6 Randapparatuur

7 Netwerken

8 Projectaanpak kantoorautomatisering


Kantoorautomatisering in de praktijk: Ten geleide

Kantoorautomatisering kan worden omschreven als 'het gezicht van de administratieve automatisering'. Alle ontwikkelingen op het gebied van automatisering, zowel aan de aanbodzijde als de vraagzijde vinden we in alle hevigheid terug bij kantoorautomatisering. Centraal in het denken van de schrijvers van dit boek staat het volgende schema.

Informatievoorziening

__	__

Informatiesystemen

Mens-machine

Interactie

Organisatie	 Innovatie

                Technische Bestu-

                    ring

                 Technologische

                 Infrastructuur

Hierin zien we de verankering van automatisering tussen de (huidige) organi-

satie en innovatie. Deze beide invloedssferen vertalen hun doelen naar infor-

matievoorziening.

De organisatie met haar doelstellingen zorgt voor een vraag aan de informatie-

voorziening, ook wel den7and pull genoemd. De innovatie, die met name ge-	~/enU/lU/ pll//

richt op technologische ontwikkeling, stuwt de organisatie richting nieuwe

infrastructuur. Deze beweging noemt men technology push	techllology push

Op elk niveau van automatisering, informatiesystemen, mens-machine interac-

tie, technische besturing of technische infrastructuur spelen deze twee krach-

tenvelden.

Wij zien ook dat het fenomeen 'PC-pril~e' een belangrijke rol speelt bij de eisen	'P

en wensen van gebruikers. Hoe vaak komt het niet voor dat de middelen die de

gebruiker thuis tot zijn beschikking heeft de capaciteiten van de situatie op het

werk veruit overtreffen. Deze ontwikkeling vanuit de prive-sfeer moet niet

onderschat worden zij gaat bij verder prijsdaling en toegankelijkheid van PC's

een toenemende rol spelen.

Ook zien wij door de jaren heen een belangrijke verschuiving van aandacht optreden van de centrale, mainframe georienteerde automatisering naar de automatisering van de werkplek.

Met name deze verschuiving in de automatiseringsfaciliteiten maakt een nieuwe wijze van opleiding rond kantoorautomatisering noodzakelijk.

In opdracht van het EXIN zijn door Bob ten Donkelaar en ondergetekende nieuwe specificaties ontwikkeld voor de AMBI-module HS4. Na veel discussie over inhoudelijke structuur en opzet zijn deze nieuwe specificaties een betere weerspiegeling van de belangrijke rol die de kantoorautomatisering binnen organisaties speelt.

Met name de sociale en organisatorische consequenties van automatisering op de werkplek zijn enorm. Te denken valt bijvoorbeeld aan de ergonomische aspecten van het gebruik van deze middelen. Dat de overheid hier een belangrijke toeziende rol speelt, wordt duidelijk in de ARBO-wetgeving.

De verschuiving van techniek naar organisatie zal natuurlijk ook vertaald moeten worden in de leerboeken die gebruikt worden bij de module HS4.

Dit boek richt zich nadrukkelijk op een bredere doelgroep dan alleen de AMBI-studenten. Het hoger beroepsonderwijs en overige vormen van onderwijs waar kantoorautomatisering behoort tot het curriculum, zullen deze boeken als welkome aanvulling van hun studiebronnen ervaren.

In onze aanpak is gekozen voor twee boeken, een tlleorieboek en een )-erkboek.

Het theorieboek zal op veelal modelmatige manier het theoretisch kader stellen voor de kantoorautomatisering binnen organisaties.

Het werkboek is ontstaan vanuit het idee van praktische toepasbaarheid. In het werkboek wordt de kantoorautomatisering geplaatst binnen de dagelijkse praktijk van organisaties. In dit boek vindt ook de vertaling plaats naar produkten en leveranciers.

De auteurs willen graag de volgende mensen danken voor hun kritische beschouwingen en welwillende bijdragen: Bob ten Donkelaar, Louis Visseren, Ed Oldegarm, Willem Wayenberg en Andre Huizing.

Dank gaat uit naar het Management Opleidings Centrum voor haar gastvrijheid en de geleverde onderste-ming.

Niet in de laatste plaats spreken we dank uit aan Marianne de Jong, Eduard Loedeman en Annelies Rintjema voor hun geduldige begeleiding.

Het boek is vaak in de hij-vorm geschreven. We zijn zeker niet van plan de automatisering nog meer dan nu het geval is, een symbool van mannelijkheid te maken. Er liggen slechts banale praktische argumenten aan ten grondslag en

wij vragen de grootste helft van de bevolking, de vrouwelijke helft, clementie t~ n~n

We willen dit boek opdragen aan wijlen de heer P.M. Otten. Voor George Struijker Boudier, Roy Whyte en ondergetekende was hij een manager die ruimte gaf voor creativiteit rond kantoorautomatisering binnen de traditionele automatiseringswereld. We zijn hem daar dankbaar voor. namens de auteurs, T~n TTen~lrik oekelc


Kantoorautomatisering in de praktijk: Catalogustekst

Dit boek geeft een breed overzicht van kantoorautomatisering, bezien vanuit de organisatorische invalshoek. Immers, kantoorautomatisering is een innovatief proces met doorlopend organisatiewijzigingen en taakaanpassingen van kantoorpersoneel. Natuurlijk is er ook aandacht voor informatiesystemen, computersystemen, randapparatuur en netwerken. Een hoofdstuk over invoering, beheer en beveiliging completeert het geheel. De beschreven stof sluit aan op de examenspecificaties van de AMBI-module HS.4.

In het praktijkboek zijn zowel inhoudelijke vragen als praktijkgerichte casussen met opdrachten opgenomen.

LEERBOEK

1993, 296 pagina's, f 82,50

ISBN 90 267 1803 9


Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken ...

Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen

Organisatie en systeemontwikkeling

Methoden en technieken voor gestructureerd ontwikkelen van bestuurlijke informatiesystemen-opgavenboek

Lewis, R.

ISBN 90 267 1804 7

NUGI 851

Prijs: f 31,25 / BEF. 750,-

Omvang: 88 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken ... Inhoud (volledig)

Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Het strategisch belang van informatievoorziening

1.1 Meerkeuzevragen

2 Werkwijzen bij systeemontwikkeling

2.1 Meerkeuzevragen

2.2 Opdrachten

3 De produkten van systeemontwikkeling

3.1 Meerkeuzevragen

3 2 Opdrachten

4 De technieken van systeemontwikkeling

4.1 Meerkeuzevragen

4 2 Opdrachten

5 Projecten: beheersing en besturing

5.1 Meerkeuzevragen

5.2.Opdrachten

6.Projecten: beheersing en besturing

6 Casus Eurautra

7 Casus Telefoongidsen

8 Casus order entry auto-onderdelen


Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken ... Inhoud (beknopt)

Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

2 Werkwijzen bij systeemontwikkeling

3 De produkten van systeemontwikkeling

4 De technieken van systeemontwikkeling

5 Projecten: beheersing en besturing

6.Projecten: beheersing en besturing

6 Casus Eurautra

7 Casus Telefoongidsen

8 Casus order entry auto-onderdelen


Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken ... Ten geleide

Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen: Ten geleide

De in dit opgavenboek opgenomen meerkeuzevragen, opdrachten en casussen dienen primair ter toetsing van de in het theorieboek Organisatie en Systeemontwikkeling behandelde onderwerpen. De meerkeuzevragen toetsen vooral de theorie, terwijl de opdrachten vooral gericht zijn op de toepassing van de methode en de technieken. De opdrachten die horen bij de doorlopende casussen geven een beeld van het hele traject van systeemontwikkeling.

Het theorieboek behandelt de theorie en praktijk van het Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen (GOBI). In dit boek is er naar gestreefd aansluiting te zoeken bij de vigerende praktijk van systeemontwerp en -analyse, aangevuld met begrippen uit de Administratieve Organisatie en het systeemdenken. Hierdoor is het boek bijzonder geschikt voor het tweede studiejaar HEAO, richting BI en het HIO.

Dit opgavenboek is voor de student een uitstekend hulpmiddel om zich voor te bereiden op het examen van de AMBI-module Systeemontwikkeling (HS.2). Het boek kan ook worden gebruikt om het geleerde in de praktijk te brengen.

De antwoorden en uitwerkingen van de vragen zijn samengebracht in een apart antwoordenboek.

Voor de opdrachten danken wij in het bijzonder onze NOVI-collega's L. Braafhart, M. Delamarre en G. Nogarede voor hun bijdragen.

De auteurs staan open voor suggesties ter uitbreiding en verbetering van de oefenstof, zowel met betrekking tot opgaven als antwoorden.

Zwaag, Naarden, december 1993

Rene Lewis, Andre Wanders


Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken ... Catalogustekst

Organisatie en systeemontwikkeling: Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen: Catalogustekst

Dit leerboek stelt het onderwerp 'systeemontwerp en -analyse' centraal. Informatiesystemen en de wijze waarop zij ontworpen zijn, worden voor organisaties van steeds groter belang. Studenten/cursisten leren methoden en technieken kennen voor het praktisch analyseren en ontwikkelen van informatiesystemen. Daarbij gebruikt dit boek een didactische, modelmatige methode, genaamd GOBI (Gestructureerd Ontwerpen van Bestuurlijke Informatiesystemen). GOBI staat ook bij de behandeling van relevante produkten en diensten van systeemontwikkeling centraal. Het onderdeel over projecten, beheersing en besturing completeert de leerstof.

In het praktijkboek staan veel vragen en voorbeelden waarmee de leerstof getest kan worden.

OPGAVENBOEK/ Lewis, A.G.M. Wanders

1994, 88 pagina's, f 31,25

ISBN 90 267 1804 7


Organisatie en systeemontwikkeling werkboek

Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek)

Organisatie en systeemontwikkeling

Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen (Werkboek)

Lewis, R.

ISBN 90 267 1805 5

NUGI 851

Prijs: f 78,75 / BEF. 1.890,-

Omvang: 240 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek): Inhoud (volledig)

1 Het strategisch belang van informatievoorziening

1.1 Het uitgangspunt

1.1.1 Continuïteit

1.1.2 Kwaliteit

1.2 Bedrijfsstrategie en informatiestrategie

1.2.1 Informatievoorziening

1.2.2 Income en Outcome

1.3 De produktiefactoren

1.4 De waardenkringloop

1.4.1 Het primaire bedrijfsproces

1.4.2 Secundaire bedrijfsprocessen

1.4.3 Bedrijfstypen

1.5 Bestuurlijke informatievoorziening

1.6 Verschillende soorten informatiesystemen

1.6.1 Onderscheid naar organisatie

1.6.2 Onderscheid naar architectuur

1.6.3 Onderscheid naar toepassing

1.7 Kwaliteit

1.7.1 Kwaliteitsdimensies

1.7.2 Kwaliteitsaspecten

1.7.3 Kwaliteitsattributen

1.7.4 Maatregelen ter bevordering van kwaliteit

1.8 Prestatie-eisen

1.9 Informatiesystemen en de wet

1.9.1 De Wet PersoonsRegistratie

1.9.2 De Wet ComputerCriminaliteit

Samenvatting

2 Werkwijzen bij systeemontwikkeling

2.1 Maakbaar, Haalbaar, Bruikbaar

2.2 De levenscyclus van informatiesystemen

2.2.1 De ontwikkelingsfase

2.2.2 De invoeringsfase

2.2.3 De gebruiksfase

2.3 Beleidsaspecten van systeemontwikkeling

2.3.1 Informatiebeleid en -planning

2.3.2 Het informatiebeleid(splan)

2.3.3 Het informatieplan

2.3.4 Het automatiseringsplan

2.3.5 De noodzaak van al deze plannen?

2.3.6 Kwaliteitsaspecten

2.4 Methodische aspecten van systeemontwikkeling

2.4.1 Het gebruik van modellen

2.4.2 Concepten voor methoden

2.4.3 Andere begrippen

2.5 Processen bij systeemontwikkeling

2.5.1 Het creatieve proces

2.5.2 Het economisch proces

2.5.3 Het veranderingsproces

2.6 De opzet van GOBI

2.7 Kwaliteitsaspecten

3 De produkten van systeemontwikkeling

3.1 Het algemene kader

3.2 Kwaliteitszorg

3.3 Het ontwikkelingsmodel (conceptueel niveau)

3.3.1 Het omgevingsmodel

3.3.2 Het functioneel model

3.3.3 Het mens-machine-model

3.4 Het ontwikkelingsmodel (fysiek niveau)

3.4.1 Het hardware- of configuratiemodel

3.4.2 Het taakmodel

3.4.3 Het systeemskelet

3.5 Het ontwikkelingsmodel (implementatieniveau)

3.5.1 Het programmastructuur model

3 5 2 Het testmodel

3.5.3 Het testsysteem

3.5.4 Testprocedures

3.5.5 Testmethoden

3.5.6 Te testen objecten

3.5.7 De testset

3.6 Het invoeringsmodel

3.6.1 Het conversiemodel

3.6.2 Het invoeringsmodel

3.6.3 Kwaliteitszorg

3.7 Het beheersmodel

3.7.1 Het beheersmodel

3.7.2 Het beveiligingsmodel

3.7.3 Kwaliteitsaspecten

Samenvatting

4 De technieken voor systeemontwikkeling

4.1 Samenhang en koppeling

4.1.1 Samenhang

4.1.2 Koppeling

4.1.3 De kwaliteitsaspecten

4.2 Notatiewijzen in het omgevingsmodel

4.2.1 Het statement of purpose

4.2.2 De event list (gebeurtenissenlijst)

4.2.3 Het contextdiagram

4.3 De Data Dictionary (DD)

4.4 Het Entity Relationship Diagram (ERD)

4.4.1 Denkwijze

4.4.2 Elementen

4.4.3 Werkwijze

4.4. Verfijnen van een ERD

4.4.5 Wat kan een ERD niet?

4.4.6 ERV en contextdiagram

4.5 Het Data Flow Diagram (DFD)

4.5.1 Denkwijze

4.5.2 Elementen

4.5.3 Werkwijze

4.5.4 Wat kan een DFD niet'?

4.5.5 De processpecificatie

4.6 De relatie tussen DFD, ERD en DD

4.7 Het State Transition Diagram (STD) 4.5.2

4.7.1 Denkwijze

4.7.2 Elementen

4.7.3 Werkwijze

4.7.4 Wat kan een STD niet?

4.8 STD en DFD

4.9 Het processormodel (hardwale-model)

4.9.1 Denkwijze

4.9.2 Elementen

4.9.3 Werkwijze

4.10 Het taakmodel (task model)

4.10.1 Denkwijze

4.10.2 Elementen

4.10.3 Werkwijze

4.11 De structure chart

4.11.1 Denkwijze

4.11.2 Elementen

4.11.3 Werkwijze

4.11.4 Minispecificaties

4.1 1.5 Programmeren en testen

4.11.6 Packaging

Samenvatting

5 Projecten: beheersing en besturing

5.1 Projectorganisatie

5.2 Planningtechnieken

5.2.1 Werkwijze

5.2.2 Strokenplanning

5.2.3 Netwerkplanning

5.3 Begrotingstechnieken

5.3.1 Principes van FPA

5.3.2 Discussie

5.4 CASE-tools

5.4.1 Het gebruik van CASE-tools

5.4.2 Prototyping

5.4.3 Re- en reverse engineering

5.5 Documentatie

5.5.1 Systeemdocumentatie

5.5.2 Projectdocumentatie

5.5.3 Tenslotte

5.6 Kwaliteitsaspecten

Samenvatting

Aanhangsels

Al De relatie tussen GOBI, SDM en Yourdon

A2 Enkele opmerkingen over hardware

A3 Dialoogontwerp

A4 Enkele belangrijke instanties

A5 Verdere literatuur

A6 Register van trefwoorden


Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek): Inhoud (beknopt)

1 Het strategisch belang van informatievoorziening

2 Werkwijzen bij systeemontwikkeling

3 De produkten van systeemontwikkeling

4 De technieken voor systeemontwikkeling

5 Projecten: beheersing en besturing

Aanhangsels


Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek): Voorwoord

De in dit boek behandelde GOBI-methode (Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen) is bedoeld voor allen die zich willen verdiepen in het onderwerp systeemontwikkeling. Het acroniem GOBI heeft daarbij een onbedoelde, maar niet irrelevante tweede betekenis. Immers, het boek tracht een weg aan te geven om heelhuids door de schier onafzienbare woestenij; vol valkuilen en andere gevaren van het systeemontwikkelen te komen. Voorwaar, ook de Gobi-woestijn is zonder een degelijke gids een nauwelijks te nemen hindernis.

Om het niet gecompliceerder te maken, beperkt het boek zich vooral tot het type informatiesystemen dat wordt aangeduid als bestuurlijke of administratieve informatiesystemen. Systemen voor kantoorautomatisering, technische informatiesystemen en geavanceerde toepassingen als expertsystemen komen slechts zijdelings aan de orde.

Het boek bevat een algemene inleiding op het belang en de problematiek van systeemontwikkeling, een theoretische behandeling van de werkwijzen en de produkten van systeemontwikkeling en een uitwerking van relevante technieken voor de praktische uitvoering ervan, gebaseerd op de technieken van Yourdon. Doorkoppelen naar andere bestaande methoden is mogelijk door voor het vierde hoofdstuk een andere set technieken te kiezen.

Er is gestreefd naar aansluiting bij de vigerende praktijk van systeemontwerp en -analyse, aangevuld met begrippen uit de Administratieve Organisatie en het systeemdenken. Hierdoor is het boek bijzonder geschikt voor het tweede studiejaar HEAO, richting BI en het HIO.

Bij het theorieboek behoort een praktijkboek waarin parallel aan de behandelde theorie oefenstof is opgenomen, deels in multiple choice-vorm, deels als open vragen. Daarnaast zijn enkele doorlopende cases opgenomen, waarmee het hele traject kan worden geoefend.

Het boek dekt in grote lijnen de examenspecificaties van AMBI HS.2 af en kan ter vervanging van de boeken van Yourdon en Page Jones worden gebruikt. Gelet op de doelstelling, wordt echter ook een aantal onderwerpen behandeld die buiten de huidige specificaties vallen en die met name aansluiten op de stof van de modulen HS.1, HS.3 en HS.7.

De auteur is een groot aantal mensen dankbaar voor hun bijdragen aan de totstandkoming van het boek, in de eerste plaats zijn huisgenoten, die de vele honderden uren geleefd hebben met een man of vader 'op zolder'. Verder Gerard Nogarede, Andre Wanders, Harry van Put, Wim Gloudemans, Marcel Delemare en Rein Boerma, die de inhoudelijke en de didactische kant van het boek hebben getoetst, de uitgeefster Marianne de Jong en haar staf voor de kritische steun bij stijl en vormgeving. Uiteraard zijn alle fouten en onvolkomenheden voor rekening van de auteur.

Tenslotte dank aan CGI Systems in Utrecht, de houder van de rechten van de Yourdon-methode, die bereid was inzage te geven in de nieuwste ontwikkelingen in de methode.

Zwaag, augustus 1993

Rene Lewis


Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek) Catalogustekst

Organisatie en systeemontwikkeling (werkboek): Catalogustekst

Dit leerboek stelt het onderwerp 'systeemontwerp en -analyse' centraal. Informatiesystemen en de wijze waarop zij ontworpen zijn, worden voor organisaties van steeds groter belang.  Studenten/cursisten leren methoden en technieken kennen voor het praktisch analyseren en ontwikkelen van informatiesystemen. Daarbij gebruikt dit boek een didactische, modelmatige methode, genaamd GOBI (Gestructureerd Ontwerpen van Bestuurlijke Informatiesystemen). GOBI staat ook bij de behandeling van relevante produkten en diensten van systeemontwikkeling centraal. Het onderdeel over projecten, beheersing en besturing completeert de leerstof.

In het praktijkboek staan veel vragen en voorbeelden waarmee de leerstof getest kan worden.

LEERBOEK

1993, 240 pagina's, f 78,75

ISBN 90 267 1805 5


Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek)

Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek)

Pascoe-Samson, E.

ISBN 90 267 1806 3

NUGI 855

Prijs: f 47,25 / BEF. 1.134,-

Omvang: 108 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek): Inhoud

Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek): Inhoud (volledig)

1 Inleiding

Deel 1 Organisatie en besturing

2 Organisatie

3 Besturing

4 Organisatietypologie

5 Stellingen over organisatie en besturing

Deel 2 Organisatie en informatie

6 Besturingen informatie

7 Onzekerheidstheorie van Galbraith

8 Organisatietypologie en informatie

9 Organisatiefuncties: de primaire functies

10 Organisatiefuncties: de ondersteunende functies

11 Interne controle

12 Stellingen over organisatie en informatie

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

13 Informatiebeleid

14 Veranderingsallalyse

15 Afbakening van informatiesystemen

16 Informatiesysteemontwikkeling

17 Stellingen over organisatie en informatiebeleid

Deel 4 Cases

18 De fusie

19 Het Wapen van Utrecht

20 Het plakpapier dat niet blijft plakken

21 De onzekerheid van Alprint

22 Wie is de klant?

23 De informatiefunctie bij AZZ

24 Een radicale oplossing

25 IT-investeringen bij Groenadvies

26 Het indelen opdelen

Aanhangsels

A I Begrippenlijst

A2 Literatuurlijst


Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek): Inhoud (beknopt)

Deel 1 Organisatie en besturing

Deel 2 Organisatie en informatie

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

Deel 4 Cases

Aanhangsels


Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek): Inleiding

Dit opgavenboek dat bij het leerboek Organisatie, besturing en informatie behoort, bevat vragen, stellingen en case-opgaven waarmee kennis van en inzicht in de theorie van het leerboek kan worden getoetst.

Het boek bestaat uit vier delen en een aanhangsel. De hoofdstukken van de eerste drie delen komen overeen met de gelijknamige hoofdstukken uit het leerboek. Deze hoofdstukken bevatten voornamelijk kennisvragen. Daarnaast wordt ieder van deze drie delen afgesloten met een aantal stellingen over het desbetreffende deel. Het is de bedoeling dat over de stellingen wordt gediscussieerd. Daarom zijn zij bewust provocerend opgesteld.

Deel 4 bevat negen cases die gericht zijn op inzicht in de theorie en in de onderlinge verbanden tussen verschillende aspecten van de theorie.

Het boek wordt afgesloten met een aanhangsel dat een samenvatting van de belangrijkste definities en begrippen uit het leerboek bevat.

Bij dit opgavenboek is een apart antwoordenboek verkrijgbaar, waarin antwoorden op de vragen en opgaven zijn opgenomen.

Bij deze wil ik iedereen bedanken die geholpen heeft bij de totstandkoming van dit boek. Verder houd ik me aanbevolen voor commentaar en suggesties voor aanvullingen en verbeteringen van u, de gebruiker van dit boek

Loosdrecht, augustus 1994

E.L. Pascoe-Samson


Organisatie, besturing en informatie (opgavenboek): Catalogustekst

Het Opgavenboek is gebaseerd op het leerboek Organisatie, besturing en informatie (ISBN 90 267 1912 4). Dit praktijkboek bevat vragen, stellingen en case-opgaven, waarmee studenten de kennis van en inzicht in de theorie van het leerboek kunnen toetsen.

Het boek bestaat uit vier delen en een aanhangsel. De eerste drie delen bevatten vraagstukken en zijn analoog aan de hoofdstukindeling van het leerboek. Een aantal stellingen besluit elk van deze drie delen. Deel vier bevat case-opgaven.

Als bijvoegsel bevat dit boek een samenvatting van de belangrijkste definities en begrippen uit het leerboek.

De in dit boek behandelde stof is met name toegesneden op studenten HEAO en HTS met bedrijfskunde of bestuurlijke informatiekunde in hun pakket. Daarnaast voldoet de uitgave aan de gestelde examenspecificaties voor de AMBI-module HS.1.

Het Antwoordenboek Organisatie, besturing en informatie maakt de module compleet met de uitgewerkte antwoorden op de in het opgavenboek gestelde vragen en werkopdrachten.

OPGAVENBOEK

1994, 108 pagina's, f 47,25

ISBN 90 267 1806 3


Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding

Het specificeren van software-kwaliteit

Een praktische handleiding

Stichting SERC

ISBN 90 267 1808 X

NUGI 855

Prijs: f 67,75 / BEF. 1.548,-

Omvang: 136 pagina's

Geïllustreerd


Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding: Inhoudsopgave (volledig)

Voorwoord

Dankwoord

1 Inleiding

1.1 Een handboek

1.2 De functie van het handboek

1.3 De doelgroep

1.4 De opbouw van het handboek

2 Kwaliteitsspecificaties

2.1 Inleiding

2.2 Verschillende definities van kwaliteit

2.3 Verschillende visies op kwaliteit

2.4 Het belang van specifieke kwaliteitsafspraken

3 Indicatoren

3.1 Inleiding

3.2 Het meten van eigenschappen

3.3 Indicatoren als maat voor eigenschappen

3.4 Meetvoorschriften

3.5 Meetschalen

3.6 De gewenste waarde als kwaliteitseis

3.7 Overzicht

4 De invloed van maatregelen op eigenschappen

4.1 Inleiding

4.2 De invloed op het ontstaan van eigenschappen

4.3 De invloed op de samenhang tussen eigenschappen

4.4 Geclusterde opsomming van mogelijke maatregelen

4.5 Geclusterde opsomming van eigenschappen

4.6 Het verband tussen maatregelen en eigenschappen

5 Het omgaan met kwaliteitsspecificaties

5.1 Inleiding

5.2 Proces 1.1: wezenlijke eigenschappen bepalen

5.3 Proces 1.2: eigenschappen specificeren

5.4 Proces 2.1: maatregelen definiëren

5.5 Proces 2.2: invloed van maatregelen op eigenschappen vaststellen 47

5.6 Proces 3.1: inspanning voor het treffen van de maatregelen bepalen

5.7 Proces 3.2: inspanning om eigenschap te realiseren afleiden 49

5.8 Proces 4.1: eigenschappen toetsen

5.9 Proces 4.2: maatregelen controleren

5.10 Proces 5: software-produkt accepteren

5.11 Detailoverzicht

6 Beschrijving van de kwaliteitseigenschappen

6.1 Inleiding

6.2 De presentatiewijze van de kwaliteitseigenschappen

6.3 Overzicht van de kwaliteitseigenschappen

Bijlage Relatie met de ISO/IEC standaard 9126

Literatuurlijst

Index

Lezersopmerkingen


Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Dankwoord

1 Inleiding

2 Kwaliteitsspecificaties

3 Indicatoren

4 De invloed van maatregelen op eigenschappen

5 Het omgaan met kwaliteitsspecificaties

6 Beschrijving van de kwaliteitseigenschappen

Bijlage Relatie met de ISO/IEC standaard 9126

Literatuurlijst

Index

Lezersopmerkingen


Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding: Voorwoord

Het is opvallend dat iedereen de laatste tijd over kwaliteit praat. Er bestaan blijkbaar zodanige impulsen of bedreigingen in de software- en informatiesystemenwereld dat men wel genoodzaakt is om kwaliteit voorop te stellen. Tot dat tijdstip kostte kwaliteit alleen maar geld en was dus een kostenpost. En kosten dient men, overeenkomstig de theorie, alleen maar te minimaliseren. Het enige valide excuus dat er was voor het ontbreken van aandacht voor kwaliteit, is het nog relatief jonge vakgebied. Maar die tijden zijn veranderd. De periode ligt achter ons dat bij systeemontwikkeling primair de functionaliteit aan de orde komt.

Wat is dan kwaliteit? Daar begint het eerste probleem. Kwaliteit van wat, kwaliteit door de bril van wie? Velen denken dat kwaliteit te vatten is in een definitie, een omschrijving. Vervolgens onderscheidt men meerdere kwaliteitseigenschappen en die worden dan netjes in een hiërarchie geordend. Al doende ontstaat de kwaliteitsboom van auteur X, Y of Z, met hele discussies wie nu wel het gelijk van de wereld heeft.

Wie enigszins thuis is in kwaliteitsland, weet dat kwaliteit een multidimensionaal begrip is en te bezien vanuit verschillende perspectieven. De problemen in de wereld van de gebruikers zijn nu eenmaal verschillend van die in de wereld van de ontwikkelaars. Derhalve is het realiseren van kwaliteit een kwestie van bruggen bouwen tussen verschillende werelden.

Kwaliteit is niet alleen een kwestie van verschillende werelden. Het zal moeten worden gespecificeerd in een veelheid van eigenschappen. Deze eigenschappen zijn niet hiërarchisch te ordenen, maar lijken veeleer op een netwerk, met alle complicaties van dien. Ook de indicatoren verschillen sterk, dus de wijze van kwantificeren en kwalificeren. Hele horden auteurs propageren alleen objectieve maten, zonder zich af te vragen wat dat dan wel is: objectief. Het lijdt geen twijfel dat kwaliteit alleen genuanceerd genoeg benaderd kan worden door een heel palet aan complementaire maatstaven. Zowel kwantitatieve als kwalitatieve maten komen hierin voor, zowel subjectieve als intersubjectieve. Bovendien is kwaliteit geen absoluut iets, maar draait het steeds om kwaliteit enerzijds in relatie tot kosten, inspanningen etc. om een bepaald niveau van kwaliteit te realiseren anderzijds. Ook dit is een balanceringsvraagstuk: partijen moeten afwegen welke kwaliteit - lettende op geld, inspanning, etc. - nuttig en noodzakelijk is.

Hiermee aangegeven hebbende wat kwaliteit in hoofdlijnen omvat, ligt er nog het probleem: kwaliteit van wat? Zo langzamerhand worden drie verscheidene, maar wel samenhangende kwaliteitszaken onderkend, te weten: kwaliteit van het produkt, kwaliteit van het proces om tot het produkt te komen en kwaliteit van de in te zetten middelen (bij informatiesystemen en software domineert de kwaliteit van de analisten, ontwerpers, programmeurs, etc.). Overigens wat precies een produkt, proces of middel is, is niet direct eenvoudig te beantwoorden. Bij het produkt gelden keuzen of het alleen een verzameling software-code is, of dat het ook documentatie inclusief instrumentatie omvat. En wat inzake de context van het systeem? Het voorgaande moge duidelijk maken hoe belangrijk maar ook nieuw kwaliteit als onderwerp binnen de wereld van informatiesystemen is.

Dit handboek beoogt om op een belangrijk onderdeel van de kwaliteit van informatiesystemen als produkt, namelijk de software, een referentiekader te verschaffen voor de kwaliteit van die software. Software vormt immers de concrete onderbouwing voor onze informatiesystemen. En aangezien het dikwijls vrij veel tijd kost om software te ontwikkelen, is er behoefte om kwaliteitseigenschappen te ontwikkelen die meting van dat produkt mogelijk maken. Het is voor opdrachtgevers en gebruikers noodzakelijk om het eindprodukt te toetsen aan de aanvankelijk voor de software gespecificeerde eisen of te toetsen aan eisen die redelijkerwijs stilzwijgend verwacht mogen worden.

Juist omdat er ten aanzien van software-kwaliteit zoveel belanghebbenden zijn, is het geen eenvoudige opgave die het SERC zich heeft gesteld met het Quint-project waaruit dit handboek is ontstaan. Zoveel hoofden, zoveel zinnen luidt een Nederlands gezegde. Voor de situatie van de kwaliteit van software zou dit gezegde kunnen luiden, zoveel belanghebbenden, zoveel kwaliteitsinvalshoeken.

Het is daarom verheugend dat dit handboek, dat door zo'n breed projectteam van software-ontwikkelaars en gebruikers is samengesteld, een belangrijke aanzet geeft voor een algemeen te aanvaarden referentiekader van wat onder software-kwaliteit verstaan moet worden. Of beter gezegd: kan worden. Immers het handboek geeft geen richtlijnen over wat in een gegeven situatie primaire of secundaire kwaliteitseisen voor software zijn. Dit moet op basis van een situationele analyse door belanghebbenden zelf  worden ingevuld. Een voorbeeld om te illustreren dat prioriteitsstelling van kwaliteitseigenschappen belangrijk is, vinden we bij de kwaliteit van auto's: het zal voor gebruikers van auto's snel duidelijk zijn dat het zitcomfort geen rol speelt, als de auto niet kan remmen. Dergelijke prioriteitsstellingen gelden natuurlijk ook voor software. Een gekende objectieve normering voor wat essentieel voor software-kwaliteit moet zijn, ontbreekt in ons vakgebied echter nog.

Met dit handboek over software-kwaliteit is reeds veel bereikt. Het kan als leidraad dienen voor een juiste begrippenhantering tussen gebruikers, opdrachtgevers en ontwikkelaars. Uiteraard voorziet het handboek niet in alles. Op het gebied van kwaliteit moet nog veel geleerd worden. Echter: een goed begin is het halve werk! Het is nu tijd om de praktische hanteerbaarheid te toetsen. Een dergelijke toetsing kan ons inziens met vertrouwen tegemoet gezien worden. Wij bevelen dit boek van harte aan als opstap in de wereld van de software-produktkwaliteit.

 Prof. dr. Th.M.A. Bemelmans

 Prof. drs. E. Veldhuizen


Het specificeren van software-kwaliteit: een praktische handleiding: Catalogustekst

In het project 'QUINT' (Guide for Quality Attributes of Information Systems) werkten diverse softwareleveranciers meer dan een jaar samen onder leiding van het Software Engineering Research Centre (SERC). Het project is bedoeld om gebruikers en ontwikkelaars hulpmiddelen te geven die nodig zijn om de kwaliteit van te ontwikkelen software te kunnen meten. De volgende stap vormt dan het opstellen van een standaard voor kwaliteitsmeting. Dit praktische handboek is het tastbare resultaat van het project en geeft zowel gebruikers als softwarehuizen een checklist om te komen tot de gewenste kwaliteit van iT-projecten.

1992, 136 pagina's, f 67,75

ISBN 90 267 1808 x


Standaardisatie van informatiebeveiliging

Standaardisatie van informatiebeveiliging

Strous, L.A.M. (red.)

ISBN 90 267 1821 7

NUGI 855

Prijs: f 49,50 / BEF. 1.188,-

Omvang: 156 pagina's

Geïllustreerd


Standaardisatie van informatiebeveiliging: Inhoud (volledig)

Voorwoord

1 Inleiding

1.1 Waarom is dit boek geschreven

1.2 Voor wie is dit boek bestemd

1.3 Hoe moet dit boek gebruikt worden

2 Normalisatie en standaardisatie

2.1 Wat is normalisatie en wat is standaardisatie

2.2 Waarom passen we normalisatie en standaardisatie toe

2.3 Hoe komen normen en standaarden tot stand

3 Evaluatie en certificatie

3.1 Wat is evaluatie en wat is certificatie

3.2 Waarom passen we evaluatie en certificatie toe

3.3 Hoe komen certificaten tot stand

3.4 Evaluatie- en certificatie-instituten

3.5 Recente ontwikkelingen

4 Normalisatie-instituten

4.1 Inleiding

4.2 Nationale instituten

4.2.1 Nederland: NNI / NEC

4.2.2 België en Luxemburg: BIN / BEC

4.2.3 Overige landen

4.3 Europese instituten

4.3.1 CEN / CENELEC

4.3.2 ETSI

4.4 Mondiale instituten

4.4.1 ISO / IEC

4.4.2 CCITT

5 Standaardisatie- en overige organisaties

5.1 Inleiding

5.2 Standaardisatie-organisaties

5.2.1 Europese organisaties

5.2.2 Regionale, niet-Europese organisaties

5.2.3 Mondiale organisaties

5.3 Overige organisaties

5.3.1 Initiatieven ten behoeve van overheidsondersteuning

5.3.2 Initiatieven vanuit onderzoeksprogramma's

5 3 3 Initiatieven van gebruikers

5 3 4 Initiatieven van leveranciers

5.3.5 Initiatieven vanuit defensie

5.3.6 Diversen

6 Overzicht van normen en standaarden

6.1 Rubricering

6.1.1 Toepassingsgerichte standaarden

6.1.2 Functionele standaarden

6.1.3 Object-gerichte standaarden

6.1.4 Ontwerp- en ontwikkelstandaarden

6.1.5 Test- en evaluatiestandaarden

6.2 Overzicht van normen en standaarden

6.2.1 ANSI

6.2.2 CCITT

6.2.3 CEN / CENELEC

6.2.4 CEPT

6.2.5 Cryptografie

6.2.6 DoD (USA)

6.2.7 EC

6.2.8 ECMA

6.2.9 ETSI

6.2.10 EWOS

6.2.11 IEC

6.2.12 IEEE

6.2.13 Internet

6.2.14 ISO

6.2.15 NATO

6.2.16 NCSC

6.2.17 NIST

6.2.18 OIW

6.2.19 UN

Bijlagen

A Gerubriceerde standaarden

A1 Inleiding

A2 Toepassingsgerichte standaarden

A3 Functionele standaarden

A4 Object-gerichte standaarden

A5 Ontwerp- en ontwikkelstandaarden

A6 Test- en evaluatiestandaarden

B Overeenkomende standaarden

C Afkortingen

D Literatuuroverzicht

E Adressen

F Auteurs

Trefwoordenregister


Toepassingen van client/server-architecturen: Inhoud (Kort)

Standaardisatie van informatiebeveiliging: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1 Inleiding

2 Normalisatie en standaardisatie

3 Evaluatie en certificatie

4 Normalisatie-instituten

5 Standaardisatie- en overige organisaties

6 Overzicht van normen en standaarden

Bijlagen

A Gerubriceerde standaarden

B Overeenkomende standaarden

C Afkortingen

D Literatuuroverzicht

E Adressen

F Auteurs

Trefwoordenregister


Standaardisatie van informatiebeveiliging: Voorwoord

De ontwikkelingen in de informatietechnologie gaan snel en het aanbod van produkten neemt toe. Dit geldt ook voor het vakgebied informatiebeveiliging. Het kiezen van de juiste maatregelen en produkten wordt hierdoor niet gemakkelijker. Als maatregelen en produkten voldoen aan normen en standaarden kan dat een bepalende factor zijn voor het maken van die keuze.

Het Nederlands Normalisatie Instituut is de nationale organisatie voor normalisatie en standaardisatie. De twee eerder genoemde vakgebieden worden binnen het NNI vertegenwoordigd in de beleidscommissie Informatievoorziening en de beleidssubcommissie Informatietechnologie. In deze vakgebieden speelt ook het Nederlands Genootschap voor Informatica een belangrijke rol in Nederland. De Afdeling Beveiliging van het NGI houdt zich daarbij speciaal bezig met informatiebeveiliging.

Het is verheugend te constateren dat enkele personen uit beide organisaties de krachten gebundeld hebben en een geslaagde poging hebben ondernomen om het gebied van normalisatie en standaardisatie met betrekking tot informatiebeveiliging in kaart te brengen. Dit boek is een belangrijke bijdrage aan het inzichtelijk maken van deze complexe materie en wordt daarom van harte aanbevolen aan iedereen die te maken heeft met informatiebeveiliging.

Drs. J.C. Blankert voorzitter NNI


Standaardisatie van informatiebeveiliging: Catalogustekst

Bij de keuze van de te nemen beveiligingsmaatregelen speelt heel duidelijk de vraag in hoeverre deze maatregelen gestandaardiseerd zijn. Dit boek is een wegwijzer in de wereld van standaardisatie en normalisatie. De auteurs zijn alle afkomstig uit de Afdeling Beveiliging van het NGI. Het boek beschrijft het normalisatieproces en de organisaties die zich met normalisatie en standaardisatie bezighouden. Het zwaartepunt ligt op de grote hoeveelheid standaarden die er op dit moment zijn. Door een heldere rubricering in toepassingen, functies en objecten zijn deze standaarden toegankelijk gemaakt. Dat maakt deze uitgave tot een onmisbaar naslagwerk bij de selectie en het beoordelen van de keuze van beveiligingsmaatregelen.

1992, 156 pagina's, f 49,50

ISBN 90 267 1821 7


De PC in bedrijf

De PC in bedrijf

MS-DOS 5.x, WordPerfect 5.1, DBASE IV - antwoordenboek

Jordens, P. & IJzerman, E.

ISBN 90-267-1822-5

NUGI 854

Prijs: fl. 30,- / BEF. 756,-

Geïllustreerd


De PC in bedrijf: Inhoud (volledig)

Ten geleide

Antwoorden hoofdstuk 1

Antwoorden hoofdstuk 2

Antwoorden hoofdstuk 3

Antwoorden hoofdstuk 4

Antwoorden hoofdstuk 5

Antwoorden hoofdstuk 6

Antwoorden hoofdstuk 7

Antwoorden hoofdstuk 8

Antwoorden hoofdstuk 9

Antwoorden hoofdstuk 10

Antwoorden hoofdstuk 11

Antwoorden hoofdstuk 12

Antwoorden hoofdstuk 13

Antwoorden hoofdstuk 14

Antwoorden hoofdstuk 15

Antwoorden hoofdstuk 16

Antwoorden hoofdstuk 17

Inhoud werkdiskette


De PC in bedrijf: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

Antwoorden hoofdstuk 1

Antwoorden hoofdstuk 2

Antwoorden hoofdstuk 3

Antwoorden hoofdstuk 4

Antwoorden hoofdstuk 5

Antwoorden hoofdstuk 6

Antwoorden hoofdstuk 7

Antwoorden hoofdstuk 8

Antwoorden hoofdstuk 9

Antwoorden hoofdstuk 10

Antwoorden hoofdstuk 11

Antwoorden hoofdstuk 12

Antwoorden hoofdstuk 13

Antwoorden hoofdstuk 14

Antwoorden hoofdstuk 15

Antwoorden hoofdstuk 16

Antwoorden hoofdstuk 17

Inhoud werkdiskette


De PC in bedrijf: Voorwoord

De PC in bedrijf: Voor de docent

Dit antwoordenboek behoort bij het werkboek met de titel

- De PC in bedrijf

Dit werkboek hoort weer bij een leerboek met dezelfde titel. Het antwoordenboek is in eerste instantie bedoeld voor gebruik door de docent.

Het leerboek behandelt alle onderwerpen uit het MG.3examen Basis PC-gebruik. In het werkboek zijn zowel theoretische als praktische oefeningen opgenomen die betrekking hebben op deze onderwerpen. Vanuit het leerboek wordt steeds verwezen naar het werkboek op het moment dat de tot dan toe behandelde stof kan worden geoefend. Aan het eind van ieder hoofdstuk zijn in het werkboek vragen en opgaven op het niveau van het MG.3-examen opgenomen.

Het leerboek en het werkboek bestaan uit zeventien hoofdstukken met de volgende verdeling naar onderwerp:

- MS-DOS: hoofdstuk: 1, 2, 3, 4, 5

- WordPerfect: hoofdstuk: 6, 7, 8, 9, 10

- dBase IV: hoofdstuk: 11, 12, 13, 14, 15

In het zestiende hoofdstuk van het werkboek staan opgaven die uitsluitend met behulp van de menus van de verschillende pakketten mogen worden uitgevoerd. Het zeventiende hoofdstuk van het werkboek bevat vragen en opdrachten op examenniveau van alle drie pakketten.

In dit antwoordenboek zijn alle antwoorden op de theorievragen opgenomen, evenals de mogelijke commandos die in de praktijkopdrachten gebruikt kunnen worden. Aan het eind van de hoofdstukken over MS-DOS en dBase IV zijn de praktijkopdrachten wel uitgewerkt, bij WordPerfect echter niet. Omdat de opdrachten in hoofdstuk16 met behulp van de menus worden uitgevoerd, staan er geen antwoorden van deze opdrachten in dit antwoordenboek. In hoofdstuk 17 zijn alleen de antwoorden op de theorievragen opgenomen.

Capelle a/d IJssel,  april 1993

Ellen IJzerman


De PC in bedrijf

De PC in bedrijf

MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.1, DBASE IV - werkboek

Jordens, P. & IJzerman, E.

ISBN 90 267 1823 3

NUGI 854

Prijs: f 30,00 / BEF. 720,-

Omvang: 92 pagina's

Geïllustreerd


De PC in bedrijf: Inhoud

De PC in bedrijf: Inhoud (volledig)

1 Aanschaf van een computer

1.1 Installatie van de computer

1.2 Het besturingssysteem MS-DOS

1.3 Starten van de computer

2 De basishandelingen

2.1 Soorten commandos en opvragen inhoud disk(ette)

2.2 Wild cards, kopiëren en afdrukken van bestanden

2.3 Verwijderen, hernoemen en filteren van bestanden

3 Werken met subdirectories

3.1 Subdirectories gebruiken

4 Zoekpaden en batchprogrammas

4.1 Gebruik van zoekpaden en batchprogrammas

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

5.1 Onderhoudswerkzaamheden

6 Inleiding WordPerfect

6.1 De tekstverwerker WordPerfect

6.2 Maken van een tekst in WordPerfect

7 Bekijken van  een tekst

7.1 Bewaren en bekijken van een tekst

7.2 Teksten wijzigen en afdrukken

8 Werken met grote teksten

8.1 Instellingen aanpassen (1)

8.2 Instellingen aanpassen (2)

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

9.1 Blokfuncties in WordPerfect

9.2 Werken met vensters

10 Zoeken van tekst en opmaken van paginas

10.1 Zoeken en vervangen van teksten

10.2 Opmaken van paginas

11 Inleiding dBase IV

11.1 Het Control Center van dBase IV

11.2 Werken achter de commandostip van dBase IV

12 Gebruik van databasebestanden

12.1 Onderhoudsopdrachten en bestanden aanpassen en gebruiken

12.2 Selecteren van records

13 Zoeken en wijzigen van records

13.1 Opzoeken en wijzigen van gegevens

13.2 Wijzigen en verwijderen van gegevens

14 Sorteren en indexeren in dBase IV

14.1 Sorteren en indexeren van bestanden

14.2 Zoeken in geïndexeerde bestanden

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

15.1 Produktiebestanden gebruiken en geprogrammeerd wijzigen

16 Extra oefenen met menus

17 Proefexamen MG.3

Aanhangsels

A1 Bestandsstructuren dBase

A2 Bestandsinhoud

A3 Installatie


De PC in bedrijf: Inhoud (kort)

De PC in bedrijf: Inhoud (beknopt)

1 Aanschaf van een computer

2 De basishandelingen

3 Werken met subdirectories

4 Zoekpaden en batchprogrammas

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

6 Inleiding WordPerfect

7 Bekijken van  een tekst

8 Werken met grote teksten

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

10 Zoeken van tekst en opmaken van paginas

11 Inleiding dBase IV

12 Gebruik van databasebestanden

13 Zoeken en wijzigen van records

14 Sorteren en indexeren in dBase IV

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

16 Extra oefenen met menus

17 Proefexamen MG.3

Aanhangsels


De PC in bedrijf: Ten geleide

De MBO-opleidingen voor het Praktijkdiploma informatica richten zich op cursisten en leerlingen die bij de uitoefening van hun (toekomstige) werk er voor moeten zorgen dat bij het gebruik van personal computers en andere, grotere systemen al die dingen gebeuren die moeten gebeuren. Bij het schrijven van de boeken voor deze opleidingen heeft daarom steeds de gedachte voorop gestaan de leerstof voortdurend te plaatsen in de praktijk van het dagelijks werk. Dit geldt te meer voor de module MG.3, waar het vaardig omgaan met en de beheersing van de betreffende software voorop staat. Vanuit het leerboek wordt per paragraaf of groep van paragrafen verwezen naar dit werkboek. Daar worden enkele vragen gesteld en opdrachten gegeven om het geleerde achter de PC in de praktijk te brengen. Door deze combinatie van leerstofbehandeling in woord en beeld en het actief bezig zijn achter de computer, menen wij er in geslaagd te zijn de leerlingen optimaal te begeleiden bij hun studie. Omdat het de bedoeling is dat men na het volgen van deze lessen of deze cursus een examen met goed gevolg kan afleggen, zijn aan het eind van elk hoofdstuk vragen en opdrachten ter toetsing opgenomen, zoals men die ook op het examen kan tegenkomen.

Voor de docent is een boekje beschikbaar met antwoorden en toelichting op de vragen en opdrachten. Bij dit antwoordenboek is ook een diskette bijgesloten met daarop alle bestanden die nodig zijn voor het uit laten voeren van de opdrachten in het werkboek.

Deze boeken zijn geschreven op een moment dat er nog weinig ervaring is opgedaan met deze deels theoretische, deels praktische opleiding. De auteurs stellen het daarom op hoge prijs de ervaringen te vernemen van de gebruikers van deze boeken, zowel van hun collegadocenten als van de leerlingen.


De PC in bedrijf: Beschrijving

De PC in bedrijf: Catalogustekst

De PC in bedrijf behandelt de werking van MS-DOS en de pakketten WordPerfect en dBASE. Studenten/cursisten leren de PC-basisvaardigheden via dit boek vanuit een praktijksituatie. Het gebruiksgereed maken van de PC door het operating system, de mogelijkheden en het gebruik van WP 5.1 en dBASE IV I.x (Nederlandse versie) wordt in dit boek helder en praktijkgericht behandeld. Als training past de uitgave Basis PC-gebruik - Handleiding & Trainingssoftware uitstekend bij dit leerboek.

Tevens is een werkboek met veel praktische oefeningen beschikbaar.

WERBOEK/ E. IJzerman, Jordens

1993, 92 pagina's, f 30,00

ISBN 90 267 1823 3


De PC in bedrijf

De PC in bedrijf

MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV

Jordens, P. & IJzerman, E.

ISBN 90 267 1824 1

NUGI 854

Prijs: f 51,00 / BEF. 1.224,-

Omvang: 232 pagina's

Geïllustreerd


De PC in bedrijf: Inhoud (volledig)

Deel 1: MS-DOS

1 Aanschaf van een computer

1.1 Waarom automatiseren?

1.2 Keuze van hardware en software

1.3 Hoofdtaken van een besturingssysteem

1.4 Het besturingssysteem MS-DOS

1.5 Beschrijving van commandos

1.6 Het toetsenbord

1.7 Starten van de PC

1.8 Gebruik van de MS-DOS Shell

2 De basishandelingen

2.1 Soorten commandos

2.2 Opvragen en wijzigen van datum en tijd

2.3 Opvragen van het versienummer

2.4 Schoonmaken van het scherm

2.5 Opvragen van een inhoudsopgave

2.6 Selectief opvragen van bestanden

2.7 Tonen van de inhoud van een bestand

2.8 Afdrukken van een bestand

2.9 Kopieren van een of meer bestanden

2.10 Kopieren van gehele diskettes

2.11 Verwijderen van bestanden

2.12 Hernoemen van bestanden

2.13 Het filtercommando MORE

2.14 Het gebruik van omleidingstekens

3 Werken met subdirectories

3.1 Wat is een subdirectory?

3.2 Maken van subdirectories

3.3 Tonen van een directory-structuur

3.4 Selecteren van een subdirectory

3.5 Kopieren naar een subdirectory

3.6 Verwijderen uit een subdirectory

3.7 Verwijderen van een subdirectory

4 Zoekpaden en batch-programmas

4.1 Aanleggen van een zoekpad

4.2 Aanleggen van meerdere zoekpaden

4.3 Wijzigen en verwijderen van een zoekpad

4.4 Wat is een batch-programma?

4.5 Soorten commando's in MS-DOS

4.6 Maken van een automatische opstartprocedure

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

5.1 Controleren van de harde schijf

5.2 Zoeken naar verouderde bestanden

5.3 Een reservekopie van de harde schijf maken

5.4 Herstellen van bestanden

5.5 Formatteren van een schijf

5.6 Een schijf automatisch een naam geven

5.7 Wijzigen van de schijfnaam

5.8 Maken van een opstartdiskette

Deel 2 WordPerfect

6 Inleiding WordPerfect

6.1 Wat is tekstverwerking?

6.2 Starten van WordPerfect

6.3 Functietoetsen in WordPerfect

6.4 WordPerfect-menu's

6.5 Maken van een nieuwe tekst

6.6 Herstellen van kleine fouten

6.7 Printen van een tekst

6.8 Opheffen van een printopdracht

6.9 Beëindigen van WordPerfect

7 Bekijken van een tekst

7.1 Bekijken en opvragen van een tekst

7.2 Opvragen van een bestaande tekst

7.3 Verplaatsen van de cursor

7.4 Bekijken van de WordPerfect-codes

7.5 Bewaren en verwijderen van een tekst

8 Werken met grote teksten

8.1 Maken en verwijderen van pagina's

8.2 Centreren van tekst

8.3 Wijzigen van de kantlijnen

8.4 Afbreken van woorden

8.5 Gebruik van kolommen

8.6 Instellen van nieuwe tab's

8.7 Tijdelijk veranderen van de linker kantlijn

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

9.1 Verplaatsen van tekst

9.2 Gebruiken van tekstblokken

9.3 Bewaren van blokken tekst op schijf

9 4 Werken met twee documenten

9 5 Twee documenten op het scherm

9.6 Toevoegen aan een bestand

9.7 Extra mogelijkheden met blokken tekst

10 Zoeken van tekst en het opmaken van pagina's

10.1 Zoeken van tekst

10.2 Zoeken van codes

10.3 Zoeken en vervangen van tekst

10.4 Opmaken van een pagma

10.5 Selecteren van een formulier

10.6 Wijzigen van de boven- en ondermarge

10.7 Wijzigen van de regelafstand

10.8 Gebruik van zachte koppeltekens

10.9 Uitvullen van tekst

10.10 Standaardinstellingenwijzigen

Deel 3 dBASE IV

11 Inleiding dBASElV

11.1 Bestanden en dBASEIV

11.2 Starten van dBASElV

11.3 Maken van een nieuw database-bestand

11.4 Invoeren van records

11.5 Weergeven van de gegevens

11.6 Beëindigen van het Control Center

11.7 Control Center en de commandostip

11.8 Tonen van een overzicht

11.9 Beëindigen van dBASE IV

12 Gebruiken van database-bestanden

12.1 Opvragen van een inhoudsopgave

12.2 Selecteren van een andere drive of directory

12.3 Instellen van de statusregel

12.4 Gebruik van functietoetsen

12.5 Openen van een bestand

12.6 Bekijken van een bestandsstructuur

12.7 Wijzigen van een bestandsstructuur

12.8 Selecteren van een record

12.9 Reikwijdte van commando's

12.10 Afdrukken van een overzicht op de printer

12.11 Sluiten van een bestand

13 Zoeken en wijzigen van records

13.1 Zoeken naar een record

13.2 Zoeken naar meerdere records

13.3 Aanpassen van het bereik

13.4 Wijzigen van records

13.5 Variaties op het commando EDIT

13.6 Wijzigen met meer records op het scherm

13.7 Combineren van BROWSE en EDIT (of CHANGE)

13.8 Verwijderen van records

13.9 Herstellen van records

13.10 Definitief verwijderen van records

14 Sorteren en indexeren in dBASE IV

14.1 Sorteren van een bestand

14.2 Voor- en nadelen van sorteren

14.3 Indexeren van bestanden

14.4 Indexeren op meerdere velden

14.5 Gebruiken van meerdere indexbestanden

14.6 Zoeken in een geïndexeerd bestand

14.7 Zoeken naar meerdere records

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

15.1 Werken met meerdere indexbestanden

15.2 Sorteren met het Control Center

15.3 Indexeren met het Control Center

15.4 Geprogrammeerd wijzigen van gegevens

Aanhangsels

A1 MS-DOS-commando's

A2 WordPerfect-commando's

A3 dBASE-commando's

A4 Register van trefwoorden


Inhoud (beknopt)

De PC in bedrijf:Inhoud (beknopt)

Deel 1 MS-Dos

1 Aanschaf van een computer

2 Basishandelingen

3 Werken met subdirectories

4 Zoekpaden en batchprogrammas

5 Onderhoudswekzaamheden met MS-DOS

Deel 2 WordPerfect

6 Inleiding WordPerfect

7 Bekijken van een tekst

8 Werken met grote teksten

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

10 Zoeken van tekst en het opmaken van pagina's

Deel 3 dBASE IV

11 Inleiding dBASElV

12 Gebruiken van database-bestanden

13 Zoeken en wijzigen van records

14 Sorteren en indexeren in dBASE IV

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

Aanhangsels


De PC in bedrijf: Ten geleide

In het begin van de jaren 80 wordt de personal computer geïntroduceerd. Nu staan er honderdduizenden op de bureaus. Doordat er veel meer dan vroeger computers worden gebruikt op de werkplek zijn er ook enkele nieuwe automatiseringsfuncties ontstaan. Veel van deze functies zijn op MBO-niveau. Vooral de opkomende kantoorautomatisering en de automatisering van de produktie vragen om ondersteuning van vakmensen met een brede kennis en ervaring van automatisering. Ook moeten er computersystemen worden geïnstalleerd en daarna operationeel worden gehouden.

Mede door deze nieuwe ontwikkelingen ontstond de behoefte om het opleidingsprofiel van deze nieuwe functies te definiëren. Daarvoor is door Stichting EXIN een leerprogramma ontwikkeld: het Praktijkdiploma Informatica. Dit leerprogramma richt zich niet alleen op full time automatiseringstaken maar ook op functies die worden uitgevoerd door mensen met een andere hoofdtaak.

De automatiseringsfuncties op MBO-niveau zijn in te delen naar de werkomgeving waarin ze voorkomen: de omgeving van de systeembouw, de omgeving van de verwerking en de technische omgeving. Voor al deze functies is een gemeenschappelijke basisopleiding vastgesteld, waarin de grondbeginselen van de informatica worden behandeld. Deze basisopleiding is niet alleen voor hen die automatisering als beroep kiezen. Ook voor hen die met automatisering op de werkplek in aanraking komen, is deze basis zeer geschikt. De basis van de MBO-opleiding informatica bestaat uit drie modulen:

- de technische middelen (MG.1);

- de systemen en hun toepassingen (MG.2);

- basisvaardigheden in PC-gebruik (MG.3).

Als men deze opleiding met een drietal examens heeft afgesloten, krijgt men het 'Praktijkdiploma Informatica 1'.

Voor hen die een beroep in de automatisering kiezen is na de basisopleiding een keuze uit de volgende studierichtingen mogelijk;

- programmering en bestandsbeheer; voor programmeurs, programma- en documentatiebeheerders;

- verwerking en beheer; voor operateurs, produktiebegeleiders, klantenbegeleiders en applicatiebeheerders;

- decentraal computergebruik; voor begeleiders van mensen die een PC gebruiken en verkopers in computerwinkels;

- automatisering en techniek; voor produktie-automatiseerders, netwerktechnici en field-service engineers.

Na het afleggen van de voor die studierichting verplichte examens verkrijgt men het vervolgdiploma Praktijkdiploma Informatica II.

'De PC in bedrijf' is geschreven om cursisten van de module MG.3 en leerlingen van MBO-scholen de praktische vaardigheid bij te brengen welke nodig is voor het laatste examen van het Praktijkdiploma Informatica I.

Bij dit leerboek behoort een werkboek (ISBN 90267 1823.3). Leerboek en werkboek zijn nauw met elkaar verbonden en hebben dezelfde hoofdstukindeling. Na ieder stukje leerstof volgen in het werkboek vragen en opdrachten om de kennis te toetsen en vaardigheid te krijgen in de uitvoering van de programma-opdrachten. De nadruk ligt hierbij uiteraard op het goed kunnen toepassen.

Aansluitend op de leerboeken voor de modulen MG.1 en MG.2 wordt ook hier de stof gebracht in een omgeving waarin het later moet worden gebruikt. In dit geval een veelzijdig reisbureau waar we vanaf de aanschaf met een PC leren omgaan. Zoals ook in de praktijk het meeste voorkomt, leren we hier eerst de noodzakelijke dingen om de PC gereed te maken voor zijn werkzaamheden met behulp van het Operating System. Dan volgen de eerste echte werkzaamheden met een tekstverwerkingsprogramma en een pakket voor bestandsbeheer.

Aan de orde komen het operating system MS-DOS versie 5 (5.X), het tekstverwerkingsprogramma WordPerfect vanaf versie 5.1 (5.X) en het bestandsbeheerprogramma dBASE IV versie 1.1. Van deze programma's worden de elementaire handelingen en instructies behandeld.

Wat WordPerfect betreft, is het volgende van belang. In dit boek is gebruik gemaakt van de laatste subrelease, uitgegeven op 27-01-1992. Indien u gebruik maakt van een oudere subrelease, dan zullen sommige menuschermen andere mogelijkheden bevatten. Voor de te behandelen stof heeft dit echter geen enkele consequentie.

N.B.: Naast dit boek blijft de 1e druk van Jordens De PC in bedrijf (MS-DOS 4.X, WordPerfect 5.X, dBASE IV versie 1.0) leverbaar (ISBN 90267 1569.2), alsmede het bijbehorende werkboek en antwoordenboek).

De genoemde programma's worden in drie delen besproken. MS-DOS wordt besproken in hoofdstuk 1 tot en met 5, WordPerfect in hoofdstuk 6 tot en met 10 en dBASE IV wordt besproken in hoofdstuk 11 tot en met 15. Elk eerste hoofdstuk van een deel wordt gebruikt om een stevige basis te leggen. In de overige vier hoofdstukken binnen een deel wordt deze basis verder uitgebouwd. Het doel hiervan is, dat de cursisten en leerlingen snel leren omgaan met de behandelde programma's. Tenslotte is voor elk programma een appendix opgenomen met een overzicht van de behandelde commando's.

Voor de docent en voor hen die door zelfstudie zich deze stof eigen willen maken, is een boekje beschikbaar met antwoorden en toelichting op de vragen en opdrachten.

Bij dit antwoordenboek (ISBN 90267 1822.5) is een diskette bijgesloten met daarop alle bestanden die nodig zijn voor het uit (laten) voeren van de opdrachten in het werkboek.

Rotterdam, maart 1993

Pieter Jordens


De PC in bedrijf: Catalogustekst

De PC in bedrijf behandelt de werking van MS-DOS en de pakketten WordPerfect en dBASE. Studenten/cursisten leren de PC-basisvaardigheden via dit boek vanuit een praktijksituatie. Het gebruiksgereed maken van de PC door het operating system, de mogelijkheden en het gebruik van WP 5.1 en dBASE IV I.x (Nederlandse versie) wordt in dit boek helder en praktijkgericht behandeld. Als training past de uitgave Basis PC-gebruik - Handleiding & Trainingssoftware uitstekend bij dit leerboek.

Tevens is een werkboek met veel praktische oefeningen beschikbaar.

LEERBOEK

1993, 232 pagina's, f 51,00

ISBN 90 267 1824 1


Taken en functies in de bestuurlijke informatica (diskette)

Taken en functies in de bestuurlijke informatica: een voorstel tot ordening (Diskette)

Taken en functies in de bestuurlijke informatica: een voorstel tot ordening

NGI Werkgroep Functie-ordening (Diskette)

ISBN 90 267 1837 3

NUGI 852

Prijs: fl. 73,50/ BEF. 1.764,-

Diskette


Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Inhoud

Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

Historisch perspectief

Waarom een nieuw rapport?

Samenstellers

1 Inleiding

1.1 Het werkterrein van de bestuurlijke informatica

1.2 Doel en doelgroepen

1.3 Verantwoording aanpak, en inhoud van het rapport

2 De gevolgen van trends op informaticataken

2.1 Inleiding

2.2 Trends in de informatietechnologie

2.3 Invloed van trends op organisaties

2.4 Verband met het Rapport 1986

3 Taakclusters

3.1 Definitie en doel van taakclusters

3.2 Beschrijvingswijze

3.3 Ordening van de taakclusters

3.4 Algemene taken

3.5 Taakclusters

4 Vaardigheden

4.1 Inleiding

4.2 Overzicht van vaardigheden

4.3 Cognitieve vaardigheden

4.4 Bestuurlijke vaardigheden

4.5 Sociale vaardigheden

4.6 Intellectuele vaardigheden

5 Verband tussen taakclusters en functies

5.1 Inleiding

5.2 Omgevingsfactoren

5.3 Uitvoeringsniveau

5.4 Rollen

6 Organisaties en informaticafuncties

6.1 Inleiding

6.2 Voorbeeld kleine organisatie

6.3 Voorbeeld middelgrote organisatie

6.4 Voorbeeld grote organisatie

6.5 Voorbeeld informaticabureau

6.6 Vergelijking van functies

7 Gebruik van het rapport

7.1 Inleiding

7.2 Het opstellen van een functieprofiel

7.3 Het samenstellen van een opleidingsplan

Bijlagen

B1 Functieprofiel EDP-auditor

B2 Invloed van trends op functies uit het rapport 1986

B3 Ordening van taakclusters in het (gemodificeerde) architectuurmodel van Zachman

B4 Ordening van taakclusters in het model van de levenscyclus van een informatiesysteem

B5 Ordening van taakclusters in het referentiemodel exploitatie en beheer van informatiesystemen

B6 Taakclusters en werk- en denkniveau

B7 Begrippen (woordenlijst)

F8 Literatuur en bronnen


Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Inhoud

Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1 Inleiding

2 De gevolgen van trends op informaticataken

3 Taakclusters

4 Vaardigheden

5 Verband tussen taakclusters en functies

6 Organisaties en informaticafuncties

7 Gebruik van het rapport

Bijlagen


Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Voorwoord

Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Woord vooraf

Historisch perspectief

Door het NGI wordt al meer dan tien jaar aandacht besteed aan taken en functies van informatici. In 1982 verscheen het rapport Functies in de Informatica. Voor het eerst werd hiermee in Nederland een voorstel gedaan voor naamgeving en inhoud van een aantal veel voorkomende informaticafuncties. Het rapport werd in 1986 geactualiseerd waarbij tevens opleidings- en persoonlijkheidseisen werden toegevoegd. Door vakgenoten 'uit het veld' werd daarna aangedrongen op verbreding van het functiegebied dat tot dan toe was beschouwd. Dit leidde, naast de bestuurlijke informaticafuncties die eerder waren beschreven, tot publikaties over Functies in de technische informatica en informatiemanagement. Het voorliggende rapport over Taken en functies in de bestuurlijke informatica is een vervolg op het genoemde functierapport uit 1986.

Waarom een nieuw rapport?

Het rapport uit 1986 werd vooral gebruikt in opleidingen en door personeelsfunctionarissen en adviseurs. In de praktijk bleken de aanbevolen functietyperingen en -benamingen echter niet overal en zonder meer toepasbaar. Immers, de taakverdeling en de mate van specialisatie die men kiest zijn afhankelijk van de organisatorische context en verschillen bijvoorbeeld tussen kleine en grote organisaties. Men stelde daarom dikwijls andere functieprofielen op voor de eigen specifieke werkomgeving uitgaande van de aangereikte taakbeschrijvingen. Het nieuwe rapport speelt in op deze behoefte door de taken centraal te stellen en aan te geven hoe de verschillende doelgroepen het rapport kunnen gebruiken. De opzet van het rapport is dan ook geheel gewijzigd.

Er is nog een reden om een nieuw overzicht van taken en functies te presenteren. Als gevolg van technische en maatschappelijke ontwikkelingen is de penetratie van automatiseringshulpmiddelen in organisaties sterk toegenomen. Er ontstaan nieuwe informaticataken en bestaande veranderen. Veel informaticataken verschuiven van de informaticus naar de gebruiker van informatie. Informaticafuncties dekken dus slechts een gedeelte van het werkveld af. Bovendien worden door deze ontwikkelingen en door de ontwikkeling van de techniek andere eisen gesteld aan de informaticus. Tegen die achtergrond beoogt dit nieuwe rapport bouwstenen aan te dragen voor de samenstellers van functieprofielen opleidingen, e.d. voor zowel informatici als niet-informatici.

Samenstellers

Dit rapport is samengesteld door de Werkgroep Functies Bestuurlijke Informatica die werd ingesteld door de Commissie Beroepsontwikkeling van het NGI. De werkgroep bestond uit:

- M.J.L. Albersen RI, CMG Den Haag BV;

- drs. F.H.M. van Haarlem RI, Cap Gemini Pandata;

- J.A. van Hoek RI, Koninklijke Luchtmacht;

- P.J.T. van der Kamp RI, zelfstandig adviseur;

- J.M. Keizer RI, Ministerie van Binnenlandse Zaken;

- drs. J.A. Oosterhaven, Rijnconsult BV (voorzitter);

- ir. G.P.A. Peeters, Philips International BV;

- A.J.A Toebast RI, Gemeente 's-Hertogenbosch;

- drs. P.J. Raadsheer, Instituut Midden- en Kleinbedrijf Nederland;

- ir. J.C. Op de Coul, CMG Den Haag BV;

- H.H. Laferte RI, Cap Gemini Pandata.

De werkgroep werd bijgestaan door de heer J.G. Jansen (Comma P&O Advies) die, in het kader van zijn afstuderen aan de Katholieke Universiteit Brabant, een onderzoek heeft gedaan naar de inhoud van informaticafuncties in de praktijk van ca. 30 organisaties. Dit onderzoek leverde een schat aan gegevens waarop de werkgroep kon voortborduren. Een woord van dank aan allen die aan het onderzoek, of anderszins aan dit rapport meewerkten is daarom hier op zijn plaats.

Evenals de vorige functierapporten heeft ook dit werkstuk geen eeuwigheidswaarde. Het zal over enkele jaren ongetwijfeld actualisering behoeven, mede gelet op de Europese ontwikkelingen op dit gebied. De Commissie Beroepsontwikkeling stelt suggesties daaromtrent dan ook op prijs.


Taken en functies in de bestuurlijke informatica: Beschrijving

Dit functie-rapport is de natuurlijke opvolger van het zeer succesvolle NGI-rapport Functies in de informatica. De voortdurende ontwikkelingen in de informatica hadden namelijk als consequentie dat functiebenamingen aan snelle veranderingen en grote interpretatieverschillen onderhevig waren.

Ook is de bedrijfsgrootte van invloed op de inhoud van een functie. In dit nieuwe rapport zijn deze problemen onderkend en opgelost door uit te gaan van taakclusters. Een taakcluster bevat de kleinst denkbare activiteit van een functionaris en bestaat uit drie bouwstenen: de taken, de omgeving en de kenniseisen/vaardigheden. Taakclusters kunnen vervolgens gecombineerd worden tot functies. Het boek bevat tevens voorbeeldfuncties in kleine, middelgrote, grote en dienstverlenende organisaties.


Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing

Informatietechnologie in de maatschappij

Wisselwerking, gebruik en sturing

Horn, L.A. ten & Stroeken, J.H.M. & Zijlstra, F.R.H. (red.)

ISBN 90 267 1838 1

NUGI 855

Prijs: f 42,00 / BEF. 995,-

Omvang: 296 pagina's

Geïllustreerd


Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing: Voorwoord

Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing. In de titel staat niet 'en de maatschappij'.

Een klein maar essentieel verschil. Het geeft aan hoe wij de relatie tussen technologie en samenleving in dit boek benaderen. Het gaat niet om gescheiden werelden, die zich onafhankelijk van elkaar ontwikkelen en waartussen een (moeizame) relatie bestaat. In een dergelijke benadering wordt de technologie te zeer gezien als een autonome kracht waarvan de invloed beschreven moet worden in voor- en nadelen, positieve en negatieve gevolgen, kansen en bedreigingen. In dit boek staat daarentegen de verwevenheid van technische en maatschappelijke ontwikkelingen voorop. De techniek vereist denken over mogelijke toepassingen en doordenking van consequenties. Omgekeerd reageert de techniek op de maatschappij, de daarin aanwezige behoeften en kansen, beperkingen en randvoorwaarden. Bij informatietechnologie gaat het bovendien om ontwikkelingen die niet onderdoen voor de uitvinding van de elektriciteit of de komst van de auto.

In dit boek proberen wij een beeld te geven van dit brede terrein. De aanpak daarbij is die van een excursie door een boeiend landschap, waarbij niet alles kan worden getoond dat de moeite van het bekijken waard is. Er is een selectie gemaakt van toepassingen en aspecten die tezamen een indruk geven van wat er allemaal te beleven is. De selectie verschilt aanmerkelijk met die in de eerste druk: we nemen een andere route door hetzelfde gebied en laten andere vergezichten zien. De nadruk valt echter ook ditmaal op de wereld van werk en organisatie al is ook een hoofdstuk toegevoegd over informatietechnologie thuis.

Omdat de auteurs van de hoofdstukken uitgaan van hun eigen professionele achtergrond is hun benadering even gevarieerd als de onderwerpen die worden aangesneden. De lezer krijgt daardoor een rijk geschakeerd palet te zien van invalshoeken, opvattingen en manieren van aanpak.

Het boek is gegroeid uit de praktijk van het onderwijs. Dat was voor de eerste druk vooral onderwijs aan Delftse informatica-studenten. Het bleek ook geschikt voor studenten van andere instellingen en voor andere studierichtingen zoals bedrijfs- en bestuurskunde, sociale wetenschappen en 'techniek en maatschappij'. Met die bredere lezerskring is bij de herziening rekening gehouden. Ook zijn de opgedane ervaringen en de wensen van de gebruikers verwerkt. Op een aantal terreinen vinden bovendien dusdanig snelle veranderingen plaats dat ook daarom aanpassing nodig was. Dit heeft geleid tot een uitgave waarbij de aanduiding 'herziening' slechts als een 'understatement' kan worden opgevat. Geheel andere sectoren en aspecten worden besproken. Waar dezelfde zaken aan bod komen is de invalshoek anders. Wèl hetzelfde gebleven is het doel: de lezer een brede oriëntatie verschaffen over de ontwikkelingen en het gebruik van de informatie-technologie in de maatschappij, te stimuleren tot verbreding van perspectief en vorming van een eigen mening. In die zin is het geen leerboek met vaste oordelen en zekerheden die de lezer zonder meer kan overnemen. Dat is vervelend voor wie zich graag de vaste grond van onbetwiste zekerheid onder de voeten wenst. De lezer zal met het materiaal in de hand zelf moeten nadenken en zich eigen opinies moeten vormen. De redacteuren hebben slechts één vaste overtuiging: het gebruik en de voortgang van de techniek kan slechts begrepen worden vanuit het maatschappelijk kader waarin die tot stand komen. Meer dan deze éne waarheid menen zij niet in pacht te hebben. Over techniek en maatschappij moet gediscussieerd worden, op basis van goed onderbouwde argumenten, onderzoek en feiten. Daarnaast dient rekening gehouden te worden met oordelen over doelen en wenselijkheden. Kennis van de werkelijkheid is essentieel, oordelen en kiezen evenzeer. Met dit boek hopen wij daaraan een bijdrage te leveren.

Het boek bestaat uit twee gedeelten. Het eerste behandelt het gebruik van informatietechnologie in diverse sectoren van de samenleving; het tweede gaat in op aspecten die daar dwars doorheen lopen. Vooraf gaan twee hoofdstukken die hetgeen volgt in perspectief plaatsen. Een 'tussenbalans' verbindt de delen door vanuit een hoger standpunt terug te kijken op de besproken sectoren en van daaruit de bredere vraagstukken te introduceren. In het slothoofdstuk wordt eenzelfde verbreding nagestreefd vanuit de vraag naar de wenselijkheid en mogelijkheid van maatschappelijke sturing van technologische ontwikkelingen.

Bij de totstandkoming van dit boek hebben wij veel medewerking ondervonden van collega-docenten en studenten, die met hun enthousiasme en kritiek zowel de redactie als de schrijvers hebben gestimuleerd. Daarnaast zijn wij dankbaar voor de deskundigheid en toewijding waarmee Sjaan van der Werff-Tetenburg de teksten drukklaar heeft gemaakt.

Dit boek was nooit op tijd gereed gekomen zonder de moderne informatietechnologie waardoor de moeilijke planbare intellectuele inspanningen van de schrijvers toch nog op een acceptabel moment bij de drukker konden zijn.

Delft, Tilburg, Eindhoven, juni 1993

L.A. ten Horn

F.R.H. Zijlstra

J.H.M. Stroeken


Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing: Inhoud (volledig)

1. Informatietechnologie in de maatschappij

L.A. ten Horn, J.H.M. Stroeken en F.R.H. Zijlstra

2. Opkomst van de computer

J.C.M. van den Ende

3. Informatisering bij de overheid

P.A. Tas en S.B. Luitjens

4. Informatietechnologie in het bankwezen

J.H.M. Stroeken

5. Informatietechnologie in de gezondheidszorg

J.H. van Bemmel

6. Informatietechnologie en automatisering in de procesindustrie

J.E. Rijnsdorp

7. Informatietechnologie in de agrarische sector

J.M. Bots

8. Informatietechnologie in de transportsector

P.T. Tanja

9. Tussenbalans: zichtlijnen en invalshoeken

L.A. ten Horn

10. Veranderingen in de arbeid

F.R.H. Zijlstra

11. Ergonomische aspecten bij het werken met computers

G.C. van der Veer en F.R.H. Zijlstra

12. Informatietechnologie en communicatie tussen personen

L.A. ten Horn

13. Technologie en vakbeweging in perspectief

H.J.L. Voets

14. Personeelsmanagement binnen de informatica

J.A. Taggenbrock en P.T. van den Berg

15. Juridische aspecten van de informatie-technologie

J.M. Smits

16. Informatietechnologie in huis

T.M. Willemsen, M.J.H. Menten en A.Ch.E. van de Vusse

17. Maatschappelijke sturing van (informatie)technologie

K.F. Mulder en J.H.M. Stroeken

Literatuur

Over de auteurs

Trefwoordenregister


Informatietechnologie in de maatschappij: wisselwerking, gebruik en sturing: Catalogustekst

Dit boek biedt een brede verkenning van de raakvlakken tussen de maatschappij en informatietechnologie. De schrijvers gaan in op uitdagingen en mogelijkheden, beperkingen en kansen, nabije en vèrstrekkende gevolgen van informatica-toepassingen. Door zijn brede oriëntatie is het boek niet uitsluitend geschikt voor informatica-studenten. De uitgave is tevens zeer bruikbaar als studiemateriaal voor de studierichtingen bedrijfs- en bestuurskunde en sociale

wetenschappen. Voor gebruik in het onderwijs is een los katern met vragen toegevoegd.

1993, 2e druk,

296 pagina's, f 42,00

ISBN 90 267 1838 1


Operationeel beheer van informatiesystemen

Operationeel beheer van informatiesystemen

Koppens, S. & Meyberg, B.

ISBN 90 267 1841 1

NUGI 855

Prijs: f 44,50 / BEF 1.068,-

Omvang: 116 pagina's

Geïllustreerd


Operationeel beheer van informatiesystemen: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Introductie

1 Algemene inleiding

1.1 Procesbenadering

1.2 Doel en structuur van het boek

1.3 Enkele basisbegrippen

1.3.1 IT infrastructuur

1.3.2 Beheer en exploitatie

1.3.3 Gebruiker versus opdrachtgever

1.4 Samenhang basisprocessen

2 Configuratiebeheer

2.1 Doel configuratiebeheer

2.2 Configuratie item

2.2.1 Configuratiebeheer database

2.2.2 Bereik van configuratiebeheer

2.2.3 CBDB detailleringsniveau

2.2.4 Attributen van configuratie items

2.2.5 Relaties tussen configuratie items

2.3 Activiteiten van configuratiebeheer

2.3.1 Identificatie van configuratie items

2.3.2 Beheer van configuratiebeheer database

2.3.3 Statusbewaking van configuratie items

2.3.4 Verificatie van de CBDB

2.3.5 Informatievoorziening

2.4 Case HOSPES B.V.

2.5 Case VESTZAK B.V.

2.6 Samenvatting en aandachtspunten

3 Help desk

3.1 Doel van de helpdesk

3.2 Het incident

3.3 Activiteiten van de helpdesk

3.3.1 Communicatie en promotie

3.3.2 Incidentbeheer

3.3.3 Informatievoorziening

3.4 Case DEELUIT B.V.

3.5 Case PECUNIA N.V.

3.6 Samenvatting en aandachtspunten

4 Probleembeheer

4.1 Doel probleembeheer

4.2 Problemen, fouten en incidenten

4.2.1 Probleem

4.2.2 Bekende fout

4.2.3 Het onderscheid

4.3 Activiteiten

4.3.1 Probleemidentificatie en registratie

4.3.2 Classificatie

4.3.3 Allocatie mensen en middelen

4.3.4 Onderzoek en diagnose

4.3.5 Foutbeheer

4.3.6 Informatievoorziening

4.4 Case ENTROPE B.V.

4.5 Case SCHADE B.V.

4.6 Samenvatting en aandachtspunten

5 Wijzigingsbeheer

5.1 Doel wijzigingsbeheer

5.2 De wijziging

5.2.1 Het wijzigingstraject

5.3 Activiteiten

5.3.1 Acceptatie

5.3.2 Classificatie

5.3.3 Beoordeling en planning

5.3.4 Coördinatie

5.3.5 Urgente wijzigingen

5.3.6 Informatievoorziening

5.4 Case HITECH N.V.

5.5 Case SNELWEG B.V.

5.6 Samenvatting en aandachtspunten

6 Programmatuurbeheer en distributie

6.1 Doel programmatuurbeheer

6.2 Hetprogrammatuur item

6.3 Activiteiten

6.3.1 Beheer van de programmatuurbibliotheek

6.3.2 Implementatie van programmatuur

6.3.3 Informatievoorziening

6.4 Samenvatting en aandachtspunten

Verklarende woordenlijst

Gebruikte / aanbevolen literatuur

Register


Operationeel beheer van informatiesystemen: Inhoud

Operationeel beheer van informatiesystemen: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Introductie

1 Algemene inleiding

2 Configuratiebeheer

4 Probleembeheer

5 Wijzigingsbeheer

6 Programmatuurbeheer en distributie

Verklarende woordenlijst

Gebruikte / aanbevolen literatuur

Register


Operationeel beheer van informatiesystemen: Voorwoord

'Operationeel beheer van informatiesystemen' licht een vijftal onderwerpen uit de 'Information Technology Infrastructure Library'. Van daaruit wordt een invulling gegeven aan het beheer van de beschikbaar zijnde informatietechnologie. Het betreft de onderwerpen configuratiebeheer, de functie van de helpdesk, het beheer van problemen en wijzigingen, alsmede het beheer en distribueren van programmatuur. Het zijn stuk voor stuk relevante beheeronderwerpen die tot elk operationeel beheer van informatiesystemen, of dat nu grootschalig of kleinschalig is, dienen te behoren. Als zodanig kan al hetgeen wordt aangereikt als bijzonder nuttig worden beschouwd. Te meer daar de praktijk veel situaties laat zien waar het operationeel beheer van informatiesystemen voor verbetering vatbaar is. Dit vloeit mede voort uit het feit dat operationeel beheer niet meer als een puur technisch proces is te beschouwen. Kernpunt is kwaliteitsverbetering en kwaliteitsbewaking van de informatietechnologische dienstverlening. De auteurs stellen dit uitdrukkelijk aan de orde door van elk onderwerp eerst de doelstelling expliciet te formuleren. Ze negeren daarbij heel terecht de vanzelfsprekendheid hiervan. Ze onderkennen dat menige vanzelfsprekendheid in de automatisering allesbehalve vanzelfsprekend is en dat vele open deuren veelal gesloten deuren blijken te zijn.

Elk onderwerp is heel systematisch uitgewerkt met het accent op de te verrichten activiteiten. Voorts worden diverse praktijkvoorbeelden aangereikt, elk voorzien van vragen waarmee het opleidend karakter extra gediend wordt.

In de door de auteurs verwoorde verantwoording wordt het geheel als een inleiding getypeerd. Maar dan wel een inleiding die te beschouwen is als goed bruikbaar bij zowel de toepassing, als in de opleiding waar het operationeel beheer van informatiesystemen deel van uitmaakt.

Prof.dr.ir. M. Looijen


Operationeel beheer van informatiesystemen: Catalogustekst

Dit leerboek bevat de stof voor de gelijknamige ITIL-service support-cursusmethode. Aan de orde komen de volgende onderwerpen: configuratie-management, helpdesk, problem management en software control & distribution. Sleutelwoorden in dit boek zijn: processen, administratieve organisatie, rapportage en implementatie in verschillende omgevingen. Een uitstekend cursusboek èn naslagwerk voor automatiseringsmanagers en -adviseurs. Het geeft inzicht in de beheer- en kwaliteitsaspecten binnen de IT-dienstverlening. Het examen voor de cursus wordt afgenomen door de Stichting EXIN. Daardoor wordt het mogelijk een rijkserkend certificaat te behalen.

1993, 116 pagina's, f 44,50

ISBN 90 267 1841 1


Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE ...

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica

Encryptie

Rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de afdeling beveiliging van het Nederlands genootschap voor informatica

NGI

ISBN 90 267 1862 4

NUGI 855

Prijs: f 52,50 / BEF. 1.260,-

Omvang: 120 pagina's

Geïllustreerd


Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE ... Ten geleide

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica: Ten geleide

Dit boekje is het resultaat van de inspanning van een aantal leden van de afdeling beveiliging van het NGI, verenigd in de projectgroep Encryptie.

In de loop van de tijd hebben diverse NGI-leden in deze projectgroep geparticipeerd. Het werkstuk dat voor u ligt, is gebaseerd op een enorme hoeveelheid 'spitwerk' dat door de collega's van het eerste uur is verzet. De teksten in dit boekje zijn het uiteindelijke resultaat van de projectgroepleden:

- ing. K.P. Kieft Rl, voorzitter van de projectgroep, F. van Lanschot Bankiers;

- drs. S.G.M. Deems, Arthur Andersen & Co, Accountants;

- J.M.W. v.d. Garde RE, Accountantsdienst van het Ministerie van Defensie (EDP auditing)

- ir. R.E. Goudriaan, ING Bank

- ing. L. Snel, Digital Equipment Corporation;

- drs. D.M. Swagerman, Deloitte & Touche

De bijlage over de technische achtergrond is afkomstig van:

- drs. T.P. de Vries, KPMG Management Consultants

De literatuurlijst en veel van het spitwerk zijn ingebracht door:

- ir. R. Bierwolf,Philips Car Systems

- drs. A. Dennenbroek, Anchor Datacomm

- ir. M.W.v. Rijswijk, NMB Postbank groep

- ing. B. Schipper, Vitel Communicatie

- J.C.W. Westhoff, Crypsys Data Security

- drs. M.C. v. Wijk, Bankgirocentrale

Wij danken het bestuur van de afdeling Beveiliging van het NGI voor de steun. Ook gaat onze dank uit naar de organisaties waaruit wij afkomstig zijn, omdat zij ons gestimuleerd hebben bij het tot stand komen van deze publikatie.

De opdracht van de groep is enkele jaren geleden voortgekomen uit de behoefte vanuit de afdeling Beveiliging om, gelet op het toenemend belang voor de maatschappij van beveiligingsmaatregelen als encryptie, dit onderwerp in een projectgroep nader uit te diepen. In het kort komt het er op neer dat een 'vertaling' van het geheimschrift naar heldere, begrijpelijke taal zou moeten ontstaan, zodat iemand die in aanraking komt met termen als encryptie en decryptie, DES en RSA, sessie- en transportsleutels, zou kunnen lezen wat dat voor hem of haar betekent.

De groep is na enkele oproepen samengesteld met een zo breed mogelijke samenstelling, waarbij industrie, bank, universiteit en handel waren vertegenwoordigd. Dat hield meteen in dat het schrijven van een boek niet direct tot de getrainde activiteiten behoorde. Mede daardoor heeft het voortbestaan van de groep enkele malen aan de bekende zijden draad gehangen. Toch is er telkens voldoende interesse gebleven om opnieuw te beginnen, waarbij gelukkig kon worden geleund op mensen die dat (telkens weer) konden opbrengen.

Een eerste oriëntatie op het vakgebied leverde de toegevoegde literatuurlijst op, een enquête naar de behoefte en de mogelijkheden heeft te weinig opgeleverd om daar separaat een conclusie uit te trekken. Ons (groeps-) inzicht is er echter wel door toegenomen, zodat met een nieuwe poging het tussenresultaat voor dit manuscript toch weer ergens op ging lijken.

Hoewel wij ons sterk hebben laten leiden door het gebruik van encryptie in de financiële wereld, zijn de cryptologische toepassingen breed inzetbaar. In het boek schrijven wij dan ook dat cryptologie in de toekomst breed zijn invloed zal doen gelden in de samenleving; denk alleen maar aan de EDI-toepassingen.

Voor de beschrijving van de cryptologie hebben wij gebruik gemaakt van algemeen toegankelijke informatie.

Wij hopen dat door deze publikatie het gebruik van en het begrip voor cryptologie in de praktijk zal toenemen.

Kesteren, mei 1993

Kees Kieft, voorzitter van de projectgroep

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica: Voorwoord

"In war-time, truth is so precious that she should always be attended by a bodyguard of lies".

Dit vertrouwde een van 's werelds grootste staatslieden, Sir Winston Churchill, zo'n vijftig jaar geleden een sterk gemotiveerd publiek toe. Om precies te zijn op 22 november 1943 sprak Churchill deze gedenkwaardige woorden voor een select gehoor van medewerkers van Bletchley Park, nabij Londen, het geheime Engelse zenuwcentrum van codemakers en codekrakers gedurende de Tweede Wereldoorlog. Hij feliciteerde daarmee Professor Sir F. Harry Hinsley. Als directeur van Bletchley Park stond deze aan het hoofd van de organisatie die in staat bleek al in het begin van de Tweede Wereldoorlog de werking en de toepassingen van de toenmalige Duitse Enigma-codeermachine te kunnen ontrafelen en ontcijferen, en tevens dat nieuws voor een belangwekkende periode voor velen geheim te houden. In 1943 pas gaf Engeland haar Enigma-geheim aan de Verenigde Staten prijs. De Duitse wondermachine bleek al in 1940 niet bestand tegen de kennis en inventiviteit van Alan Turing en Gordon Welchman, de twee medewerkers van Bletchley Park die het kraken van de Enigma-machine op hun conto hebben staan. De geschiedenis leert dat overigens de Engelsen niet de eerste en enige partij waren die Enigma-berichten konden lezen. Elders in Europa, namelijk in Polen, was het hele Enigma-schema reeds in 1937 gekraakt; alleen, dat wisten de Engelsen toen nog niet. Drie Poolse wiskundigen, Rejewski, Rozycki en Zygalski, waren al vanaf het begin van de dertiger jaren continu bezig met succesvolle aanvallen.

Velen die zich voor codesystemen interesseren en/of er in de praktijk mee te maken hebben, kennen de grote lijnen van de historie rond de Duitse Enigma-machine. Maar wist u bijvoorbeeld dat ons eigen Nederland er de bakermat van was? Weinigen weten, dat op dinsdag 7 oktober 1919 de 49-jarige Delftenaar Hugo Alexander Koch het Rijkspatentnummer 10.700 deponeerde onder de naam Geheimschrijfmachine. Hij zette er zelfs een eigen onderneming voor op. Die kreeg de naam Securitas N.V. In 1927 droeg onze landgenoot de patentrechten over aan de Duitser Arthur Scherbius uit Wilmersdorf, nabij Berlijn. Scherbius noemde de uitvinding hij had inmiddels een soort machine geconstrueerd - Enigma, Model A. Dat was de eerste Enigma-codemachine. Een vinding die van invloed zou blijken op het gedrag en de omstandigheden van vrijwel de gehele wereldbevolking!

Niet alleen in de historie van de cryptologie heeft Nederland een belangrijke rol gespeeld. Ook heden ten dage laten de Nederlandse crypto-wetenschappers en -experts regelmatig van zich horen.

De leer van de geheimschriften vond in de loop der jaren naast de toepassing in de sfeer van de oorlogsberichtgeving, een nieuwe variant. De laatste jaren is veel nadruk komen te liggen op het elektronische transport van gegevens. Meer dan zestig procent van al ons geld verschuift tegenwoordig geheel elektronisch van plaats; vrijwel continu. De komst van de computer bracht ons nieuwe technieken en nieuwe uitdagingen. Gevoelige informatie - met name financiële en persoonlijke informatie - wordt tussen computers uitgewisseld. Ziedaar de noodzaak voor beveiliging, de noodzaak voor toepassing van cryptologie.

Het ligt natuurlijk op de weg van het Nederlands Genootschap voor Informatica en met name op de weg van de Afdeling Beveiliging deze belangrijke techniek voor de doelgroep te ontkurken. De projectgroep Encryptie moge u zien als de kurketrekker. De auteurs van dit boek hebben, elk vanuit hun vakmanschap en ervaring, met succes gepoogd de geest uit de fles te laten en deze toch best wel gecompliceerde materie voor de lezer in begrijpelijke taal verwoord. Daarvoor mijn waardering. Denkt u bij het lezen van dit boek toch nog eens terug aan de woorden van Winston Churchill die ik in de aanhef van dit voorwoord citeerde. En bezie die dan in het perspectief van het hedendaagse belang.

Maastricht, mei 1993

Dr. ir. F. Bertil Fortrie


Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE ... Inhoudsopgave (volledig)

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica: Inhoudsopgave (volledig)

Ten geleide

Voorwoord

1 Inleiding tot de cryptologie

1.1 Waarom cryptologie

1.2 Sterkte van het versleutelingsmechanisme

1.3 De wiskundige basis

1.4 Cryptografische algoritmen en mechanismen

1.5 Sleuteluitgifte

1.6 Standaardisatie

2 Bedreigingen vanuit maatschappelijk standpunt

2.1 Inleiding

2.2 De kwaliteit van informatie

2.3 Risico's

2.4 De praktijksituaties

3 Risico-analyse, het meetbaar maken van bedreigingen

3.1 Inleiding

3.2 Cryptologie

3.3 Risico-analyse

3.4 Beveiligingsbeleid en -plan

4 Implementatie in de organisatie

4.1 Beveiligingsbeleid en verantwoordelijkheden

4.2 Bewustwording

4.3 Risico-anayse en basis-beveiligingsfuncties

5 Toepassing van cryptologie in de praktijk

5.1 Om te beginnen: de PC

5.2 Start van het operating system

5.3 Identificatie van de gebruiker

5.4 Bevoegde gebruiker

5.5 Uitvoering van programmatuur

5.6 Datamanipulatie

5.7 Aanpassen van programmatuur en programma-instellingen

5.8 Oproepen van bepaalde functies

5.9 Gebruik van netwerken

5.9.1 Opbouw van de verbinding

5.9.2 Gebruik van de verbinding

5.9.3 Inbreuk op de 'privacy'

5.10 Autorisatie

5.11 Distributie van gegevens

5.12 Beheer van identificatiemiddelen

6 Cryptografische technieken

6.1 De rol van cryptologie bij de beveiliging van informatiesystemen

6.2 Implementatie in hardware

6.2.1 Crypto Dongle

6.2.2 Smart Card

6.2.3 Cryptocalculator

6.2.4 Crypto printed circuit-kaart

6.2.5 Link encryptor

6.2.6 Security box

6.2.7 Security Cryptoprocessor

6.3 Toekomstige ontwikkelingen

7 Praktische implementatie in de organisatie

7.1 Binnen het eigen bedrijf met een eigen netwerk

7.2 Tussen delen van het eigen bedrijf met een openbaar netwerk

7.3 Buiten het eigen bedrijf met een openbaar netwerk

7.4 Sleutelbeheer in de Hostomgeving

7.5 Symmetrische of asymmetrische sleuteldistributie

Bijlagen

Bijlage1: Technische achtergrond

1.1 Key management

1.2 TRSM Cryptografische functies

1.3 Hash-functies

Bijlage 2: Literatuuroverzicht


Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE ... Inhoud (beknopt)

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica: Inhoudsopgave (beknopt)

Ten geleide

Voorwoord

1 Inleiding tot de cryptologie

2 Bedreigingen vanuit maatschappelijk standpunt

3 Risico-analyse, het meetbaar maken van bedreigingen

4 Implementatie in de organisatie

5 Toepassing van cryptologie in de praktijk

6 Cryptografische technieken

7 Praktische implementatie in de organisatie

Bijlagen


Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE ... Catalogustekst

Encryptie: rapport van de projectgroep ENCRYPTIE van de Afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica: Catalogustekst

Encryptie, ofwel versleuteling of vercijfering, is één van de belangrijkste technieken om informatie te beveiligen. Dit rapport geeft een eenvoudige en heldere uiteenzetting over de basisprincipes en toepassingsmogelijkheden in de praktijk. Met voorbeelden wordt aangetoond hoe encryptie kan bijdragen aan informatiebeveiliging, mits juist geïmplementeerd en beheerd.

1993, 120 pagina's, f 52,50

ISBN 90 267 1862 4


Checklist computerbeveiliging

Checklist computerbeveiliging: rapport van het Nederlands genootschap voor informatica, afdeling beveiliging

NGI

ISBN 90 267 1863 2

NUGI 855

Prijs: f 35,75 / BEF. 858,-

Omvang: 52 pagina's

Geïllustreerd


Checklist computerbeveiliging: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Inleiding

Risico-afweging met betrekking tot geautomatiseerde gegevensverwerking

Aanwijzingen voor het gebruik van de Checklist

Checklist

A Beveiligingsbeleid en -organisatie

A1 (Cornputer)beveiligingsbeleid

A2 Organisatie

A3 Beveiligingsfunctionaris/-coördinator (security officer/manager)

A4 Procedures/regelingen

A5 Beschenning van (tegen) personeel en bezoekers

A6 Interne Controle c.q. EDP-auditing

B Fysieke Beveiliging

B1 Lokatiekeuze

B2 Bouwkundige infrastructuur

B3 Installatietechnische infrastructuur

B4 Preventieve brandbeveiliging

B5 Brandsignalering

B6 Brandbestrijding

B7 Voorkoming van waterschade

B8 Beperking van waterschade

B9 Fysieke toegangsregeling

B10 Fysieke back-up

C Logische Beveiliging

C1 Omgevingen

C2 Software

C3 Toegangsbeveiliging

C4 Datacommunicatie

C5 Back-up en recovery

C6 Databeveiliging

C7 Controle

D Niet-operationele situaties

D1 Onderhoud hardware en facilitaire installaties

D2 Remote Services

D3 Calamiteiten

D4 Verhuizing van computerapparatuur

E Contracten en verzekeringen

E1 Contracten

E2 Verzekeningen

Appendix


Checklist computerbeveiliging: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Inleiding

Checklist

A Beveiligingsbeleid en -organisatie

B Fysieke Beveiliging

C Logische Beveiliging

D Niet-operationele situaties

E Contracten en verzekeringen

Appendix


Checklist computerbeveiliging: Voorwoord

Over beveiliging wordt wel veel gepraat, maar dat gebeurt meestal in vage termen. Gevolg daarvan is, dat het verantwoordelijke management de kans op schade door calamiteiten of misbruik van informatiesystemen onvoldoende onderkent. Wanneer men in staat is deze kansen aan te geven en vervolgens te bepalen wat men moet doen om deze kansen daadwerkelijk te verkleinen, is een belangrijke bijdrage geleverd aan de continuïteit van de bedrijfsvoering.

Deze checklist is ontworpen als een eenvoudig en praktisch hanteerbaar instrument om risicos te lokaliseren en maatregelen aan te geven. Daarmee komt de gebruiker van vage woorden tot concrete beveiligingsdaden.

Prof. mr. H. Franken


Checklist computerbeveiliging: Catalogustekst

De Checklist Computerbeveiliging verschaft automatiseringsmanagers/beveiligingsfunctionarissen een eenvoudig en praktisch hanteerbaar instrument om automatiseringsrisico's te lokaliseren en de juiste maatregelen te treffen. Deze derde druk bewijst dat de Checklist voorziet in een grote behoefte. Dit rapport van een projectgroep van de Afdeling BEveiliging van het NGI is aangepast aan de laatste ontwikkelingen in de automatisering en dan met name op het gebied van datacommunicatie. Bovendien is speciale aandacht besteed aan de bruikbaarheid voor uiteenlopende organisaties. De informatie in de Checklist is dus zowel van belang voor organisaties met een klein netwerk of met enkele losse PC's, als voor middelgrote en grote ondernemingen met grotere systemen.

1993, 52 pagina's, f 35,75

3e druk,

ISBN 90 267 1863 2


Database-ontwerp

Database ontwerp

Bekke, J.H. ter

ISBN 90 267 1864 0

NUGI 851

Prijs: f 64,50 / BEF. 1.548,-

Omvang: 349 pagina's

Geïllustreerd


Database-ontwerp: Inhoud (volledig)

Deel I: Overzicht

1 Inleiding

1.1 Gegevens als hulpbron

1.2 Waarom databases?

1 4 Database systemen

1.5 Richtlijnen voor databeheer

1.6 Hulpmiddelen

1 8 Opgaven

2 Klassieke benaderingen

2 1 Inleiding

2.2 Hiërarchische benadering

2.3 Netwerkbenadering

2.4 Relationele benadering

2.5 Datamodellen

2.6 Andere ontwikkelingen

2.7 Opgaven

3 Relationele valstrikken

3.1 Inleiding

3.2 Behandelkosten

3.3 Omzetdaling

3.4 Routewijziging

3.5 Query generatie

3.6 Orthogonaliteit

3.7 Conclusie

4 Moderne benaderingen

4.1 Inleiding

4.2 E-R benadering

4.3 Casus: E-R modellering

4.4 SHM benadering

4.5 RM/T benadering

4.6 Semantische netwerken

4.7 Functionele datamodel

4.8 ACM/PCM benadering

4.9 Objectoriëntatie

4.10 Xplain model

4.11 Evaluatie

4.12 Opgaven

Deel II: Fundamenten

5 Basisbegrippen

5.1 Inleiding

5.2 Definities

5.3 Naamgeving

5.4 Abstractie

5.5 Verzamelingen

5.6 Typen

5.7 Discussie

5.8 Andere observaties

5.9 Opgaven

6 Semantische begrippen

6.1 Inleiding

6.2 Semantiek

6.3 Asserties

6.4 Omkeerbaarheid

6.5 Relateerbaarheid

6.6 Objectrelativiteit

6.7 Semantiek in datamodellen

6.8 Casus: Uitleenbibliotheek

6.9 Andere observaties

6.10 Opgaven

7 Semantische operaties

7.1 Inleiding

7.2 Selecties

7.3 Extensies

7.4 Wijzigingen

7.5 Evaluatie

7.6 Motivatie

7.7 Opgaven

8 Semantische integriteit

8.1 Inleiding

8.2 Restricties

8.3 Inherente restricties

8.4 Statische restricties

8.5 Dynamische restricties

8.6 Transacties

8.7 Ontwerpaspecten

8.8 Casus: opleidingsinstituut

8.9 Conclusie

8.10 Andere ontwikkelingen

8.11 Opgaven

Deel III: Ontwerpen

9 Ontwerpmethodiek

9.1 Inleiding

9.2 Totaalbeeld

9.3 Conceptueel ontwerp

9.4 Fysiek ontwerp

9.5 Samenvatting

9.6 Opgaven

10 Conceptueel ontwerp

10.1 Inleiding

10.2 Aggregatie

10.3 Evenwicht in aggregatie

10.4 Generalisatie

10.5 Evenwicht in generalisatie

10.6 Generalisatie of aggregatie

10.7 Rolattributen

10.8 Vergeten abstracties

10.9 Voortgangsbewaking

10.10 Enkele valstrikken

10.11 Opgaven

11 Applicatie-ontwerp

11.1 Inleiding

11.2 Vacaturebank

11.3 Invoerschermen

11.4 Opvraagschermen

11.5 Motivatie

11.6 Opgaven

12 Datamanipulatie

12.1 Inleiding

12.2 Handelsonderneming

12.3 Reclamecampagnes

12.4 Rendementsberekening

12.5 Arbeidsverdeling

12.6 Voorraadbeheer

12.7 Opgaven

13 Fysiek ontwerp

13.1 Inleiding

13.2 Conversies

13.3 Semantisch ontwerp

13.4 Relationeel ontwerp

13.5 Netwerkontwerp

13.6 De data dictionary

13.7 Standaardisatie

13.8 Opgaven

Deel IV: Casus

14 Casus 1: Bankinstelling

14.1 Casusbeschrijving

14.2 Opdrachtformulering

14.3 Conceptueel ontwerp

14.4 Toepassingen

14.5 Opgaven

15 Casus 2: Voertuigregistratie

15.1 Inleiding

15.2 Casusbeschrijving

15.3 Conceptueel ontwerp

15.4 Kanttekeningen

15.5 Opgaven

16 Casus 3: Werkconferentie

16.1 Inleiding

16.2 Casusbeschri jving

16.3 Conceptueel ontwerp

16.4 Opgaven

17 Casus 4: Postorderbedrijf

17.1 Inleiding

17.2 Casusbeschrijving

17.3 Conceptueel ontwerp

17.4 Opgaven

Referenties

Appendices

A Syntax van de datataal

B Uitwerkingen

C Index


Database-ontwerp: Inhoud (beknopt)

Deel 1 Overzicht

1 Inleiding

2 Klassieke benaderingen

3 Relationele valstrikken

4 Moderne benaderingen

Deel 2 Fundamenten

5 Basisbegrippen

6 Semantische begrippen

7 Semantische operaties

8 Semantische integriteit

Deel 3 Ontwerpen

9 Ontwerpmethodiek

10 Conceptueel ontwerp

11 Applicatie-ontwerp

12 Datamanipulatie

13 Fysiek ontwerp

Deel 4: Casus

14 Casus 1: Bankinstelling

15 Casus 2: Voertuigregistratie

16 Casus 3: Werkconferentie

17 Casus 4: Postorderbedrijf

Referenties

Appendices


Database-ontwerp: Voorwoord

Doelstelling van database-ontwerp is het formuleren van een gegevensstructuur die een correcte weerspiegeling vormt van de werkelijkheid en die tevens efficiënt door database management systemen kan worden verwerkt. In dit boek worden fundamentele begrippen en algemeen geldende principes voor database-ontwerp geïntroduceerd en aan de hand van praktijksituaties toegelicht. Hierbij is uitgegaan van de meest recente ontwikkelingen in het vakgebied.

Dit boek is bestemd voor de professionele database-gebruiker, zoals ontwerper, beheerder en programmeur, maar ook voor de specialist die door zijn functie betrokken is bij de gegevensverwerking.

Het materiaal wordt zodanig gepresenteerd dat het gebruikt kan worden in het reguliere onderwijs, bij zelfstudie en ook als naslagwerk. Het geheel is voorzien van opgaven, trefwoorden en een groot aantal referenties naar relevante literatuur. De veronderstelde voorkennis van de wiskunde bestaat uit de beginselen van de verzamelingenleer. Daarnaast is kennis van enkele basisbegrippen van de informatica en ervaring met een programmeertaal gewenst.

Wegens de veelheid aan onderwerpen bestaat de derde druk uit een viertal delen en enkele appendices. Deel I bevat een overzicht van het vakgebied. Nadruk wordt gelegd op de rol van de semantiek. In hoofdstuk 1 worden de belangrijkste karakteristieken van database management systemen behandeld. Hoofdstuk 2 bevat een overzicht van enkele klassieke database-benaderingen. Hier worden de benaderingen in een historisch perspectief geplaatst. Hoofdstuk 3 geeft een groot aantal valstrikken die voorkomen bij de toepassing van het relationele model. Hoofdstuk 4 is gewijd aan een achttal moderne benaderingen. Hier wordt aangegeven dat de ontwikkelingen op het gebied van database-ontwerp in versneld tempo doorgaan in de richting van een effectievere benadering. Opvallend is de rol die abstracties spelen bij al deze ontwikkelingen. Dit hoofdstuk bevat ook de motivering voor de gekozen semantische benadering.

Deel II is de basis van het boek. Hierin worden de fundamentele begrippen voor database-ontwerp geïntroduceerd. Hoofdstuk 5 bevat een theoretisch kader waaruit het typebegrip volgt. Dit begrip speelt de centrale rol in de gehele benadering. Hoofdstuk 6 bevat de begrippen die een rol spelen in conceptuele modellen. De structurele samenhang tussen typen wordt uitgedrukt door middel van een tweetal invarianten. Hoofdstuk 7 bevat een introductie tot de manipulatie-opdrachten. Deze opdrachten zijn volledig afgestemd op de structureringsbegrippen. Hoofdstuk 8 is gewijd aan dynamische integriteitsaspecten van een database. Naast de integriteit die in structuur is vastgelegd, is een aantal integriteitsaspecten uit te drukken in manipulatie-opdrachten. De gekozen indeling maakt de totale collectie van integriteitsregels beheersbaar.

Deel III is volledig gewijd aan ontwerpen. Hoofdstuk 9 geeft een overzicht van de database-ontwerpmethodiek. Conceptueel ontwerp wordt aan de hand van praktijkvoorbeelden behandeld in hoofdstuk 10. Bij moderne database-toepassingen speelt de inrichting van beeldschermen een steeds belangrijker rol. Hoofdstuk 11 geeft aan hoe de lay-out van een beeldscherm (view) eenvoudig kan worden afgeleid uit de conceptuele database-structuur. Hoofdstuk 12 bevat een aantal complexe datamanipulatie-vraagstukken uit de praktijk. In hoofdstuk 13 komt de implementatie van een gegevensstructuur aan de orde. Getoond wordt hoe een conceptueel ontwerp omgezet wordt naar een database-schema volgens de relationele en netwerkbenadering. Het resultaat is toepasbaar bij een database management systeem. De belangrijkste karakteristieken van klassieke database management systemen komen hierbij aan bod. In dit hoofdstuk wordt ook aandacht besteed aan de structuur van de data dictionary (de database met meta-gegevens). Daarbij wordt de noodzakelijkheid van de gehanteerde semantische begrippen en principes aangetoond. Door de theorie toe te passen op de data dictionary wordt duidelijk dat deze theorie consistent is. Met andere woorden: alle geïntroduceerde begrippen en principes zijn essentieel voor database-ontwerp.

Deel IV is geheel gewijd aan diverse ontwerpcasus. Hoofdstuk 14 geeft het conceptuele model van een bankinstelling. Hierbij worden complexe vraagstellingen gebruikt. In de hoofdstukken 15 en 16 komen casus uit de internationale vakliteratuur aan bod. Hoofdstuk 15 geeft het conceptuele model ten behoeve van een voertuigregistratie. Dit model wordt opgezet vanuit een opsomming van objecten. Hoofdstuk 16 bevat een conceptueel model ten behoeve van de organisatie van een werkconferentie. In dit geval spelen activiteiten en rapportages een grote rol. Hoofdstuk 17 bevat een casus over een postorderbedrijf. Deze casus bevat met opzet een veelheid aan semantische constructies.

Deze derde druk bevat een aantal uitbreidingen ten opzichte van de tweede druk. Vooral door discussies met docenten uit het HBO en door discussies naar aanleiding van het proefschrift dat in 1991 verscheen over dit onderwerp, is het boek uitgebreid met een aantal theoretische en praktische aspecten van datamodellering.

De uitbreidingen komen vooral tot uitdrukking in een uitgebreide behandeling van relationele valstrikken, een verbeterd theoretisch fundament, de vraagstukken en in de conversie van een semantische oplossing. De nieuwe vraagstukken zijn bedoeld om het gebruik van de semantische concepten verder te ondersteunen. De uitgebreide behandeling van conversie van datamanipulatie-opdrachten is bedoeld om de toepasbaarheid van de semantische aanpak, ook in een relationele omgeving, verder te vergroten. Velen hebben bijgedragen aan het werk dat in dit boek wordt beschreven. Dank gaat hierbij uit naar de tientallen afstudeerders en taakwerkers van de TU Delft die een opdracht uitvoerden in het kader van het database-project. Daarnaast gaat dank uit naar Prof.ir. D.H. Wolbers voor de mogelijkheden die hij geboden heeft voor het welslagen van het project. De opbouwende kritiek van Prof.dr. H.G. Sol heeft veel bijgedragen tot verbetering van het basismateriaal en zijn voortdurende stimulans leidde tot de produktie van het proefschrift. Stimulerend waren ook de discussies met de vaste leden van de database projectgroep aan de TU Delft: Ir. J.A. Bakker, M.J. Bos, Ing. M. van Dinther, Ir. A. van der Ende en Ir. M.J.M. van der Valk. Ten slotte dank aan Ineke voor haar jarenlange geduld en aanmoediging. Het is een voorrecht om al deze personen vanaf deze plaats te bedanken.

Voorschoten, september 1993.


Database-ontwerp: Catalogustekst

Deze nieuwe druk behandelt de fundamentele begrippen en algemeen geldende principes voor database-ontwerp. Praktijksituaties ondersteunen de theorie in dit leerboek. Het database-ontwerp vormt de basis voor het database managementsysteem. De meest recente ontwikkelingen in het vakgebied vormen het uitgangspunt voor de vier delen: Overzicht, Fundamenten, Ontwerpen en Casus. Database-ontwerp biedt informaticastudenten, maar ook professionals, een duidelijk en praktijkgericht inzicht in alle aspecten van database-ontwerp. Opgaven, trefwoorden en een uitgebreide literatuurlijst zijn speciaal voor studenten toegevoegd.

1993, 3e druk,

349 pagina's, f 64,50

ISBN 90 267 1864 0


Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek)

Organisatie en systeemontwikkeling

Methoden en technieken voor Gestructureerd Ontwikkelen van Bestuurlijke Informatiesystemen (antwoordenboek)

Lewis, R & Wanders, A.

ISBN 90 267 1881 0

NUGI 851

Prijs: f 39,50 / BEF. 948,-

Omvang: 132 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek): Inhoud (compleet)

Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek): Inhoud

Ten geleide

Antwoorden bij hoofdstuk 1

Antwoorden bij hoofdstuk 2

Antwoorden bij hoofdstuk 3

Antwoorden bij hoofclstuk 4

Antwoorden bij hoofdstuk 5

Antwoordindicaties bij hoofdstuk 6 (Casus Eurautra)

Antwoordindicaties bij hoofdstuk 7 (Casus Telefoongidsen)

Antwoordindicaties bij hoofdstuk 8 (Casus Auto-onderdelen)


Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek): Voorwoord

Dit antwoordenboek behoort bij het opgavenboek Organisatie en systeemontwikkeling, dat onder redactie van dezelfde auteurs verscheen bij Kluwer Bedrijfswetenschappen.

Opgavenboek en antwoordenboek horen bij het leerboek Organisatie en systeemontwikkeling van Rene Lewis, dat eveneens is verschenen bij Kluwer Bedrijfswetenschappen. Het leerboek behandelt de theorie en praktijk van het gestructureerd ontwikkelen van bestuurlijke informatiesystemen (GOBI).

Het leerboek is mede afgestemd op de specificaties van de AMBI-module HS.2, hetgeen enerzijds inhoudt dat niet alle onderwerpen die in de examenspecificaties voor HS.2 van het EXIN beschreven staan in het boek aan de orde komen, en anderzijds dat niet alle onderwerpen die het leerboek behandelt voorkomen in de examenspecificaties.

Het leerboek begint met een schets van het algemene bedrijfsmatige kader waarbinnen het nut en het doel van informatievoorziening wordt afgezet (waartoe). Hierbij wordt tevens ingegaan op de gevolgen van kwaliteitszorg en privacy-wetgeving voor systeemontwikkeling. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 een algemeen theoretisch kader voor systeemontwikkeling gepresenteerd. In hoofdstuk 3 is aangegeven welke aspecten in het proces van informatiesysteemontwikkeling aan de orde dienen te komen (wat). In hoofdstuk 4 worden technieken behandeld ter invulling van deze aspecten (hoe). Tenslotte komt het beheersen van systeemontwikkeling aan de orde, waarbij projectstructuur (wie), fasering (wanneer) en hulpmiddelen (waarmee) aan de orde komen.

Het opgavenboek bevat 'multiple choice'-vragen ter toetsing van de theoretische stof en opdrachten en cases voor het oefenen van de methode en technieken.

Dit antwoordenboek bevat de antwoorden en is daar waar nodig voorzien van toelichting op de multiple choice-vragen. Voor de opdrachten en cases zijn antwoordindicaties opgenomen. Het woord 'antwoordindicatie' dient letterlijk geïnterpreteerd te worden. Met andere woorden, de oplossing is niet absoluut of de enige juiste, maar bevat een mogelijke oplossing.

Examenopgaven van afgelopen jaren zijn niet opgenomen.

In combinatie met het opgavenboek kan de cursist zich voorbereiden op het examen van de AMBI-module Systeemontwikkeling (HS.2). Voor meer informatie over exameneisen en examenopgaven tot nu toe verwijzen wij naar de Stichting EXIN te Utrecht. Het opgavenboek kan ook worden gebruikt om het geleerde in de praktijk te brengen.

Net als voor een deel van de opgaven zijn wij voor de bijdragen aan de antwoorden dank verschuldigd aan onze collega's L. Braafhart, M. Delamarre en G. Nogarede van het NOG. Bijzondere dank aan NOVI-collega Adri Timp voor zijn kritisch commentaar op de uitwerkingen.

De auteurs staan open voor suggesties ter uitbreiding en verbetering van de oefenstof, zowel met betrekking tot opgaven als antwoorden.

Zwaag/Naarden, mei 1994

Rene Lewis, Andre Wanders


Organisatie en systeemontwikkeling (antwoordenboek): Catalogustekst

Dit leerboek stelt het onderwerp 'systeemontwerp en -analyse' centraal. Informatiesystemen en de wijze waarop zij ontworpen zijn, worden voor organisaties van steeds groter belang.  Studenten/cursisten leren methoden en technieken kennen voor het praktisch analyseren en ontwikkelen van informatiesystemen. Daarbij gebruikt dit boek een didactische, modelmatige methode, genaamd GOBI (Gestructureerd Ontwerpen van Bestuurlijke Informatiesystemen). GOBI staat ook bij de behandeling van relevante produkten en diensten van systeemontwikkeling centraal. Het onderdeel over projecten, beheersing en besturing completeert de leerstof.

In het praktijkboek staan veel vragen en voorbeelden waarmee de leerstof getest kan worden.

antwoordenboek/ Lewis, Wanders

1994, 132 pagina's, f 39,50

ISBN 90 267 1881 0


Kantoorautomatisering in de praktijk

Kantoorautomatisering in de praktijk - antwoordenboek

Alen, G.M. van e.a.

ISBN 90 267 1882 9

NUGI 855

Prijs: f 31,50 / BEF. 756,-

Omvang: 48 pagina's

Geïllustreerd


Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud

Kantoorautomatisering in de praktijk: Inhoud (volledig)

Inhoud

Ten geleide

1 Antwoorden algemene vragen

1.1 Het kantoorproces binnen de organisatie

1.2 Veranderende eisen aan kantoorautomatisering

1 3 Informatiesystemen

1.4 Kantoorinformatiesystemen

1.5 Computersystemen

1.6 Randapparatuur

1. 7 Netwerken

1. 8 Projectaanpak kantoorautomatisering

2 Antwoorden casus DutchTek

Opdracht 1

Opdracht 2

Opdracht 3

Opdracht 4

Opdracht 5

Opdracht 6

Opdracht 7

Opdracht 8

Opdracht 9

Opdracht 10

Opdracht 11

Opdracht 12

Opdracht 13

Opdracht 14

Opdracht 15

Opdracht 16

Opdracht 17

Opdracht 18

Opdracht 19


Kantoorautomatisering in de praktijk: Ten geleide

Ten geleide

Dit antwoordenboek behoort bij het opgavenboek met de titel: kantoorautomatisering in de praktijk.

Dit opgavenboek hoort weer bij een theorieboek met dezelfde titel. Het antwoordenboek is in eerste instantie bedoeld voor gebruik door de docent.

Veel vragen in het opgavenboek kunnen moeilijk of in het geheel niet eenduidig beantwoord worden. In de beantwoording van de vragen speelt niet alleen de snel veranderende automatiseringsomgeving een rol, maar ook persoonlijke opvattingen ten aanzien van vraagstukken rond kantoororganisatie, innovatie- en implementatieprocessen.

Ons idee bij de samenstelling van dit antwoorden boek was aanvullende en concrete infonnatie te bieden ter beantwoording van de vragen en, minstens zo belangrijk, stof ter discussie op te leveren. Zo dient het antwoord twee doelen: enerzijds levert het extra informatie op en anderzijds biedt het gelegenheid tot verdieping van de lesstof door discussie rond alternatieven

Guus van Alen

Jan Hendrik Ockels

George Struijker Boudier

Roy Whyte


Kantoorautomatisering in de praktijk: Catalogustekst

Dit boek geeft een breed overzicht van kantoorautomatisering, bezien vanuit de organisatorische invalshoek. Immers, kantoorautomatisering is een innovatief proces met doorlopend organisatiewijzigingen en taakaanpassingen van kantoorpersoneel. Natuurlijk is er ook aandacht voor informatiesystemen, computersystemen, randapparatuur en netwerken. Een hoofdstuk over invoering, beheer en beveiliging completeert het geheel. De beschreven stof sluit aan op de examenspecificaties van de AMBI-module HS.4.

In het praktijkboek zijn zowel inhoudelijke vragen als praktijkgerichte casussen met opdrachten opgenomen.

ANTWOORDENBOEK

1993, 48 pagina's, f 31,50

ISBN 90 267 1882 9


Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek)

Organisatie, besturing en informatie antwoordenboek

Pascoe-Samson, E.

ISBN 90 267 1883 7

NUGI 855

Prijs: fl. 42,00 / BEF. 995,-

Omvang: 96 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek): Inhoud (volledig)

1 Inleiding

Deel 1 Organisatie en besturing

2 Organisatie

3 Besturing

4 Organisatietypologie

5 Stellingen over organisatie en besturing

Deel 2 Organisatie en informatie

6 Besturing en informatie

7 Onzekerheidstheorie van Galbraith

8 Organisatietypologie en informatie

9 Organisatiefuncties: de primaire functies

10 Organisatiefuncties: de ondersteunende functies

11 Interne controle

12 Stellingen over organisatie en informatie

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

13 Informatiebeleid

14 Veranderingsanalyse

15 Afbakening van informatiesystemen

16 Informatiesysteemontwikkeling

17 Stellingen over organisatie en informatiebeleid

Deel 4 Cases

18 De fusie

19 Het Wapen van Utrecht

20 Het plakpapier dat niet blijft plakken

21 De onzekerheid van Alprint

22 Wie is de klant?

23 De informatiefunctie bij AZZ

24 Een radicale oplossing

25 IT-investeringen bij Groenadvies

26 Het indelen opdelen


Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek): Inhoud (Kort)

Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek): Inhoud (beknopt)

Deel 1 Organisatie en besturing

Deel 2 Organisatie en informatie

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

Deel 4 Cases


Organisatie, besturing en informatie: Voorwoord

Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek): Inleiding

Dit boek bevat de uitwerkingen van de vragen en opgaven uit het oefenboek Organisatie, besturing en informatie.

Waar de antwoorden op de kennisvragen rechtstreeks terug te vinden zijn in de tekst van het leerboek Organisatie, besturing en informatie, of in de begrippenlijst in het oefenboek, is er volstaan met een verwijzing naar de desbetreffende paragraaf of het begrip.

Bij de toepassingsvragen en de case-opgaven hebben de uitwerkingen meer het karakter van een antwoordindicatie. In vele gevallen zijn afwijkende antwoorden acceptabel, mits de redenering en motivering consistent is met het gegeven antwoord. (Zo kan bijvoorbeeld een organisatie als een professionele organisatie worden getypeerd op basis van standaardisatie van de vaardigheden als overwegend coördinatiemechanisme, maar niet op basis van standaardisatie van prestaties.)

De stellingen zijn niet voorzien van antwoordindicaties. Bij alle stellingen zijn zowel argumenten voor als tegen te bedenken. Wellicht kunnen de volgende vragen worden gebruikt om een discussie rondom een stelling op gang te brengen:

- zijn de studenten het met de stelling eens/oneens?

-- waarom zijn zij het eens/oneens?

-- kunnen zij een situatie bedenken waarin zij het wel eens/oneens met de stelling zouden zijn?

-- kunnen zij de stelling zo verwoorden dat zij er wel mee eens kunnen zijn?

Om de hoofdstuknummering gelijk te laten lopen met het oefenboek zijn drie aparte hoofdstukken (5, 12 en 17) betreffende de stellingen opgenomen.


Organisatie, besturing en informatie (antwoordenboek): Beschrijving

Het Opgavenboek is gebaseerd op het leerboek Organisatie, besturing en informatie (ISBN 90 267 1912 4). Dit praktijkboek bevat vragen, stellingen en case-opgaven, waarmee studenten de kennis van en inzicht in de theorie van het leerboek kunnen toetsen.

Het boek bestaat uit vier delen en een aanhangsel. De eerste drie delen bevatten vraagstukken en zijn analoog aan de hoofdstukindeling van het leerboek. Een aantal stellingen besluit elk van deze drie delen. Deel vier bevat case-opgaven.

Als bijvoegsel bevat dit boek een samenvatting van de belangrijkste definities en begrippen uit het leerboek.

De in dit boek behandelde stof is met name toegesneden op studenten HEAO en HTS met bedrijfskunde of bestuurlijke informatiekunde in hun pakket. Daarnaast voldoet de uitgave aan de gestelde examenspecificaties voor de AMBI-module HS.1.

Het Antwoordenboek Organisatie, besturing en informatie maakt de module compleet met de uitgewerkte antwoorden op de in het opgavenboek gestelde vragen en werkopdrachten.

ANTWOORDENBOEK

1994, 96 pagina's, f 42,00

ISBN 90 267 1883


EDP-auditing in de praktijk

EDP-auditing in de praktijk

Praat, J. van

ISBN 90 267 1887 X

NUGI 855

Prijs: f 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 104 pagina's

Geïllustreerd


EDP-auditing in de praktijk: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Management samenvatting

1 EDP-auditing: wat is dat voor vak

1.1 Het begon in de accountancy

1.2 Wat doet de EDP-auditor?

1.3 Het uitvoeren van een audit

2 Snel, goedkoop en verantwoord onderzoek

2.1 Quick scan

2.2 RABBIT

2.3 Wegingsfactoren

2.4 Vragen invullen

2.5 Resultaten raadplegen

2.6 Advies geven

2.7 Vragen aanpassen

2.8 Beheer

3 Kwaliteitscertificaten

3.1 Casus SOFTKLUS

3.2 Intermezzo: ISO/9000 normen verklaard

3.3 Beoordeling van het kwaliteitssysteem in de praktijk

3.4 Het kwaliteitscertificaat

4 Toegangsbeveiliging

4.1 Casus Sans Soucis

4.2 De Wet Computercriminaliteit

4.3 Het auditplan voor logische toegangsbeveiliging

4.4 Uitvoering van het onderzoek

4.5 Oordeelsvorming

4.6 De rapportering van de EDP-auditor

5 Systeemontwikkeling

5.1 Casus Intergemeentelijke Sociale Dienst

5.2 De uitgebrachte offerte

5.3 Het rapport van de EDP-auditor

5.4 Risico-analyse

5.5 Functie Punt Analyse

6 Als u een EDP-auditor aanstelt.....

7 Organisaties

7.1 Beroepsorganisaties

7.2 Opleidingen

7.3 Normerende instellingen

7.4 De belangrijkste kantoren

Verklarende woordenlijst

Verder lezen

Register


EDP-auditing in de praktijk: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Management samenvatting

1 EDP-auditing: wat is dat voor vak

2 Snel, goedkoop en verantwoord onderzoek

3 Kwaliteitscertificaten

4 Toegangsbeveiliging

5 Systeemontwikkeling

6 Als u een EDP-auditor aanstelt.....

7 Organisaties

Verklarende woordenlijst

Verder lezen

Register


EDP-auditing in de praktijk: Voorwoord

Bijna iedereen wordt dagelijks geconfronteerd met de gevolgen van het gebruik van automatisering. Deze confrontatie vindt dan plaats op het werk of in het maatschappelijk verkeer. Een van de gevolgen, waar niet iedereen bij stil staat, is dat de automatisering aanleiding is geweest tot het ontstaan van het vakgebied EDP-auditing. Dit vakgebied bestaat bijna net zo lang als het gebruik van automatisering bestaat.

Onlangs is er een doorbraak geweest voor de beroepsbeoefenaren (de EDP-auditors) die in dit vakgebied werkzaam zijn: de NOREA (Nederlandse Orde van Register EDP-Auditors) zag als beroepsorganisatie het levenslicht. Deze doorbraak bewerkstelligde een grotere bekendheid voor de EDP-auditor. Toch kan worden gesteld, dat het licht nog grotendeels onder de korenmaat blijft. Bij het (top)management is nog onvoldoende bekend wat het vakgebied inhoudt en wat de EDP-auditor als uitstekend opgeleid deskundige voor dat management kan betekenen. Deze uitgave is een voortreffelijk instrument om de afnemer van EDP-auditing-diensten op een beknopte en duidelijke wijze kennis te laten maken met het vakgebied EDP-auditing. Het boekje geeft naast een theoretisch kader ook invulling aan dat kader door veelvuldig praktijkvoorbeelden te introduceren.

Behalve voor deze potentiële afnemers is het boekje geschikt voor ieder die zich wil ontwikkelen tot een verstandige leek op het gebied van EDP-auditing. Ik ben er dan ook van overtuigd dat deze uitgave zijn weg zal vinden en dat de lezer(es) er veel plezier aan zal beleven.

Het kijken in andermans keuken levert vaak verrassende ideeën op. Met dit boekje wordt het voor velen aantrekkelijk gemaakt de keukendeur van EDP-auditing helemaal te openen.

Prof. drs. H.C. Kocks RE RA oktober 1993


EDP-auditing in de praktijk: Beschrijving

Deze uitgave EDP-auditing in de praktijk geeft in minder dan 100 pagina's een compleet en overzichtelijk beeld verstrekt van o.a.: het belang van EDP-auditing, de functie van de EDP-auditor, EDP-auditing in de praktijk, de aanpak van een audit, methoden en technieken, rapportage en EDP-auditing in de toekomst. Deze uitgave stelt de doelgroep (automatiseringsmanagers en -adviseurs) in staat snel 'bijgepraat' te worden op dit, snel aan belangstelling winnende, terrein.

Topics in IT

De serie Topics in IT richt zich primair op automatiseringsmanagers en -adviseurs. Zij krijgen binnen hun vakgebied met steeds meer ontwikkelingen en facetten te maken. Desondanks dienen zij over al die onderwerpen voldoende kennis te hebben en te houden en de juiste beslissingen te nemen. Adequate, praktische informatie, per onderwerp compleet aangeboden, dat is waar deze managers naar zoeken. De nieuwe serie Topics in IT voorziet in deze behoefte. Een serie die zich kenmerkt door een grote uniformiteit en consistentie in: omslagbeleid, prijsvaststelling, omvang en doelgroep. De serie staat onder auspiciën van Informatie, maandblad voor gegevensverwerking.


Gegevens in de computer

Gegevens in de computer - antwoordenboek

Jongsma, N. & Heuvel, F. van den

ISBN 90 267 1894 2

NUGI 855

Prijs: fl. 29,00 / BEF. 696,-

Omvang: 80 pagina's

Geïllustreerd


Gegevens in de computer: inhoud

Gegevens in de computer: inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Inleiding computers

2 Randapparaten voor invoer en uitvoer

3 Randapparaten voor opslag van gegevens

4 Gegevens en informatie

5 Inleiding bestanden

6 Meer over computers

7 Het besturingssysteem

8 Inleiding programmeren

9 Datacommunicatie

10 Sequentiële bestanden

11 Directe bestanden

12 Index-sequentiële bestanden en gegevensverwerking

13 Programmeren - PSD's

14 Programmeertalen

15 Programmeren - andere schema's

16 Programmatuur

17 Gegevensvoorstelling in de computer

18 Talstelsels

19 Opslag van een bestand

20 Meer over gegevens

21 Databases

22 Netwerken

23 Herhaling


Gegevens in de computer: Ten geleide

Ten geleide

Dit antwoordenboek geeft de antwoorden op de vragen en opgaven van het werkboek "Gegevens in de computer". Leerboek, werkboek en antwoordenboek vormen samen een complete lesmethode voor de leerstof van de PDI-modu1e MG.1.

Het leerboek bestaat uit 22 hoofdstukken. Het gaat in de eerste plaats over gegevens en hoe je die kunt verwerken met behulp van een computer. In de tweede plaats gaat het over de computer zelf: de apparatuur en de programma's. In het onderstaande schema is te zien welke hoofdstukken over gegevens gaan en welke hoofdstukken over de computer gaan. Deze laatste groep is gesplitst in hoofdstukken over apparatuur (dubbel kader) en over programmatuur (enkel kader).

      Gegevens            Computer

De volgorde der onderwerpen is zo gekozen, dat het boek gewoon van voor naar achter doorgewerkt kan worden. De onderwerpen komen eerst globaal aan de orde en worden pas later uitgediept.

Per paragraaf of groep paragrafen in het leerboek worden in het werkboek vragen gesteld, waaraan de leerling kan toetsen of hij of zij de stof kent. Elk hoofdstuk begint met open vragen. Daarna volgen vragen die wat meer inzicht vereisen. Waar mogelijk zijn deze vragen in opdrachtvorm gegoten, zodat men het geleerde in praktijk kan brengen. Aan het einde van ieder hoofdstuk volgen toetsvragen op examenniveau.

Om praktische redenen zijn vragen en opdrachten samengevoegd tot opgaven. Deze hebben romeinse cijfers: I, II, enz. Meestal horen de vragen van een opgave op de een of andere manier bij elkaar. Ze gaan over hetzelfde onderwerp, de manier van vragen stellen is gelijk of ze komen overeen wat zwaarte betreft. Omdat de gekozen eenheid (een hoofdstuk) voor scholen wellicht te groot is om in een les te behandelen, is ieder hoofdstuk in het werkboek opgedeeld in twee (soms drie) paragrafen. De indeling in paragrafen komt dus niet overeen met de paragraafindeling van het leerboek.

In het antwoordenboek zijn de antwoorden van de open vragen zodanig geformuleerd dat ze zo op de lijntjes ingevuld kunnen worden. Bij de opdrachten is waar dat zinvol was (een deel van) de overeenkomstige figuur uit het werkboek herhaald. Bij de toetsvragen is in vele gevallen bij het antwoord een argumentatie gegeven.

Nel Jongsma, juni 1990


Gegevens in de computer: Catalogustekst

Wat zijn gegevens en hoe kun je gegevens bewerken met behulp van een computer? Dit boek legt het uit. Daarnaast wordt de computer zelf besproken, met de bijbehorende apparatuur en programma's: welke soorten computers zijn er, welke randapparatuur is er voor invoer, uitvoer en opslag van gegevens, hoe werkt de centrale processor, wat is een programma, wat is een operating system? Zelf leren programmeren is er (nog) niet bij, maar wèl leren hoe een programma-structuurdiagram (PSD) gelezen moet worden.

Het werkboek hanteert dezelfde hoofdstukindeling als het leerboek en geeft als 'bijlage' een aantal examenvoorbereidende vragen.

ANTWOORDENBOEK/ Jongsma, F.L.M. van den Heuvel

1993, 80 pagina's, f 29,00

ISBN 90 267 1894 2


Gegevens in de computer: werkboek

Gegevens in de computer: werkboek

Jongsma, N. & Heuvel, F. van den

ISBN 90 267 1895 0

NUGI 855

Prijs: f 25,25 / BEF. 595,-

Omvang: 120 pagina's

Geïllustreerd


Gegevens in de computer: werkboek: Inhoud

Gegevens in de computer: werkboek: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Inleiding computers

1.1 Kennismaking met de computer (1)

1.2 Kennismaking met de computer (2)

2 Randapparaten voor invoer en uitvoer

2.1 Invoer-enuitvoerapparaten(1)

2.2 Invoer- en uitvoerapparaten (2)

3 Opslag van gegevens

3.1 Gegevensopslag (1)

3.2 Gegevensopslag (2)

4 Gegevens

4.1 Gegevens en informatie

4.2 Kenmerken en samenhang van gegevens

5 Inleiding bestanden

5.1 Records en sleutels

5.2 Raadplegen

5.3 Muteren

6 Meer over computers

6.1 Processor en intern geheugen

6.2 Programmaverwerking

7 Het besturingssysteem

7.1 Operating System (1)

7.2 Operating System (2)

8 Inleiding programmeren

8.1 Inleiding programmeren (1)

8.2 Inleiding programmeren (2)

8.3 Inleiding programmeren (3)

9 Datacommunicatie

9.1 Communicatie, modem en telefoon

9.2 Transport, terminal en fax

10 Sequentiëlebestanden

10.1 Sequentiële organisatie

10.2 Raadplegen en muteren

11 Directe bestanden

11.1 Directe relatie

11.2 Functionele relatie

11.3 Raadplegen, muteren en index

12 Index-sequentiële bestanden en gegevensverwerking

12.1 Index-sequentiële bestanden

12.2 Raadplegen en muteren

12.3 Gegevensverwerking

13 Programmeren - PSD's

13.1 Notatie en deelbewerkingen

13.2 Herhalingen

13.3 Keuzes

14 Programmeertalen

14.1 Soorten programmeertalen

14.2 Programmeertaal en PSD

15 Programmeren: andere schema's

15.1 Programmastroomschema

15.2 Pseudocode

16 Programmatuur

16.1 Applicatieprogramma's

16.2 Vertaalprogramma's

17 Gegevensvoorstelling in de computer

17.1 ASCII-code

17.2 EBCDIC-code go

18 Talstelsels

18.1 Talstelsels (1)

18.2 Talstelsels (2)

19 Opslag van een bestand

19.1 Opslag op magneetband

19.2 Opslag op magneetschijf

20 Meer over gegevens

20.1 Gegevensstructuur(1)

20.2 Gegevensstructuur(2)

21 Databases

21.1 Databases (1)

21.2 Databases (2)

22 Netwerken

22.1 Netwerken (1)

22.2 Netwerken (2)

 Herhaling

23.1 Gegevens

23.2 Apparatuur

23.3 Programmatuur


Inhoud (beknopt)

Gegevens in de computer: werkboek: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Inleiding computers

2 Randapparaten voor invoer en uitvoer

3 Opslag van gegevens

4 Gegevens

5 Inleiding bestanden

6 Meer over computers

7 Het besturingssysteem

8 Inleiding programmeren

9 Datacommunicatie

10 Sequentiëlebestanden

11 Directe bestanden

12 Index-sequentiële bestanden en gegevensverwerking

13 Programmeren - PSD's

14 Programmeertalen

15 Programmeren: andere schema's

16 Programmatuur

17 Gegevensvoorstelling in de computer

18 Talstelsels

19 Opslag van een bestand

20 Meer over gegevens

21 Databases

22 Netwerken

 Herhaling


Gegevens in de computer: werkboek: Ten geleide

De MBO-opleidingen voor het Praktijkdiploma informatica richten zich op cursisten en leerlingen die bij de uitoefening van hun (toekomstig) werk er voor moeten zorgen dat bij het gebruik van personal computers en andere, grotere computersystemen die dingen gebeuren die moeten gebeuren. Daarom heeft bij het schrijven van deze boeken de gedachte voorop gestaan de leerstof voortdurend te plaatsen in de praktijk van het dagelijks werk. Dit is uitgewerkt in de vorm van twee boeken voor elke cursus, namelijk een leerboek en een werkboek. Vanuit het leerboek 'Gegevens in de computer' wordt daarom voortdurend verwezen naar het werkboek. Per paragraaf of groep van paragrafen in het leerboek worden in het werkboek vragen gesteld waaraan men kan toetsen of men de stof kent. Vervolgens komen er enkele vragen en opdrachten waarbij men kan zien of men het geleerde ook in de praktijk kan brengen. Door deze combinatie van leerstofbehandeling in woord en beeld in het theorieboek en het actief bezig zijn met het verwerken van deze stof en het opbouwen van inzicht in de materie in het werkboek, menen wij er in geslaagd te zijn de cursisten optimaal te begeleiden bij hun studie. Omdat het de bedoeling is dat men na het volgen van deze lessen of deze cursus een examen met goed gevolg kan afleggen, zijn aan het eind van elk hoofdstuk toetsvragen opgenomen zoals men die ook op het examen kan tegenkomen.

Voor de docent zijn bij de uitgever antwoorden en toelichtingen op de vragen en opdrachten beschikbaar. Deze boeken zijn geschreven op een moment dat er nog geen examens zijn afgenomen. De auteurs stellen het daarom op prijs de ervaringen te vernemen van de gebruikers van deze boeken, zowel van docenten als van leerlingen. Daarmee kan een volgende groep studerenden weer hun voordeel doen, dat is de wens van auteurs, redactie en uitgever.

Maarssen, september 1988 J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

Bij de tweede druk.Cursisten en docenten hebben ons rijkelijk voorzien van commentaar op naar hun mening soms dubieuze vragen. Dit heeft er toe geleid dat de formulering van dergelijke vragen waar nodig is aangepast. Ook in de vormgeving zijn verbeteringen aangebracht. Voorts is de serie toetsvragen bij elk hoofdstuk uitgebreid tot 10 en is een extra hoofdstuk 23 toegevoegd met herhalingsvragen ter voorbereiding op het examen.

Amersfoort/Houten, februari 1990

Nel Jongsma en Frans van den Heuvel

Bij de derde druk. Bij deze nieuwe druk hebben wij wederom dankbaar gebruik gemaakt van commentaar van cursisten en docenten. Tevens is een enkele vraag aangepast of uitgebreid op grond van nieuwe exameneisen. Evenals bij de derde druk van het leerboek is voor het werkboek gekozen voor een nieuw omslagontwerp.

Amersfoort/Houten, oktober 1993

Nel Jongsma en Frans van den Heuvel


Gegevens in de computer: werkboek: Catalogustekst

Wat zijn gegevens en hoe kun je gegevens bewerken met behulp van een computer? Dit boek legt het uit. Daarnaast wordt de computer zelf besproken, met de bijbehorende apparatuur en programma's: welke soorten computers zijn er, welke randapparatuur is er voor invoer, uitvoer en opslag van gegevens, hoe werkt de centra1e processor, wat is een programma, wat is een operating system? Zelf leren programmeren is er (nog) niet bij, maar wèl leren hoe een programma-structuurdiagram (PSD) gelezen moet worden.

Het werkboek hanteert dezelfde hoofdstukindeling als het leerboek en geeft als 'bijlage' een aantal examenvoorbereidende vragen.

WERKBOEK/ Jongsma, F.L.M. van den Heuvel

1993, 120 pagina's, f 25,25

ISBN 90 267 1895 0


Gegevens in de computer

Gegevens in de computer

Jongsma, N.

ISBN 90 267 1896 9

NUGI 855

Prijs: f 41,50 / BEF. 996,-

Omvang: 180 pagina's

Geïllustreerd


Gegevens in de computer: Inhoud

Gegevens in de computer: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Inleiding computers

1.1 Wat is een computer?

1.2 Persoonlijk computergebruik

1.3 Hoe werkt een computer?

1.4 De computer in het bedrijf

1.5 Grote en kleine computers

2 Randapparaten voor invoer en uitvoer

2.1 Invoer, uitvoer en gegevensdragers

2.2 Directe invoer en uitvoer

2.3 Uitvoer naar papier

2.4 Invoer van papier

3 Opslag van gegevens

3.1 Geheugenmedia

3.2 Magneetschijf

3.3 Magneetband

3.4 Optische schijf

4 Gegevens

4.1 Waarom informatie?

4.2 Informatie en gegevens

4.3 Kenmerken van gegevens

4.4 Samenhang van gegevens

5 Inleiding bestanden

5.1 Opslag in een bestand

5.2 Indeling van een record

5.3 Toegang tot een bestand

5.4 Opzoeken van records

5.5 Wijzigen van een bestand

6 Meer over computers

6.1 Het interne geheugen

6.2 De processor

6.3 Het uitvoeren van een programma

6.4 Realisatie

7 Het besturingssysteem

7.1 Wat is een Operating System?

7.2 Een eenvoudig OS

7.3 Het besturen van randapparaten

7.4 Een OS met meer gebruikers

7.5 Verdeling van de processor-tijd

7.6 Beveiligingsaspecten

8 Inleiding programmeren

8.1 Wat is programmeren?

8.2 Het programmastructuurdiagram (PSD)

8.3 De opeenvolging

8.4 De herhaling

8.5 De keuze

8.6 Meer over de opeenvolging

9 Datacommunicatie

9.1 Communicatie

9.2 Telefoonverbinding

9.3 Transport van gegevens

9.4 Terminals

9.5 Fax-apparatuur

10 Sequentiële bestanden

10.1 Sequentiële organisatie

10.2 Raadplegen

10.3 Toevoegen, wijzigen en verwijderen

10.4 Mutatieproces

10.5 Soort bestanden

11 Directe bestanden

11.1 Directe organisatie

11.2 Direct met directe relatie

11.3 Direct met functionele relatie

11.4 Raadplegen en muteren

11.5 Index bij een bestand

12 Index-sequentiële bestanden en gegevensverwerking

12.1 Index-sequentiële organisatie

12.2 Raadplegen en muteren

12.3 Sequentieel, direct en index-sequentieel

12.4 Gegevensverwerking

13 Programmeren - PSD's

13.1 Notatie

13.2 Deelbewerking

13.3 Meer over herhalingen

13.4 De voorwaarde in de test

13.5 Meer over de keuze

14 Programmeertalen

14.1 Assembleertaal en machinetaal

14.2 Hogere programmeertaal

14.3 Vierde generatietaal

14.4 Elementen van programmeertalen

14.5 Van PSD naar programma

15 Programmeren: andere schema's

15.1 Symbolen in het PSS

15.2 Structuren in het PSS

15.3 Meer over de voorwaarde in de test

15.4 Pseudocode

16 Programmatuur

16.1 Applicatieprogramma's

16.2 Standaardprogramma's

16.3 Programma's op maat

16.4 Vertaalprogramma's

16.5 Programmabibliotheek

17 Gegevensvoorstelling in de computer

17.1 Alfanumerieke gegevens

17.2 ASClI-code

17.3 EBCDIC-code

17.4 Fouten bij transport

17.5 Numerieke gegevens

18 Talstelsels

18.1 Positiestelsel

18.2 De notatie

18.3 Het binaire talstelsel

18.4 Van binair naar decimaal en andersom

18.5 Het hexadecimale talstelsel

18.6 De geheugendump

19 Opslag van een bestand

19.1 Opslag op magneetband

19.2 Records en blokken

19.3 Opslag op magneetschijf

19.4 Adressering op schijf

19.5 Records en blokken

20 Meer over gegevens

20.1 Een-op-veel relaties

20.2 Veel-op-veel relaties

20.3 Gegevensontwerp

20.4 Normaliseren: een voorbeeld

21 Databases

21.1 Bestanden en databases

21.2 Het DBMS

21.3 Database-modellen

21.4 Gegevensbenadering

21.5 Gegevensbeheer

22 Netwerken

22.1 Lokale netwerken

22.2 Externe netwerken

22.3 Gegevensverkeer

22.4 Openbare netwerken

22.5 Nieuwe ontwikkelingen

A2 Register van trefwoorden

A2 Verantwoording van de foto's


Inhoud (beknopt)

Gegevens in de computer:Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Inleiding computers

2 Randapparaten voor invoer en uitvoer

3 Opslag van gegevens

4 Gegevens

5 Inleiding bestanden

6 Meer over computers

7 Het besturingssysteem

8 Inleiding programmeren

9 Datacommunicatie

10 Sequentiële bestanden

11 Directe bestanden

12 Index-sequentiële bestanden en gegevensverwerking

13 Programmeren - PSD's

14 Programmeertalen

15 Programmeren: andere schema's

16 Programmatuur

17 Gegevensvoorstelling in de computer

18 Talstelsels

19 Opslag van een bestand

20 Meer over gegevens

21 Databases

22 Netwerken

A2 Register van trefwoorden

A2 Verantwoording van de foto's


Gegevens in de computer: ten geleide

In het begin van de jaren 80 wordt de personal computer geïntroduceerd. Nu staan er honderdduizenden op de bureaus. Doordat er veel meer dan vroeger computers worden gebruikt op de werkplek zijn er ook enkele nieuwe automatiseringsfuncties ontstaan. Veel van deze functies zijn op MBO-niveau. Vooral de opkomende kantoorautomatisering en de automatisering van de produktie vragen om ondersteuning van vakmensen met een brede kennis en ervaring van automatisering. Ook moeten er computersystemen worden geïnstalleerd en daarna operationeel worden gehouden.

Er ontstond eveneens behoefte om het opleidingsprofiel van deze nieuwe functies te definieren. Daarvoor is door Stichting EXIN een leerprogramma ontwikkeld: het Praktijkdiploma Informatica. Dit leerprogramma richt zich niet alleen op full time automatiseringsfuncties, maar ook op automatiseringstaken die worden uitgevoerd door mensen met een andere hoofdtaak.

De automatiseringsfuncties op MBO-niveau zijn in te delen naar de werkomgeving waarin ze voorkomen: de omgeving van de systeembouw, de omgeving van de verwerking en de technische omgeving. Voor al deze functies is een gemeenschappelijke basisopleiding vastgesteld, waarin de grondbeginselen van de informatica worden behandeld. Deze basisopleiding is niet alleen voor hen die automatisering als beroep kiezen. Ook voor hen die met automatisering op de werkplek in aanraking komen, is deze basis zeer geschikt.

De basis van de MBO-opleiding informatica bestaat uit drie modulen:

 - de technische middelen (MG.1);

- de systemen en hun toepassingen (MG.2);

 - basisvaardigheden b1 PC-gebruik (MG.3).

Als men deze opleiding met een drietal examens heeft afgesloten, krijgt men het 'Praktijkdiploma Informatica I'.

'Gegevens in de computer' is geschreven voor cursisten van de module MG.1 en voor leerlingen van MBO-scholen met een vergelijkbaar lesprogramma.

Bij dit leerboek behoort een werkboek. Leerboek en werkboek zijn nauw met elkaar verbonden en hebben dezelfde hoofdstukindeling.

Na ieder stukje leerstof volgen in het werkboek vragen en opdrachten om de leerstof te verwerken en het inzicht te verhogen. De nadruk ligt hierbij op het toepassen.

Het gaat in dit boek in de eerste plaats over gegevens en hoe je die kunt verwerken met behulp van een computer. In de tweede plaats gaat het over die computer zelf en over de bijbehorende apparatuur en programma's.

Wat de gegevens betreft komen naast enkele algemene aspecten voornamelijk zaken aan de orde die te maken hebben met computerverwerking. Onderwerpen zijn: gegevens, informatie, bestanden, databases. Bij het onderwerp computers worden zaken behandeld zoals: soorten computers en randapparaten, datacommunicatie en netwerken, operating system en programma's. Het leren programmeren is er niet bij, maar wel leren we hoe we een schema van de programmastructuur (PSD) moeten lezen en hoe we dat omzetten naar een programmeertaal.

De onderwerpen worden eerst globaal besproken en worden pas later uitgediept. Om het spoor niet bijster te raken, zijn extra voorzieningen aangebracht, zoals een korte samenvatting van het voorafgaande.

We hopen dat cursisten en leerlingen parallel aan de theorielessen kennis kunnen maken met het gebruik van de computer in de praktijk. Het zelf doen is nu eenmaal een belangrijke ondersteuning van het leerproces. Om die reden komt het operating system al vroeg aan de orde.

Tenslotte nog iets over de uitvoering van het boek. Er is grote zorg besteed aan de visualisering van de leerstof. Wij verwachten dat op deze manier het noodzakelijke leren gemakkelijker en tevens leuker wordt.

Maarssen, september 1988

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

Bij de tweede druk

Wanneer men in een boek van betrekkelijk geringe omvang een grote verscheidenheid aan onderwerpen behandelt, moet men keuzes maken. Enerzijds bestaat de wens tot nauwkeurigheid en volledigheid. Anderzijds moet men zich beperken. Ook bij de tweede druk bestond dit dilemma. Mondjesmaat is gevolg gegeven aan de wens tot uitbreiding van de beschrijving van de apparatuur. Aan de beschrijving van bestandsorganisaties is een overzicht toegevoegd. Voorts is een voorbeeld toegevoegd dat de stappen in het normalisatieproces illustreert.

Nel Jongsma

Amersfoort, november 1989

Bij de derde druk

Bij deze nieuwe druk hebben wij wederom dankbaar gebruik gemaakt van commentaar van cursisten en docenten. De fouten die wij bij de tweede druk over het hoofd hebben gezien, zijn daardoor uit het boek verdwenen. De meest in het oog springende verandering zit overigens aan de buitenkant: het omslag is in een nieuw jasje gestoken.

Amersfoort, november 1993

Nel Jongsma


Gegevens in de computer: Catalogustekst

Wat zijn gegevens en hoe kun je gegevens bewerken met behulp van een computer? Dit boek legt het uit. Daarnaast wordt de computer zelf besproken, met de bijbehorende apparatuur en programma's: welke soorten computers zijn er, welke randapparatuur is er voor invoer, uitvoer en opslag van gegevens, hoe werkt de centrale processor, wat is een programma, wat is een operating system? Zelf leren programmeren is er (nog) niet bij, maar wèl leren hoe een programma-structuurdiagram (PSD) gelezen moet worden.

Het werkboek hanteert dezelfde hoofdstukindeling als het leerboek en geeft als 'bijlage' een aantal examenvoorbereidende vragen.

LEERBOEK, 3e druk,

1993, 180 pagina's, f 41,50

ISBN 90 267 1896


Informatieplanning en -control

Informatieplanning en -control

Een praktische leidraad

Ir. M. Beyen, Ir. E. Broos, Ir. J. Herbrink

ISBN 90 267 1897 7

NUGI 855

Prijs: f 47,25 / BEF. 1.134,-

Omvang: 100 pagina's


Informatieplanning en -control: Inhoud

1. Visies en denkwijzen

1.1* Informatieplanning: wat is dat?

1.2* Waarover gaat informatieplanning?

1.3* Wat lost informatieplanning op?

1.4  Kiezen voor resultaten en aanpak

1.5  De rol van de adviseur

1.6* De werkwijze

1.7* Succesfactoren bij informatieplanning

2.	Raamwerk en resultaten

2.1* Het raamwerk voor informatieplanning

2.2  Het IP-projectvoorstel

2.3  Het strategische kader

2.4  Het informatiebeleid

2.5 	Blauwdruk van toepassingen

2.6  Blauwdruk van gegevens

2.7  Blauwdruk van de technische infrastructuur

2.8  Blauwdruk van de informatie-organisatie

2.9  Het projectenoverzicht

2.10 Het implementatieplan

3.	Methoden, technieken en werkvormen

3.1	Projectbeheersing

3.2	Technieken voor bedrijfsanalyse en strategische planning

3.3	Technieken voor informatie-analyse

3.4	Besluitvormingstechnieken

3.5	Communicatietechnieken

3.6	Creativiteitstechnieken

Bijlagen

1*	Begrippenlijst informatieplanning

2*	Referentie inhoudsopgave informatieplan

3	Functies in de informatievoorziening

4*	Tien vragen voor de beoordeling van een informatieplan

5	Literatuurlijst

De paragrafen en bijlagen met een * gemarkeerd zijn (ook) geschikt voor managers.


Informatieplanning en -control: Voorwoord

Voorwoord

De begrippen informatiebeleid en -planning leiden bij het management van organisaties meestal niet onmiddellijk tot een feest der herkenning. De reacties op pleidooien om systematisch en creatief de informatievoorziening in te richten zijn over het algemeen lauw en staan laag op de prioriteitenlijst. Veel informatie-adviseurs van het management hebben er meoite mee om te verduidelijken hoe het informatiebeleid kan worden geformuleerd en hoe het planningsproces vorm kan worden gegeven. Er is niettemin in de afgelopen jaren zeer goede literatuur verschenen over het nut en de betekenis van informatiebeleid en -planning. Zo hebben Hopstaken en Kranendonk in hun boek Informatieplanning; puzzelen met beleid en plan gespeeld met de verschillende invalshoeken van waaruit naar informatieplanning kan worden gekeken en heeft Theeuwes in zijn proefschrift de bekende informatieplan-piramide geïntroduceerd.

De grote kracht van dit boek is dat, naast een beschrijving van visies en denkwijzen, gebaseerd op bestaande literatuur, een glasheldere en daardoor goed communiceerbare uiteenzetting wordt gegeven van de manier waarop informatiebeleid en -planning in de praktijk tot resultaten leidt. De beschrijving is niet alleen goed te begrijpen maar de aanpak blijkt ook uitstekend te werken. Ik heb zelf meegemaakt dat managers van grote bedrijfsonderdelen bij NS me toevertrouwden dat het ze nu pas echt duidelijk werd hoe met dat geheimzinnige gebied van informatieplanning kan worden omgegaan. Er kwamen informatieplannen tot stand die gedragen en begrepen werden door het management. Het interne rapport waarin de aanpak uiteen werd gezet bleek een grote bestseller te zijn en intensief bestudeerd te worden.

In het laatste hoofdstuk van het boek wordt een overzicht gegeven van op zichzelf bekende technieken, methoden en werkwijzen die gebruikt zouden kunnen worden. De beschrijvingen beperken zich echter niet tot de gereedschappen zelf maar, en dat is weer kenmerkend voor dit boek, er wordt ook aangegeven in welke fase van het proces van informatieplanning er gebruik van gemaakt kan worden.

Samenvattend: dit boek overbrugt de kloof tussen concepten en visies aan de ene kant en technieken, methoden en werkwijzen aan de andere kant. De gebouwde brug is bovendien uitstekend begaanbaar.

Prof.Dr. A.A.I. Holfgrefe


Informatieplanning en -control: Catalogustekst

Dit boek is een leidraad voor managers en adviseurs die in relatief korte tijd en tegen reële kosten een informatieplan willen ontwikkelen. De uitgangspunten van deze leidraad zijn zowel toepasbaar in grote als kleinere organisaties. De leidraad bevat een compacte en op de praktijk gebaseerde beschrijving van de beoogde resultaten. Het boek is niet alleen waardevol voor organisaties die een nieuw informatieplan willen ontwikkelen. Ook bedrijven die al werken met een dergelijk plan, maar bijvoorbeeld toe zijn aan de periodieke revisie, kunnen er hun voordeel mee doen. De auteurs hebben zich laten inspireren door bekende schrijvers op dit vakgebied, zoals Kranendonk, Hopstaken en Theeuwes.

1994, 100 pagina's, f 47,25

ISBN 90 267 1897 7


Informatiebeveiliging: state of the art

Informatiebeveiliging

State of the art

Leerdam, J.M. van & Westdijk, P.

ISBN 90 267 1901 9

NUGI 855

Prijs: f 42,50 / BEF. 1.020,-

Omvang: 127 pagina's

Geïllustreerd


Informatiebeveiliging: state of the art: Ten geleide

Deze uitgave in de serie informatiebeveiliging staat in het teken van hel jubileumcongres dat op 5 oktober 1993 wordt georganiseerd door de Afdeling Beveiliging van het NGI. Onder de titel Informatiebeveiliging: state of the art wordt in dit boekje de stand van zaken rond informatiebeveiliging weergegeven. Naast bijdragen van de diverse sprekers van het jubileumcongres bevat deze uitgave een tweetal artikelen die de tegenwoordige informatiebeveiliging vergelijken met respectievelijk 1975 en 1980. Daaruit blijkt duidelijk op welke terreinen vooruitgang is geboekt en welke terreinen nog aandacht behoeven.

Het jubileumcongres wordt gehouden ter gelegenheid van het derde lustrum van de Afdeling Beveiliging en draagt als titel BEVEILIGING: verleden, heden, toekomst. De sprekers blikken terug op 15 jaar beveiliging in de automatisering en vormen zich een beeld over de toekomst. De onderwerpen van hun bijdragen, zoals die ook in deze uitgave zijn opgenomen, zijn:

- de historische ontwikkeling van automatisering en beveiliging;

- de rol van de beveiliging in een moderne organisatie;

- het beveiligingsniveau volgens de onafhankelijke EDP-auditor;

- de rol van de manager bij beveiliging;

- maatschappelijke ontwikkelingen en wetgeving;

- technische ontwikkelingen en een blik in de toekomst.

Vanuit diverse perspectieven wordt een soms conflicterend beeld geschetst van de functie van beveiligers. Een deel van de sprekers bouwt zijn betoog op rondom een of meer stellingen, die in deze proceedings bij de desbetreffende lezing zijn opgenomen. De lezingen worden aangevuld met twee bespreking van beveiligings-specials van het blad Informatie (respectievelijk uit 1975 en 1980). en met informatie over de Afdeling Beveiliging.

Deze uitgave geelt een beeld van de veranderingen binnen het vakgebied (computer/gegevens)beveiliging en de wijze waarop een voldoende beveiligingsniveau van geautomatiseerde systemen en omgevingen moet worden gerealiseerd: in toenemende mate realiseren beveiligers zich de noodzaak om de mens beveiligingsbewust te maken; toenemende wet- en regelgeving noopt organisaties tot het doorvoeren van verbeteringen op het gebied van beveiliging van persoonsgegevens en dergelijke; in tijden van economische teruggang dreigen de kosten van beveiliging een belangrijker punt te worden dan de (helaas vaak onmeetbare) baten; binnen de computer- en beveiligingsindustrie wordt standaardisatie steeds belangrijker .

De Afdeling Beveiliging van het NGI zal zich in de komende jaren ook op deze onderwerpen richten door het verzorgen van publikaties en lezingen over actuele onderwerpen die van belang zijn voor beveiligers en automatiseerders.

Baarn, augustus 1993

Namens de PR-commissie

ir. J-M. van Leerdam, drs. P. Westdijk RE RA


Informatiebeveiliging: state of the art: Inhoudsopgave (volledig)

Ten geleide

Inhoudsopgave

Programma Jubileumcongres

1 Historie van automatisering en beveiliging

Inleiding

1.1 Overgang van traditionele administratieve hulpmiddelen naar computers (1960)

1.2 Introductie van algemeen geaccepteerde architectuur (1964)

1.3 Standaardisatie van database managementsystemen (1969)

1.4 Gedistribueerde gegevensverwerking, het begin van privacy-bescherming (1970)

1.5 Netwerkarchitectuur (1974)

1.6 De persoonlijke computer; de veranderende computermarkt (1981)

1.7 Informatiebeleid en beveiligingsbeleid

1.8 Computercriminaliteit

1.9 De mens is de maat

Prof. J.M. van Oorschot

Literatuur

2 De beveiligingsfunctie: de moderne rol

Inleiding

Samenvatting

2.1 Huidige ontwikkelingen

2.1.1 Bedreigingen

2.1.2 De technologische ontwikkelingen en beveiliging

2.1.3 De organisatorische ontwikkelingen en beveiliging

2.1.4 De informatiebeveiligingsfunctionaliteit in perspectief

2.2 Belangrijkste trends in informatietechnologie en beveiliging

2.2.1 Waar gaat het met de beveiliging naar toe

2.2.2 Wat willen we eigenlijk; waar moet het naar toe

2.2.3 Hoe speelt de beveiligingsfunctionaris zijn partij mee

2.3 De moderne rol

2.3.1 Uiterst boeiende rol voor de korte termijn

2.3.2 Geen lifetime security job op lange termijn

2.3.3 Visie vanuit groot-, midden- en kleinbedrijf

2.3.4 Prachtige rol voor NGI weggelegd

2.4 Wat is de boodschap, welke lessen zijn te leren

Dhr. T. Miedema

3 Het beveiligingsniveau volgens de EDP-Auditor

Inleiding

3.1 Inschatting van risico s door het management

3.1.1 Computerbeveiliging vergeleken met enkele andere risicos

3.1.2 De specifieke risicos

3.1.3 Conclusie

3.2 Beveiliging in de praktijk

3.2.1 Gemelde incidenten

3.2.2 Beveiliging: iedereen praat erover, niemand doet het

3.2.3 Diefstal van computertijd en/of hardware

3.2.4 Verlies van vertrouwelijkheid

3.2.5 Conclusie

3.3 Geloven is goed, toetsen is beter

Conclusie

Drs. A. van den Berg RE RA

Literatuur

4 Beveiliging vanuit de invalshoek Management

Inleiding

4.1 Een breder en conflicterend perspectief

4.2 Werken aan adequate beveiliging

4.3 Een tweede generatie-uitwijkplan

Conclusie

Dr. J.J.A. Leenaars RA

5 Beveiliging als maatschappelijke plicht

5.1 Een paradox

5.2 Misbruik van informatie

5.3 Tegengaan van datamisbruik

5.4 Juridisch kader

5.4.1 Beschikbaarheid

5.4.2 Vertrouwelijkheid

5.4.3 Integriteit

5.4.4 Authenticiteit

5.4.5 Flexibiliteit

5.4.6 Transparantie

5.5 Juridische aanpak

5.6 Beveiligingsplicht

5.7 De Wet computercriminaliteit

5.8 Maatschappelijke eis

Prof. Mr. H. Franken

6 Ontwikkelingen in informatietechnologie en beveiliging.

Inleiding

6.1 De voortgaande evolutie van computerbeveiliging.

6.2 Ontwikkelingen in de Inlormatietechnologie

6.2.1 Telecommunicatie en netwerken

6.2.2 Coöperatieve Verwerkingssystemen

6.2.3 Interactie tussen Mens en Computer.

6.2.4 Kunstmatige Intelligentie

6.2.5 Systeem- en Soltware ontwikkeling

6.3 Computerbeveiliging in de jaren 90

Slotopmerkingen

Prof. L.C. van Zutphen RA

Literatuur

7 Informatiebeveiliging: state of the art (1)

Inleiding

7.1 De artikelen

7.2 Actualiteit van de artikelen

7.3 Nieuwe onderwerpen en inzichten

Conclusie

Drs. P. Westdijk RE RA

Literatuur

8 Informatiebeveiliging: state of the art (II)

Inleiding

8.1 Onderwerpen aan de hand van artikelen

8.1.1 Opzet van de informatiebeveiliging; organisatorische aspecten

8.1.2 Risico-analyse

8.1.3 Applicaties

8.1.4 Databasesystemen

8.1.5 Computerfraude en -criminaliteit

8.2 Nieuwe onderwerpen

8.2.1 Virussen

8.2.2 Hackers

8.2.3 Fysieke dreigingen

8.2.4 Personeel

8.2.5 Standaardisatie

Conclusie; slotwoord

L.A.M. Strous

Literatuur

9 Een blik in de (verre) toekomst

Dhr. C. Titulaer

10 De Afdeling Beveiliging

Inleiding

10.1 De serie Informatiebeveiliging

10.2 De Nieuwsbrief

10.3 Actieve projectgroepen

Meer informatie


Informatiebeveiliging: state of the art: Inhoudsopgave (beknopt)

Ten geleide

Inhoudsopgave

Programma Jubileumcongres

1 Historie van automatisering en beveiliging

2 De beveiligingsfunctie: de moderne rol

3 Het beveiligingsniveau volgens de EDP-Auditor

4 Beveiliging vanuit de invalshoek Management

5 Beveiliging als maatschappelijke plicht

6 Ontwikkelingen in informatietechnologie en beveiliging.

7 Informatiebeveiliging: state of the art (1)

8 Informatiebeveiliging: state of the art (II)

9 Een blik in de (verre) toekomst

10 De Afdeling Beveiliging


Informatiebeveiliging: state of the art: Catalogustekst

Een heldere, compacte weergave van de stand van zaken rond informatiebeveiliging. Met o.a. aandacht voor de historische ontwikkeling van automatisering en beveiliging, de rol van de beveiligingsfunctionaris in de moderne organisatie, het beveiligingsniveau volgens de onafhankelijke EDP-auditor en de rol van het management bij beveiliging. De inhoud is gebaseerd op de proceedings van het jubileumcongres ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van de Afdeling Beveiliging van het NGI. Toegevoegd is een verhaal over de ontwikkeling van informatiebeveiliging.

Beveiligingsprofessionals en betrokkenen kunnen zich met behulp van dit boekje op de hoogte stellen hoe informatiebeveiliging er anno 1995 voor staat.

1993, 127 pagina's, f 42,50

ISBN 90 267 1901 9


Produktiviteitsverbetering op basis van functiepunt analyse

Produktiviteitsverbetering op basis van functiepuntanalyse

Langbroek, P.L. en Onvlee, J.

ISBN 90 267 1905 1

NUGI 855

Prijs: f 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 96 pagina's

Geïllustreerd


Produktiviteitsverbetering op basis van functiepunt analyse: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Verkenning van het terrein

1.1 Waarom produktiviteitsmanagement

1.2 Produktiviteitsmanagement in Nederland

2 Een model voor produktiviteitsmanagement

2.1 'Produktiviteit' en 'begroten' nader bekeken

2.2 Het'dashboard'

2.3 Het IPO-model als basis

2.4 Het meetprogramma

2.5 Produktiviteitsverbetering

2.6 Produktiviteitsmanagementmodel samengevat

3 Praktijkgevallen

3.1 Implementatie van Functiepunt Analyse

3.2 Produktiviteitsattributen meetbaar maken

4 Invoeren

4.1 Een stappenplan

4.2 Multi-level organisaties

4.3 Omgaan met weerstanden tijdens de invoering

5 Kentallen en implementatiechecklists

5.1 Kentallen

5.2 Checklist activiteiten bij de invoering

5.3 Checklist onderdelen blauwdruk multi-level organisaties

5.4 Produktiviteitsattributen

6 Functiepunt Analyse en aanverwante schattingstechnieken

6.1 Ontstaan en werking van FPA

6.2 De betrouwbaarheid van FPA

6.3 Dialecten van FPA

6.4 De dialecten vergeleken

7 Het beheer van FPA en nieuwe ontwikkelingen

7.1 Gebruikersorganisaties en standaardisatie

7.2 Toekomstige ontwikkelingen

7.3 Besluit

7.4 Praktische gegevens

Verder zoeken

Index


Produktiviteitsverbetering op basis van functiepunt analyse: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Verkenning van het terrein

2 Een model voor produktiviteitsmanagement

3 Praktijkgevallen

4 Invoeren

5 Kentallen en implementatiechecklists

6 Functiepunt Analyse en aanverwante schattingstechnieken

7 Het beheer van FPA en nieuwe ontwikkelingen

Verder zoeken

Index


Produktiviteitsverbetering op basis van functiepunt analyse: Voorwoord

In de afgelopen tijd is de reputatie van software-bouwers onder druk komen te staan, omdat het, zeker bij grote projecten, te veel voorkwam dat voor de realisatie ruimere budgetten nodig waren dan aanvankelijk was voorzien.

Er zijn belangrijke oorzaken aan te wijzen voor dit probleem. Een ervan is dat de mensen wier werkproces omgezet worden in geautomatiseerde systemen, er geen notie van hebben hoe complex hun dagelijkse praktijk eigenlijk is. Een tweede reden is dat er bij de bouw van software, in tegenstelling tot de bouw van gebouwen, tijdens de realisatie niets te zien valt. De noodzaak om te begroten staat in de inmiddels volwassen geworden bedrijfstak buiten discussie. Het lastige is echter de wijze waarop dat gedaan moet worden. Voor het begroten en het verbeteren van de produktie is kennis van de werkprocedures nodig, maar ook is het essentieel dat men kan beschikken over kwantitatieve gegevens daarover.

Langbroek en Onvlee hebben hun kennis en ervaring op het gebied van de functiepunt analyse, het instrument dat daarvoor wordt gebruikt, in dit boek op een heldere manier bijeengebracht.

De lezer kan in een beperkte tijd een goed en genuanceerd inzicht verwerven in de wijze waarop software-bouw is te begroten met de functiepunt analyse. Hij hoeft zich niet te verdiepen in al te veel details en er is ook geen specialistische kennis nodig. Voor de liefhebber zijn er enige vergelijkingen gemaakt tussen de verschillende instrumenten die op het gebied van het software-begroten worden gebruikt.

De manager raakt vertrouwd met de specifieke kenmerken van het vooraf in beeld brengen van een nog onzichtbaar software-produkt. De informaticus leert met dit boek hoe hij het begroten moet aanpakken en hoe hij de produktiviteit tijdens de realisering kan verbeteren.

Drs. L.J.E. Smits

Directeur Berenschot Informatica


Produktiviteitsverbetering op basis van functiepunt analyse: Beschrijving

Automatiseringsmanagers worden primair verantwoordelijk gesteld voor een efficiënt beheer en juiste argumenten voor nieuwe investeringsaanvragen.

Produktiviteitsmanagement biedt een oplossing voor managers en adviseurs die met dit soort problemen worstelen. In deze uitgave wordt kort en helder uitgelegd wat het begrip inhoudt, welke ontwikkelingen er zijn en welke voordelen produktiviteitsmanagement kan opleveren. De invoer van produktiviteitsmanagement in twee organisaties wordt in praktijkcases beschreven. Tevens bevat het boek een generiek stappenplan (inclusief checklist) waarmee het management invoer en verbetering van produktiviteitsmanagement ter hand kan nemen.

Topics in IT

De serie Topics in IT richt zich primair op automatiseringsmanagers en -adviseurs. Zij krijgen binnen hun vakgebied met steeds meer ontwikkelingen en facetten te maken. Desondanks dienen zij over al die onderwerpen voldoende kennis te hebben en te houden en de juiste beslissingen te nemen. Adequate, praktische informatie, per onderwerp compleet aangeboden, dat is waar deze managers naar zoeken. De nieuwe serie Topics in IT voorziet in deze behoefte. Een serie die zich kenmerkt door een grote uniformiteit en consistentie in: omslagbeleid, prijsvaststelling, omvang en doelgroep. De serie staat onder auspiciën van Informatie, maandblad voor gegevensverwerking.

1994, 96 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 1905 1


De praktijk van outsourcing

De praktijk van outsourcing

Hoogeveen, D.

ISBN 90 267 1906 x

Prijs: f 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 112 pagina's

Geïllustreerd


De praktijk van outsourcing: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Oude wijn in een nieuwe zak?

1.1 Het computerservicebureau

1.2 Facilities management

1.3 Outsourcing

1.4 Een overzicht van de uitbestedingsvormen

2 Een kritische blik

2.1 Argumenten voor uitbesteding

2.2 Argumenten tegen uitbesteding

2.3 Contingentiefactoren

2.4 Enkele aanbevelingen

3 Praktijkvoorbeelden

3.1 Heineken

3.2 Hollandse Signaal Apparaten (Signaal)

3.3 Recticel Nederland

4 Stappen in besluitvorming

5 Checklist

Literatuur

Register


De praktijk van outsourcing Inhoud (beknopt)

De praktijk van outsourcing: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Oude wijn in een nieuwe zak?

2 Een kritische blik

3 Praktijkvoorbeelden

4 Stappen in besluitvorming

5 Checklist

Literatuur

Register


De praktijk van outsourcing: Voorwoord

De Nederlandse automatiseringswereld is 'rijk' aan woorden en begrippen die men in het woordenboek van Van Dale (nog) niet tegenkomt. Maar ineens zijn ze er, niet zelden overgewaaid uit de Verenigde Staten om vervolgens te pas en te onpas te worden gebruikt. Een van die woorden is 'outsourcing'. Het laat zich vertalen met 'uitbesteden'. Meestal gaat het dan om uitbesteding van informatietechnologie.

Binnen bedrijven en instellingen omvat informatietechnologie inmiddels tal van produkten en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering. Dat daarmee veelal aanzienlijke financiële en personele middelen gemoeid zijn, behoeft nauwelijks betoog. Dat als gevolg daarvan het idee wordt geopperd om de informatietechnologie geheel of gedeeltelijk uit te besteden, laat zich gemakkelijk raden. Dat gebeurt vaker wanneer binnen een onderneming de eigen interne automatisering op managementniveau een twijfelachtige reputatie heeft. Als dan ook nog externe bedrijven aantrekkelijke alternatieven presenteren, komt de gedachtenvorming inzake outsourcing vaak in een stroomversnelling. De voor- en nadelen worden dan tegen elkaar afgewogen. Begrip en onbegrip kunnen daarbij een rol van betekenis spelen. Dat vloeit mede voort uit de aard van het onderwerp. Uitbesteding kan immers vergaande consequenties voor de onderneming hebben, en niet in het minst voor de medewerkers.

Om dan ook met zo'n onderwerp op verantwoorde wijze om te gaan zijn kennis en ervaring onontbeerlijk. Alleen afgaan op slogans kan als uitermate gevaarlijk worden gekwalificeerd en dient hoe dan ook te worden vermeden. Het laatste wordt in dit boekje volop onderkend.

Het boekje doet outsourcing uitgebreid uit de doeken. Een zeer aantrekkelijk aspect is, dat de praktijk, als leermeester bij uitnemendheid, ruim aan het woord komt. Een ander aantrekkelijk element is het aanreiken van een stappenplan ter ondersteuning van het besluitvormingsproces inzake het uitbestedingsvraagstuk.

Samengevat is hier sprake van een boekje dat theorie en praktijk met betrekking tot al of niet 'outsourcen' op informatieve wijze behandelt.

prof. dr. ir. M. Looijen

januari 1994


De praktijk van outsourcing: Beschrijving

Organisaties besluiten met het oog op kosten-efficiency en de 'core business-gedachte' steeds vaker het totale automatiseringstraject uit te besteden. Hoewel outsourcing (en daaraan gekoppeld facilities management) een redelijk ingeburgerd begrip is, bestaat er ook veel onduidelijkheid. Deze uitgave biedt overzicht. Wat is outsourcing, wat zijn de voor- en nadelen, op welke manieren is outsourcing al toegepast (praktijkcases) en welke ontwikkelingen zijn er nog te verwachten.

Een toegankelijke en praktische uitgave waarmee EDP managers, systeemontwikkelaars en automatiseringsadviseurs snel 'bijgepraat' kunnen worden over onderwerp outsourcing.

Topics in IT (Informatie-Technologie)

De serie Topics in IT richt zich primair op automatiseringsmanagers en -adviseurs. Zij krijgen binnen hun vakgebied met steeds meer ontwikkelingen en facetten te maken. Desondanks dienen zij over al die onderwerpen voldoende kennis te hebben en te houden en de juiste beslissingen te nemen. Adequate, praktische informatie, per onderwerp compleet aangeboden, dat is waar deze managers naar zoeken. De nieuwe serie Topics in IT voorziet in deze behoefte. Een serie die zich kenmerkt door een grote uniformiteit en consistentie in: omslagbeleid, prijsvaststelling, omvang en doelgroep. De serie staat onder auspiciën van Informatie, maandblad voor gegevensverwerking.

1994, 112 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 1906 x


Netwerkdiensten in Nederland

Netwerkdiensten in Nederland

Anzenhofer, K. & Groenendijk, J.

ISBN 90 2671909 4

NUGI 855

Prijs: f 42,50 / BEF. 1.020,-

Omvang: 120 pagina's

Geïllustreerd


Netwerkdiensten in Nederland: Voorwoord

Dit boekje is gebaseerd op een aantal verslagen over netwerkdiensten, geschreven door studenten Toepassingsgerichte Informatica aan de Rijksuniversiteit Leiden in het kader van een project Informatienetwerken. Het project is in het voorjaar van 1993 uitgevoerd.

Het doel van dit boekje is om informatie over netwerkdiensten te verschaffen. U kunt zich afvragen: waarom in deze vorm? Tenslotte kan dit soort informatie bij iedere aanbieder van netwerkdiensten aangevraagd worden. Waar het ons hier vooral om gaat is de bespreking van netwerkdiensten. Ons doel daarbij is de communicatie te verbeteren tussen aanbieder en leverancier aan de ene kant en gebruiker aan de andere kant. Dit leek ons nodig omdat een aanbieder in het algemeen zijn diensten aanbiedt in termen die algemeen geldig zijn en zich daarbij concentreert op de beschrijving van techniek, prestatie, kosten et cetera. De gebruiker daarentegen ziet in zijn bedrijfsvoering problemen of mogelijkheden die om netwerkdiensten vragen. Hij drukt, ook weer in het algemeen, zijn behoeften aan datacommunicatie anders uit dan de aanbieder. Daarbij heeft hij vooral weinig kijk op de alternatieven die hij aangeboden krijgt en de consequenties die ermee verbonden zijn.

Dit boekje wil een overzicht over de verschillende diensten

geven. Daarbij hanteren we een aantal criteria en kenmerken, zoals in onderstaand schema geïllustreerd wordt:

gebruiker ~          ~ aanbieder behoefte ~          ~ kenmerken     keuze

Het gepresenteerde materiaal over diensten en hun kenmerken hebben we van aanbieders van netwerkdiensten ontvangen, die van ons een verzoek om ondersteuning van het project ontvingen. De verkregen informatie werd door groepen van studenten bestudeerd en er werden vragen voor de verschillende diensten voorbereid en naar de betreffende aanbieders toegezonden ter discussie. De opgedane inzichten werden in verslagen vastgelegd en nog eens met de bedrijven doorgesproken.

Het moge duidelijk zijn dat de bedrijven die aan dit project wilden meewerken er behoorlijk veel tijd voor moesten reserveren. Wij zijn daarom dank verschuldigd aan: UNISOURCE Nederland, IBM Nederland, British Telecom, Universiteitsbibliotheek Leiden, GETRONICS, Hewlett Packard Nederland, VIDEOTEX Nederland.

Graag willen we ook de namen van alle deelnemers aan dit project vermelden: Martijn E. Andriessen, Martel J. Berends, Vincent J. Bierman, Nicole Bijleveldt, Chi H. Chih, Annemarie M. Costers, Jan J. Drabbe, Stefan L. van Duin, Joost F. van Dunne, Tom van Elzakker, Evelien van Enk, Joris J. Hoppener, Richard A.S. van Horick, Jan van Horik, Onno P. van der Kley, Reynaud J. van Leeuwen, Sandra J. Lim A Po, Willem B. Mars, Pieter K. Meinesz, Martijn C. Meltzer, Rob J. Nigten, CeesJan Oltmans, Mathias W. Otersen, Wim van Pelt, Silwanus Purwanto, Jan Ravensberg, Joppe E.J. van der Reijden, Michiel L. Rijnbeek, Laurens H. van der Schee, Nasser Silakhori, Engbert H. Verkoren, Saskia van der Voet, Otto A.M. den Vroomen, Cees de Waard,  Hessel J. Wellema, Christien M. Wessels Boer, Ruud F. Willemsen.


Netwerkdiensten in Nederland: Inhoudsopgave (volledig)

Inhoudsopgave

1 Inleiding: communicatie en datacommunicatie

1.1 Communicatie

1.2 Datacommunicatie

1.3 Functies en diensten ter ondersteuning van datacommunicatie

1.4 Standaards voor datacommunicatie

1.4.1 Open standaards

1.4.2 Proprietary ('eigen') standaards

1.5 Beheer van datacommunicatie

1.5.1 Managementfuncties

1.5.2 Beheer op verschillende niveaus

1.6 Een indeling van netwerkdiensten

2 Een overzicht van netwerkdiensten

2.1 Inleiding

2.2 Transportdiensten

2.2.1 Diensten op basis van X.25

2.2.2 Nieuwe transportdiensten: fast packet switching

2.3 Applicatiediensten

2.3.1 Inleiding

2.3.2 File-transfer, toegang en beheer

2.3.3 Electronicmail (E-mail)

2.3.4 ElectronicData Interchange, EDI

2.3.5 Informatiediensten

2.4 Netwerkmanagementdiensten

2.4.1 Inleiding

2.4.2 Opties voor netwerkmanagementdiensten

2.4.3 De praktijk

3 De aanbieders van netwerkdiensten

3.1 Inleiding

3.2 Value added netwerk (VAN) diensten

3.2.1 Algemeen

3.2.2 Een klasse-indeling van VAN's

3.2.3 Kwaliteitsnormen voor de aangeboden diensten

3.2.4 Keuze van een VAN-leverancier

3.2.5 De VAN-aanbieders in Nederland

3.3 Netwerkmanagementdiensten

3.3.1 Hewlett Packard

3.3.2 Getronics

3.3.3 Computervision

3.4 Gespecialiseerde diensten

3.4.1 Inleiding

3.4.2 EDI voor de transport sector: INTIS

3.4.3 Speciale E-mail diensten.

3.4.4 Internet: een kant-en-klare dienst

4 De gebruiker en de aanbieder

4.1 Inleiding

4.2 Service level requirements (SLR's)

4.2.1 Response-tijden

4.2.2 Throughput

4.2.3 Betrouwbaarheid en beschikbaarheid

4.2.4 Beveiliging en controle

4.3 Service level agreements (SLA's)

4.3.1 Het ontstaan van een SLA

4.3.2 Inhoud van een SLA

4.4 Nodige afspraken voor netwerkmanagementdiensten

4.4.1 Service Level Agreements voor netwerkmanagement

4.4.2 Belangrijke afspraken

4.5 Welke diensten?

4.5.1 Inventarisatie van de toepassingsklassen

4.5.2 Datastromen

5 Appendix I

Een voorbeeld: NEDERLAND BV.

5.1 De organisatie

5.2 Databestanden

5.3 Datastromen

5.4 LAN-capaciteit voor documenttransport

5.5 Door het LAN te dragen datastromen

5.6 Interlokale datastromen

6 Appendix Il

Leveranciers van VAN-diensten in Nederland

7 Appendix III

Aanbieders van electronic mail diensten

8 Appendix IV

Verklarende woordenlijst


Netwerkdiensten in Nederland: Inhoud (beknopt)

Inhoudsopgave

1 Inleiding: communicatie en datacommunicatie

2 Een overzicht van netwerkdiensten

3 De aanbieders van netwerkdiensten

4 De gebruiker en de aanbieder

5 Appendix I

6 Appendix Il

7 Appendix III

8 Appendix IV

Verklarende woordenlijst


Netwerkdiensten in Nederland: Catalogustekst

dr. K. Anzenhofer, ir. J.C. Groenendijk

NETWERKDIENSTEN IN NEDERLAND

Dit is de eerste uitgave in een nieuwe reeks praktische gidsen over belangrijke aspecten van netwerken en bevat een uitgebreid overzicht van alle netwerkdiensten en belangrijke aanbieders. Elke dienst wordt beschreven aan de hand van een tiental kenmerken, zoals functionaliteit en management in OSI-termen, kosten, benodigde uitrusting/infrastructuur, etc. Daartoe zijn de diensten in drie groepen opgedeeld: transportdiensten, applicatiediensten en beheerdiensten.

Tot slot is er een overzicht opgenomen van de adressen van alle belangrijke leveranciers die op de Nederlandse markt opereren.

De uitgave is een concreet, praktisch en toegankelijk naslagwerk voor systeembeheerders, supervisors, netwerkmanagers, EDP managers en adviseurs op het gebied van data- en telecommunicatie.

Reeks Netwerken

Een nieuwe serie zakboekjes rond de onderwerpen netwerken en netwerkmanagement. Uniform is de doelgroep van de boekjes (netwerkmanagers, EDP managers, adviseurs datacommunicatie) en het centrale thema 'netwerken'. Voor de doelgroep bestaat de mogelijkheid een abonnement te nemen op de delen in de serie. De omvang varieert per onderwerp van 96 tot maximaal 144 pagina's. De inhoud is steeds vlot leesbaar en geeft de doelgroep snel inzicht in bepaalde onderwerpen. Daar waar relevant zijn praktische zaken als adressen van leveranciers en adviseurs of produktoverzichten opgenomen.

Behalve Netwerkdiensten in Nederland zijn in deze reeks de volgende onderwerpen in bewerking:

- Zakboekje netwerkmanagement systemen

- Protocollen zakboekje

- Thematisch zakboekje computersystemen, netwerken en informatiesystemen

- Componenten zakboekje

1994, 120 pagina's, f 42,50

ISBN 90 267 1909 4


Organisatie, besturing en informatie (leerboek)

Organisatie, besturing en informatie

Pascoe-Samson, E.

ISBN 90 267 1912 4

NUGI 855

Prijs: f 73,00 / BEF. 1.752,-

Omvang: 320 pagina's

Geïllustreerd


Organisatie, besturing en informatie (leerboek): Inhoud (volledig)

Deel I Organisatie en besturing

1 Inleiding

2 Organisatie

2.1 De organisatie als herkenbare eenheid

2.2 Omgeving

2. 3 Mensen

2.4 Taak

2.5 Technologie

2.6 Organisatiestructuur

2.7 Organisatiedoelen

2.7.1 Missie

2.7.2 Doel

2.7.3 Algemene organisatiedoelen

2.8 Organisatiecultuur

2.8.1 Organisatiestructuur en -cultuur

2.8.2 Veranderingen en organisatiecultuur

2.9 Macht en de politieke dimensie

2.10 Dynamiek van een organisatie

3 Besturing

3.1 Richten van de organisatie

3.1.1 Produkt/marktcombinatie

3. 1.2 Marketing-mix

3. 1.3 Vestigingsplaats

3. 1.4 Netwerkgedrag

3.1.5 Samenwerkingsrelaties

3.2 Inrichten van de organisatie

3.2.1 Arbeidsdeling

3.2.2 Samenstelling van de organisatie-eenheden

3.2.3 Delegatie en horizontale (de)centralisatie

3.3 Procesbeheersing

3.3.1 Coördinatiemechanismen tijdens de uitvoering

3.3.2 Standaardisatie

3.3.3 Formalisatie

3.3.4 Planning en beheersing

3.3.5 Persoonlijke stuurvariabelen

3.4 De beheersingscyclus

4 Organisatietypologie

4.1 Contingentietheorie

4.1.1 Omgeving

4.1.2 Technologie

4.1.3 Leeftijd

4.1.4 Omvang

4.1.5 Machtsaspecten

4.1.6 Enkele kanttekeningen bij de contingentietheorie

4.2 Organisatiestructuurtheorie van Mintzberg

4.2.1 Bouwstenen van de configuraties

4.2.2 Ondernemersorganisatie

4.2.3 Machineorganisatie

4.2.4 Professionele organisatie

4.2.5 Innovatieve organisatie

4.2.6 Gediversifieerde organisatie

4.2.7 Zendingsorganisatie

4.2.8 Politieke organisatie

4.2.9 Een levenscyclusmodel van organisaties

4.2.10 Toepasssing van de.theorie

Deel 2 Organisatie en informatie

5 Inleiding

6 Besturing en informatie

6.1 Beslultvorming

6.2 Homo economicus

6.3 Begrensde rationaliteit

6 4.1 Verkenning

6 4 3 Keuze

6.4.4 Gevolgen voor de informatievoorziening

6.5 Garbage can-model

6.6 Het gedrag van de beslisser

6.7 Invloed van politiek en cultuur op de besluitvorming

6.8 Besluitvorming en informatie

6.8.1 Beslissingsniveaus en informatiebehoeften

6.8.2 Programmeerbaarheid van beslissingen

6.9 Bestuurlijke informatiesystemen

6.9.1 Typen bestuurlijke informatiesystemen

6.10 Informatietechnologie

6.10.1 Kantoorautomatisering

6.10.2 Procesautomatisering

6.10.3 Produkten en diensten

6.10.4 Interorganisatiesystemen

7 Onzekerheidstheorie van Galbraith

7.1 Onzekerheid en informatie

7.2 Coördinatiemechanismen

7.3 Organisatieontwerpstrategieen ter vermindering van de onzekerheid

7.3.1 De omgeving beïnvloeden

7.3.2 Speling inbouwen

7.3.3 Autonome taken scheppen

7.3.4 Verticale informatiesystemen implementeren

7.3.5 Laterale relaties tot stand brengen

7 4 Toepassing van de theorie

8 Organisatietypologie en informatie

8.1 Manager en informatie

8.2 Organisatietypen en informatie

8.2.1 Ondernemersorganisatie

8.2.2 Machineorganisatie

8.2.3 Professionele organisatie

8.2.4 Innovatieve organisatie

8.2.5 De gediversifieerdeorganisatie

8.2.6 Zendingsorganisatie

8.2.7 Politieke organisatie

9 Organisatiefuncties: de primaire functies

9.1 Marketing- en verkoopfunctie

9.1.1 Werkvelden

9.1.2 Organisatorische inrichting

9.1.3 Relaties met andere functies

9.1.4 Informatiebehoeften van de marketing- en verkoopfunctie

9.2 Inkoopfunctie

9.2.1 Werkvelden

9.2.2 Organisatorische inrichting

9.2.3 Relaties met andere functies

9.2.4 Informatiebehoeften van de inkoopfunctie

9.3 Produktiefunctie

9.3.1 Werkvelden

9.3.2 Kenmerken van produktieprocessen

9.3.3 Organisatorische inrichting

9.3.4 Informatiebehoeften van de produktiefunctie

9.4 Logistieke functie

9.4.1 Relaties met andere functies

9.4.2 Werkvelden van materials-management

9.4.3 Werkvelden van fysieke-distributiemanagement

9.4.4 Organisatorische inrichting

9.4 5 Informatiebehoeften van de logistieke functie

10 Organisatiefuncties: de ondersteunende functies

10.1 Financiële en administratieve functie

10.1.1 Werkvelden

10.1.2 Organisatorische inrichting

10.1.3 Relaties met andere functies

10.1.4 Informatiebehoeften van de financiele functie

10.2 Personele functie

10.2.1 Werkvelden

10.2.2 Organisatorische inrichting

10.2.3 Relaties met andere functies

10.2.4 Informatiebehoeften van de personele functie

10.3 Informatiefunctie

10.3.1 Werkvelden

10.3.2 Organisatorische inrichting

10.3.3 Relaties met andere functies

10.3.4 Informatiebehoeften van de informatiefunctie

10.4 Organisatiefunctie

10.4.1 Werkvelden

10.4.2 Organisatorische inrichting

10.4.3 Relaties met andere functies

10.4.4 Informatiebehoeften van de organisatiefunctie

11 Interne controle

11.1 Het begrip administratieve organisatie

11.2 Controle

11.3 Interne controle

11.3.1 Proces van interne controle

11.3.2 Gedelegeerde bevoegdheden

11.3.3 Uitvoering volgens voorschrift

11.3.4 Beveiliging van waarden

11.4 Controletechnische functiescheiding

11.5 Waardenkringloop

11.6 Betrouwbaarheid van de informatievoorziening

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

12 Inleiding

13 Informatiebeleid

13.1 Doelen van investeringen in informatietechnologie

13.1.1 Efficiency

13.1.2 Effectiviteit

13.1.3 Concurrentievoordeel

13.2 Onderwerpen van informatiebeleid

13.2.1 Informatiesysteemarchitectuur

13.2.2 Technische middelen

13.2.3 Financiële middelen

13.2.4 Personele middelen

13.2.5 Organisatie van de informatievoorziening

13.2.6 Informatiebeleid in relatie tot de organisatie

13.3 Informatieplan

13.4 Contingentiefactoren bij informatiebeleid en -planning

13.4.1 Belang van informatietechnologie

13.4.2 Organisatiecultuur

13.4.3 Organisatietype

13.4.4 Kennis van de technologie

13.4.5 Omgeving

13.5 Het proces van informatieplanning

13.5.1 Voorbereiding van het informatieplanningsproject

13.5.2 Verkenningsfase

13.5.3 Ontwerpfase

13.5.4 Keuzefase

14 Veranderingsanalyse

14.1 Overzicht van de veranderingsanalyse

14.2 Verkenningsfase

14.2.1 Problemen inventariseren en analyseren

14.2.2 De huidige activiteiten beschrijven

14.2.3 De doelstellingen bepalen

14.2.4 De huidige situatie beoordelen

14.3 Ontwerpfase

14.3.1 Oplossingen bedenken

14.4 Keuzefase

14.5 Voorbeeld van een veranderingsanalyse

14.5.1 De huidige situatie

14.5.2 Mogelijke oplossingen

14.5.3 Keuze

15 Afbakening van informatiesystemen

15.1 Structureringscriteria

15.1.1 Samenhang

15.1.2 Koppeling

15.1.3 Decompositie van de informatievoorziening

15.2 Entiteittypenmodel (objecttypenmodel)

15.2.1 Entiteittype

15.2.2 Keuze entiteittypen

15.2.3 Relaties

15.2.4 Het doel van cen entiteittypenmodel

15.3 Activiteitenanalyse

15.3.1 Onafhankelijke procedure

15.3.2 Activiteitenmodel

15.4 Clusteranalyse

15.5 Kwaliteitsaspecten

15.5.1 Dimensie I: het ontwikkelproces

15.5.2 Dimensie II: de intrinsieke eigenschappen van het informatiesysteem

15.5.3 Dimensie III: dynamische aspecten

15.5.4 Dimensie IV: informatie verstrekt door het systeem

15.6 Strategieën voor informatiebehoeftebepaling

16 Informatiesysteemontwikkeling

16.1 Het ontwikkelings- en invoeringstraject

16.1.1 Systeemontwerp en -realisatie

16.1.2 Technische voorzieningen

16.1.3 Gegevensconversie

16.1.4 Systeemacceptatie

16.1.5 Organisatorische voorbereidingen

16.1.6 Invoering

16.2 Systeemontwikkeling als veranderingsproces

16.2.1 Gebruikersparticipatie

16.2.2 Veranderingsstrategieën

16.3 Strategieën voor systeemontwikkeling

16.4 Beheersing van het systeemontwikkelingstraject

16.4.1 Fasering

16.4.2 Tijd en kosten

16.4.3 Organisatie

16.4.4 Informatie

16.4 5 Kwaliteit

Aanhangsels

Al Activiteitenschema's

A2 Literatuur

A3 Register van trefwoorden


Organisatie, besturing en informatie (leerboek): Inhoud (beknopt)

Deel 1 Organisatie en besturing

1 Inleiding

2 Organisatie

3 Besturing

4 Organisatietypologie

Deel 2 Organisatie en informatie

5 Inleiding

6 Besturing en informatie

7 Onzekerheidstheorie van Galbraith

8 Organisatietypologie en informatie

9 Organisatiefuncties: de primaire functies

10 Organisatiefuncties: de ondersteunende functies

11 Interne controle

Deel 3 Organisatie en informatiebeleid

12 Inleiding

13 Informatiebeleid

14 Veranderingsanalyse

15 Afbakening van informatiesystemen

16 Informatiesysteemontwikkeling

Aanhangsels


Organisatie, besturing en informatie (leerboek): Ten geleide

' Informatietechnologie helpt Bloemenveiling Aalsmeer bij verdere groei', 'Ministerie neemt proef met telewerken', 'Storingen in computersysteem: handel ligt een uur stil'... Er gaat, in onze informatiemaatschappij, bijna geen dag voorbij zonder krantekoppen als deze. De toepassing van computers wordt al lang niet meer beperkt tot het boekhouden en factureren. Informatiesystemen en hun invloeden reiken steeds verder in de bedrijfsvoering; in vele gevallen worden zelfs beslissingen aan de computer overgelaten die voorheen door mensen werden genomen, zoals de supermarkt die zijn bier automatisch bij de leverancier laat bestellen zonder dat er een inkoper aan te pas komt.

Dit alles heeft grote gevolgen voor de traditionele kijk op organisaties en hun informatievoorziening. Het betekent meer dan ooit, dat de kennis van informatici niet beperkt mag zijn tot de technische mogelijkheden van de computer: inzicht in de werking van organisaties en hun besturing is noodzakelijk. Eveneens hoort de organisatiedeskundige voldoende kennis te hebben van de mogelijkheden van informatietechnologie en de specifieke rol van informatie en informatiesystemen in een organisatie. Met andere woorden, kennis van en inzicht in de relaties tussen organisaties, hun besturing en hun informatievoorziening wordt vereist.

Organisatie, besturing en informatie. De relaties tussen deze drie onderwerpen en hun onderlinge afhankelijkheden is het thema voor dit boek en is de leidraad voor de indeling en inhoud.

besturing	informatie

Figuur 0.1 Organisatie, besturing en informatie: onlosmakelijk met elkaar verbonden

Deel I gaat over organisatie en besturing. Het begrip organisatie wordt gedefinieerd in termen van de samenstellende elementen, de cultuur die de organisatieleden samenbindt en de rol van macht en politiek in de organisatie. We laten zien hoe een organisatie zich in haar omgeving kan positioneren, hoe zij het uit te voeren werk over de organisatieleden kan verdelen en coördineren en hoe zij ervoor kan zorgen dat haar grondstoffen in de gewenste produkten of diensten worden getransformeerd. We besteden eveneens aandacht aan de factoren die de organisatiestructuur bepalen en behandelen de basisvormen waarmee organisaties kunnen worden getypeerd volgens de theorie van Mintzberg.

Deel 2 legt de relatie tussen organisatie en informatie. We lichten besluitvorming en het besluitvormingsproces toe met behulp van verschillende modellen en besteden aandacht aan de rol en kenmerken van bestuurlijke informatie en informatiesystemen .

Daarnaast, bij de behandeling van de onzekerheidstheorie van Galbraith, laten we zien hoe de informatiebehoefte en informatieverwerkende capaciteit een organisatie beïnvloeden en welke mogelijkheden een organisatie heeft wanneer haar informatieverwerkende capaciteit ontoereikend is. Ook bekijken we de configuraties van Mintzberg vanuit hun verschillen in informatiebehoeften en informatievoorziening.

Dit doen we eveneens voor de meest voorkomende primaire en ondersteunende organisatiefuncties. Daarbij gaan we in op de doelen, werkvelden en organisatorische inrichting van iedere functie. De interne controlemaatregelen die een organisatie kan nemen om haar waarden voldoende te beveiligen en om ervoor te zorgen dat haar informatievoorziening een betrouwbaar beeld geeft van de werkelijke bedrijfsvoering, zijn ook onderwerp van dit deel.

Deel 3, organisatie en informatiebeleid, stelt de informatievoorziening en de ontwikkeling van informatiesystemen centraal. We behandelen de vaststelling van het informatiebeleid en de planmatige sturing van de informatievoorziening en de inzet van informatietechnologie. Daarnaast besteden we aandacht aan veranderingsanalyse bij organisatieproblemen. Verder wordt de afbakening en structurering van informatiesystemen behandeld en gaan we in op het systeemontwikkelingstraject en de beheersing daarvan.

Dit boek is bedoeld voor aankomende informatici, met name mensen die kennis willen nemen van de leerstof van de AMBI-module HS.1; het boek is tevens zeer geschikt voor studenten aan HEAO of HTS met bedrijfskunde of bestuurlijke informatiekunde in hun studiepakket en anderen die een algemene introductie wensen in het boeiende gebied van de informatisering.

Bij dit boek hoort een begeleidend werkboek dat aan de hand van vragen en opgaven de theorie toetst die in dit leerboek aan de orde komt.

Graag wil ik allen bedanken die mij geholpen hebben bij het schrijven van dit boek, in het bijzonder Hans Evers, Ton van Kesteren en Willem Voogt. Ondanks hun overvolle agenda's vonden zij toch nog de tijd om het boek uitvoerig door te nemen en van waardevol commentaar te voorzien. Aan Marianne de Jong en Karen van Lente van Kluwer Bedrijfswetenschappen mijn dank voor hun begeleiding en de prettige samenwerking. Aan mijn man Graham niet alleen mijn dank voor zijn geweldige inspanning bij het maken van alle tekeningen, maar ook voor zijn geduld en steun, zonder welke ik dit boek niet had kunnen schrijven.

Loosdrecht, augustus 1993

E.I. Pascoe-Samson


Organisatie, besturing en informatie (leerboek): Catalogustekst

Het Opgavenboek is gebaseerd op het leerboek Organisatie, besturing en informatie (ISBN 90 267 1912 4). Dit praktijkboek bevat vragen, stellingen en case-opgaven, waarmee studenten de kennis van en inzicht in de theorie van het leerboek kunnen toetsen.

Het boek bestaat uit vier delen en een aanhangsel. De eerste drie delen bevatten vraagstukken en zijn analoog aan de hoofdstukindeling van het leerboek. Een aantal stellingen besluit elk van deze drie delen. Deel vier bevat case-opgaven.

Als bijvoegsel bevat dit boek een samenvatting van de belangrijkste definities en begrippen uit het leerboek.

De in dit boek behandelde stof is met name toegesneden op studenten HEAO en HTS met bedrijfskunde of bestuurlijke informatiekunde in hun pakket. Daarnaast voldoet de uitgave aan de gestelde examenspecificaties voor de AMBI-module HS.1.

Het Antwoordenboek Organisatie, besturing en informatie maakt de module compleet met de uitgewerkte antwoorden op de in het opgavenboek gestelde vragen en werkopdrachten.

LEERBOEK

1993, 320 pagina's, f 73,00

ISBN 90 267 1912 4


Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM

Twisk, F.N.M.

ISBN 90 267 1913 2

NUGI 851

Prijs: f 72,50 / BEF. 1.740,-

Omvang: 368 pagina's

Geïllustreerd


Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM: Inhoud

Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM: Inhoud (volledig)

DEEL I: UNIVERSELE INFORMATIEKUNDE

0 Inleiding

1 Het Informatie-Axioma en de Kommunikatie-Beginselen

1.1 Het Informatie-Axioma

1.2 De Kommunikatie-Beginselen

2 Informatie: het InformatiePerspektief

2.1 InformatieBank en InformatieGrammatika

2.2 DeelProcedure voor het InformatiePerspektief

2.2.1 Stap 1: Vervaardigen en/of verzamelen van Voorbeelden

2.2.2 Stap 2: Verwoorden (of Verbaliseren) van Voorbeelden

2.2.3 Stap 3: Vervaardigen Initieel InformatieGrammatika-Diagram

2.2.4 Stap 4: Analyseren/Specificeren BeperkingsRegels/Toestanden

2.2.5 Stap 5: Transformeren van Semantisch Ekwivalente Expressies

2.2.6 Stap 6: Verwijderen van Overtolligheid

2.2.7 Stap 7: Uitvoeren van SubType-Analyse

2.2.8 Stap 12: Beschrijven van het Vertaalde Relationele Model

3 Processen: het ProcesPerspektief

3.1 ToestandsOvergangen (VoorbeeldParen)

3.2 DeelProcedure voor het ProcesPerspektief

3.2.1 Stap 1: Vervaardigen en/of verzamelen van VoorbeeldParen

3.2.2 Stap 8: Analyseren van BeperkingsRegels ToestandsOvergangen

3.2.3 Stap 10: Genereren (vervaardigen) van ProcesBeschrijvingen

3.2.4 Stap 14: Genereren (vervaardigen) van Proces-Kode (Programmatuur)

3.3 Elementaire Funkties, Funkties, Transakties en Basis-Operaties

4 Impulsen: het ImpulsPerspektief

4.1 DeelProcedure voor het ImpulsPerspektief

4.1.1 Stap 1: Verzamelen en/of vervaardigen van VoorbeeldParen/Impulsen

4.1.2 Stap 9: Analyseren en specificeren van Impuls-ToestandsOvergangen

4.1.3 Stap 11: Genereren (vervaardigen) van ImpulsBeschrijvingen

4.1.4 Stap 15: Genereren (vervaardigen) van ImpulsKode (Programmatuur)

6 De Universele Architektuur voor InformatieSystemen

5 InformatieSysteem-Ontwikkeling

6 De Universele Architektuur voor InformatieSystemen

6.1 Het InformatiePerspektief: de InformatieBank, de InformatieGrammatika en de MetaGrammatika

6.2 Het ProcesPerspektief: de ProcesBeschrijvingen, de ProcesBank en de ProcesMetaGrarnmatika

6.3 Het ImpulsPerspektief: de ImpulsBank, de ImpulsGrammatika en de ImpulsMetaGrammatika

6.4 De Universele Architektuur voor InformatieSystemen

6.5 Toepasbaarheid van de Architektuur

7 De Universele Procedure voor InformatieSysteem-Ontwikkeling

8 Samenvatting Universele Informatiekunde

8.1 Uitgangspunten Universele Informatiekunde

8.2 InformatieSysteem

8.3 InformatieSysteem-Ontwikkeling

8.4 Werkwijze (Universele Procedure)

8.5 Produkten (resultaten Universele Procedure)

DEEL II: NIAM-ISDM

0 Inleiding

1 Het Aktiviteiten-Raamwerk van NIAM-ISDM

1.1 Beleid en Doelstellingen van een Organisatie en het InformatiePlan

1.1.1 DoelstellingenAnalyse (DA)

1.1.2 InformatiePlanning (IP)

1.2 InformatieSysteem-Ontwikkeling in enge zin

1.2.1 DefinitieStudie (DS)

1.2.2 SysteemOntwerp (SO)

1.2.3 SysteemRealisatie (SR)

2 Inleiding bij de BUBBEL-case

2.1 BUBBEL

2.2 Algemene Produkt-Eisen

3 DoelstellingenAnalyse

3.1 Inleiding

3.2 Aktiviteit DA.00: Vervaardigen Plan van Aanpak

3.3 Aktiviteit DA.01: Bepalen/Visualiseren Funkties Aktiviteiten en Taken

3.4 Aktiviteit DA.02: Bepalen en Analyseren OrganisatieDoelstellingen

3.5 Aktiviteit DA.03: Beschrijven van de DoelstellingenHiërarchie'

3.6 Aktiviteit DA.04: Bepalen en Beschrijven van het belang van Doelstellingen

3.7 Samenvatting

4 InformatiePlanning

4 1 Inleiding

4.2 Aktiviteit IP.00: Vervaardigen Plan van Aanpak

4 3 Aktiviteit IP.01: Bepalen/Analyseren van de Basis-FeitTypen

4 4 Aktiviteit IP02: Afbakenen van de inhoud van InformatieSystemen

4.5 Aktiviteit IP.03: Bepalen/Beschrijven volgorde InformatieSystemen

4.6 Aktiviteit IP.04: Vervaardigen ProjektenPlan voor Ontwikkeling

4.7 Samenvatting

5 DefinitieStudie

5.1 Inleiding

5.2 DefinitieStudie/Inventarisatie

5.2.1 Aktiviteit DSI.00: Vervaardigen Plan van Aanpak

5.2.2 Aktiviteit DS.01: Bepalen/Vlsualiseren Elementaire Funkties

5.2.3 Aktiviteit DS.02: Analyseren signifikant deel informatiebehoefte

5.2.4 Aktiviteit DSI.99: Vervaardigen Eindrapport DefinitieStudie/Inventarisatie

5.2.5 Samenvatting DefinitieStudie/Inventarisatie

5.3 DefinitieStudie/Analyse

5.3.1 Aktiviteit DSA.00: Vervaardigen Plan van Aanpak

5.3.2 Aktiviteit DS.03: Bepalen/Visualiseren niet-Elementaire Funkties

5.3.3 Aktiviteit DS.04: Analyseren totale informatiebehoefte

5.3.4 Aktiviteit DS.05: Bepalen/Specificeren InformatieBank-Transakties

5.3.5 Aktiviteit DSA.99: Vervaardigen Eindrapport DefinitieStudie/Analyse

5.3.6 Samenvatting DefinitieStudie/Analyse

5.4 Samenvatting DefinitieStudie

6 SysteemOntwerp

6.1 Inleiding

6.2 Aktiviteit SO.00: Vervaardigen van het Plan van Aanpak

6.3 Aktiviteit SO.01: Bepalen/Visualiseren van de Mens-Machine-Interaktie

6.3.1 Bepalen van de Invoer- en Uitvoer-Transakties (II)

6.3.2 Bepalen/Visualiseren van de Interaktie-Stappen (III)

6.4 Aktiviteit S0.02: Analyseren/Specificeren InformatieSysteem-Transakties

6.5 Aktiviteit S0.03: Bepalen/Visualiseren van de AO-Procedures

6.6 Aktiviteit S0.04: Analyseren/Specificeren van de AO-Procedures

6.7 Aktiviteit SO.05: Analyseren/Specificeren Prestatie- en KapaciteitsEisen

6.8 Samenvatting

7 SysteemRealisatie

7.1 Inleiding

7.2 Aktiviteit SR.00: Vervaardigen Plan van Aanpak/SysteemRealisatie

7.3 Aktiviteit SR.01: Genereren van het Optimale (Relationele) DataModel

7.4 Aktiviteit SR.02: Opstellen van het Fysieke (Relationele) DataModel

7.5 Aktiviteit SR.03: Genereren van Proces- en ImpulsKode

7.6 Aktiviteit SR.04: Vervaardigen van Dokumentatie

7.7 Aktiviteit SR.05: Aksepteren/Opleveren van het InformatieSysteem

7.8 Samenvatting

8 Samenvatting NIAM-ISDM

BIJLAGEN

I Begrippen

II Diagram-Konventies

Literatuur

Index


Inhoud (beknopt)

Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM: Inhoud (beknopt)

DEEL I: UNIVERSELE INFORMATIEKUNDE

0 Inleiding

1 Het Informatie-Axioma en de Kommunikatie-Beginselen

2 Informatie: het InformatiePerspektief

3 Processen: het ProcesPerspektief

4 Impulsen: het ImpulsPerspektief

5 InformatieSysteem-Ontwikkeling

6 De Universele Architektuur voor InformatieSystemen

7 De Universele Procedure voor InformatieSysteem-Ontwikkeling

8 Samenvatting Universele Informatiekunde

DEEL II: NIAM-ISDM

0 Inleiding

1 Het Aktiviteiten-Raamwerk van NIAM-ISDM

2 Inleiding bij de BUBBEL-case

3 DoelstellingenAnalyse

4 InformatiePlanning

5 DefinitieStudie

6 SysteemOntwerp

7 SysteemRealisatie

8 Samenvatting NIAM-ISDM

BIJLAGEN


Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM: voorwoord van de auteur

Over de ontwikkeling van het vakgebied

De laatste jaren begint zowel in organisaties als in onderwijsinstellingen het besef door te dringen dat het vakgebied informatiekunde de kindertijd ontgroeit. Toch kunnen we niet ontkennen dat ons vakgebied op een flink aantal gebieden nog steeds in de kinderschoenen staat. Dit geldt ook voor de ontwikkeling en het gebruik van effectieve, klantgerichte InformatieSysteem-Ontwikkelings-Methoden die het gehele 'systeem-ontwikkelings-trajekt', van Missie tot en met Software, volledig afdekken.

Over het belang van effectieve en onderbouwde Methoden

Het probleem is dat er binnen de informatisering een hardnekkig misverstand bestaat omtrent het belang van het gebruik van een goede methode. De gebruikte methode doet er volgens velen in het geheel niet toe. Het gaat uitsluitend om vakmanschap. De populaire, doch weinig onderbouwde uitspraak 'de methode werkt niet' (zie [11]) illustreert die gedachte. Natuurlijk werkt een methode niet uit zichzelf. Een vakman, zoals een boekhoudkundige, zal zich echter wel altijd van goede methoden bedienen.

Uit de resultaten van de informatisering en automatisering in de afgelopen decennia kunnen we afleiden waartoe 'vakmanschap' en 'abstracte, ineffectieve methoden' kunnen leiden .

Omdat we kunnen vaststellen dat in elk volwassen vakgebied (zoals bijvoorbeeld bedrijfsadministratie en de luchtvaart) gebruik gemaakt wordt van heldere, persoons-onafhankelijke voorschriften (het dubbel boekhoudstelsel, respectievelijk landingsprocedures), komt deze uitspraak in het licht van het streven naar volwassenheid van ons vakgebied op zijn minst wat merkwaardig over. Als een specifieke 'methode' niet werkt, dan moeten we vraagtekens zetten bij de kwaliteit van die 'methode' en niet bij het nut van het gebruik van methoden in het algemeen. Want een goed resultaat (kwaliteit) is alleen gegarandeerd als een vaardige chauffeur (een goede informatiekundige) een goed functionerende auto (een goed werkende methode) gebruikt.

Over Universele Informatiekunde en NIAM-ISDM

De theorie en vaardigheden van het vakgebied Universele Informatiekunde en de daarvan afgeleide Methode NIAM-ISDM zijn Methoden die beide wel voldoen aan de eisen die aan effectieve en onderbouwde Methoden gesteld moeten worden.

Universele Informatiekunde (Ul) is het vakgebied dat zich baseert op het uitgangspunt dat alle reproduceerbare informatie terug te voeren is tot een aantal concrete Natuurlijke taal-zinnen (het Informatie-Axioma) en drie uitgangspunten voor effectieve kommunikaties (gebruik altijd concrete voorbeelden en vermijd algemeenheden, gebruik heldere voorschriften en respecteer het jargon van de gesprekspartner).

NIAM-ISDM (kort voor: Information System Development Method, based on Natural language Information Analysis Method) is de concrete toepassing van UI-kennis en vaardigheden met als doel het effectief en beheerst ontwikkelen van doelgerichte InformatieSystemen binnen commerciële als niet-commerciële organisaties. NIAM-ISDM is een concreet alternatief voor abstracte 'methoden' zoals SDM en IE.

Over het doel van het boek

Dit boek, dat deel uitmaakt van een serie over Universele Informatiekunde en toepassingen daarvan, beschrijft de Methode NIAM-ISDM. Dit boek is bedoeld als leerboek voor het HBO en WO, maar is tevens zeer geschikt als theorie-boek voor 'de vakbroeders in de praktijk' die 'de concrete Methode' willen toepassen.

Over de structuur van dit boek

Dit boek is opgedeeld in twee grote delen: Deel I (UI) en Deel II (NIAM-ISDM). Deel I van dit boek beschrijft algemeen toepasbare UI-kennis en vaardigheden, die in essentie terug te voeren zijn tot de twee pijlers van Universele Informatiekunde:

· de Universele Architectuur voor InformatieSystemen (WAT), die alle relevante documenten voor een willekeurig informatie-vraagstuk (InformatieSysteem) in hun inhoudelijke samenhang beschrijft,

· de Universele Procedure voor Informatie-SysteemOntwikkeling (HOE): de stappen en Voorschriften om die documenten te vervaardigen.

Deel I geeft een samenvatting van Universele Informatiekunde ter ondersteuning van Deel II en is niet bedoeld als volledige beschrijving van Universele Informatiekunde. Voor een uitgebreide beschrijving van UI verwijzen wij U graag naar [9] en [10].

Deel 11 richt zich op NIAM-ISDM: het toepassen van die algemene kennis en vaardigheden in het 'traject' van DoelstellingenAnalyse tot SysteemRealisatie. In deel II worden aan de hand van een concreet voorbeeld (BUBBEL) alle Activiteiten, Voorschriften en Produkten binnen het NIAM-ISDM-AktiviteitenRaamwerk geïllustreerd. Deel II beschrijft stap-voorstap de Methode aan de hand van concrete voorbeelden.

Over de gebruikte spelling

De in dit boek gebruikte spelling wijkt niet bij toeval af van de voorkeurspelling. De rechtvaardiging voor die 'afwijking' is terug te vinden in een van de vier uitgangspunten van Universele Informatiekunde: gebruik altijd heldere Voorschriften. Omdat de voorkeursspelling (denk bijvoorbeeld aan 'lokaliseren' en 'locatie') niet aan dit uitgangspunt voldoet, is gekozen voor een eenduidig en eenvoudig alternatief.

Tot slot

UI en NIAM-ISDM vormen, naar de mening van de auteur, een belangrijke bijdrage op weg van informatiekunst naar een volwassen vakgebied informatiekunde. Dit boek is bedoeld als neerslag hiervan. De auteur staat altijd open voor opmerkingen en suggesties met betrekking tot UI en NIAM-ISDM en/of de inhoud van dit boek.

Castricum, augustus 1994

F.N.M. Twisk


Effektieve InformatieSysteemOntwikkeling met NIAM-ISDM: Catalogustekst

Dit leerboek voor HBO-studenten informatica behandelt de principes van NIAM-ISDM. Dit is de effectieve en gestructureerde toepassing van de methode 'Universele Informatica' (UI), ten behoeve van het ontwikkelen van concrete informatiesystemen. UI is het vakgebied dat zich richt op een effectieve communicatie en informatie door het gebruik van de basisprincipes van de natuurlijke taal, min of meer de taal zoals wij die spreken.

NIAM-ISDM wordt in steeds meer bedrijven gekozen als systeemontwikkelingsmethode. De recent opgerichte NIAM-gebruikersgroep is daar een bewijs van. De leerstof in dit boek behandelt het totale proces van systeemontwikkeling, van het activiteitenraamwerk, de doelstellingen-analyse en informatieplanning tot de systeem-implementatie.

1994, 368 pagina's, f 72,50

ISBN 90 267 1913 2


Analyse-, informatie- en communicatiekunde

Analyse-, informatie- en communicatiekunde

prof.dr.ir. G.M. Nijssen

ISBN 90 267 1915 9

Ing., ca. 300 pag., ca. f 67,50 / BEF. 1.620,-.


Analyse-, informatie- en communicatiekunde (Inhoud)

Analyse-, informatie- en communicatiekunde: Inhoud

1.	Inleiding

1.1	Historisch overzicht tewerkstelling

1.2	Belang van analysekunde voor education permanente

1.3	Belang van informatiekunde voor informatisering

1.4	Belang van communicatiekunde in toekomstige werkkring

1.5	Organiseren, analyseren, informeren, communiceren en automatiseren

1.6	De moderne organisatie als communicerende actoren met gedragsbeschrijvingen

1.7	Een complete casus

2.	Informatie en Architectuur

2.1	Informatie als kennis

2.2	Beginsel van Verwoordbaarheid

2.3	Informatie-Grammatica en InformatieBank

2.4	MetaGrammatica

2.5	Processen, formules of afleidingsregels

2.6	Gedragsregels of taakomschrijvingen

2.7	KennisArchitectuur met vijf documenten (5D)

2.8	5D uitgebreid met extern en intern schema

2.9	Het gehele traject vanaf BedrijfsDoeleinden tot en met implementatie

3.	Additionele begrippen van de InformatieGrammatica

4.	Werkwijze voor opstellen InformatieGrammatica, afleidingsregels en gedragsregels

-	beginsel van reproduceerbaarheid

-	beginsel van gebruikerstaal

-	beginsel van de concrete voorbeelden

4.1	Verwoorden

4.2	Arceren

4.3	Kwalificeren en klassificeren

4.4	Reconstrueren

4.5	Diagrammiseren

4.6	Grammaticaliseren

4.7	BeperkingsRegels induceren

4.8	Overtolligheid verwijderen

4.9	Equivalent transformeren

4.10	Subtypering afleiden

4.11	Representatieve voorbeeldparen voor afleidingsregels

4.12	Representatieve voorbeeldparen voor gedragsregels

5.	Werkwijze voor opstellen van de representatieve voorbeelden

5.1	Beginsel 5 als basis voor opstellen van representatieve voorbeelden

5.2	Voorschrift voor opstellen van representatieve voorbeelden

5.3	Enkele illustraties

6.	Voorschrift voor het analyseren van kennis en vaardigheden

7.	Communicatie en Architectuur

7.1	Informatie als combinatie van propositie en illocutie: communicatie

7.2	Architectuur met twee actoren; vier illocuties?

7.3	Geïntregreerde informatie- en communicerende architectuur

8.	Consistente en concrete systeemleer

8.1	De InformatieGrammatika van systeemleer

8.2	Besturend en bestuurd systeem geoperationaliseerd

9.	Informatietechnologie

9.1	Software

9.1.1	Architectuur

-	operating system

-	dbms

-	spreadsheet

-	tekstverwerking

-	desk top publishing

9.1.2	Programmeertalen

-	datastructuur

-	data manipulatoren

-	compiler vs interpretor

-	generaties

9.1.3	Expert systemen

9.2	Computers

9.2.1	Geheugens

9.2.2	Processoren

9.2.3	Invoer/uitvoer mogelijkheden

9.2.4	Computergeneraties

9.3	Datacommunicatie en netwerken

9.3.1	Waartoe datacommunicatie?

9.3.2	Waartoe netwerken

-	soorten netwerken

9.3.3	Waartoe client-server

9.3.4	Wat is EDI?

10.	Raamwerk gehele systeemcyclus

10.1	Waarom een beginselmatig raamwerk?

10.2	Hoe toont men de volledigheid aan?

11.	Informatiebeleid en -planning

12.	NIAM-ISDM als illustratie

13.	ISAC als illustratie

14.	IE als illustratie

15.	SA/SD als illustratie

16.	Project Management

-	Waartoe diende SDM eigenlijk?

17.	Beheer van de Informatievoorziening

18.	Organisatieverandering door middel van opleiding?

-	integraal leren

-	versneld leren

19.	Integrale kwaliteitscontrole

-	nieuw modewoord

-	hoe operationaliseer je kwaliteitscontrole

20.	Overzicht UI-aanpak

21.	Samenvatting en conclusies


Analyse-, informatie- en communicatiekunde (Inleiding)

Analyse-, informatie- en communicatiekunde: Inleiding

Het leerboek Analyse-, Informatie- en Communicatiekunde is het tweede boek (na Universele Informatiekunde) dat een totaal geïntegreerde benadering heeft van Universele Informatiekunde.

In hoofdstuk 1 wordt allereerst een overzicht gegeven van de historische tewerkstelling. Het blijkt dat de grote historische lijnen daar te verklaren zijn. Uit de tewerkstelling van de mensen in de landbouw, de industrie en daarna in de informatieve sector, kan men duidelijk afleiden dat we nu toe zijn aan een belangrijke produktiviteitsverhoging bij het werken met informatie. Dit boek wil hieraan een bijdrage leveren. Vervolgens gaan we na wat het belang is van analysekunde voor het in staat zijn effectief te blijven leren gedurende het hele leven. Daarna gaan we na wat het belang is van informatiekunde, zowel voor de persoon als voor de organisatie. Daarna bespreken we het belang van communicatiekunde in de toekomstige werkkring. Vervolgens zetten we in hoofdstuk 1.5 nog eens op een rijtje wat het precies allemaal inhoudt - organiseren, analyseren, informeren en communiceren.

Om nu de zaken heel helder en tegelijk precies te kunnen bespreken, is het noodzakelijk dat we daartoe het benodigde instrumentarium opzetten. Om dat te kunnen doen, gaan we in hoofdstuk 2 uit van concrete informatie. Dat doen we door een groot aantal voorbeelden van informatie als kennis te presenteren in hoofdstuk 2.1. Vanuit die concrete voorbeelden gaan we dan laten zien wat we precies bedoelen met informatie, namelijk een verzameling van elementaire bewerende zinnen uit de natuurlijke taal. Vervolgens gaan we zeggen dat we wat informatie betreft het beginsel van de verwoordbaarheid gaan invoeren. Dat betekent dat elke informatie hoe dan ook gepresenteerd, voorgelezen moet kunnen worden.

Nadat we een voldoende aantal voorbeelden hebben gezien van concrete informatie, en we deze voorbeelden verwoord hebben, zien we dat in feite bij zulke informatie altijd een voorschrift hoort dat zegt welke zinnen toegestaan zijn en welke niet, en dat voorschrift is de InformatieGrammatica. Bij elke uitdrukking die men pleegt bedient men zich altijd van een InformatieGrammatica. Heel vaak is dat echter impliciet, het is zo gewoon dat men er zich meer van bewust is.

Nadat we hebben vastgesteld dat een InformatieBank bestaat uit een hoeveelheid elementaire zinnen en altijd een bijbehorende InformatieGrammatica heeft, gaan we ons erop richten dat in een InformatieBank slechts drie operaties van toepassing zijn. We kunnen een zin of meerdere toevoegen, we kunnen een zin of meerdere verwijderen of we kunnen een zin of meerdere opzoeken.

Nu gaan we per definitie zeggen dat een proces in feite niets anders is dan het toevoegen, weghalen of verwijderen van zinnen. In feite kunnen we ook zeggen dat als we te maken hebben met afgeleide zinnen, dat zijn dus zinnen die uit andere zinnen uitgerekend kunnen worden, dat dat ook een proces is. Dit komt overeen met wat men normaal een formule noemt in andere wetenschappen. Uiteraard is het zo dat de Beschrijving van een Proces ook onderworpen is aan een Grammatika, en dat is de ProcesGrammatika.

We kunnen nu zeggen dat wat betreft de InformatieGrammatica, als dat een grammatica is voor een Bank, dan kunnen we het beginsel van Verwoorden ook gaan toepassen op de InformatieGrammatica, en dan komen we uit op de MetaGrammatica. En op het moment dat we dat hebben zien we dat de Architectuur gesloten is.

Inmiddels zijn we dan zo ver dat we een Architectuur hebben met vijf documenten, en dat zijn de InformatieBank, de InformatieGrammatica, ImpulsBeschrijving, ProcesBeschrijving en MetaGrammatica.

Terwille van het werken met InformatieSystemen is het nuttig dat we zien dat de Architectuur van de vijf documenten uitgebreid wordt met wat heet een extern en intern schema. Een intern schema om aan te geven hoe de informatie wordt opgeslagen in de machine, en een extern schema om aan te geven hoe sommige gebruikersgroepen tegen de informatie willen aankijken.

We kunnen nu nog een ander perspectief toevoegen aan het Informatie- en ProcesPerspectief, en dat is het ImpulsPerspectief of GedragsModel. Dat heeft te maken met het aanzetten van een functionaris om iets te doen. En tenslotte zullen we in hoofdstuk 2 de hele cyclus doorlopen, vanaf BedrijfsDoeleinden tot en met implementatie op een machine.

In hoofdstuk 3 zullen we alle begrippen die nodig zijn om een InformatieGrammatica volledig te beschrijven aan de orde laten komen. In hoofdstuk 4 zullen we de werkwijzen gaan beschrijven die nodig zijn voor het opstellen van een InformatieGrammatica, Proces- en EventBeschrijving, uitgaande van representatieve voorbeelden. Het zijn deze werkwijzen die men zeer exact kan examineren. Vervolgens zullen we een additioneel beginsel invoeren, namelijk het beginsel dat de leidraad gaat zijn voor het opstellen van representatieve voorbeelden aan de hand van een tekst die niet formeel is.

In hoofdstuk 6 zullen we het voorschrift bij elkaar zetten hoe men kennis en vaardigheden kan analyseren, en tot nu toe kunnen we samenvatten en zeggen dat we ons vooral geconcentreerd hebben op informatie, en dat we de nadruk gelegd hebben op communicatie, dat is het uitwisselen van informatie, of het geven van verzoeken aan elkaar.

In hoofdstuk 7 zullen we de Architectuur gaan afleiden voor communicatie en dan zullen we zien dat als we informatie zien als een combinatie van een propositie en illocutie, dat we dat communicatie zouden kunnen noemen. En dan zullen we in hoofdstuk 7 een algemene Architectuur laten zien van twee communicerende actoren. We kunnen dan uitbreiden naar het zeven documenten verhaal door ieder van de actoren de benodigde eigen Architectuur te geven als ook de interactor Architectuur.

We kunnen nu samenvatten en zeggen dat we de bouwstenen hebben aangereikt om precies over iets te kunnen praten maar ook begrijpelijk. Op basis van die bouwstenen gaan we nu de rest van het boek bouwen.

Nu gaan we pas praten over Informatietechnologie, nu we de benodigde hulpmiddelen hebben geschapen om daar exact en begrijpelijk over te praten. En dan zullen we beginnen met praten over software, waarbij we software op de eerste plaats zullen zien als een communicatiepartner die taalkundig zeer beperkt is. Daarna zullen we iets zeggen over computers, met name wat de mogelijkheden zijn als medium voor opslag en verwerking van instructies, en daarna zullen we het een en ander gaan zeggen over datacommunicatie en netwerken. Ook dat zullen we uiteraard doen door deze zaken te zien als specifieke feiten van een specifiek toepassingsgebied.

Als we dat gedaan hebben zullen we het onderwerp informatiebeleid gaan bespreken, en we gaan zien hoe dat past in een communicatiegerichte aanpak. We gaan dus eerst kijken naar hoofdstuk l0, waar we een raamwerk gaan opstellen voor de gehele systeemcyclus, vanaf bedrijfsdoeleinden tot en met volledige implementatie. Aan de hand van een beginselmatig opgesteld raamwerk, kunnen we een aantal benaderingen gaan bekijken uit de huidige systeemontwikkeling. In hoofdstuk l2 zullen we dan NIAM/ISDM gaan bekijken als illustratie, in hoofdstuk 13 ISAC, in 14 IE, en in 15 SA/SD als illustratie. In hoofdstuk 16 gaan we ons binnen het kader van Project Management afvragen waartoe SDM eigenlijk diende. De behandeling van de vier benaderingen ISAC, IE, SA/SD en SDM wordt zodanig dat het geen opsomming wordt, zoals helaas nu bijna altijd het geval is, maar we zullen precies de grammatica's gaan beschrijven van deze zaken, en we zullen precies aangeven welke uitdrukkingen in de gewone mensentaal met die zaak overeenkomen. In hoofdstuk 17 zullen we kort iets zeggen over beheer van de informatievoorziening, en daarna zullen we in het volgende hoofdstuk iets gaan zeggen over hoe je opleiding kunt aanwenden om organisatieverandering tot stand kunt brengen. Een apart hoofdstuk zal worden gewijd aan kwaliteitscontrole, wat is dat nu precies en hoe maak je dat nu operationeel. In hoofdstuk 20 zullen we een overzicht geven van de hele Universele Informatiekunde-aanpak en hoofdstuk 21 bevat tenslotte een samenvatting en conclusies.


Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

Gegevensverzamelingen en opslagstructuren

Nuyten, A.

ISBN 90 267 1916 7

NUGI 851

Prijs: fl. 44,50 / BEF. 1.122,-

Geïllustreerd


Gegevensverzamelingen en opslagstructuren: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Het verzamelen van gegevens

1.1 Van realiteit naar model

1.2 Objecten en attributen

1.3 Typen en occurrences

1.4 Van gegevens naar bestanden

1.5 Van logische gegevensstructuren naar opslagvorm

2 Definiëren van logische gegevensstructuren

2.1 Schematisch weergeven

2.2 Sequentiële structuur

2.3 Boomstructuur

2.4 Netwerkstructuur

3 Opslaan van gegevens binnen een record

3.1 Vaste structuur

3.2 Geïndiceerde structuur

3.3 Separatorstructuur

3.4 Labelstructuur

3.5 Vaste en variabele recordlengte

4 Opslaan van records in sequentieel georganiseerd bestand

4.1 Seriële en sequentiële opslagvormen

4.2 Consecutief opslaan

4.3 Opslaan volgens lijststructuren

4.4 Toepassingen

5 Opslaan van records in direct georganiseerd bestand

5.1 Directe opslagvormen

5.2 Van sleutel naar adres

5.3 Toepassingen

6 Het benaderen van een record in een bestand

6.1 Seriële toegang

6.2 Directe toegang

6.3 Overzicht sequentiële en directe opslagvormen

6.4 Toepassingen

7 Combineren van sequentiële en directe grondvormen

7.1 Geïndiceerd sequentiële bestandsorganisatie

7.2 Geïnverteerde bestanden

7.3 Toepassingen

8 Een praktijkvoorbeeld

Aanhangsels

A1 Vormen van bestandsorganisatie

A2 Lijst van veel gebruikte Engelse trefwoorden

A3 Register van trefwoorden


Gegevensverzamelingen en opslagstructuren: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Het verzamelen van gegevens

2 Definiëren van logische gegevensstructuren

3 Opslaan van gegevens binnen een record

4 Opslaan van records in sequentieel georganiseerd bestand

5 Opslaan van records in direct georganiseerd bestand

6 Het benaderen van een record in een bestand

7 Combineren van sequentiële en directe grondvormen

8 Een praktijkvoorbeeld


Gegevensverzamelingen en opslagstructuren: Ten geleide

Dit boek maakt deel uit van een reeks van vier boeken, met het onderwerp elementaire informatica. In deze boeken wordt een voortgezette inleiding in de informatica gegeven, waarbij wordt voortgebouwd op de basiskennis en basisvaardigheden zoals behandeld in een voorafgaande reeks boeken.

Op dit niveau van de reeks worden algemene onderwerpen aangesneden die men als aankomend informaticus nodig heeft, zowel op theoretisch als praktisch gebied, zoals: - elementaire informatica; - bestandsorganisatie; - programmeerkunde.

Met elkaar leggen al deze boeken de grondslag voor de verdere studie voor een gespecialiseerde functie in de informatica.

In dit boek gaan we nader in op de bestandsorganisatie.

Een informatiesysteem wordt gekenmerkt door de verwerking en opslag van gegevens. Bij het ontwerpen en bouwen van een informatiesysteem zal blijken, dat het kiezen van de juiste opslagstructuren voor de gegevensverzamelingen vaak geen eenvoudige zaak is.

De uiteenlopende eisen die aan de verzamelingen gesteld worden, vragen tegenstrijdige oplossingen.

En hoewel het beheren van gegevensverzamelingen in steeds meer organisaties tot een apart functiegebied wordt verheven, waar dan de specialistische kennis geconcentreerd is, zal toch iedere informaticus (achtergrond)kennis moeten verwerven van gegevensverzamelingen en opslagtechnieken.

Het ligt dan voor de hand, eerst de basistechnieken, de zogeheten 'klassieke bestandsorganisatie' te bestuderen. Dit boek beschrijft die basistechnieken, en legt de grondslag voor verdere studies, onder andere in gegevensbanktechnieken .

In hoofdstuk 1 en 2 worden de begrippen gegeven die worden gehanteerd bij het vastleggen van de informatiebehoefte van een organisatie, alsmede de basisstructuren en de schematechnieken voor het beschrijven van de 'logische gegevensstructuren'.

De volgende vijf hoofdstukken gaan over fysieke opslagvormen, en daarnaast wordt het benaderen van records in een bestand behandeld, waarbij enkele bijzondere zoektechnieken aan de orde komen.

In hoofdstuk 8 tenslotte wordt een uitgebreid praktijkvoorbeeld uitgewerkt.

We willen hen, die dit boek gebruiken voor de AMBI-module HE.1 erop wijzen, dat hoofdstuk 2 grotendeels buiten de te behandelen stof valt.

In de derde druk zijn enkele kleine verbeteringen aangebracht. Nieuw is een aanhangsel met een overzicht van de diverse vormen van bestandsorganisatie.

In deze vierde druk is ten opzichte van de vorige druk inhoudelijk niets veranderd. Wat u natuurlijk al heeft gezien, is het nieuwe omslag, waarmee wij de uitstraling van de leerboeken hopen te verbeteren.

Deventer, november 1993 drs. M.L.P. de Jong, uitgever


Gegevensverzamelingen en opslagstructuren: Catalogustekst

De wijze waarop een informatiesysteem functioneert is zeer afhankelijk van de betrouwbaarheid van de gegevensverzameling. Zij die met gegevensverzamelingen te maken krijgen, zullen kennis moeten hebben van de manieren waarop deze kunnen worden opgeslagen en de wijzen waarop zij benaderbaar zijn. Dit boek behandelt de grondvormen van gegevensopslag en gegevensbenadering. Tevens wordt een basis gelegd voor verdere studie in gegevensanalyse en gegevensopslag. De leerstof is afgestemd op de examenspecificaties van de AMBI-module HE.1.

LEERBOEK, 4e druk,

1993, 112 pagina's, f 46,75

ISBN 90 267 1916 7


Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering

Bemelmans, T.M.A.

ISBN 90 2671918 3

Prijs: 69,50 / BEF. 1.668,-

Omvang: 350 pagina's

Geïllustreerd


Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering: Inhoud (volledig)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

1.1 Inleiding

1.2 Van rekenmachine naar communicatiemachine

1.3 Automatisering van primaire processen en produkt/dienstautomatisering

1.4 Voornaamste toepassingsgebieden

1.5 Fasen in de automatisering

1.6 Een genuanceerd fasenmodel: de technologische spiraal

1.7 Samenvatting en indeling van dit boek

Literatuur bij hoofdstuk 1

2 Het verband tussen informeren en beslissen

2.1 Informatiesystemen voor een werkplek

2.2 Beslissingsgedragen informatiegedrag

2.3 Soorten beslissingssituaties en soorten informatiesystemen

2.4 Modelleren van bestuurlijke informatiesystemen

2.5 De waardevan informatie

2.6 Informatietechnologie en informatiesystemen

2.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 2

3 Het verband tussen informatie en organisatie

3.1 Het begrip organisatie

3.2 Een organisatie als systeem

3.3 De samenhang tussen organisatie en informatie

3.3.1 Soorten organisaties

3.3.2 Soorten beslissingscentra

3.3.3 Formele en informele organisatie

3.3.4 Stijl van leiding geven

3.3.5 Mechanistische en organische organisatiestructuur

3.3.6 Verticale en horizontale organisatie

3.4 Organisatiesveranderen

3.5 De organisatie van de informatievoorziening

3.6 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 3

4 Informatiestrategie en -planning

4.1 Omschrijving strategie

4.2 Aanleidingen voor informatiestrategie en -plan

4.3 Systeemintegratie en beheersbaarheid

4.4 Sociale en organisatorische aspecten van automatisering

4.5 Het innovatie-aspect

4.6 Ervaringen met informatiestrategieën

4.7 De klassieke methode voor een informatiestrategie

4.8 Strategische assessment-methoden

4.9 Structuurschetsen voor IS-strategieformulering

4.10 Strategiebepaling en infrastructuren

4.11 De technische infrastructuur

4.12 De infrastructuur van gegevens en kennis

4.13 De infrastructuur aan applicaties

4.14 De organisatie van de informatiefunctie

4.15 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 4

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

5.1 Inleiding

5.2 Plaats en betekenis van ontwikkelmethoden

5.3 Denkwijzen achter ontwikkelmethoden

5.4 Eisen aan ontwikkelmethoden

5.5 Werkstappen bij applicatie-ontwikkeling

5.6 Het achterhalen van functionele eisen

5.7 Strategieën voor informatiebehoeftebepaling

5.8 Referentiemodellen

5.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 5

6 Kwaliteit en informatiesystemen

6.1 Inleiding in kwaliteitszorg

6.2 Aanleidingen voor kwaliteit en kwaliteitsdefinities

6.3 Kwaliteit van informatiesystemen

6.4 Eisen voor het produkt 'informatie'

6.5 Kwaliteitseisen vanuit het gebruiksperspectief van een systeem

6.5.1 Tijdigheid

6.5.2 Integriteit

6.5.3 Beveiliging ofwel security

6.5.4 Doelmatigheid eneffectiviteit

6.5.5 Gebruiksvriendelijkheid

6.6 Kwaliteitseisen vanuit het beheersperspectief van een systeem

6.6.1 Flexibiliteit, onderhoudbaarheid, testbaarheid en portabiliteit

6.6.2 Integreerbaarheid en inpasbaarheid

6.6.3 Herbruikbaarheid

6.7 Proceskwaliteit en middelenkwaliteit

6.8 Het afleiden van kwaliteitseisen

Literatuur bij hoofdstuk 6

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

7.1 Inleiding

7.2 De veranderingsanalyse

7.3 Deprobleemgerichte systeemontwikkeling

7.3.1 Procesanalyse

7.3.2 Logische gegevensstructurering

7.4 Normalisatie, aggregatie en generalisatie van gegevens

7.5 Gegevensstructurenen integriteit

7.6 Beslissingsondersteunende systemen

7.7 Een EDI-toepassing

7.8 Overige communicatietoepassingen

7.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 7

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

8.1 Doelmatigheid als kwaliteitseis

8.2 Kosten van een informatiesysteem

8.3 Begrotingsmodellen voor software

8.4 Baten van een informatiesysteem

8.5 Scoremodellen als hulpmiddel bij kosten-batenanalyses

8.6 Samenvatting

Annex: De beslissingswaarde van informatie

Literatuur bij hoofdstuk 8

9 Beheersen, veranderen en leren

9.1 Beheersen door faseren

9.2 Beheersen door organiseren

9.3 Beheersen door documenteren

9.4 Alternatief project- en produktmanagement

9.5 Veranderingsprocessen

9.6 Leerprocessen

9.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 9

Register


Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering: Inhoud (beknopt)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

2 Het verband tussen informeren en beslissen

3 Het verband tussen informatie en organisatie

4 Informatiestrategie en -planning

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

6 Kwaliteit en informatiesystemen

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

9 Beheersen, veranderen en leren

Register


Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering: Voorwoord

Er is veel geschreven over informatiesystemen en over de mogelijkheden van automatisering op dit terrein. Dit boek is niet bedoeld om daaraan essentieel nieuwe dingen toe te voegen. Doel is om datgene wat over deze onderwerpen is gepubliceerd, systematisch op een rij te zetten en relevante literatuur op dit gebied te noemen.

In het boek wordt sterk de nadruk gelegd op de samenhang tussen informeren en beslissen binnen een organisatie. Gegevens die geen zinvolle ondersteuning bieden voor beslissingsprocessen binnen een organisatie zijn geen informatie, maar zijn irrelevant, overbodig en zelfs storend.

Een sterk accent wordt in dit boek gelegd op geautomatiseerde informatiesystemen. De reden daarvan is dat de problematiek van het ontwerpen, construeren en beheren van informatiesystemen het meest pregnant naar voren komt bij automatisering. Immers, automatisering vereist dat men expliciet vastlegt wat een systeem wel of niet moet kunnen. Fouten of tekortkomingen in ontwerp, constructie of beheer worden genadeloos afgestraft. Bij het opzetten van een handmatig systeem geldt het laatstgenoemde veel minder. Mensen zijn in staat te improviseren en zodoende lacunes in een informatiesysteem op te vangen. Automaten kunnen dat veel minder, en dat zal wel zo blijven.

Dit boek bevat geen diepgaande behandeling van allerlei technieken en hulpmiddelen bij het ontwikkelen van informatiesystemen. Dat is een bewuste keuze. Naar onze opvatting zijn er al vele publikaties die het 'instrumentele' van het ontwikkelen van een informatiesysteem behandelen. Veel minder literatuur is beschikbaar die probeert het wezen van een ontwikkelingsproces in kaart te brengen, met de vele aspecten en facetten die daarbij een rol spelen. Het is om die reden dat we in dit boek uitvoerig ingaan op visies en beschouwingen over het ontwikkelen van informatiesystemen en op de denkwijzen die achter de vele methoden op dit gebied schuil gaan. Als zodanig beoogt dit boek een leidraad te zijn voor het positioneren en evalueren van de rijke verscheidenheid aan methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor de ontwikkeling van informatiesystemen.

Een vraag die men zich kan stellen, is of het ontwerpen van informatiesystemen ten behoeve van menselijke acties en beslissingen anders is dan het ontwerpen van geautomatiseerde produkten (automatisering in wasautomaten, vrachtauto's, etc.) of het ontwerpen van geautomatiseerde fabricageprocessen (automatische procesregeling, automatische transport- en lasrobots e.d.). Men kan daar verschillend over denken. In elk geval is het zo dat bij het ontwikkelen van een (bestuurlijk) informatiesysteem de menselijke factor zwaarder weegt in het gehele ontwerp- en bouwproces, vergeleken met overige vormen van automatisering. Dit brengt specifieke problemen met zich mee. We noemen hier slechts het communicatieprobleem tussen informatievragers en gegevensverschaffers en het probleem dat menselijke beslissingsprocessen zich veelal afspelen in een vage of wel fuzzy beslissingsomgeving. Daardoor zijn menselijke acties en beslissingen veel moeilijker geheel of gedeeltelijk te formaliseren, iets wat toch een vereiste is, wil men dergelijke processen met een geautomatiseerd informatiesysteem ondersteunen.

Oorspronkelijk is dit boek bedoeld om studenten in de technische bedrijfskunde kennis te laten maken met het ontwerpen van (geautomatiseerde) informatiesystemen. Het boek heeft daarnaast ingang gevonden bij praktijkmensen en bij instellingen van het hoger beroepsonderwijs. In het bijzonder is het boek gericht op het management, om inzicht en begrip te kweken voor de problematiek van het ontwikkelen van informatiesystemen. Daarnaast is het boek bedoeld voor informatieplanners en informatie-analisten. Beide soorten functionarissen kan men vergelijken met architecten, verantwoordelijk voor een adequate inrichting van de informatievoorziening binnen een organisatie en voor een goede opzet van de afzonderlijke informatiesystemen.

De zesde druk is opnieuw aangepast ten opzichte van de vijf voorgaande drukken. Hoofdreden om aan te passen is dat veel automatisering langzamerhand infrastructureel van aard wordt. Ging het een tiental jaren geleden nog om het ontwikkelen en beheren van afzonderlijke applicaties, tegenwoordig staat het ontwikkelen en beheren van infrastructuren meer en meer centraal. Wat precies verstaan wordt onder infrastructuren, zal nog in detail worden toegelicht.

T.M.A. Bemelmans

Eindhoven, januari 1994


Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering: Catalogustekst

Dit boek is al jaren hèt standaardwerk over bestuurlijke informatiesystemen. Deze geheel nieuwe, zesde druk is volledig aangepast aan de laatste ontwikkelingen en aan de wensen uit het onderwijs. Bestuurlijke informatiesystemen en automatisering behandelt de samenhang tussen informeren en beslissen in een organisatie. De uitgave is een leidraad waarlangs de diverse methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor het ontwikkelen van informatiesystemen behandeld en beoordeeld worden.

De nadruk komt daarbij steeds meer te liggen op informatie-infrastructuren.

LEERBOEK, 6e druk,

1994, 350 pagina's, f 69,50

ISBN 90 267 1918 3


Inleiding EDP-auditing

Inleiding EDP-auditing: kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen

Inleiding EDP-auditing: kwaliteitscontrole en beveiliging van informatiesystemen

Praat, J. van, Suerink, H.

ISBN 90 267 1920 5

Prijs: fl. 83,50 / BEF. 1.995,-


Inleiding EDP-auditing: Inhoud

Ten geleide

Deel 1

1	Inleiding

1.1	Definitie EDP-auditing

1.2	Beoordeling

1.3	Doelstellingen

1.4	Objecten

1.5	Risico-analyse

2	Auditing

2.1	Begripsbepaling

2.2	Oordeelsvorming

2.2.1	Totstandkoming van het oordeel

2.2.2	Rapportage

2.3	Deskundigheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid van de auditor

2.4	Onderzoeksobject van de auditor

2.5	Werkzaamheden van de auditor

2.5.1	Opdrachtformulering

2.5.2	Maken van een auditplan

2.5.3	Uitvoeren van de audit

3	Het belang van EDP-audit

3.1	EDP-auditor en accountant

3.2	EDP-auditor en management

3.3	EDP-auditor en maatschappelijk verkeer

3.3.1	De Nederlandsche Bank als toezichthouder

3.3.2	Privacywetgeving

3.3.3	Wet computercriminaliteit

3.3.4	Software-certificering

3.3.5	Beveiligingschecklist van de COSSO

4	Kwaliteitsaspecten van de automatisering

4.1	Voorwaarden voor kwaliteit

4.2	Dimensies van kwaliteit

4.3	Kwaliteitsaspecten

4.4	Kwaliteitsattributen

5	Organisatie van de informatievoorziening

5.1	Het vak Organisatie van de informatievoorziening

5.2	Informatievoorziening en interne beheersing

5.2.1	Algemene organisatie

5.2.2	Doelrealisatie

5.2.3	Samenwerkingsverband

5.2.4	Wisselwerking met de omgeving

5.3	Interne beheersing

5.4	Beheersmaatregelen gerubriceerd naar aard

5.4.1	Organisatorische beheersmaatregelen

5.4.2	Procedurele beheersmaatregelen

5.4.3	Technische beheersmaatregelen

6	Risico-analyse

6.1	Risico-analyse nader gedefinieerd

6.2	Voorwaarden voor een risico-analyse-aanpak

6.3	Aanvaardbaar risico

6.4	Bedreigingen, oorzaken en maatregelen

6.4.1	Bedreigingen

6.4.2	Oorzaken

6.4.3	Maatregelen

Deel 2

7	Inleiding

7.1	Organisatie van de automatisering

7.2	Systeemprogrammatuur

7.3	Datacommunicatie

7.4	Applicatieprogrammatuur

7.5	Beveiliging

8	Organisatie van de automatisering

8.1	Organisatorische aspecten van de automatisering

8.1.1	Automatiseringsorganisatie versus gebruikersorganisatie

8.1.2	Ontwikkelingsorganisatie versus verwerkingsorganisatie

8.1.3	Functies van de verwerkingsorganisatie

8.1.4	De stuurgroep automatisering

8.2	Beleidsvorming rond de (geautomatiseerde) informatievoorziening

8.2.1	Informatie- en automatiseringsbeleid

8.2.2	Informatie- en automatiseringsplan

8.2.3	Realisatie van beleid en planning

8.3	Beoordeling van de organisatie van de automatisering

8.3.1	Organisatorische aspecten

8.3.2	Beleidsvorming

9	Systeembeheer

9.1	Systeembeheer nader gedefinieerd

9.2	Organisatorische aspecten van het systeembeheer

9.2.1	Inventarisatie en analyse

9.2.2	Functiescheidingen

9.2.3	Inrichting van het systeembeheer

9.2.4	Besturing van het systeembeheer

9.3	Taken van de systeembeheersfunctie

9.3.1	Beheer van gegevens

9.3.2	Beheer van applicaties

9.3.3	Beheer van apparatuur

9.3.4	Beheer van systeemprogrammatuur

9.3.5	Beheer van datacommunicatie

9.4	Beoordeling van het systeembeheer

9.4.1	Beoordeling van de opzet

9.4.2	Beoordeling van het bestaan

9.4.3	Beoordeling van de werking

10	Besturingssystemen

10.1	Begripsbepaling

10.1.1	Processorbeheer

10.1.2	Geheugenbeheer

10.1.3	In- en uitvoerbeheer

10.1.4	Opslagbeheer

10.1.5	Werkverdeling

10.2	Implementatie van het besturingssysteem

10.3	Change-management rond het besturingssysteem

10.3.1	Het implementeren van nieuwe releases

10.3.2	Het wijzigen van de parametrisering

10.4	Beoordeling van besturingssystemen

10.4.1	Beoordeling van de opzet

10.4.2	Beoordeling van het bestaan

10.4.3	Beoordeling van de werking

11	Database-managementsystemen

11.1	De database-omgeving

11.1.1	De database

11.1.2	Het database-managementsysteem

11.1.3	Data Dictionary Directory System

11.1.4	De gebruikers-interface

11.1.5	Gegevens(bank)beheer

11.2	Database-ontwerp

11.2.1	Het ANSI/SPARC-model

11.2.2	Het conceptuele model

11.2.3	Het interne model

11.3	Beheersaspecten van database-managementsystemen

11.3.1	Gegevensdefinitie

11.3.2	Rapporteringsmogelijkheden

11.3.3	Concurrency control

11.3.4	Backup en recovery

11.3.5	Autorisatie

11.3.6	De gebruikers-interface

11.4	Beoordeling van de database-omgeving

11.4.1	Beoordeling van de opzet

11.4.2	Beoordeling van het bestaan

11.4.3	Beoordeling van de werking

12	Datacommunicatie

12.1	Begripsbepaling

12.1.1	Het principe van gelaagdheid

12.1.2	Netwerken

12.1.3	Apparatuur en programmatuur

12.1.4	Encryptie

12.1.5	Message Authentication Code

12.2	Beheersaspecten rond datacommunicatie

12.2.1	Classificatie van informatie

12.2.2	Overige beheersmaatregelen

12.3	Beoordeling van de datacommunicatie

12.3.1	Beoordeling van de opzet

12.3.2	Beoordeling van het bestaan

12.3.3	Beoordeling van de werking

13	De ontwikkelingsorganisatie

13.1	De verantwoordelijkheden van de ontwikkelingsorganisatie

13.2	Beheersing ontwikkelingsorganisatie

13.2.1	Bepaling van de kwantitatieve en kwalitatieve omvang van de ontwikkelingsorganisatie

13.2.2	De organisatiestructuur

13.2.3	Structurering ontwikkelingsorganisatie

13.2.4	Methoden en technieken

13.2.5	Quality assurance

13.2.6	Make or buy

13.2.7	Testen

13.3	Beoordeling van de ontwikkelingsorganisatie

13.3.1	Beoordeling van de opzet

13.3.2	Beoordeling van het bestaan

13.3.3	Beoordeling van de werking

14	De toepassingsprogrammatuur

14.1	Invoer- en uitvoerverzorging van de toepassingsprogrammatuur

14.1.1	De invoerverzorging

14.1.2	Geprogrammeerde controles

14.1.3	Afhandeling van geprogrammeerde controles

14.1.4	De uitvoerverzorging

14.1.5	De inhoud van de controleerbare vastlegging

14.2	Beheersing van de operationele toepassingsprogrammatuur

14.2.1	Problem-management

14.2.2	Change-management

14.3	Beoordeling van de operationele toepassingsprogrammatuur

14.3.1	Het selectieproces

14.3.2	Inhoudelijke beoordeling

14.3.3	Problem- en change-management

15	Toegangsbeveiliging

15.1	Begripsbepaling

15.2	Componenten binnen de toegangsbeveiliging

15.2.1	Fysieke beveiliging

15.2.2	Netwerkprogrammatuur

15.2.3	Teleprocessing-monitor

15.2.4	Database-managementsysteem

15.2.5	Toepassingsprogrammatuur

15.2.6	Besturingssysteem

15.2.7	Toegangsbeveiligingsprogrammatuur

15.3	Beheersaspecten van toegangsbeveiliging

15.3.1	Het beveiligingsbeleid en beveiligingsplan

15.3.2	Identificatie

15.3.3	Authenticatie

15.3.4	Autorisatie

15.3.5	Rapportering

15.4	Beoordeling van de toegangsbeveiliging

15.4.1	Beoordeling van de opzet

15.4.2	Beoordeling van het bestaan

15.4.3	Beoordeling van de werking

16	Fysieke beveiliging

16.1	Het beveiligingsbeleid

16.2	Beheersing van de fysieke beveiliging

16.2.1	Het calamiteitenplan

16.2.2	Brand

16.2.3	Wateroverlast

16.2.4	Gebreken in de energievoorziening

16.2.5	Storingsbronnen in de directe omgeving

16.2.6	Verzekering

16.2.7	Onderhoud

16.3	Beoordeling van de fysieke beveiliging

16.3.1	Beoordeling van de opzet

16.3.2	Beoordeling van het bestaan

16.3.3	Beoordeling van de werking

Deel 3

17	Inleiding

17.1	Kleinschalige automatisering

17.2	Electronic Data Interchange

17.3	Audit automation

18	Kleinschalige automatisering

18.1	Kleinschalige automatisering en EDP-auditor

18.1.1	Organisatorische maatregelen

18.1.2	Procedurele maatregelen

18.1.3	Technische maatregelen

18.2	Lokale netwerken

18.2.1	Componenten van een PC-netwerk

18.2.2	Het afdekken van de risico's

18.3	Client/server-omgevingen

18.3.1	Begripsbepaling

18.3.2	Gevolgen voor de EDP-auditor

19	Electronic Data Interchange

19.1	Begripsbepaling

19.2	Risico's bij EDI

19.3	Beheersaspecten rond EDI

19.4	De beoordeling van Electronic Data Interchange

20	Audit automation

20.1	Ondersteuning werkzaamheden

20.1.1	Dossiervorming

20.1.2	Tijdverantwoording

20.1.3	Organisatiebeschrijvingen

20.1.4	Genereren van documentatie

20.2	Audit software

20.2.1	Soorten audit software

20.2.2	Toepassing van audit software

Aanhangels

Al Literatuur

A2 Register van trefwoorden


Inleiding EDP-auditing: Ten geleide

Het belang van het vakgebied EDP-auditing wordt steeds duidelijker. Op 3 juni 1992 hebben de beroepsbeoefenaren op dit terrein zich georganiseerd in de Nederlandse Orde van Register EDP-auditors (NOREA).

De behandeling van leerstof op HBO-niveau van een nieuw vakgebied als EDP-auditing is een gewaagde onderneming. Wij hebben hierbij gekozen voor een pragmatische benadering. Dit boek is bedoeld als een inleiding op het gebied van EDP-auditing, maar omdat de doelgroep breed is - AMBI, post-HBO-opleiding EDP-auditing, HIO en HEAO - leek het ons juist, ook technische aspecten van de onderzoeksobjecten te behandelen.

De leerstof is opgedeeld in drie delen.

In het eerste deel gaan we in op de zogenaamde audit-approach, dat wil zeggen: er wordt aangegeven hoe op een gestructureerde en systematische wijze een audit uitgevoerd moet worden. De auditing-aspecten zullen in het bij dit boek behorende praktijkboek door middel van casuïstiek verder worden uitgewerkt.

In het tweede deel ligt de nadruk op de te nemen beheersmaatregelen. In afzonderlijke hoofdstukken zullen per aandachtsgebied (organisatie, systeembeheer, besturingssystemen, database-managementsystemen, datacommunicatie, ontwikkelingsorganisatie, toepassingsprogrammatuur, toegangsbeveiliging en fysieke beveiliging) voorafgaand aan deze beheersingsproblematiek de voor de beheersing relevante technische aspecten aan de orde komen. Daarnaast wordt in elk hoofdstuk aangegeven hoe de beoordeling (audit) van het betreffende aandachtsgebied uitgevoerd moet worden.

Ten slotte wordt in het derde deel van dit boek aandacht besteed aan diverse aspecten die op grond van actualiteit (EDI) en uitvoering van de audit (audit-automation) afzonderlijke aandacht verdienen.

Dit boek zal als zelfstandige uitgave voor alle geïnteresseerden in EDP-auditing, accountants, security-officers, (automatiserings-)managers en informatici zijn diensten kunnen bewijzen.

Wij zijn ons bewust van het feit dat de keuze van de onderwerpen, de diepgang en de wijze van behandeling voor discussie vatbaar is. Wij houden ons aanbevolen voor suggesties ter verbetering.

Wij danken de heren F.F. Steenwinkel, voorzitter van de examencommissie HS.5, B. Bokhorst, docent HS.5 en A.J.M. de Bruijn, docent aan de Post-HBO-opleiding voor hun commentaar op het manuscript.

Bij de tweede druk

De enthousiaste ontvangst van de eerste druk maakt het noodzakelijk nu reeds te komen met een tweede druk. Deze druk is als leerboek niet alleen geschikt voor de AMBI-module HS.S, maar ook voor het (post-)hoger beroepsonderwijs, accountancy- en EDP-audit-opleidingen.

De tweede druk kent een aantal aanpassingen ten opzichte van de eerste druk. De aanpassingen bestaan nagenoeg volledig uit actualiseringen, met name in hoofdstuk 5 en hoofdstuk 18, waarin een paragraaf over client/server is opgenomen.

Suggesties ter verbetering zijn uiteraard welkom: fouten en onduidelijkheden in het boek kunnen worden doorgegeven aan de uitgever.

Februari 1994

Jan van Praat

Hans Suerink


Inleiding EDP-auditing: Catalogustekst

Over het boek

Organisaties worden in toenemende mate afhankelijk van de automatisering. Daardoor groeit de behoefte aan een onafhankelijk, onpartijdig en deskundig oordeel over de kwaliteit van de automatisering. De EDP-auditor is de persoon die dit oordeel kan geven. Op welke wijze hij tot zijn oordeel komt en welke aspecten bij deze oordeelsvorming van belang zijn, vormen de onderwerpen van dit boek. Eerst wordt aangegeven hoe een audit uitgevoerd kan worden. Vervolgens wordt per onderzoeksproject uitgebreid stilgestaan bij de te nemen beheersmaatregelen en de aspecten die bij de beoordeling een rol spelen. Inleiding EDP-auditing is voor een breed lezerspubliek bestemd: studenten (AMBI-cursisten, HEAO- en WO-studenten, alsmede postdoctorale en post-HBO-studenten) en professioneel geïnteresseerden in EDP-auditing (accountants, security officers, informatici, etcetera). Het boek is mede afgestemd op de specificaties van de AMBI-module HS.5. Het bijbehorende praktijkboek bevat theorievragen en uitgebreid casusmateriaal.

Over de auteurs

Jan van Praat is als EDP-auditor werkzaam bij BDO CampsObers en houdt zich full-time bezig met EDP-auditing. Hierbij richt hij zijn aandacht op de beoordeling van de automatisering in zowel kleine als grote organisaties. Daarnaast is hij als docent betrokken bij zowel AMBI (module HS.5) als bij de postdoctorale EDP-audit-opleiding aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam.

Hans Suerink is verantwoordelijk firmant voor EDP-audit binnen BDO CampsObers en is nauw betrokken bij de technische ondersteuning van de EDP-auditsecties van interne accountantsdiensten van vooraanstaande Nederlandse organisaties. Ook is hij als docent en examinator verbonden aan de postdoctorale EDP-auditopleiding en de accountantsopleiding aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam.


Basisboek informatica

Basisboek informatica

Pool, J.A. van der & Mul, J.

ISBN 90 267 1923 X

Prijs: fl. 73,50 / BEF. 1.764,-

Geïllustreerd


Basisboek informatica:Inhoud (volledig)

1	Computers

1.1	Inleiding

1.2	Computers thuis

1.3	Computers onderweg

1.4	Computers in de winkel

1.5	Computers op de werkplek

1.6	Computers in de samenleving

1.7	Vriend of vijand

Samenvatting

Vragen

2	Mensen en informatica

2.1	Inleiding

2.2	Gegevens en informatie

2.3	Informatica

2.4	Wat valt onder informatica?

2.5	Computer

2.6	Grenzen van de informatica

2.7	Niet-informatici

2.8	Informatietechnologie en werk

2.9	Hoeveel werk zal er zijn?

Samenvatting

Vragen

3	Het basisschema

3.1	Inleiding

3.2	Invoer

3.3	Uitvoer

3.4	Gegevenstransport

3.5	Verwerking

3.6	Digitaal en analoog

3.7	Toegespitst en verborgen

Samenvatting

Vragen

4	Vergelijkingen

4.1	Inleiding

4.2	Vergelijking met mens of dier

4.3	De invoereenheden bij de mens

4.4	Het verwerkingsgedeelte

4.5	De uitvoereenheden bij de mens

4.6	Het kan ook anders

4.7	Lijkt het?

4.8	Neuronen

4.9	Toekomst

Samenvatting

Vragen

5	Beeld, woord en geschrift

5.1	Inleiding

5.2	Kennis

5.3	Beschrijven

5.4	Tellen

5.5	Afbeeldingen

5.6	Begrijpen

5.7	Geheimschrift

Samenvatting

Vragen

6	De kracht van één of geen

6.1	Inleiding

6.2	Twee toestanden

6.3	Een verzameling toestanden

6.4	Tweetallig rekenen

6.5	Coderen met 0 en 1

6.6	Bit en byte

6.7	Getallen

6.8	Afbeeldingen

Samenvatting

Vragen

7	Sturen met bits

7.1	Inleiding

7.2	Sturen

7.3	Weven van algebra

7.4	De acceptgiro

7.5	De ponskaartcode

7.6	Het lezen van gaten

7.7	Nog niet verdwenen

7.8	Een algebra voor bits

Samenvatting

Vragen

8	Op weg naar de computer

8.1	Inleiding

8.2	Een vroege voorloper

8.3	De rekenmachine

8.4	De uitvinding van de computer

8.5	Tweetalligheid

8.6	Besturing

8.7	Elektronica

8.8	Andere machines

8.9	Geheimschrift

Samenvatting

Vragen

9	Soorten en maten

9.1	Inleiding

9.2	De `blauwdruk'

9.3	Generaties

9.4	De scala

9.5	Families en vervagende grenzen

9.6	Sneller, sneller

9.7	Het breken van een code

Samenvatting

Vragen

10	Geheugens

10.1	Inleiding

10.2	Twee typen geheugens

10.3	Werkgeheugen

10.4	Het opgeslagen programma

10.5	Hulpgeheugens

10.5.1	Magneetbanden

10.5.2	Magneetschijven

10.5.3	Optische geheugens

10.6	Adressering

Samenvatting

Vragen

11	Verwerkingsprocessen

11.1	Inleiding

11.2	Invoer/uitvoer (I/U)

11.2.1	I/U bij interactieve verwerking

11.2.2	Invoer bij groepsgewijze verwerking

11.2.3	Uitvoerapparatuur

11.3	Verwerkingseenheid

11.3.1	Instructies

11.3.2	Componenten

11.3.3	Instructiecyclus

11.3.4	Instructiesoorten

11.4	Bus

Samenvatting

Vragen

12	Besturingssystemen

12.1	Inleiding

12.2	Soorten computerprogramma's

12.2.1	Toepassingsprogrammatuur

12.2.2	Besturingssystemen

12.3	Geschiedenis

12.3.1	Vóór 1965

12.3.2	Bundeling

12.3.3	Persoonlijk computergebruik

12.4	Algemene kenmerken

12.4.1	Gelaagde structuur

12.4.2	Processen

12.4.3	Behoeften van een proces

12.4.4	Onderdelen

12.5	Werkverdeling

12.5.1	Time sharing

12.5.2	Efficiënt gebruik van de processor

12.5.2	Efficiënt gebruik van het interne geheugen

12.6	Classificatie

12.7	Registratie

Samenvatting

Vragen

13	De Persoonlijke Computer

13.1	Inleiding

13.2	Persoonlijk computergebruik

13.3	De apparatuur

13.3.1	Het toetsenbord

13.3.2	De beeldbuis

13.3.3	Het verwerkingsgedeelte

13.3.4	De afdrukmachine

13.4	Programmatuur

13.4.1	Besturingssystemen

13.4.2	Toepassingsprogramma's

13.4.3	Directories

13.4.4	Installatie

13.4.5	Beveiliging

13.5	Varianten

13.6	Voorbeelden van standaardisering

Samenvatting

Vragen

14	Toepassingen van de pc

14.1	Inleiding

14.2	Gereedschap

14.3	Toepassingsgebieden

14.4	Tekstverwerking

14.4.1	Tekst invoeren

14.4.2	Tekst wijzigen en opmaken

14.4.3	Zoeken in teksten

14.4.4	Enkele andere mogelijkheden

14.5	Desk Top Publishing

14.6	Het rekenblad

14.7	Geïntegreerde programmatuur

Samenvatting

Vragen

15	Een bedrijfscomputer

15.1	Inleiding

15.2	Het bedrijf

15.3	Dienstverlening

15.4	Orderverwerking

15.5	Het magazijn

15.6	Inkoop

15.7	Financiën

15.8	Management

15.9	Configuratie

15.10	Functies

Samenvatting

Vragen

16	Databank

16.1	Inleiding

16.2	Werkelijkheid en beschrijving

16.3	Dingen en records

16.4	Verzamelingen

16.5	Record-indeling

16.6	Zoeken in bestanden

16.7	Relaties

16.8	Model

16.9	Documentaire databanken

Samenvatting

Vragen

17	Telematica

17.1	Inleiding

17.2	Voorbeelden

17.3	Netwerken

17.4	Communicatieverbindingen

17.5	Local Area Network (LAN)

17.6	Wide Area Network (WAN)

17.7	Complexiteit van netwerken

17.8	Standaardisatie

17.9	Enkele netwerktoepassingen

17.9.1	Fax

17.9.2	Videotex-systemen

17.9.3	Berichtenverkeer (Electronic Mail, E-mail)

17.9.4	Electronic Data Interchange (EDI)

17.9.5	Geldverkeer

17.9.6	Goederenverkeer

17.9.7	Internet

Samenvatting

Vragen

18	Programmeren

18.1	Inleiding

18.2	Het voorbeeld

18.3	Interpreteren en compileren

18.4	Machine-instructies

18.5	Generaties talen

18.6	Algoritmen

18.7	Algoritmiek

Samenvatting

Vragen

19	Systeemontwikkeling

19.1	Inleiding

19.2	Eisen

19.3	Methoden en technieken

19.4	Projectfasering

19.4.1	Probleemdefinitie

19.4.2	Ontwerp

19.4.3	Bouw

19.4.4	Onderhoud

19.4.5	Algemene kenmerken

19.5	Projectorganisatie

19.6	Aanvullende methoden

19.6.1	Prototyping

19.6.2	Incrementeel model

19.7	Hulpmiddelen

19.8	Problemen bij het bouwen van systemen

19.9	Andere aanpak van systeembouw

Samenvatting

Vragen

20	Modellen en simulatie

20.1	Inleiding

20.2	Modellen

20.3	Modelleren

20.4	Soorten modellen

20.5	Redenen voor simulatie

20.6	Nog meer voorbeelden

20.6.1	Mechanische modellen

20.6.2	Bevolkingsmodellen

20.6.3	Wachttijdproblemen

20.6.4	Financiële modellen

20.6.5	Weersverwachting

20.6.6	Economische modellen

20.7	Chaos

Samenvatting

Vragen

21	Technische toepassingen

21.1	Inleiding

21.2	Beeldverwerking

21.3	Ontwerpen met de computer

21.3.1	Apparatuur en programmatuur

21.3.2	Het ontwerpproces

21.3.3	Toenemende eisen

21.4	Besturing van machines

21.5	Integratie

21.6	Robots

21.6.1	Industriële robots

21.6.2	Andere toepassingen

21.7	Gezichtsvermogen

Samenvatting

Vragen

22	Sturen met chips

22.1	Inleiding

22.2	Procesbesturing

22.3	Automatische regeling

22.4	Nieuw en anders

22.5	Meten en handelen

22.6	Herkenning

22.6.1	Mensen

22.6.2	Dieren

22.6.3	Dingen

22.7	Integratie

22.8	Fuzzy logic

Samenvatting

Vragen

23	Informatiesystemen

23.1	Inleiding

23.2	Verscheidenheid

23.3	Soorten

23.4	Kennissystemen

23.5	Organisatie

23.6	Middelen

23.6.1	Apparatuur

23.6.2	Programmatuur

23.6.3	Gegevensverzamelingen

23.7	Procedures

23.8	Functie-overzicht

Samenvatting

Vragen

24	Informatiemaatschappij

24.1	Inleiding

24.2	Wat zagen we al?

24.2.1	Ter plekke

24.2.2	Opslag en verspreiding

24.2.3	Besturing

24.2.4	Netwerken

24.3	Waar gaat het heen?

24.3.1	Telediensten

24.3.2	Het huisstation

24.3.3	Zonder papier?

24.3.4	Zonder contanten?

24.3.5	Slimme kaart

24.3.6	Wetenschappelijk verkeer

24.4	Telewerken

24.5	Hoe snel zal het gaan?

Samenvatting

Vragen

25	Opgelet!

25.1	Inleiding

25.2	Overdaad

25.3	Fouten

25.4	Bedrog

25.5	Diefstal en spionage

25.6	Rampen en terrorisme

25.7	Persoonsnummers

25.8	Persoonlijke levenssfeer

25.9	Wetgeving

Samenvatting

Vragen

26	En verder...?

26.1	Inleiding

26.2	Processorontwikkelingen

26.2.1	Processorkenmerken

26.2.2	Pipeline-processing in processoren

26.2.3	Nieuwe processor-chips

26.2.4	Parallelle processing

26.3	Integratie van diensten en systemen

26.4	Enige nieuwe toepassingsgebieden

26.5	Vooruitblik

Samenvatting

Verklarende lijst van gebruikte termen en begrippen

Verantwoording van de illustraties

Register


Basisboek informatica:Inhoud (beknopt)

1	Computers

2	Mensen en informatica

3	Het basisschema

4	Vergelijkingen

5	Beeld, woord en geschrift

6	De kracht van één of geen

7	Sturen met bits

8	Op weg naar de computer

9	Soorten en maten

10	Geheugens

11	Verwerkingsprocessen

12	Besturingssystemen

13	De Persoonlijke Computer

14	Toepassingen van de pc

15	Een bedrijfscomputer

16	Databank

17	Telematica

18	Programmeren

19	Systeemontwikkeling

20	Modellen en simulatie

21	Technische toepassingen

22	Sturen met chips

23	Informatiesystemen

24	Informatiemaatschappij

25	Opgelet!

26	En verder...?

Verklarende lijst van gebruikte termen en begrippen

Verantwoording van de illustraties

Register


Basisboek informatica: Voorwoord

In de jaren die verlopen zijn sinds het verschijnen van de derde druk in 1989, drongen computertoepassingen nog weer verder in onze maatschappij door. Een zorgvuldige herziening van een boek over dat onderwerp is daardoor noodzakelijk.

Uiterlijk, lay-out en illustraties zijn in deze vierde druk gemoderniseerd; de tekst is bijgewerkt en uitgebreid. De oorspronkelijk en sindsdien aan de praktijk getoetste uitgangspunten zijn gehandhaafd. Het boek blijkt voor verschillende soorten en typen van opleiding goed te voldoen aan de doelstelling: het bieden van een breed overzicht van het vakgebied zonder te veel in details te treden.

In het bijzonder heeft ons voor ogen gestaan: de kennis van systemen voor informatieverschaffing, die nodig is voor iedereen die aan het maatschappelijk verkeer deelneemt, ongeacht beroep of werkkring. Vrijwel iedereen heeft inmiddels ervaring opgedaan met computers, maar vaak blijft het omgaan beperkt tot het gebruik van enkele specifieke programma's, bijvoorbeeld met een pc, of van specifieke geautomatiseerde informatieverwerking in een bedrijf. Veel boeken hebben uitsluitend betrekking op de bedieningsvoorschriften voor zo'n speciaal geval. Voor het goed functioneren in de informatiemaatschappij is een breder inzicht wenselijk, niet alleen voor informatici, maar evenzeer voor niet-informatici. Vooral voor de laatste groep is dit boek bedoeld, al kan het ook als inleidende tekst voor informatici dienen.

Sommigen noemen de behandelde stof liever `informatiekunde' of `beginselen van de informatietechnologie'. Opleiders in bedrijven zien het boek als een eerste kennismaking met `computers en informatiesystemen'. Wij delen, door vast te houden aan de titel `Basisboek Informatica', de opvatting die gegroeid is in recent overleg over onderwijsprogramma's. In hoofdstuk 2 gaan we nader op een aantal begrippen in.

Ondanks het hoge tempo waarin de veranderingen zich voltrekken, kon voor de tekst van de eerste negen hoofdstukken worden volstaan met kleine wijzigingen en aanvullingen. De principes van digitale voorstelling en verwerking zijn niet veranderd. Op een enkel punt zijn we wat dieper op de stof ingegaan. De grotere diversiteit aan gebruiksvormen krijgt in latere hoofdstukken aandacht.

In de hoofdstukken 10, 11 en 12 wordt ingegaan op de apparatuur en de noodzakelijke systeemprogrammatuur in het algemeen, terwijl in de hoofdstukken 13 en 14 de pc met zijn programmatuur en toepassingen in het bijzonder wordt behandeld.

Bij de behandeling van een voorbeeld van toepassingen uit de praktijk (hoofdstuk 15) ontmoeten we de noodzaak van het omgaan met databanken en informatieverschaffing via telecommunicatie. Deze onderwerpen worden in respectievelijk hoofdstuk 16 en 17 verder behandeld. Vooral het onderwerp `Telematica' heeft een aanzienlijke uitbreiding ondergaan.

Meer dan in de voorgaande drukken is ingegaan op systeemontwikkeling (hoofdstuk 19). Naarmate informatiesystemen alle geledingen van organisaties verder doordringen, krijgen meer medewerkers, op alle niveaus, met aspecten van informatica te maken. Om de rol van het programmeren bij de systeemontwikkeling beter duidelijk te maken, is hoofdstuk 18 aan dit onderwerp gewijd.

De hoofdstukken 20, 21 en 22 gaan over toepassingen van de informatica op verschillende gebieden. Hier zijn uiteraard vele keuzen mogelijk. Modellen en simulatie (hoofdstuk 20) spelen niet alleen in bedrijven, maar ook in het algemeen maatschappelijk gebeuren een grote rol. Toepassingen in de techniek en in meet- en regelsystemen zijn de onderwerpen in de hoofdstukken 21 en  22.

In de volgende drie hoofdstukken gaan we in op de omgevingen van informatiesystemen. Hoofdstuk 23 geeft een algemeen overzicht van de diversiteit van informatiesystemen, en van de functionele eisen die informatisering aan organisaties stelt. Hoofdstuk 24 belicht een aantal aspecten van de informatiemaatschappij, terwijl in hoofdstuk 25 op gevaren van de ontwikkeling wordt gewezen.

Over de auteurs

Dr. J.A. van der Pool studeerde wis- en natuurkunde. Hij is sinds 1955 betrokken bij het gebruik van computers. Eerst als actuaris bij een verzekeringsmaatschappij en daarna gedurende vijfentwintig jaar bij IBM. Bij die laatste maatschappij bekleedde hij verschillende functies, waarbij vooral innoverende en educatieve aspecten een belangrijke rol speelden. Van 1970 tot 1972 deed hij onderzoek bij IBM Research. Als buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit Twente was hij betrokken bij het opzetten van de informaticafaculteit en de vakgroep informatiesystemen. Hij nam deel aan verschillende landelijke activiteiten, zoals het lidmaatschap van de redactie van het tijdschrift Informatie, het auteurschap van het rapport Over informatica-onderwijs, een verkenning, het lidmaatschap van het college van deskundigen voor het NIIO (Nationaal Inhaalprogramma Informaticaonderwijs).

J. Mul was van 1957 tot 1990 werkzaam bij IBM Nederland N.V. Na een opleiding in programmering en systeemanalyse was hij werkzaam in de USA bij de ontwikkeling van de IBM/360 besturingssystemen (1964-1965). Vervolgens was hij als Senior Systems Engineer betrokken bij de invoering van grote systemen. Hij werkte aan de ontwikkeling van kantoorautomatiseringssystemen, zowel voor gebruikers van IBM-apparatuur alsook voor interne, wereldwijde, projecten op het gebied van communicatie. Hij is betrokken geweest bij onderwijsprojecten van IBM, waaronder het NIVO-project (Nieuwe Informatietechnologie Voortgezet Onderwijs). Buiten IBM nam hij deel aan activiteiten op educatief gebied, onder andere als secretaris van de Stichting Hoger Informatica Onderwijs en als bestuurslid van de Stichting Post-Academiaal-Onderwijs Informatica. Hij was gecommitteerde bij het eindexamen van de Sector Informatica van de Haagse Hogeschool en de laatste jaren studierichtingsleider van de HEAO-Bedrijfskundige Informatica-opleiding van de Hogeschool Holland.


De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL

Swiers, P.

ISBN 90 267 1939 6

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 708,-

Geïllustreerd


De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL (Inhoud)

De Referentiegids MS-DOS 6.2 NL: Inhoud

Deel 1 'Out of the box'

Instructies en gebruikersinterfaces

De helpfunctie van DOS

Schijven, directory's en bestanden

Backups maken

Deel 2 'Tuning & Programming'

De DOS-editor

De DOS-shell

DOSKey

CONFIG.SYS en AUTOEXEC.BAT

Omleiding en koppeling

Geheugen

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Overzicht van DOS-instructies en device drivers

Deel 4 Achtergrond en installatie

Hardware en software

Het testprogramma MSD

De installatie van DOS

Deel 5 Optimale toegang

Terminologie

ASCII-tabel

Register


De Referentiegids MS-DOS 6.2 DoubleSpace NL

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL

Lowe, D.

ISBN 90 267 1940 X

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 708,-

Geïllustreerd


De Referentiegids MS-DOS 6.2 DoubleSpace NL: Inhoud

De Referentiegids MS-DOS DoubleSpace 6.2 NL: Inhoud

Voorwoord

Inleiding

Deel 1

1	Het programma DoubleSpace

1.1	Wat doet DoubleSpace?

1.2	De capaciteit van de harde schijf

1.3	De betrouwbaarheid van DoubleSpace

1.4	De snelheid van het systeem

1.5	Diskettes en verwisselbare drives

1.6	Haken en ogen

2	De interface van DoubleSpace

2.1	DoubleSpace starten

2.1.1	Het openingsscherm van DoubleSpace

2.1.2	De menu's van DoubleSpace

2.2	Het menu Station

2.2.1	De optie Info

2.2.2	De optie Grootte wijzigen

2.2.3	De optie Verhouding wijzigen

2.3	Het menu Extra

2.4	De opdracht dblspace /list

3	DoubleSpace en andere programma's

3.1	De schakelopties van Dir

3.2	Chkdsk (alleen MS-DOS 6.0)

3.3	ScanDisk (alleen MS-DOS 6.2)

3.4	Werken met ScanDisk

3.5	MSBackup

3.6	Defrag

3.7	Msav

3.8	SMARTDrive

4	DoubleSpace en Windows

4.1	De optie DoubleSpace Info van Bestandsbeheer

4.2	DoubleSpace en het wisselbestand van Windows

4.3	De beperkingen van Windows

Deel 2

5	Werken met meer dan één gecomprimeerd station

5.1	DoubleSpace-configuraties

5.2	Het menu Comprimeren

5.2.1	Een leeg gecomprimeerd station maken

5.2.2	Een bestaand station comprimeren

5.3	Een RAM-drive comprimeren

5.4	Stationsletters toewijzen

5.4.1	De stationsletter van een gecomprimeerd station wijzigen

5.4.2	De stationsletter van een hoststation wijzigen

6	Gecomprimeerde diskettes en verwisselbare stations

6.1	Een diskette comprimeren

6.1.1	Een diskette comprimeren vanuit DoubleSpace

6.1.2	Een diskette comprimeren vanaf de opdrachtregel

6.2	Gecomprimeerde diskettes en MS-DOS 6

6.2.1	Het bestand LEESMIJ.TXT

6.2.2	Een gecomprimeerde diskette koppelen vanaf de opdrachtregel

6.2.3	Een gecomprimeerde diskette koppelen vanuit DoubleSpace

6.3	Gecomprimeerde diskettes en MS-DOS 6.2

6.4	DoubleSpace en verwisselbare harde schijven

7	Conversie naar DoubleSpace

7.1	De Stacker-conversiediskette

7.2	Stacker-diskettes converteren

7.3	Handmatige conversie naar DoubleSpace

8	DoubleSpace en third-party-utilities

8.1	SpaceMan van Vertisoft

8.2	DoubleTools van Addstor, Inc.

8.3	Norton Utilities 7

8.4	PC Tools 9

9	Problemen oplossen

9.1	Algemene procedures

9.1.1	Een schone bootprocedure

9.1.2	DoubleSpace uitschakelen

9.1.3	DoubleGuard inschakelen (alleen MS-DOS 6.2)

9.1.4	Een gecomprimeerd station defragmenteren

9.1.5	Oppervlakte-onderzoek

9.1.6	De grootte van een gecomprimeerd station wijzigen (alleen MS-DOS 6)

9.1.7	Instellingen van DBLSPACE.INI wijzigen

9.2	Veel voorkomende problemen

9.2.1	Startproblemen

9.2.2	CVF-problemen ontdekt door ScanDisk en Chkdsk

9.2.3	Problemen met schijfruimte en fragmentatie

9.2.4	Problemen veroorzaakt door Windows

Deel 3

10	Functie-overzicht

DBLSPACE

DBLSPACE /AUTOMOUNT (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /CHKDSK (alleen MS-DOS 6)

DBLSPACE /COMPRESS

DBLSPACE /CREATE

DBLSPACE /DEFRAGMENT

DBLSPACE /DELETE

DBLSPACE /DOUBLEGUARD (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /FORMAT

DBLSPACE /HOST

DBLSPACE /INFO

DBLSPACE /LASTDRIVE (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /LIST

DBLSPACE /MAXFILEFRAGMENTS (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /MAXREMOVABLEDRIVES (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /MOUNT

DBLSPACE /RATIO

DBLSPACE /ROMSERVER (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /SIZE

DBLSPACE /SWITCHES (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /UNCOMPRESS (alleen MS-DOS 6.2)

DBLSPACE /UNMOUNT

DBLSPACE.SYS

Deel 4

11	De principes van DoubleSpace

11.1	De harde schijf

11.1.1	Binaire magie

11.1.2	Bits, bytes, kilobytes en megabytes

11.1.3	Sporen en sectoren

11.2	De bestandsregistratie van MS-DOS

11.2.1	Clusters

11.2.2	De File Allocation Table

11.2.3	Directory's

11.3	Partities en logische stations

11.4	De techniek van DoubleSpace

11.4.1	De clusters van DoubleSpace

11.4.2	De gegevenscompressie van DoubleSpace

11.5	DoubleSpace-stations

11.5.1	Het gecomprimeerde station en de CVF

11.5.2	Het hoststation

12	Technische DoubleSpace-details

12.1	Microsoft Real-Time Compression Interface (MRCI)

12.2	De interne structuur van de CVF

12.2.1	De hoofddirectory

12.2.2	De FAT

12.2.3	De MDFAT

12.2.4	De sectorheap

12.2.5	De BitFAT

12.2.6	De MDBPB

12.3	De bootprocedure

12.4	Het bestand DBLSPACE.INI

12.5	De DoubleSpace-API

13	DoubleSpace veilig installeren

13.1	De installatie in stappen

13.2	Voorbereidingen

13.2.1	Tijd

13.2.2	Plannen

13.2.3	Backup

13.2.4	Surface scan (MS-DOS 6)

13.2.5	Defragmentatie

13.2.6	Beschikbare ruimte

13.2.7	De logische structuur controleren

13.2.8	Beschikbaar geheugen

13.2.9	Netwerk

13.3	De installatie

13.3.1	Het station comprimeren

13.3.2	Een aangepaste setup

13.4	Na de installatie

13.4.1	Het systeem controleren

13.4.2	Geheugentoewijzing controleren

13.4.3	Randapparatuur controleren

13.4.4	Een DoubleSpace-systeemdiskette

14	DoubleSpace verwijderen

14.1	De optie Decomprimeren van DoubleSpace, versie MS-DOS 6.2

14.2	DoubleSpace verwijderen, MS-DOS 6

14.2.1	Een configuratie met één gecomprimeerd station

14.2.2	Een configuratie met meerdere gecomprimeerde stations

14.2.3	Decomprimeren zonder backup


De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows

Keulen, E.D. van

ISBN 90 267 1942 6

Prijs: 47,50 / BEF. 708,-

Geïllustreerd


De Referentiegids Microsoft Word 6 NL/Windows: Inhoud

Inleiding

Deel 1 `Out of the box'

1	Kennismaken met Word voor Windows

1.1	Word starten

Word starten vanuit het Bestandsbeheer

Word starten vanaf de MS-DOS-aanwijzing

1.2	Het beginscherm

1.3	De Help-functie

Het Help-menu

Werken met de Help-functie

Zoeken in Help

Een aantekening bij een Help-tekst plaatsen

Help-tekst naar een document kopiëren

1.4	Word afsluiten

2	Basishandelingen

2.1	Opdrachten geven

Menu-opdrachten

Snelmenu's

Dialoogvensters

Werkbalken

Toetsencombinaties

Opdrachten ongedaan maken

Opdrachten herhalen

2.2	Verplaatsingen in documenten

De invoegpositie verplaatsen met de muis

Het toetsenbord gebruiken om de invoegpositie te verplaatsen

2.3	Tekst selecteren

Tekst en andere elementen selecteren met de muis

Tekst en andere elementen selecteren met het toetsenbord

3	Documenten aanmaken, bewerken, afdrukken en opslaan

3.1	Een nieuw document aanmaken

3.2	Sjablonen en wizards

Een document maken aan de hand van een sjabloon of wizard

3.3	Tekst invoeren

Accenten en speciale tekens invoegen

3.4	Documenten bewerken

Gegevens verwijderen

Gegevens verplaatsen en kopiëren

3.5	Tekst opmaken

Tekenopmaak

Alinea-opmaak

De werkbalk Opmaak

De linialen

Opmaak kopiëren

3.6	Opmaakprofielen

Soorten opmaakprofielen

Tekst opmaken aan de hand van een opmaakprofiel

3.7	Documenten afdrukken

3.8	Documenten opslaan

Documenten sluiten

3.9	Documenten openen

Deel 2 Word aanpassen

4	Werkbalken, menu's en het toetsenbord aanpassen

4.1	Werkbalken aanpassen

Het snelmenu Werkbalken

Knoppen verplaatsen

Knoppen verwijderen

Knoppen kopiëren

Werkbalken herstellen

Nieuwe knoppen op een werkbalk plaatsen

Bestaande knoppen bewerken

Een nieuwe werkbalk maken

De naam van een werkbalk wijzigen

Een werkbalk verwijderen

4.2	Menu's aanpassen

Menu-opdrachten toevoegen

De naam van menu-opdrachten wijzigen

Menu-opdrachten verwijderen

De naam van menu's wijzigen

Nieuwe menu's maken

Menu's verwijderen

Standaardinstellingen voor menu's herstellen

4.3	Het toetsenbord aanpassen

Toetstoewijzingen wijzigen

De standaardinstellingen herstellen

5	Opties instellen

5.1	Opties voor de weergave

Weergeven

Venster

Niet afdrukbare tekens

5.2	Algemene opties

Algemene opties

Overig

5.3	Opties voor bewerkingen

Opties voor bewerken

Overig

5.4	Opties voor afdrukken

Afdrukopties

Inclusief

Opties alleen voor huidig document

Overig

5.5	Opties voor revisies

Ingevoegde tekst

Verwijderde tekst

Gereviseerde regels

5.6	Opties voor gebruikersinformatie

5.7	Opties voor compatibiliteit

Lettertype vervangen

Aanbevolen opties voor

Opties

Overig

5.8	Opties voor bestandslokaties

5.9	Opties voor opslaan

Opties voor opslaan

Opties voor gezamenlijk bestandsgebruik

5.10	Opties voor spelling

Suggereren

Negeren

Aangepaste woordenlijsten

5.11	Opties voor automatische opmaak

Handhaven

Opmaakprofielen toepassen

Aanpassen

Vervangen

6	Macro's

6.1	Macro's opnemen

6.2	Macro's uitvoeren

Macro's starten met de menu-opdracht

6.3	Een macro achteraf toewijzen

6.4	Word-macro's

6.5	Macro's bewerken

6.6	Macrobeheer

Een macro naar een andere sjabloon kopiëren

Macro's verwijderen

Macro's een andere naam geven

6.7	Automatische macro's

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

7	De belangrijkste functies

Aanhalingstekens

Aantekeningen

Aantekeningen plaatsen

Aantekeningen zichtbaar maken

Aantekeningen verwijderen

Afbreken

Handmatig woorden afbreken

Tijdelijke en vaste afbreekstreepjes

Een tekstgedeelte niet afbreken

Afdrukken

Het dialoogvenster Afdrukken

Afdrukken op de achtergrond

Het dialoogvenster Afdrukken naar bestand

Het dialoogvenster Printerinstelling

Het dialoogvenster Opties

Het dialoogvenster Geavanceerde opties

Het dialoogvenster Header verzenden

Afsluiten (Word afsluiten)

Alinea-opmaak

Het tabblad Inspringingen en afstand

Het tabblad Tekstdoorloop

Arcering

Autocorrectie

Overige opties in het dialoogvenster Autocorrectie

Automatische opmaak

De opdracht Automatische opmaak

Wijzigingen verwerken

Galerie opmaakprofielen

Automatisch opslaan

Bestanden invoegen

Bestanden zoeken

De zoekactie uitvoeren

Zoekpaden opslaan

Beveiligen

Bijschriften

Automatisch bijschriften plaatsen

Bladwijzers

Overige opties in het dialoogvenster Bladwijzer

Centreren

Databases

Datum en tijd invoegen

De datum en tijd in kop- en voetteksten

Eindemarkeringen

Regeleinden

Eindnoten

Enveloppen en etiketten

Enveloppen maken en afdrukken

Adresetiketten maken en afdrukken

Figuren invoegen

Figuren bewerken

De grootte van figuren wijzigen

Figuren bijsnijden

De opdracht Figuur

Formulieren

Formulieren maken

Formuliervelden invoegen

De werkbalk Formulieren

Formulieren beveiligen

Formulieren opslaan

Formulieren invullen

Formulieren wijzigen

Gegevens uit formulieren afdrukken

Gegevens uit formulieren opslaan

Frames

Het dialoogvenster Frame

Ga naar

Galerie opmaakprofielen

Grafieken

Het gegevensblad

Grafiekinstellingen opgeven

Een grafiek in een document invoegen

Hoofdletters en kleine letters

In- en uitzoomen

Index en inhoudsopgave

Een index maken

Een inhoudsopgave maken

Een lijst met figuren maken

Initiaal

Inspringen

Kolommen

Kolommen van ongelijke breedte

De liniaal gebruiken

Koppelingen

Kopteksten en voetteksten

Verschillende kopteksten of voetteksten maken

Kruisverwijzingen

Lettertypen

Het dialoogvenster Lettertype

Marges

Objecten invoegen

Het tabblad Nieuw

Het tabblad Bestand gebruiken

Objecten wijzigen

Openen

Opmaakprofielen

Opmaakprofielen toepassen

Een alinea-opmaakprofiel maken

Een alinea-opmaakprofiel wijzigen

Het dialoogvenster Opmaakprofiel

Het dialoogvenster Nieuw opmaakprofiel

Het dialoogvenster Opmaakprofiel wijzigen

Het dialoogvenster Beheer

Opslaan

Opsommingstekens en nummering

Het dialoogvenster Opsommingstekens en nummering

Pagina-instelling

Het tabblad Marges

Het tabblad Papierformaat

Het tabblad Papierinvoer

Het tabblad Indeling

Paginanummering

De opdracht Paginanummers

De knop Paginanummers

Paginanummers invoegen met een toetsencombinatie

De opdracht Veld

Papierformaat

Plakken speciaal

Koppelingen bewerken

Prikker

Elementen in de Prikker plaatsen

Elementen vanuit de Prikker in het document invoegen

Randen

Regelafstand

Sneltoetsen voor regelafstand

Revisies

Samenvattingsinformatie

Samenvoegen

Een hoofddocument maken

Een gegevensbestand maken

Het hoofddocument afronden

De documenten testen

De documenten samenvoegen

Sjablonen

Een bestaande sjabloon wijzigen

Een sjabloon maken

Sjabloonelementen naar een andere sjabloon kopiëren

Een andere sjabloon koppelen aan het document

Algemene sjablonen toevoegen

Sluiten

Sorteren

Spellingcontrole

Symbolen invoegen

Synoniemen

Taal

Tabellen

Een tabel maken

Verplaatsingen en selecties in tabellen

Bewerkingen in tabellen

Tabelgalerie

Celhoogte en celbreedte

Tabelkoppen

Formules

Tabellen splitsen

Rasterlijnen

Tabstops

Tabstops instellen met de liniaal

Tekenen

Tekstfragmenten

Tellen

Uitlijning

Velden

Veldcodes en veldresultaten

Velden bijwerken

Bewerkingen met velden

Schakelopties

Vensters

Vergelijkingseditor

Vervangen

Voetnoten en eindnoten

Voetteksten

WordArt

Zoeken en vervangen

Het dialoogvenster Zoeken

Het dialoogvenster Vervangen

8	Velden

8.1	Afdruk samenvoegen

8.2	Automatische bewerkingen

8.3	Datum en tijd

8.4	Documentgegevens

8.5	Gebruikersinformatie

8.6	Index en inhoudsopgave

8.7	Koppelingen en verwijzingen

8.8	Nummering

8.9	Vergelijkingen en formules

8.10	Overige velden

Deel 4 Installatie en achtergrond

9	Word installeren

9.1	Systeemeisen

9.2	Word installeren

9.3	Setup opnieuw starten

10	Documentweergaven

10.1	De normale weergave

Conceptweergave

10.2	De paginaweergave

10.3	De overzichtsweergave

Toetsencombinaties

De werkbalk Overzicht

Overzichtspictogrammen

10.4	Hoofddocumentweergave

10.5	Afdrukvoorbeeld

De werkbalk Afdrukvoorbeeld

10.6	Volledig scherm

Deel 5 Optimale toegang

Terminologie

Register


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

Sluman, R.

ISBN 90 267 1945 0

Prijs: 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS: Inhoud (volledig)

Het fenomeen De Referentiegids

Inleiding

Deel 1: 'Out of the Box'

1 Kennismaken metWordPerfect

2 Basishandelingen

Deel 2: WordPerfect aanpassen

3 Persoonlijke voorkeuren

4 Macro's en toetsenborddefinities

Deel 3: Alfabetisch functie-overzicht

5 De belangrijkste functies

6 Spreadsheetfuncties

Deel 4: Achtergrondinformatie

7 Lettertypen

8 Grote projecten

9 Samenvoegen en sorteren

Deel 5: Optimale toegang

Uitgebreide inhoudsopgave

Index


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS: Inhoud (beknopt)

WordPerfect 6 NL/DOS: Inhoud (beknopt)

Deel 1: 'Out of the Box'

Deel 2: WordPerfect aanpassen

Deel 3: Alfabetisch functie-overzicht

Deel 4: Achtergrondinformatie

Deel 5: Optimale toegang


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS: Voorwoord

Het fenomeen De Referentiegids

Een professionele computergebruiker heeft permanent behoefte aan praktische informatie van hoge kwaliteit.

Zijn criteria:

- complete informatie

- heldere opbouw en inhoud

- handzaam formaat.

Die informatie leidt ofwel via de koltste weg naar een optimaal resultaat (leertraject) ofwel snel naar het juiste antwoord (helpdesk).

Referentiegidsen voor softwaregebruik van Kluwer Bedrijfswetenschappen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Precies wat men als naslagmateriaal nodig heeft. Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhelderen de materie. Elke Referentiegids bestaat uit vijf delen, die het onderwerp elk vanuit een eigen invalshoek belichten:

Deel 1 'Out of the box'

Dit deel bevat de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken. Beschreven staat hoe de software zich voordoet na rechttoe rechtaan te zijn geinstalleerd en wat de mogelijkheden zijn. Omdat in de meeste gevallen de software operationeel zal zijn, ligt het voor de hand Referentiegidsen op deze wijze te beginnen.

Deel 2 'Tuning & programming'

Dit deel doet de volgende stap en bestrijkt het hele terrein van customizing. Daaronder vallen onder meer voorkeursinstellingen (personalization), macro's en troubleshooting (wat neer komt op tuning). Er ligt een duidelijke relatie met de installatie van de software, een van de onderwerpen in deel 4.

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Het onmisbare beknopte referentiedeel voor menu's, commando's opties, functies enzovoort biedt kernachtige uitleg ten aanzien van toepassing en functionaliteit.

Deel 4 Achtergrond en installatie

Tot 'Achtergrond en installatie' hehoort vanuit praktisch oogpunt cundaire materie. Te denken valt aan een bespreking van de voor het hoofdonderwerp relevante bewerkingseenheid/-heden (zoals 'document', 'spreadsheet', 'database') in algemene zin en in relatie tot de software. Tot deel 4 behoort tevens een compleet overzicht van de installatiemogelijkheden die de software heeft. (Zie ook deel 2.)

Deel 5 Optimale toegang

Dit deel garandeert optimale ontsluiting van de op zich al uiterst heldere Referentiegidsstructuur. De kern vormt het standaard aanwezige uitgebreide trefwoordenregister. Afllankelijk van het onderwerp is dat aangevuld met een of meer logisch en/of alfabetisch geordende overzichten.

Deze Referentiegids behandelt de algemene functies en mogelijkheden van de Nederlandse versie van WordPerfect 6 voor DOS. Aanvullende informatie over het specialistische onderwerp macros is te vinden in:

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's

Voor vragen en opmerkingen over deze Referentiegids kunt u de auteur via elektronische post bereiken. Gebruik daarvoor de volgende adressen: CompuServe: 71333,1443 / Internet: 71333.1443@compuserve.com.


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS: Catalogustekst

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's

Sluman, R.

ISBN 90 267 1946 9

Prijs: 47,50 / BEF.  1.140,-

Geïllustreerd


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's: Inhoud (volledig)

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's: Inhoud (volledig)

Het fenomeen De Referentiegids

Inleiding

Deel 1: Macro's in WordPerfect 6 NL/DOS

1 Wat is een macro?

2 Macro's opnemen en uitvoeren

3 Macro'swijzigen enverwijderen

4 Macro's programmeren

5 Macro's en toetsenborddefinities

6 Macro's en de knoppenbalk

Deel 2: Programmeren met macro's

7 De elementen van een programma

8 Macro's als programmeerassistent

Deel 3: De programmeeropdrachten

9 De macro-opdrachten

10 De produktopdrachten en systeemvariabelen

Deel 4: Achtergrondinformatie

11 Dialoogvensters

12 Fouten opsporen

13 WP 6.0-equivalenten voor 5.1-macro's

Deel 5: Optimale toegang

Uitgebreide inhoudsopgave

Index


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's: Inhoud (beknopt)

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's: Inhoud (beknopt)

Deel 1: Macro's in WordPerfect 6 NL/DOS

Deel 2: Programmeren met macro's

Deel 3: De programmeeropdrachten

Deel 4: Achtergrondinformatie

Deel 5: Optimale toegang


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's: Voorwoord

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's: Voorwoord

Het fenomeen De Referentiegids

Een professionele computergebruiker heeft permanent behoefte aan praktische informatie van hoge kwaliteit.

Zijn criteria:

- complete informatie

- heldere opbouw en inhoud

- handzaam formaat.

Die informatie leidt ofwel via de koltste weg naar een optimaal resultaat (leertraject) ofwel snel naar het juiste antwoord (helpdesk).

Referentiegidsen voor softwaregebruik van Kluwer Bedrijfswetenschappen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Precies wat men als naslagmateriaal nodig heeft. Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhelderen de materie. Elke Referentiegids bestaat uit vijf delen, die het onderwerp elk vanuit een eigen invalshoek belichten:

Deel 1 'Out of the box'

Dit deel bevat de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken. Beschreven staat hoe de software zich voordoet na rechttoe rechtaan te zijn geinstalleerd en wat de mogelijkheden zijn. Omdat in de meeste gevallen de software operationeel zal zijn, ligt het voor de hand Referentiegidsen op deze wijze te beginnen.

Deel 2 'Tuning & programming'

Dit deel doet de volgende stap en bestrijkt het hele terrein van customizing. Daaronder vallen onder meer voorkeursinstellingen (personalization), macro's en troubleshooting (wat neer komt op tuning). Er ligt een duidelijke relatie met de installatie van de software, een van de onderwerpen in deel 4.

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Het onmisbare beknopte referentiedeel voor menu's, commando's opties, functies enzovoort biedt kernachtige uitleg ten aanzien van toepassing en functionaliteit.

Deel 4 Achtergrond en installatie

Tot 'Achtergrond en installatie' hehoort vanuit praktisch oogpunt cundaire materie. Te denken valt aan een bespreking van de voor het hoofdonderwerp relevante bewerkingseenheid/-heden (zoals 'document', 'spreadsheet', 'database') in algemene zin en in relatie tot de software. Tot deel 4 behoort tevens een compleet overzicht van de installatiemogelijkheden die de software heeft. (Zie ook deel 2.)

Deel 5 Optimale toegang

Dit deel garandeert optimale ontsluiting van de op zich al uiterst heldere Referentiegidsstructuur. De kern vormt het standaard aanwezige uitgebreide trefwoordenregister. Afllankelijk van het onderwerp is dat aangevuld met een of meer logisch en/of alfabetisch geordende overzichten.

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS behandelt de algemene functies en mogelijkheden van de Nederlandse versie van WordPerfect 6 voor DOS. Aanvullende informatie over het specialistische onderwerp macros is te vinden in dit boek: De Referentiegids WordPerfect NL/DOS - macro's.

Voor vragen en opmerkingen kunt u de auteur via elektronische post bereiken. Gebruik daarvoor de volgende adressen: CompuServe: 71333,1443 / Internet: 71333.1443@compuserve.com.


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS macro's: Catalogustekst

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/DOS - macro's: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access.

Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows

De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows

Poorten, W.

ISBN 90 267 1948 5

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Gebonden, Geïllustreerd


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Het fenomeen De Referentiegids

Inleiding

Deel 1 'Out of the box'

Systeemeisen, interface en functionaliteit

Bestandsbeheer

Helpfuncties activeren

Layoutmogelijkheden

Grafische vakken en lijnen

Extra's

Deel 2 'Tuning & programming'

Balken in WordPerfect voor Windows

Printen met WordPerfect voor Windows

Voorkeursinstellingen in WordPerfect voor Windows

Meer functionaliteit

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Overzicht van de WordPerfect 6-functies

Deel 4 Achtergrond en installatie

Installatie WordPerfect 6 voor Windows

Bestanden van WordPerfect 6 voor Windows

Startopties

Deel 5 Optimale toegang

BlF-bestanden

Probleemoplossen

What's new in 6a

Trefwoordenregister


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Het fenomeen De Referentiegids

Inleiding

Deel 1 'Out of the box'

Deel 2 'Tuning & programming'

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Deel 4 Achtergrond en installatie

Deel 5 Optimale toegang


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows: Voorwoord

Door Onno Poelmeyer, Senior Support Specialist Windows-produkten bij WordPerfect Nederland

Wat WordPerfect-medewerkers en auteurs van WordPerfect-boeken onder meer gemeen hebben, is de kans een zo groot en rijk programma als 'WPWin 6' goed te leren kennen. Die kennis, en het eigen enthousiasme, willen ze graag uitdragen.

WordPerfect 6 voor Windows mag zich in een grote belangstelling verheugen. Nederland is weliswaar traditioneel een echt WordPerfect-land, maar ook een echt DOS-land . Terwijl een ware Windows-manie de Verenigde Staten en een groot deel van Europa doortrok, bleef de Nederlander nuchter. Immers, als je DOS-pakket goed werkt, snel is en weinig geheugen gebruikt, waarom zou je dan iets anders nemen?

Een Windows-fanaat heeft de antwoorden paraat:

- de uniforme interface maakt Windows-pakketten eenvoudig te gebuiken

- het WYSIWYG-concept zorgt voor een beter overzicht over het document

- de uitwisselingsmogelijkheden met andere software zijn enorm.

WordPerfect 6 voor Windows voegt daar nog een heleboel aan toe. Zo is de installatieprocedure eenvoudig voor de beginner en toch bijzonder krachtig voor de systeembeheerder. Door het unieke concept van binaire .BIF-bestanden voor de gebruikersinstellingen is het pakket ook op netwerken eenvoudig beheersbaar. Via de functies Modellen, met aanpasbare menu's en balken, en Macro's voor dialoogvensters is het pakket volledig te customizen. Naast alle mogelijkheden op het gebied van tekstverwerking, zijn de grafische functies en taalfuncties zeer sterk. En mist u vooral de tabellen niet.

Het fenomeen De Referentiegids

Een professionele computergebruiker heeft permanent behoefte aan praktische informatie van hoge kwaliteit.

Zijn criteria:

- complete informatie

- heldere opbouw en inhoud

- handzaam formaat.

Die informatie leidt ofwel via de koltste weg naar een optimaal resultaat (leertraject) ofwel snel naar het juiste antwoord (helpdesk).

Referentiegidsen voor softwaregebruik van Kluwer Bedrijfswetenschappen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Precies wat men als naslagmateriaal nodig heeft. Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhelderen de materie. Elke Referentiegids bestaat uit vijf delen, die het onderwerp elk vanuit een eigen invalshoek belichten:

Deel 1 'Out of the box'

Dit deel bevat de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken. Beschreven staat hoe de software zich voordoet na rechttoe rechtaan te zijn geinstalleerd en wat de mogelijkheden zijn. Omdat in de meeste gevallen de software operationeel zal zijn, ligt het voor de hand Referentiegidsen op deze wijze te beginnen.

Deel 2 'Tuning & programming'

Dit deel doet de volgende stap en bestrijkt het hele terrein van customizing. Daaronder vallen onder meer voorkeursinstellingen (personalization), macro's en troubleshooting (wat neer komt op tuning). Er ligt een duidelijke relatie met de installatie van de software, een van de onderwerpen in deel 4.

Deel 3 Alfabetisch functie-overzicht

Het onmisbare beknopte referentiedeel voor menu's, commando's opties, functies enzovoort biedt kernachtige uitleg ten aanzien van toepassing en functionaliteit.

Deel 4 Achtergrond en installatie

Tot 'Achtergrond en installatie' hehoort vanuit praktisch oogpunt cundaire materie. Te denken valt aan een bespreking van de voor het hoofdonderwerp relevante bewerkingseenheid/-heden (zoals 'document', 'spreadsheet', 'database') in algemene zin en in relatie tot de software. Tot deel 4 behoort tevens een compleet overzicht van de installatiemogelijkheden die de software heeft. (Zie ook deel 2.)

Deel 5 Optimale toegang

Dit deel garandeert optimale ontsluiting van de op zich al uiterst heldere Referentiegidsstructuur. De kern vormt het standaard aanwezige uitgebreide trefwoordenregister. Afllankelijk van het onderwerp is dat aangevuld met een of meer logisch en/of alfabetisch geordende overzichten.


De Referentiegids WordPerfect 6 NL/Windows: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step MS-DOS 6.2 NL

Step by Step MS-DOS 6.2 NL

Catapult Inc.

ISBN 90 267 1949 3

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Geïllustreerd, inclusief diskette


Step by Step MS-DOS 6.2 NL: Inleiding

Het besturingssysteem MS-DOS (Microsoft Disk Operating System) is een verzameling computerprogramma's die u gebruikt om uw computersysteem te besturen en te beheren. Step by step MS-DOS 6.2 NL is een leerboek dat u laat zien hoe u MS-DOS kunt gebruiken om uw werkzaamheden te stroomlijnen en uw produktiviteit te verhogen. U kunt dit boek als cursusmateriaal gebruiken, maar u kunt het ook gebruiken om MS-DOS in uw eigen tempo te leren wanneer het u schikt. Door de lessen in dit boek te doorlopen leert u hoe u MS-DOS-instructies en -hulpprogramma's kunt gebruiken voor het organiseren van uw bestanden en het beheren en beschermen van uw gegevens, en hoe u de grafische interface MS-DOS Shell kunt gebruiken.

De lessen nemen 20 à 45 minuten in beslag. U kunt uw tempo aanpassen aan uw eigen manier van studeren en ervaring. Iedere les eindigt met een korte oefening die 'Een stap verder' heet, waarbij wordt voortgebouwd op de vaardigheden die u tijdens de les hebt geleerd en u kennis kunt maken met een nieuwe instructie, een nuttige optie of een tijdbesparende handeling ter verhoging van uw produktiviteit met MS-DOS.

Dit boek is verdeeld in vier hoofdgedeelten, die elk verschillende lessen bevatten die de bijbehorende vaardigheden en activiteiten behandelen. Aan het eind van ieder gedeelte volgt een oefening 'Herhaling & toepassing' die u de kans geeft de in dat deel geleerde vaardigheden in praktijk te brengen. Deze wat minder gestructureerde activiteit stelt u in staat uw kennis te testen en uw vaardigheden te verbeteren voordat u verder gaat met het volgende gedeelte van het boek of voor uzelf gaat werken.

Bij dit boek hoort een diskette met de bestanden die u nodig hebt om de oefeningen daadwerkelijk te kunnen uitvoeren. Instructies voor het kopieren van de oefenbestanden naar de harde schijf van uw computer en het maken van een extra kopie van de oefendiskette vindt u in de introductie, het volgende hoofdstuk van dit boek.

Uw weg vinden door de lessen

Dit boek is geschreven voor zowel nieuwe gebruikers die MS-DOS voor het eerst leren, als voor ervaren gebruikers die kennis willen maken met de nieuwe functies van MS-DOS versie 6.0 en 6.2. Of u nu een beginneling bent of een ervaren gebruiker, Step by step MS-DOS 6.2 NL zal u helpen MS-DOS optimaal te benutten. Als u nog onbekend bent met MS-DOS, is het raadzaam de lessen 1 tot en met 5 te doorlopen. Elk van deze basislessen bouwt voort op dat wat u in de voorgaande lessen hebt geleerd. Het overzicht aan het begin van iedere les geeft de vaardigheden en concepten weer die u zult leren.

Als u al eens hebt gewerkt met MS-DOS, zult u waarschijnlijk bekend zijn met de meeste grondbeginselen die in de lessen 1 tot en met 5 worden behandeld. U kunt het overzicht aan het begin en de samenvatting aan het eind van iedere les gebnuiken om te bepalen of u die les wilt bestuderen. Bekijk wel de lessen 3 tot en met 5, want deze bevatten nieuwe instructies zoals move. De lessen 6 tot en met 9 introduceren nieuwe hulpprogramma's zoals Microsoft Undelete, Microsoft Backup en Microsoft Anti-Virus. Met een grondig begrip van de instructies en concepten in de eerste vijf lessen kunt u de overige lessen ofwel in de gegeven volgorde, ofwel in een door uzelf gekozen volgorde doorwerken.

Hoewel dit boek zich richt op MS-DOS versie 6.0 en 6.2, is de meeste informatie ook nuttig voor diegenen die met MS-DOS versie 5 werken. Bepaalde functies die alleen in MS-DOS 5 en vroegere versies aanwezig zijn, zoals de instructie backup die in les 7 wordt besproken, worden gemarkeerd met een speciaal 'versie 5'-pictogram. Functies die alleen in MS-DOS 6.0 en 6.2 voorkomen, zoals het hulpprogramma Microsoft Anti-Virus, zijn gemarkeerd met een 'versie 6'-pictogram. Functies die geheel nieuw of verbeterd zijn in versie 6.2, zijn gemarkeerd met een 'versie 6.2'-pictogram. U ziet de drie pictogrammen in de linker marge naast deze alinea.

Zowel Windows- als niet-Windows-gebruikers zullen in MS-DOS versie 6.0 en 6.2 en in dit boek functies tegenkomen die zijn aangepast aan hun behoeften. Drie nieuwe hulpprogramma's in MS-DOS 6.0 en 6.2 - Microsoft Undelete, Microsoft Backup en Microsoft Anti-Virus - zijn er elk in een op Windows- en een tekstgeoriënteerde versie. Als u Microsoft Windows gebruikt, kunt u les 8 en de op Windows gebaseerde delen van Ies 6 en les 9 doornemen. Gebruikt u Windows niet, volg dan alleen les 7 en de niet op Windows gebaseerde oefeningen van les 6 en les 9.

Opmerking

Wanneer u MS-DOS 6.0 of 6.2 installeert, controleert het installatieprogramma of Microsoft Windows op uw systeem aanwezig is. Als dat wel het geval is, zal het programma normaal gesproken alleen de op Windows gebaseerde hulpprogramma's installeren. Heeft uw systeem geen Windows, dan worden slechts de tekstgeoriënteerde versies geïstalleerd. Als u beide versies geïnstalleerd wilt hebben, moet u die optie zelf kiezen tijdens de installatie.


Step by Step MS-DOS 6.2 NL: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step Windows 3.11 NL

Step by Step Windows 3.11 NL / Workgroups

Catapult Inc.

ISBN 90 267 1950 7

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Geïllustreerd, inclusief diskette


Step by Step Windows 3.11 NL: Inleiding

Microsoft Windows voor Workgroups 3.11 is een besturingssysteem met een grafische gebruikersinterface, waarmee u uw toepassingen en bestanden kunt beheren, verschillende toepassingen tegelijk kunt laten draaien, informatie van het ene document naar het andere kunt verplaatsen en kopiëren en over kunt schakelen tussen verschillende toepassingen. Microsoft Windows voor Workgroups 3.11 bevat ook toepassingen waarmee u efficiënter kunt werken, zoals Windows Write, een tekstverwerker, Windows Paintbrush, een tekenprogramma waarmee u kleurenafbeeldingen kunt maken en de Agenda, waarmee u afspraken beheert.

Deze Step by Step Windows 3.11 NL/Workgroups is een leerboek dat laat zien hoe u gebruik kunt maken van Windows voor Workgroups om uw werkzaamheden te vereenvoudigen en uw produktiviteit te verhogen. U kunt dit boek in de klas gebruiken, maar u kunt het ook gebruiken om in uw eigen tempo te leren werken met Windows voor Workgroups wanneer het u uitkomt. Elke sessie duurt ongeveer 30 tot 45 mimlten, inclusief het uitvoeren van de oefeningen. Er wordt in dit boek niet ingegaan op de netwerkfuncties van Windows voor Workgroups. Er wordt verder ook alleen besproken over Windows of Windows 3.11.

De beste startpositie vinden

Dit boek is zowel bestemd voor gebruikers voor wie Windows nog geheel nieuw is als voor ervaren gebruikers die willen leren werken met de nieuwe functies van Windows voor Workgroups 3.11. Als u al met een eerdere versie van Windows hebt gewerkt, hebt u een lichte voorsprong, maar kijk dan in ieder geval naar de sessies 5 en 6, waarin het verbeterde Bestandsbeheer aan bod komt. Andere interessante onderwerpen zijn de TrueType-lettertypen, verbeterde ondersteuning van niet-Windows-toepassingen en uitgcbreide koppeling en insluiting.

Het boek is opgesplitst in zes delen. Elk deel bevat sessies over thematisch verwante onderwerpen:

- Deel 1 introduceert de basisvaardigheden die nodig zijn voor het werken met de muis, met vensters en met de menu's en opdrachten van Windows en de Bureau-accessoires .

- Deel 2 gaat in op het Programmabeheer, de 'thuisbasis' van waaruit u werkt en programma's organiseert.

- Deel 3 behandelt het Bestandsbeheer. U leert hier ook hoe u schijven, directory's en bestanden beheert.


- Deel 4 bestaat uit viJf hoofdstukken die alle belangrijke toepassingen en accessoires van Windows omvatten.

- Deel 5 vertelt hoe u uw Windows-omgeving aan kunt passen. Er wordt bijvoorbeeld ingegaan op het Configuratiescherm, lettertypen (inclusief TrueType-lettertypen) en printen.

- Deel 6 toont technieken voor het gebruik van MS-DOS-toepassingen onder Windows.

U kunt de samenvatting aan het eind van een sessie bekijken en daaruit afleiden of het voor u noodzakelijk is om die sessie door te werken. U kunt de sessies in een willekeurige volgorde doorwerken, overslaan of herhalen.

Dit boek als hulpmiddel in de klas

Als u docent bent, kunt u dit boek gebruiken bij het lesgeven aan nieuwe Windows-gebruikers of om de nieuwe onderdelen van Windows 3.11 aan ervaren gebruikers te Ieren. Misschien wilt u bepaalde sessies gebruiken die voldoen aan de behoeften van de gcbruikers en zelf uw eigen voorbeelden gebruiken.

Als u de volledige inhoud van dit boek wilt gebruiken, moet u waarschijnlijk ten minste twee of drie dagen reserveren voor lestijd om discussie, vragen en eventueel aangepaste praktijkvoorbeelden mogelijk te maken. In sessie 1 tot en met 6 worden fundamentele Windows-vaardigheden behandeld. Sessie 7 tot en met 14 gaan over Windows-toepassingen en iets verdergaande vaardigheden.


Step by Step Windows 3.11 NL: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step Windows NT-NL

Step by Step Windows NT-NL

Catapult Inc.

ISBN 90 267 1951

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Geïllustreerd


Step by Step Windows NT-NL: Inleiding

Microsoft Windows NT is een besturingssysteem met een grafische gebruikersinterface, dat u kunt gebruiken om uw computersysteem te besturen en te beheren. Als u met Windows 3.1 hebt gewerkt, is het uiterlijk van Windows NT niet nieuw voor u. Deze Step by Step Microsoft Windows NT-NL is een leerboek dat laat zien hoe u gebruik kunt maken van Windows NT om uw werkzaamheden te vereenvoudigen en uw produktiviteit te verhogen. U kunt dit boek in de klas gebruiken, maar u kunt het ook gebruiken om in uw eigen tempo te leren werken met Windows NT wanneer het u uitkomt. Als u de sessies in dit boek volgt, leert u hoe u de opdrachten en functies van Windows NT kunt gebruiken om uw programma's en bestanden te organiseren en uw gegevens te beheren en te beveiligen met behulp van de grafische interface van Windows NT.

De sessies duren elk ongeveer 30 tot 45 minuten. U kunt uw eigen tempo bepalen, afhankelijk van uw eigen leerstijl en ervaring. Elke sessie eindigt met een korte oefening getiteld 'Een stap verder', waarin de vaardigheden worden herhaald die u in de sessie hebt opgedaan en waarin uw kennis vaak wordt vergroot met de introductie van een nieuwe opdracht, een nuttige optie of een alternatieve manier die sneller werkt, om zo uw produktiviteit met Windows NT te vergroten.

Dit boek bestaat uit vijf delen, met in elk deel sessies waarin relevante vaardigheden en activiteiten worden behandeld. Aan het einde van elk deel vindt u een oefening 'Herhaling & toepassing', waarin u de mogelijkheid krijgt de vaardigheden te oefenen waarmee u in dat deel kennis hebt gemaakt. In deze sessies kunt u uw kennis testen en uw vaardigheden vergroten voordat u verder gaat met het volgende deel van het boek of zelf aan de slag gaat.

Bij dit boek hoort een diskette met bestanden die u nodig hebt om de praktijkervaring op te doen tijdens de oefeningcn. De instructies voor het kopiëren van de oefenbestanden naar de harde schijf van de computer vindt u in 'De voorbereiding', het volgende hoofdstuk in dit boek.


Step by Step Windows NT-NL: Catalogustekst

AT&T System 3000-systemen hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de symmetrische multiprocessor-versie van Windows NT Ze zijn ook gebruikt bij de vertaling van dit boek.

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step Microsoft Word 6 NL/Windows

Step by Step Microsoft Word 6 NL/Windows

Catapult Inc.

ISBN 90 267 1953 1

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Geïllustreerd, inclusief diskette


Step by Step Microsoft Word 6 NL/Windows: Inhoud

Over dit boek

Waar kunt u het best beginnen?

Werken met dit boek in een lessituatie

Gebruikte conventies in dit boek

Conventies voor het toetsenbord

Andere conventies in dit boek

Verwijzingen naar de documentatie bij Microsoft Word

Introductie

De Step by Step-oefenbestanden installeren

Werken met de oefenbestanden

Achtergrond van de sessies

Microsoft Word starten

Microsoft Windows voor beginners

Werken met de muis voor beginners

Werken met Microsoft Word

Werken met menu's en dialoogvensters

Opties en opdrachten selecteren met de toetsen

Bewerkingen uitvoeren met de werkbalken

Werken met de wizards

Informatie opvragen met de Help-functie

Informatie voor overstappers van WordPerfect

Tekstverwerken voor beginners

Stap 1	Typen

Stap 2a	Bewerken

Stap 2b	Opmaken

Stap 2c	Speciale opmaakfuncties

Stap 3	Spelling controleren

Stap 4	Document opslaan om het te bewaren

Stap 5	Afdrukken

Stap 6	Document van het scherm verwijderen

Stap 7	Document opnieuw op het scherm weergeven

Nieuwe functies in Word voor Windows 6

Sessie 1	Documenten maken

Het documentvenster

Tekst typen

Tekst verwijderen en verplaatsen

Wijzigingen ongedaan maken

Tekst verplaatsen en kopiëren

Werken met de contextafhankelijke `slepen en neerzetten'-methode

De weergave van tekst wijzigen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 2	In een document bladeren

Een document openen

In een document bladeren

Tekst verplaatsen en kopiëren met de standaardwerkbalk

Tekst over een grote afstand verplaatsen

De spelling in een document controleren

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 3	Alinea's opmaken

Tekst laten inspringen met de Tab-toets

Inspringingen instellen en lijsten maken

Inspringingen instellen met de werkbalk Opmaak

Genummerde lijsten en lijsten met opsommingstekens maken

Aangepaste inspringingen instellen

Lijsten sorteren

Alinea-opmaak wijzigen

Een tabel maken met de standaardwerkbalk

Marges instellen met de liniaal

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 4	Documenten afdrukken

Het document als afdrukvoorbeeld bekijken

Pagina-einden invoegen

Het document afdrukken

Voordat u met afdrukken begint

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 1	Herhaling & toepassing

Scenario

Stap 1:	Open en wijzig een document

Stap 2:	Sla het document op

Stap 3:	Bewerk het document

Stap 4:	Controleer de spelling van het document

Stap 5:	Maak de tekens en alinea's in een document op

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Sessie 5	De produktiviteit van bewerkingen verhogen

Tekst zoeken en vervangen

Zoekwoord op alle posities vervangen

Tekst invoegen met de functies Autocorrectie en Tekstfragment

Gegevens definiëren voor Autocorrectie

Tekstfragmenten maken

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 6	Documenten controleren

Werken met synoniemen

Spelling controleren

Woordenlijst aanpassen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 7	De weergave van een pagina bepalen

Pagina's voor het document instellen

Kop- en voetteksten maken

Kop- en voetteksten bekijken

Linker- en rechterpagina's maken

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 8	Werken met opmaakprofielen

Opmaken met tekenopmaakprofielen

Tekenopmaakprofielen toepassen

Opmaak met alinea-opmaakprofielen

Alinea-opmaakprofielen toepassen

Opmaakprofiel wijzigen

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 9	Tijd besparen met wizards en sjablonen

Brieven maken met wizards

Tussen documentweergaven overschakelen

Sjablonen maken

Een sjabloon maken van een bestaand document

Nieuw document maken op basis van een sjabloon

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 2	Herhaling & toepassing

Scenario

Stap 1:	Maak een sjabloon op basis van een document

Stap 2:	Voeg tekstfragmenten en kop- en voetteksten toe

Stap 3:	Maak opmaakprofielen in de sjabloon

Stap 4:	Maak een document op basis van de sjabloon

Stap 5:	Voeg tekst toe en pas nieuwe opmaakprofielen toe

Stap 6:	Controleer de spelling in het document

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Sessie 10	Tabellen en grafieken maken

Tabellen maken

Rijen en kolommen invoegen en verwijderen

Randen en arcering toevoegen

Tekst in een tabel opmaken

Cellen samenvoegen

Grafieken maken

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 11	Kolommen maken

Kolommen maken

Kolommen in een document variëren

Sectie-einden invoegen

Kolommen in elke sectie aanbrengen

Overzicht van de pagina-indeling weergeven

Kolommen opmaken

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 12	Figuren toevoegen en tekst benadrukken

Figuren invoegen en van grootte veranderen

Een figuur in een frame plaatsen

Figuren bewerken

Initialen maken

Werken met WordArt

Tekst in frames plaatsen en de grootte wijzigen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 3	Herhaling & toepassing

Scenario

Stap 1:	Stel een tabel samen en maak deze op

Stap 2:	Maak een grafiek op basis van de tabelgegevens

Stap 3:	Voeg een frame toe aan een tekstgedeelte

Stap 4:	Maak kolommen in een document

Stap 5:	Pas speciale effecten toe op een tekst

Stap 6:	Bewerk de figuren

Sessie 13	Documenten indelen met de functie Overzicht

Werken in de overzichtsweergave

Wat is een overzichtsweergave?

Kopniveaus verhogen en verlagen

Bepaalde delen van een overzicht bekijken

Bepaalde kopniveaus bekijken

Kopniveaus uitvouwen en samenvouwen

Platte tekst bekijken

Tekstblokken verplaatsen

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 14	Werken met verschillende documenten

Werken met de opdracht Bestand zoeken

Documenten zoeken

Bestanden zoeken met Samenvattingsinfo

Andere gegevens bekijken

Werken met meerdere bestanden

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 15	Werken met formulieren

Wat is een online formulier?

Online formulieren maken

Werken met een online formulier

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met de volgende sessie

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 16	Documenten samenvoegen en afdrukken

Documenten samenvoegen: basistechnieken

Een gegevensbestand maken

Records invoeren

Werken met hoofddocumenten

Veldnamen in het hoofddocument invoegen

Documenten samenvoegen

Een bestaand gegevensbestand koppelen

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met het volgende onderdeel Herhaling &

toepassing

Als u Word nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Herhaling & toepassing

Deel 4	Herhaling & toepassing

Scenario

Stap 1:	Zoek naar documenten

Stap 2:	Deel documenten opnieuw in

Stap 3:	Maak een online formulier

Stap 4:	Vul een online formulier in

Stap 5:	Maak een hoofddocument en koppel er een gegevensbestand aan

Stap 6:	Bewerk een hoofddocument en voeg documenten samen

Als u Word nu wilt verlaten

Appendix	Handleiding bij de oefeningen

De oefenbestanden weergeven

De schermweergave afstemmen op de afbeeldingen

Andere opties wijzigen

Weergave-opties

Algemene opties

Bewerkingsopties

Afdrukopties

Spellingopties

Automatische-opmaakopties

Opslaan-opties

Woordenlijst

Register


Step by Step Microsoft Word 6 NL/Windows: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step PowerPoint 4 NL

Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows

Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows

Catapult Inc.

ISBN 90 267 1954 X

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Geïllustreerd, inclusief diskette


Step by Step PowerPoint 4 NL: Inhoud

Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows: Inhoud

Over dit boek

Hoe gebruikt u dit boek?

Dit boek als hulpmiddel in een educatieve omgeving

Conventies

Procedurele conventies

Conventies voor het toetsenbord

Andere kenmerken van dit boek

Verwijzingen naar de documentatie bij Microsoft PowerPoint

Een naslaggids samenstellen

De voorbereiding

De oefenbestanden installeren

Over de oefenbestanden

Microsoft PowerPoint starten

Effectieve presentaties maken

Kennismaken met PowerPoint

Dialoogvenster PowerPoint

Het presentatievenster van PowerPoint

Weergaven in PowerPoint

De werkbalken van PowerPoint

Werken met de muis

Muisaanwijzers

Werken met de muisaanwijzer

Werken met opdrachten en menu's in PowerPoint

Menu-opdrachten kiezen

Menu-conventies

Werken met de oefenbestanden

Werken met Wegwijzers

De Help-functie

Microsoft PowerPoint afsluiten

Deel 1	De basisfuncties van Microsoft PowerPoint

Sessie 1

Een presentatie maken

Werken met de wizard Inhoud

Het presentatievenster

Door een presentatie bladeren

Tekstkenmerken wijzigen

Tekst wijzigen in de Overzichtsweergave

Overschakelen naar een andere weergave

Tekst in de Diaweergave wijzigen en toevoegen

Overschakelen van de ene naar de andere dia

Dia's bekijken in de Diasorteerderweergave

Een presentatie opslaan

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 2

Werken met een presentatie

Werken met de wizard Vormgeving

Tekst invoeren in de Diaweergave

Een nieuwe dia in de Diaweergave maken

Tekst invoeren in de Overzichtsweergave

Een bestaande presentatie openen

Dia's uit andere presentaties overnemen

Dia's in de Diasorteerderweergave opnieuw indelen

Tekst invoeren in de Notitieweergave

Een presentatie afdrukken

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Deel 2	Ideeën uitwerken

Sessie 3

Ideeën overzichtelijk maken

De presentatie in de Overzichtsweergave bekijken

Een overzicht invoegen

Door een overzicht bladeren

Het overzicht bekijken

Het zoompercentage wijzigen

Bewerken en nieuwe indeling maken in de Overzichtsweergave

Dia's, alinea's en tekstgedeelten selecteren

Dia's, alinea's en tekstgedeelten opnieuw indelen

Tekst opmaken

Een overzicht opslaan

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 4

Tekst toevoegen en wijzigen

Tekst toevoegen

Een tekstobject maken

Tekst toevoegen in een tekstobject

Tekst opmaken

Tekst aanpassen

Tekst wijzigen en vervangen

Lettertypen vervangen

Tekst zoeken en vervangen

Spelling controleren

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Deel 3	Het concept verduidelijken

Sessie 5

Objecten teken en bewerken

Werken met objecten

Objecten selecteren en desactiveren

Een object tekenen

Een object bewerken

Objectkenmerken wijzigen

Een andere werkbalk bekijken

Objecten groeperen en groep opheffen

Objecten uitlijnen

Een boogobject tekenen en bewerken

Een vrije÷vormobject tekenen en bewerken

Een vrije-vormobject tekenen

Een vrije-vormobject bewerken

Objecten draaien en spiegelen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 6

Modellen wijzigen en sjablonen toepassen

Over modellen in PowerPoint

Onderdelen aan de achtergrond van modellen toevoegen

Modeltitel en modeltekst opmaken

Inspringingen in de modeltekst aanpassen

De liniaal weergeven

Inspringmarkeringen instellen

Het model toepassen

Werken met sjablonen

De standaardinstellingen van PowerPoint aanpassen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 7

Werken met een kleurencombinatie

Een kleurencombinatie selecteren

Kleuren wijzigen in een kleurencombinatie

Andere kleuren aan menu's toevoegen

Een gearceerde achtergrond toevoegen

Een kleurencombinatie kopiëren

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Deel 4	Grafieken en organigrammen

Sessie 8

Een grafiek maken en bewerken

Microsoft Graph starten

Grafiekgegevens bewerken

Het gegevensblad bekijken

Onderdelen in een gegevensblad selecteren

Gegevens importeren

Opties van het gegevensblad wijzigen

Gegevens typen en bewerken

Een gegevensreeks opmaken

Een gegevensreeks wijzigen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 9

Een grafiek opmaken

Assen en gegevensreeksen opmaken

Een grafiek opmaken

Werken met legenda

De 3D-weergave van een grafiek wijzigen

Titels en pijlen toevoegen

Grafiekkleuren wijzigen

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 10

Een organigram maken

Microsoft Organigram starten

Werken met organigrammen

Microsoft Organigram verlaten

Een organigram bewerken en opnieuw indelen

Een organigram opmaken

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Deel 5	Gegevens invoegen en koppelen

Sessie 11

Gegevens in PowerPoint invoegen

Illustraties invoegen

Geluid en video invoegen

WordArt invoegen

Een figuur invoegen

Het formaat van een object wijzigen

Een figuur bijsnijden

Een figuur opnieuw inkleuren

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 12

Informatie koppelen met Microsoft-toepassingen

Koppelen en insluiten in deze sessie

Een koppeling met een grafiek in Microsoft Excel maken

Een koppeling bewerken

Een figuur aan een dia koppelen

Een werkblad van Microsoft Excel insluiten

Een tabel van Microsoft Word insluiten

Een verslag maken in Microsoft Word met dia's

Een presentatie versturen met Microsoft Mail

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Deel 6	Een presentatie afdrukken en een presentatie-voorstelling verzorgen

Sessie 13

Een presentatie afdrukken

Een printer kiezen

Het diaformaat wijzigen

Afdrukken in PowerPoint

Dia's, notities, handouts en overzichten afdrukken

Presentatiedia's afdrukken

Notitiepagina's afdrukken

Handouts afdrukken

Een overzicht afdrukken

Een stap verder

Als u met de volgende sessie verder wilt gaan

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 14

Een presentatie-voorstelling verzorgen

Tijdens de diavoorstelling op de dia's tekenen

Dia's bekijken in de Diasorteerderweergave

Dia-overgangen en diatijdsinstellingen bepalen

Try-out om de tijdsinstellingen te bepalen

Opbouwdia's voor een diavoorstelling instellen

Een dia tijdens de diavoorstelling verbergen

Een gelaagd document maken

Werken met PowerPoint Viewer

Presentaties weergeven met PowerPoint Viewer

Een stap verder

Als u verder wilt gaan met het gedeelte Herhaling & toepassing

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Samenvatting van deze sessie

Herhaling & toepassing

Herhaling & toepassing

Scenario

Stap 1	Start een nieuwe presentatie met de wizard Vormgeving

Stap 2	Uw ideeën invoeren en bewerken

Stap 3	Voeg een logo toe en wijzig de opmaak van de presentatie

Stap 4	Voeg een werkblad van Microsoft Excel in

Stap 5	Maak een procesdiagram met Microsoft Organigram

Stap 6	Maak een grafiek

Stap 7	Voeg een tabel van Microsoft Word in

Stap 8	De presentatie afdrukken en opslaan

Stap 9	Wijzig de sjabloon van een presentatie

Stap 10	Geef een elektronische presentatie op het scherm

Als u PowerPoint nu wilt verlaten

Appendices

A	PowerPoint installeren

Eisen aan apparatuur en programmatuur

Overwegingen bij het installeren van PowerPoint

Lokale single-user-installatie

Netwerkinstallatie

Werkstation- of gedeelde installatie

Grafische importfilters van PowerPoint

B	Een printer installeren en selecteren

Een nieuwe printer installeren

Printerinstelling wijzigen

C	Overzicht van functies in PowerPoint

IntelliSense-functies

Eenvoudige functies

Tekst-, teken- en overzichtsfuncties

Integratiefuncties van Microsoft Office

Functies voor Object Linking and Embedding

Functies voor Diavoorstelling en PowerPoint Viewer

Bestands- en conversiefuncties

Functiewijzigingen van PowerPoint 3.0 voor Windows

D	Presentaties in de praktijk

Presentaties op verschillende Windows 3.1-systemen openen

Bestanden openen uit andere presentatieprogramma's

Presentaties op verschillende platforms openen

E	Overzicht van de Step by Step-oefenbestanden

Woordenlijst


Step by Step PowerPoint 4 NL: Catalogustekst

Step by Step PowerPoint 4 NL/Windows: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Step by Step Access 2 NL / Windows

Step by Step Access 2 NL / Workgroups

Catapult, Inc.

ISBN 90 267 1955 8

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

Inclusief diskette

Geïllustreerd


Step by Step Access 2 NL/Windows: Inhoud (volledig)

Over dit boek

Waar kunt u het best beginnen?

Werken met dit boek in een lessituatie

Gebruikte conventies in dit boek

Verwijzingen naar de documentatie bij Microsoft Access

Introductie

De Step by Step-oefenbestanden installeren

Microsoft Windows en Microsoft Access starten

Wat is een database?

Een nieuwe database plannen

Een bestaande database gebruiken

Een database maken of openen

Microsoft Windows voor beginners

Werken met Microsoft Windows

Werken met vensters in Microsoft Access

Werken met menu's

Werken met dialoogvensters

Opties in een dialoogvenster selecteren

Werkbalken gebtuiken

Werken met de muis voor beginners

De muis gebruiken

De Help-functie gebruiken

Hulp over Help

Help gebruiken voor informatie over een specihek onderwerp

Wegwijzers gebruiken

Microsoft Access verlaten

Windows verlaten

Nieuwe onderdelen in Microsoft Acces 2

Deel 1 Kennismaking met informatie

Sessie 1 Gegevens toevoegen aan een database

Wat zijn gegevens?

Het decor voor de sessies

Een database openen

Een formulier openen

Gegevens invoeren

Een keuzerondje of aankruisvakje kiezen

Naar een andere record gaan

Een tabel openen

Microsoft Access afsluiten

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 2 Een betere kijk op de gegevens

De weergaven van een formulier

Heen en weer schakelen tussen de weergavemodi voor een formulier

Het uiterlijk van een gegevensblad wijzigen

Gegevens kopiëren en verplaatsen

Een waarde kiezen uit een lijst

Een figuur in een record invoegen

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 3 Tijd besparen met formulieren

Formulieren met subformulieren

Een record toevoegen aan een formulier met een subformulier

Correcte gegevens invoeren

Wijzigingen ongedaan maken

Een opdrachtknop gebruiken

Records verwijderen

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 4 Informatie opzoeken

Een record of een groep records zoeken

Een record zoeken

Filteren om een set gelijksoortige records te vinden

Records sorteren

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 5 Rapporten en adresetiketten afdrukken

Wat is een rapport?

Een afdrukvoorbeeld van een rapport bekijken

Een rapport afdrukken

Adresetiketten maken

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Deel 2 Een database uitbreiden

Sessie 6 Een tabel toevoegen

Wat is een tabel?

Nieuwe tabellen ontwerpen

Een tabel aanmaken met een Tabel-wizard

Records toevoegen in een gegevensblad van een tabel

Een nieuwe tabel ontwerpen

Velden een naam geven en gegevenstypen selecteren

De primaire sleutel instellen

Overschakelen naar de gegevensbladweergave om records toe te voegen

Veldeigenschappen instellen

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 7 Gegevens bijsluiten en importeren

Gegevens uit verschillende bronnen gebruiken

Een externe tabel bijsluiten

Met gegevens in de bijgesloten tabel werken

Een tabel importeren

Met gegevens in de geimporteerde tabel werken

Een Formulier-wizard gebruiken om een formulier op een tabel te baseren

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 8 Relaties tussen tabellen

Relaties tussen tabellen

Een relatie tussen twee tabellen tot stand brengen

Relaties tussen tabellen met primaire sleutels die uit meerdere velden bestaan

Veel-op-veel-relaties herkennen

Gebruik maken van verbindingstabellen

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Deel 3 Vragen stellen en antwoord krijgen

Sessie 9 Records selecteren

Wat is een query?

Wat is een grafische QBE?

Een query maken en opslaan

Stel de criteria in voor de gewenste records

Sorteren in een query

Een veld verbergen

Een query maken die is gebaseerd op gerelateerde tabellen

Tabellen in een query koppelen

Gegevens samenvatten

Een naam in het gegevensblad wijzigen

Berekeningen tonen in een veld

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Voomitblik op de volgende sessie

Sessie 10 Gebruikersvriendelijke query's maken

Een parameterquery maken

Parameters gebruiken om een reeks records te vinden

Een rapport baseren op een parameterquery

Een kruistabelquery maken

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Deel 4 Formulieren aanpassen

Sessie 11 Tekst en gegevens weergeven met behulp van besturingselementen

Het ontwerp van een formulier wijzigen

Een label toevoegen

Het formaat van tekst en kleuren instellen

Een veld (afhankelijk besturingselement) toevoegen

Een aankruisvakje maken

Eigenschappen instellen

Besturingselementen uitlijnen

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 12 Met figuren en andere objecten werken

OLE

Een figuur aan een formulier toevoegen

Een besturingselement toevoegen dat een figuur uit een record toont

Een object uit een tabel in een kader inpassen

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 13 Gerelateerde records op een formulier weergeven

Twee formulieren maken die samenwerken

Een formulier met een subformulier maken

Een opdrachtknop maken waarmee een formulier wordt geopend

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 14 Verbeterde en nauwkeuriger gegevenstoegang

Hoe besturingselementen en eigenschappen uw gegevens beschermen

Een keuzelijst met invoervak maken

Een beginwaarde (standaardwaarde) voor een besturingselement instellen

Gegevens in een besturingselement op geldigheid controleren

Gegevensinvoer in een veld vereisen

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Deel 5 Rapporten aanpassen

Sessie 15 Snel detailrapporten maken

Wat is een detailrapport?

Een detailrapport maken

Het afdrukvoorbeeld bekijken en een rapport afdrukken

Het ontwerp van een rapport bestuderen

Het ontwerp van een rapport aanpassen

Duplicaten verbergen om groepen records te tonen

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 16 Een groepsrapport maken

Wat zijn groepen en totalen?

Een groepsrapport maken

De groepskoptekst aanpassen

Een expressie gebruiken in een groepsvoettekst

De sorteervolgorde veranderen

Groepen samen afdrukken

Aangepaste paginanummers toevoegen

Een stap verder

Samenvatting van deze sessie

Appendix Werken met expressies

Wat zijn expressies?

Richtlijnen bij het invoeren van expressies

Expressies maken met de opbouwfunctie voor expressies

Expressies gebruiken in formulieren en rapporten

Voorbeelden van expressies in berekende besturingselementen

Voorbeelden van expressies in validatieregels

Expressies gebruiken in query's en filters

Voorbeelden van expressies in criteria

Voorbeelden van expressies in berekende velden

Voor meer informatie

Terminologie

Register


Step by Step Access 2 NL / Windows: Inhoud (beknopt)

Over dit boek

Introductie

Deel 1 Kennismaking met informatie

Sessie 1 Gegevens toevoegen aan een database

Sessie 2 Een betere kijk op de gegevens

Sessie 3 Tijd besparen met formulieren

Sessie 4 Informatie opzoeken

Sessie 5 Rapporten en adresetiketten afdrukken

Deel 2 Een database uitbreiden

Sessie 6 Een tabel toevoegen

Sessie 7 Gegevens bijsluiten en importeren

Sessie 8 Relaties tussen tabellen

Deel 3 Vragen stellen en antwoord krijgen

Sessie 9 Records selecteren

Sessie 10 Gebruikersvriendelijke query's maken

Deel 4 Formulieren aanpassen

Sessie 11 Tekst en gegevens weergeven met behulp van besturingselementen

Sessie 12 Met figuren en andere objecten werken

Sessie 13 Gerelateerde records op een formulier weergeven

Sessie 14 Verbeterde en nauwkeuriger gegevenstoegang

Deel 5 Rapporten aanpassen

Sessie 15 Snel detailrapporten maken

Sessie 16 Een groepsrapport maken Wat zijn groepen en totalen?

Appendix Werken met expressies

Terminologie

Register


Step by Step Access 2 NL / Windows: Over dit boek

Microsoft Access versie 2 voor Windows is een krachtig gegevensbeheerprogramma, waarmee u de belangrijke informatie die u dagelijks gebruikt kunt sorteren, ordenen en samenvatten in rapporten. Het programma is zo gemakkelijk in het gebruik dat het zowel voor beginners als voor gevorderden op het gebied van gegevensbeheer een uitstekend hulpmiddel is. Step by Step Access 2 NL/WIndows laat zien hoe Microsoft Access uw dagelijkse werkzaamheden eenvoudiger kan maken.

U kunt Step by Step Access 2 NL/Windows in een lessituatie gebruiken, maar ook als hulpmiddel bij het leren omgaan met het programma in uw eigen tempo. Door de oefenbestanden op de bijbehorende diskette te gebruiken krijgt u praktijkervaring in het werken met Access. Hoe u de bestanden van die diskette naar de harde schijf moet kopieren, wordt uiteengezet in het deel 'Introductie'.

De sessies zijn zo opgezet dat u er gemiddeld 20 tot 45 minuten voor nodig zult hebben; alle sessies eindigen met een korte oefening onder de naam 'Een stap verder'. Dit deel van de sessie maakt gebruik van de vaardigheden die u zich tot dan toe eigen hebt gemaakt en breidt uw inzicht uit met kennis over een nieuwe eigenschap, een handige mogelijkheid of een verkorte werkwijze waarmee u Microsoft Access effectiever kunt ~ebruiken.

Dit boek is opgesplitst in vijf delen, die allemaal een aantal bij elkaar behorende sessies bevatten. Elk deel eindigt met een gedeelte 'Herhaling & toepassing', waarin u uw kennis kunt testen en toepassen.

Waar kunt u het best beginnen?

Dit boek is zowel bedoeld voor gebruikers die voor het eerst met Microsoft Access gaan werken als voor ervaren gebruikers die de nieuwe functies van Microsoft Access 2 voor Windows willen leren kennen. Wat voor gebruiker u ook bent, met Step by Step Access 2 NL/Windows haalt u alles uit dit programma wat erin zit.

Alle sessies zijn gebaseerd op begrippen en inzichten die zijn ontstaan in vorige sessies. Omdat u in alle sessies met dezelfde database werkt, kunnen onderdelen van de database die zijn ontstaan of gewijzigd in een eerdere sessie, in een volgende sessie verder worden uitgebreid. Dit maakt het wenselijk de sessies in de gegeven volgrde te doorlopen.

Werken met dit boek in een lessituatie

U kunt dit boek ook gebruiken om grotere groepen gebruikers te leren omgaan met Access. Het is zowel gcschikt voor beginners als voor ervaren gebruikers die met de nieuwe functies moeten leren omgaan. Voor het samenstellen van cursussen voor uw leerlingen kunt u (delen van) de sessies gebruiken.

Wilt u de complete inhoud van het boek als lesmateriaal gebnuiken, dan is het verstandig drie dagen in te nuimen voor discussie, vragen en eventuele aanvullende praktijkoefeningen.


Step by Step Access 2 NL / Windows: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening

ISBN 90 267 1959 0

Prijs: f 42,50 / BEF. 1.260,-

Omvang: 140 pagina's

Geïllustreerd


Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening: Ten geleide

De afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica (NGI) stelt reeds geruime tijd allerlei in de belangstelling staande onderwerpen op het gebied van computer-/informatiebeveiliging aan de orde. Zo worden ondermeer projectgroepen geformeerd om een onderwerp te onderzoeken en een publikatie uit te brengen waarin de verzamelde kennis in kaart wordt gebracht en/of aanbevelingen worden gedaan.

Een van deze projectgroepen is projectgroep nr. 6: 'Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening'.

Het onderwerp waarop deze projectgroep zich heeft gericht is uiteraard voor elke organisatie van belang. Gezien de vaak onvolledige kennis over dit onderwerp met name binnen kleinere organisaties is de doelgroep waarvoor de projectgroep deze publikatie heeft geschreven zeer breed. Gepoogd is om voor de grote(re) organisaties een zo volledig mogelijk beeld van alle mogelijke opties voor het waarborgen van de continue beschikbaarheid te geven, zonder daarbij de belangen van de middelgrote organisaties en die van het midden- en kleinbedrijf uit het oog te verliezen .

De hoofdstukken 1, 2, 3, 10 en 11 verschaffen informatie op strategisch niveau. De hoofdstukken 4 tot en met 9 zijn meer gericht op tactisch en operationeel niveau en geven aanknopingspunten over de wijze waarop de uitvoering van deze activiteiten plaats kan vinden.

De samenstelling van de projectgroep was als volgt:

J.F. Bautz                  RCC informatieservices bv

J.C. de Deugd            Credit Lyonnais Bank Nederland N.V.

G.F. Mes                    Continuity Planning Associates B.V. (CPA)

C.S. van der Zwan      De Nederlandsche Bank N.V.

Deze publikatie geeft de mening weer van de projectgroep als geheel. Deze mening stemt niet noodzakelijkerwijs overeen met de persoonlijke visie van de individuele projectgroepleden, noch met die van hun werkgevers.

De projectgroep heeft een concept van deze publikatie aan een groep belangstellenden uit verschillende organisaties voor commentaar toegezonden. Hun commentaar is in dank aanvaard en waar mogelijk verwerkt in deze publikatie.

Bij het samenstellen van deze publikatie heeft de projectgroep veelvuldig gebruik mogen maken van de vergaderruimte en van secretariele ondersteuning van CPA te Weesp. De projectgroep wil langs deze weg hiervoor haar dank betuigen.


Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Inleiding

1.1 Beweegredenen van de projectgroep

1.2 Doelstelling en doelgroep

1.3 Opzet van de publikatie

1.4 Beleidskader rondom beveiliging geautomatiseerde informatievoorziening

1.5 Automatiseringsbeveiligingsbeleid, kwaliteit van de informatievoorziening

Afbakening casus

2 Bedreigingen van de technische en organisatorische infrastructuur

2.1 Algemeen

2.2 Bedreigingen gerelativeerd

'NEVER DOWN' - Bedreigingen gerelativeerd

'NEVER DOWN' - Gevolgen van bedreigingen

'NEVER DOWN' - Reeds getroffen continuïteitsmaatregelen

3 Keuze continuïteitsvoorzieningen

3.1 Inleiding

3.2 Minimale vereisten

3.2.1 Escalatieprocedure

3.2.2 Back-ups

3.2.3 Personele bezetting

3.2.4 Draaiboek

3.2.5 Toestemming gebruik software op andere machine

3.3 Werkwijze

3.3.1 Kwetsbaarhedenanalyse

3.3.2 Maximaal toelaatbare uitvalsduur

3.3.3 Bereikbaarheid

3.3.4 Inventarisatie opties

3.3.5 Keuzecritena

4 Opties uitwijkvoorzieningen kleinere organisatie

4.1 Inleiding

4.2 Uitwijkalternatieven

4.2.1 Geen uitwijk

4.2.2 Empty shell

4.2.3 Bilaterale uitwijk

5 Opties uitwijkvoorzieningen middelgrote organisatie

5.1 Inleiding

5.2 Uitwijkalternatieven

5.2.1 Geen uitwijk

5.2.2 Empty shell

5.2.3 Bilaterale uitwijk

5.2.4 Mobiele uitwijk

5.2.5 Tweede computercentrum

Specifieke uitwijkoplossingen voor 'NEVER DOWN'

Bewustwordingsfase

Risico-uitgangssituatie

De risico's nader beschouwd; reeds genomen maatregelen

De maximale toelaatbare uitvalsduur

Centrale uitgangspunten

Oplossing voor 'NEVER DOWN'

6 Opties uitwijkvoorzieningen grote organisatie

6.1 Inleiding

6.2 Uitwijkalternatieven

6.2.1 Geen uitwijk

6.2.2 Empty shelI

6.2.3 Bilaterale uitwijk

6.2.4 Mobiele uitwijk

6.2.5 Tweede computercentrum

6.2.6 Tweede computersysteem

6.2.7 Fault-tolerant systeem

7 Conclusies over uitwijkmogelijkheden

7.1 Inleiding

7.2 Conclusies

8 Opzet en inhoud van een continuïteitsplan

8.1 Inleiding

8.2 Handboek

8.2.1 Achtergrondinformatie

8.2.2 Onderhoud van het continuiteitsplan

8.2.3 Testen van het continuiteitsplan

8.3 Draaiboek

8.3.1 Werkzaamheden

8.3.2 Overzichten

8.3.3 Formulieren

Plan voor 'NEVER DOWN'

Werkzaamheden

Overzichten

Formulieren

Escalatieprocedure

9 Aanvullende aandachtspunten

9.1 Het hebben van een archief op een andere lokatie

9.2 Het sluiten van contracten

9.3 Faillissement van leverancier hardware/software

9.4 Brand, rook, wateroverlast, statische elektriciteit

9.5 Bevoegdheden in noodsituaties

9.6 Acts of God

9.7 Stroomvoorziening in bijzondere situaties

9.8 Software op een andere computer

9.9 Default parameters en passwords; hardware-adressen

9.10 PTT Telecom

9.11 Luchtbehandeling: koeling, bevochtiging, zuivering

9.12 Signaleringen uit infrastructurele voorzieningen

9.13 Noodstroomvoorzieningen

10 Controles

10.1 Algemeen

NEVER DOWN

Beheer(s)maatregelen - interne organisatie

Beheer(s)maatregelen - uit te voeren controles

Nawoord

Tot slot

11 Nabeschouwing: algemene problemen

11.1 Grote organisaties

11.2 Middelgrote organisaties

11.3 Kleine organisaties

Appendix A: toelichting bij figuur 1.1

Appendix B: begrippencatalogus

Appendix C: typologie handelsbedrijf 'NEVER DOWN'

Appendix D: literatuurverwijzingen


Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Inleiding

2 Bedreigingen van de technische en organisatorische infrastructuur

3 Keuze continuïteitsvoorzieningen

4 Opties uitwijkvoorzieningen kleinere organisatie

5 Opties uitwijkvoorzieningen middelgrote organisatie

6 Opties uitwijkvoorzieningen grote organisatie

7 Conclusies over uitwijkmogelijkheden

8 Opzet en inhoud van een continuïteitsplan

9 Aanvullende aandachtspunten

10 Controles

11 Nabeschouwing: algemene problemen


Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening: Catalogustekst

Stel, een bedrijf brandt af. Op zichzelf is dat al een drama. En zeker als er niet van tevoren maatregelen genomen zijn om de kern, de database en het informatiesysteem, te beschermen. Er zijn ook voorbeelden van bedrijven die de volgende dag al weer draaiden, nadat de complete zaak in rook was opgegaan. Het kàn dus wel! Echter nooit zonder een goed continuïteitsplan. Continue beschikbaarheid van de geautomatiseerde informatievoorziening, het nieuwe rapport van de NGI Afdeling Beveiliging, maakt duidelijk hoe organisaties zich kunnen beschermen tegen rampen. Hoe stel je een noodzakelijk continuïteitsplan op, en wat hoort daar in te staan? Een casus toont de uitwerking van zo'n plan in de praktijk.

1994, 140 pagina's, f 42,50

ISBN 90 267 1959 0


Toepassingen van client/server-architecturen

Toepassingen van client/server-architecturen

Rossen, G. van & Anzenhofer, K.

ISBN 90 267 1965 5

NUGI 855

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


Toepassingen van client/server-architecturen: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Wat ging vooraf?

2 Een nieuw concept voor informatieverwerking

3 Voordelen en valkuilen - kosten en baten

4 Een reis door client/server-land

5 Praktijkvoorbeelden voor client/server-systemen

6 Checklists

Bijlage I: Het OSI-zeven-lagen-model

Verklarende woordenlijst

Verder zoeken

Register


Toepassingen van client/server-architecturen: Inhoud (volledig)

Voorwoord

Management samenvatting

1 Wat ging vooraf?

  I.I Evolutie van informatiesystemen

  I.2 Toenemende complexiteit

  I.3 Behoefte aan integratie

  I.4 Elementen die geleid hebben tot client/server

2 Een nieuw concept voor informatieverwerking

  2.I Van master/slave naar cooperatieve verwerking

  2.2 Het concept

  2.3 De omgeving

  2.4 De client

  2.5 De server

  2.6 Het computernetwerk

  2.7 Client- en server-platforms van de toekomst

3 Voordelen en valkuilen - kosten en baten

  3.I Voordelen

  3.2 Valkuilen

  3.3 Kosten en baten

  3.4 Wanneer C/S, wanneer M/S?

4 Een reis door client/server-land

  4.I Overgangsarchitecturen

  4.2 Client/server-architecturen

  4.3 Low-level en high-level coöperatieve verwerking

5 Praktijkvoorbeelden voor client/server-systemen

  5.I Downsizing van data/tekst-integratie bij een verzekeringsconcern

  5.2 WinSales, een marketing-informatiesysteem

6 Checklists

  Checklist I: Managementstrategieën bij het ontwikkelen van client/server-systemen

  Checklist 2: Alternatieve managementstrategieën bij het ontwikkelen van client/server-systemen

  Checklist 3: Kritische succesfactoren bij de overgang naar client/server-systemen

  Checklist 4: Overgangsstrategieën

Bijlage I: Het OSI-zeven-lagen-model

Verklarende woordenlijst

Verder zoeken

Register


Toepassingen van client/server-architecturen: Voorwoord

Veel organisaties zijn momenteel gedwongen de wijze waarop zij in hun informatiebehoefte voorzien, anders in te richten. Dit wordt in belangrijke mate veroorzaakt door de zeer snel veranderende IT-markt, aangedreven door de opkomst van de personal computer. Eén van de belangrijkste onderstromen hierbij bestaat uit de ontwikkelingen op het gebied van client/ server (C/S)-architecturen. Hiermee is het in principe mogelijk de juiste balans te vinden tussen de informatiebehoefte van een individu of de groep waarin hij/zij werkt en de meer bedrijfsbrede informatiebehoeften.Je zou kunnen zeggen dat C/S die architectuur biedt waarmee het mogelijk is lokale autonomie te creëren en tegelijkertijd voldoende centrale sturing te bieden.

De C/S-architectuur is het ultieme antwoord op de wens van de eindgebruikers hun zelfstandigheid te bewerkstelligen en op die manier voor eens en altijd af te rekenen met de oplossingen die worden aangereikt door automatiseringsdeskundigen. De auteurs schetsen een ontwikkeling in de tijd die over een periode van dertig jaar is gegroeid van een situatie van lage naar hoge complexiteit. De beheersing van deze complexiteit vormt een grote uitdaging voor de IT-professie en diegenen die voor hun dagelijks werk zijn aangewezen op het gebruik van informatiesystemen of gewoon hulpmiddelen ter verhoging van de persoonlijke produktiviteit.

In dit boekje worden op een compacte manier de concepten die relevant zijn voor een beter begrip van de technologie achter de C/S-architectuur uiteengezet. Daarvoor is het nodig drie componenten de revue te doen passeren. Naast client en server is dit uiteraard het netwerk, dat het geheel niet alleen fysiek, maar ook functioneel laat samenwerken. RDBMS-en spelen een belangrijke rol, niet alleen voor het server-platform, maar zeker ook op het client-platform; dit onderwerp wordt zijdelings behandeld.

Het introduceren van nieuwe concepten is eenvoudiger dan de invoering ervan. Het veranderen van de bestaande IT-cultuur, en daarmee het veranderen van bestaande IT-infrastructuren en informatiesystemen, is een niet te onderschatten proces. EDP-afdelingen ondervinden een toenemende druk om in oplossingen te voorzien die ruimte geven aan de behoeften van hedendaagse gebruikers. Dit boekje biedt derhalve naast concepten ook aanknopingspunten voor praktische implementaties, zoals: kosten en baten, waar leg je nu de scheiding tussen de diverse componenten in een infrastructuur en wat zijn de nieuwe taken van de EDP-afdeling? Het is mijn vaste overtuiging dat de in dit boekje samengebrachte informatie een goed beeld geeft van dit zich zeer snel ontwikkelende gebied.

                                   Jacob de Boer


Toepassingen van client/server-architecturen: Beschrijving

Automatiseringsprojecten kenmerken zich nog te vaak door overschrijdingen van budgetten en opleveringstermijnen. De beoogde produktiviteitsstijging en kostenreductie blijven regelmatig achterwege. Eén van de oorzaken is de toenemende decentralisatie van de gegevensverwerking. Dit boek beschrijft het client server-model: een praktisch hulpmiddel dat systematiek aanbrengt in de door versnippering veroorzaakte complexiteit van systemen. Hierdoor kan men een informatiesysteem realiseren waarbij een willekeurige gebruiker binnen een onderneming op een gebruikersvriendelijke en flexibele manier toegang kan krijgen tot alle informatiebronnen waarover het bedrijf beschikt. Ook komen, naast de beschrijvingen van het model, de voordelen en valkuilen, kosten en baten, praktijkvoorbeelden en checklists aan de orde.

Topics in IT

Een compacte, toegankelijke boekenserie voor (automatiserings-)managers en adviseurs. De delen (ca. vijf per jaar) geven, per auto-

matiserings-item, een compleet en direct bruikbaar overzicht. Ze voorkomen tijdrovend zoekwerk. Elk deel biedt een duidelijke leidraad: wat er onder het onderwerp verstaan moet worden, welke ervaringen reeds opgedaan zijn (cases) en welke relevante ontwikkelingen verwacht mogen worden. Toegevoegd worden de gegevens, die managers nodig hebben om concreet verder te komen (adressen, produkten, checklists, etc.).

De serie Topics in IT verschijnt onder auspiciën van de redactie van Informatie, maandblad voor gegevensverwerking.


Automatisering van de systeemontwikkeling

Automatisering van de systeemontwikkeling

een praktijkwijzer voor CASE

Denis Verhoef, Gerard Wijers

ISBN 90 267 1967 1

NUGI 855

Prijs: f 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 100 pagina's

Geïllustreerd


Automatisering van de systeemontwikkeling: Inhoud

Voorwoord

Management Samenvatting

1 Inleiding

1.1 Wat is CASE?

1.2 CASE als visie

1.3 Kenmerken van de CASE-visie

1.4 Typen CASE-produkten

1.5 Het nut van CASE

1.6 Inhoud

2 Kansen en risico's

2.1 Voordelen

2.2 Nadelen, risico's en randvoorwaarden

2.3 Kosten en baten

3 Een raamwerk voor CASE

3.1 De noodzaak van een raamwerk

3.2 Betrokkenen bij CASE

3.3 Functionaliteit van CASE

3.4 Integratievormen

3.5 Services

3.6 Tools

4 Praktijkervaringen

4.1 Inleiding

4.2 Marktbeeld

4.3 Positionering tools en gebruikers

5 Aanbevelingen voor succes

5.1 Voorbereiding

5.2 Selectie

5.3 Invoering

5.4 Evaluatie

5.5 Conclusie

6 Toekomstbeschouwing

6.1 Reactieve trends

6.2 Proactieve trends

Verklarende woordenlijst

Bijlage A: Leveranciersoverzicht

Bijlage B: Standaardenoverzicht

Literatuur

Trefwoordenindex


Automatisering van de systeemontwikkeling: Voorwoord

Het acroniem CASE staat voor twee verwante, maar niet geheel synonieme begrippen: Computer Aided Software Engineering en Computer Aided Systems Engineering. Het eerste begrip richt zich alleen op de software-component van het informatiesysteem; in het tweede begrip worden ook de andere onderdelen van het informatiesysteem: mensen, procedures, hardware en gegevens, meegenomen. Tegenwoordig is dit de gebruikelijke definitie van CASE, en dus ook de definitie die in dit boek wordt gebruikt.

CASE-tools zijn de geautomatiseerde hulpmiddelen die het proces van systeemontwikkeling kunnen ondersteunen. Het begrip CASE-tool heeft, net als het begrip CASE, een verschuiving ondergaan sinds de introductie, nu een kleine tien jaar geleden. Toen was een CASE-tool vooral een hulpmiddel voor het tekenen van de diagrammen die nodig waren bij de systeemontwikkeling. Thans staat de systeemontwikkelaar een heel scala aan hulpmiddelen ter beschikking: bij het ontwerp (upper-CASE), bij de implementatie (lower-CASE) of bij het hele traject (I-CASE of IPSE). Daarnaast zijn er diverse nieuwe ontwikkelingen, die een duidelijk stempel op de CASE-ontwikkelingen (zullen) drukken en de markt op haar grondvesten doen schudden: de client/server-architectuur, ontwikkel-tools geïncorporeerd in pc-applicaties, werkstroomondersteuning, object-oriëntatie, groupware, enzovoort. Terzelfdertijd vervagen de grenzen rond CASE en dringt zich de vraag op of simulatie-tools, CSCW-toolkits, hulpmiddelen voor projectplanning of voor het testen van software al dan niet beschouwd moeten worden als (een onderdeel van) CASE.

Het is in deze verwarrende wereld dat dit boek enig houvast tracht te verschaffen. Het essentiële uitgangspunt daarbij is dat CASE niet zozeer een hulpmiddel is bij, maar eerder een visie op de systeemontwikkeling.

Pas als de gebruiker weet welk systeem hij wil gaan bouwen en heeft vastgesteld welke stappen daarvoor nodig zijn kan hij gaan kijken welke hulpmiddelen hem daarvoor ten dienste staan en een gemotiveerde keuze doen. Dan zal hij merken dat CASE niet alleen het ontwikkelproces ondersteunt, maar ook bijdraagt aan doelstellingen als kwaliteitsverbetering en produktiviteitsverhoging.

drs. J. Kuijs


Automatisering van de systeemontwikkeling: Catalogustekst

Naarmate een automatiseringsafdeling groter wordt en zich met meer projecten en systemen moet bezighouden, groeit de behoefte aan beheersinstrumenten. Dit boek biedt IT-managers en systeemontwikkelaars een handreiking bij het nadenken over de inrichting van de automatisering van de systeemontwikkeling. Het begrip CASE wordt in deze uitgave in een brede betekenis gebruikt, namelijk voor een bepaalde visie op systeemontwikkeling. Het boek geeft de essentiële informatie: het opzetten van een systeemontwikkeltraject, keuze van de juiste CASE-tools, voor- en nadelen, kosten en praktijkervaringen én een overzicht van leveranciers.

Topics in IT

Een compacte, toegankelijke boekenserie voor (automatiserings-)managers en adviseurs. De delen (ca. vijf per jaar) geven per automatiserings-item, een compleet en direct bruikbaar overzicht. Ze voorkomen tijdrovend zoekwerk. Elk deel biedt een duidelijke leidraad: wat onder het onderwerp verstaan moet worden, welke ervaringen reeds opgedaan zijn (cases) en welke relevante ontwikkelingen verwacht mogen worden. Toegevoegd worden de gegevens die managers nodig hebben om concreet verder te komen (adressen, produkten, checklists, etc.).

De serie Topics in IT verschijnt onder auspiciën van de redactie van het vakblad 'Informatie'.

1995, 100 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 1967 1


Schema's en programmeren

Schema's en programmeren

Hollander, A. & Jongsma, N.

ISBN 90 267 1984 1

NUGI 851

Prijs: f 44,25 / BEF. 1.062,-

Omvang: 168 pagina's

Geïllustreerd


Schema's en programmeren: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Kennismaking met het PSD

1.1 Het PSD

1.2 Opeenvolgende handelingen

1.3 Herhaling

1.4 Keuze

1.5 Getallenreeks

2 Kennismaking met Pascal

2.1 De programmeertaal Pascal

2.2 Een eenvoudig programma

2.3 Syntaxbeschrijving

2.4 Van PSD naar Pascal

2.5 De uitvoering van een programma

3 De rechthoek in het PSD

3. I Notatie in het PSD

3.2 Waardetoekenning

3.3 Invoer en uitvoer

3.4 Commentaar

3 5 Verwijzing

3.6 Ooggetuigeverslag

4 Eenvoudige bewerkingen in Pascal

4.1 Type integer en type real

4.2 Variabelen

4.3 Rekenkundige bewerkingen

4.4 Waardetoekenning

4.5 Invoer en uitvoer

4.6 Dialoog met de gebruiker

4.7 Commentaar in Pascal

4.8 Ooggetuigeverslag in Pascal

5 Herhaling in het PSD

5. I Herhaling met besturing vooraf

5.2 Zolang of totdat?

5.3 Herhaling met besturing achteraf

5.4 Lusadministratie

5.5 Verwerken van een invoerstroom

6 Herhaling in Pascal

6.1 Samengesteld statement

6.2 While statement

6.3 De voorwaarde

6.4 Repeat statement

6.5 Type char

6.6 Verwerken van een invoerstroom

7 Keuze in het PSD

7.1 Keuzestructuur

7.2 Geneste keuze

7.3 Samengestelde voorwaarde

7.4 Meerkeuzediagram

7.5 Minimum en maximum

8 Keuze in Pascal

8.1 If statement

8.2 Geen else-deel

8.3 Geneste if

8.4 Type boolean

8.5 Logische expressies

8.6 Minimum en maximum

9 Deelbewerkingen in het PSD

9.1 PSD in stukken

9.2 Stapsgewijze verfijning

10 Deelbewerkingen in Pascal

10.1 Programmastructuur

10.2 Procedures

10.3 Blokstructuur

10.4 PSD in stukken

10.5 Parameters

10.6 Functies

11 Tabellen in het PSD

11.1 Wat is een tabel

11.2 Gebruik van een tabel

11.3 Tabelelementen

11.4 Tellen in een tabel

11.5 Sorteren

12 Tabellen in Pascal

12.1 Array-structuur

12.2 Array-elementen

12.3 Tellen in een tabel

12.4 Sorteren

12.5 Volledig sorteerprogramma

13 Bestanden in het PSD

13.1 Sequentiële verwerking

13.2 Sluitrecord

13.3 Directe verwerking

13.4 Samenvoegen

14 Gegevensstructuur in Pascal

14.1 Gegevenstypen

14.2 Recordstructuur

14.3 Recordveld

14.4 Recordtype

Aanhangsels

A1 Standaardwoorden in Pascal

A2 Syntaxdiagrammen Pascal

A3 Uittreksel uit NEN 1422

A4 Register van trefwoorden


Schema's en programmeren: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Kennismaking met het PSD

2 Kennismaking met Pascal

3 De rechthoek in het PSD

4 Eenvoudige bewerkingen in Pascal

5 Herhaling in het PSD

6 Herhaling in Pascal

7 Keuze in het PSD

8 Keuze in Pascal

9 Deelbewerkingen in het PSD

10 Deelbewerkingen in Pascal

11 Tabellen in het PSD

12 Tabellen in Pascal

13 Bestanden in het PSD

14 Gegevensstructuur in Pascal

Aanhangsels


Schema's en programmeren:Ten geleide

Dit boek is een deel uit een reeks van drie waarin een inleiding wordt gegeven in de informatica. In deze boeken worden alle onderwerpen aangesneden die men ontmoet als men het vakgebied wil betreden of wil kennismaken met de mogelijkheden die het biedt.

De aankomend informaticus onder de lezers zal mettertijd een of andere functie in het informaticavak krijgen. Daartoe moet zij of hij een aantal feiten kennen, inzicht hebben in de materie en een aantal vaardigheden beheersen. Bij de te onderscheiden informaticafuncties bestaan weliswaar allerlei specialisaties, maar aan de basis zijn alle informatici en informatiekundigen gelijk: sommige feiten moeten zij allemaal weten en sommige vaardigheden moeten zij allemaal beheersen.

Deze boeken geven een overzicht van die basiskennis en bieden oefenmateriaal, aan de hand waarvan men het vereiste inzicht en de noodzakelijke vaardigheid kan opdoen.

Te zamen leggen de boeken van het schema van figuur 0.1 de grondslag voor de verdere studie voor een eventuele gespecialiseerde functie in de informatica.


Schema's en programmeren: Catalogustekst

Programmeren is meer is dan het schrijven van een programma in een programmeertaal. Dit leerboek behandelt, aan de hand van voorbeelden, op welke wijze studenten/cursisten eenvoudige programmeerproblemen kunnen oplossen en hoe ze zo'n oplossing kunnen vastleggen in een programmastructuurdiagram (PSD). Vervolgens behandelt deze uitgave boek de manier waarop zo'n PSD omgezet kan worden naar een Pascal-programma. Schema's en programmeren is geen Pascal-leerboek. Het behandelt die elementen uit Pascal die nodig zijn om een PSD in een bruikbaar programma te vertalen.

Het praktijkboek bevat vragen, opgaven en beknopte uitwerkingen, waarbij oplossingen in zowel Pascal als met PSD's gevraagd worden.


Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows

Software Compendium Running Excel 5 NL/Windows

Software Compendium Running Excel 5 NL/Windows

Cobb Group

ISBN 90 267 1998 1

Prijs: fl. 115,- / BEF. 2.760,-

Geïllustreerd


Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows (Inhoud)

Software Compendium Running Excel 5 NL/Windows: Inhoud

Inleiding

Deel 1	Van start met Microsoft Excel

1	Inleiding

Microsoft Excel starten

De werkruimte van Microsoft Excel

Het Werkmapvenster

In een werkmap bladeren

De grootte van het Werkmapvenster wijzigen

De titelbalk

Het werkblad

De schuifbalken

De menubalk

Dialoogvensters en tabbladen

Opdrachten kiezen met het toetsenbord

Snelmenu's

De formulebalk

De statusbalk

De aanwijzer

De Help-functie

Een overzicht van de Help-functie

Help-procedures

Help-onderwerpen zoeken

Help-informatie voor overstappers van Lotus 1-2-3

Help-informatie voor overstappers van Multiplan

Contextafhankelijke Help-informatie opvragen

Tips en trucs met Excel Tips

Informatie over knoppen met Knopinfo

Microsoft Excel afsluiten

2	Werkbalken en knoppen

Inleiding

Meer werkbalken weergeven

Werkbalken op het scherm verplaatsen

Werkbalken aanpassen

Knoppen toevoegen en verwijderen

Nieuwe werkbalken maken

Aangepaste werkbalken verwijderen

Instellingen van werkbalken opslaan

3	Bestandsbeheer

Bestanden beheren met het menu Bestand

Nieuw bestand aanmaken

Bestanden opslaan

De gehele werkruimte opslaan

Bestanden openen

Bestanden zoeken

Werken met Zoekcriteria

Werken met jokers en zoekoperatoren

Gevonden bestanden bekijken en beheren

Zoekcriteria opslaan en opnieuw gebruiken

Bestanden gezamenlijk gebruiken

Bestanden in een netwerk opslaan en openen

Werkmappen versturen met Microsoft Mail

Werkmappen rondsturen in een werkgroep die met Microsoft Mail werkt

Deel 2	Werkbladen

4	Inleiding tot het werken met werkbladen

Cellen selecteren en bladeren

Selecteren met de muis

Selecteren met het toetsenbord

Celgegevens invoeren

Eenvoudige numerieke waarden en tekstwaarden

Numerieke waarden invoeren

Tekstwaarden invoeren

Gegevens invoeren in bereiken

Fouten corrigeren

Gegevens beveiligen

Cellen en werkbladen verbergen

Wachtwoorden invoeren

Beveiliging verwijderen

5	Formules samenstellen

Formules maken

Prioriteit van operatoren

Celverwijzingen in formules

Formules bewerken

Numerieke tekst in formules gebruiken

Tekstwaarden

Werken met functies: een vooruitblik

Opmaak in de formulebalk

Cellen en bereiken een naam geven

Namen bepalen met de opdracht Naam

Regels voor de naamgeving van cellen en bereiken

Namen bewerken

Namen van tekstcellen maken

Namen voor constanten en formules

Driedimensionale namen

Namen in formules plakken

Namen toepassen in formules

Bereiknamen gebruiken met de opdracht Ga naar

Foutwaarden

Matrixformules

Werken met matrixformules

Tweedimensionale matrixformules

Regels voor matrixformules

Werken met matrixconstanten

Matrix uitbreiden

Werkblad berekenen

Handmatig berekenen

Formules of delen daarvan vervangen door de resultaatwaarden

Kringverwijzing

Precisie van numerieke waarden

Overstap-opties voor Lotus 1-2-3

Alternatieve stuurtoetsen

Voorlooptekens voor tekstuitlijning

6	Werkbladen opmaken

Opmaak toepassen en verwijderen

Opmaken met werkbalken

Tekens opmaken

Werken met Automatische opmaak

Het tabblad Getal

Het tabblad Uitlijning

Het tabblad Lettertype

Het tabblad Rand

Het tabblad Patronen

Kolombreedte

Kolombreedte wijzigen met de muis

Werken met de opdracht Kolom

Rijhoogte

Rijhoogte wijzigen met de muis

Werken met de opdracht Rij

Rijhoogte met de opties Terugloop en Uitvullen

Opmaakprofielen

Een opmaakprofiel toepassen

Een opmaakprofiel definiëren

Een opmaakprofiel wijzigen

Opmaakprofiel vervangen door directe opmaakwijzigingen

Opmaakprofielen uit verschillende werkmappen samenvoegen

Een opmaakprofiel verwijderen

Werken met sjabloonbestanden

Een sjabloonbestand bewerken

Weergave-opties bepalen

Het tabblad Weergave

Het tabblad Algemeen

Het tabblad Kleur

Werkbladen in overzicht weergeven

Een overzicht maken

Overzichtsniveaus samenvouwen en uitbreiden

Een bepaald overzichtsniveau weergeven

Kolommen en rijen groeperen

Overzicht verwijderen

7	Werkbladen bewerken

Bewerkingsopties voor de werkruimte instellen

Directe celbewerkingen

Verplaatsen en kopiëren met de muis

Cellen invoegen, wissen en verwijderen met de muis

Cellen vullen en reeksen maken met de muis

Cellen rechtstreeks bewerken

Laatste bewerking ongedaan maken, opnieuw uitvoeren en herhalen

De opdracht Opnieuw

De opdracht Herhalen

Werken met bewerkingsopdrachten

De opdracht Wissen

De opdracht Verwijderen

Kolommen en rijen invoegen

De opdrachten Knippen en Plakken

De opdrachten Kopiëren en Plakken

Knippen, kopiëren, plakken en wissen in de formulebalk

De opdracht Plakken speciaal

De opdracht Doorvoeren

Gegevens zoeken en vervangen

De opdracht Zoeken

De opdracht Vervangen

Spelling controleren

Werkblad controleren en documenteren

De controlepijlen

De opdracht Notitie

Het venster Info

Het dialoogvenster Selecteren speciaal

8	Werkmappen en vensters

Werken met werkmapvensters

Werken met meerdere werkmappen

Meerdere vensters voor dezelfde werkmap openen

Werkmappen verbergen en beveiligen

Werken met bladen

Basiskenmerken van bladen

Bladen in een werkmap verplaatsen en kopiëren

Bladen naar een andere werkmap kopiëren en verplaatsen

Bladen splitsen in deelvensters

Werkbladen in- en uitzoomen

Weergaven beheren

Groepen tegelijk bewerken

Gegevens in een groep doorvoeren

Werken met gekoppelde werkmappen

Gekoppelde werkmappen opslaan

Een afhankelijke werkmap openen

Bronwerkmappen openen

Koppelingen bijwerken zonder bronwerkmappen te openen

Koppelingen wijzigen

Microsoft Excel aan een andere toepassing koppelen

Kopiëren, knippen en plakken in gekoppelde werkmappen

Koppelingen tussen werkmappen opheffen

Werkbladen samenvoegen

Samenvoegen per positie

Samenvoegen per categorie

Koppelingen naar bronwerkbladen maken

9	Grafische objecten

Grafische objecten maken

Gelijkmatige objecten tekenen

Vrije-stijllijnen en veelhoeken tekenen

Werken met de knop Tekstvak

Objecten selecteren en groeperen

Objecten opmaken

Objecten plaatsen

Weergave van objecten bepalen

Objecten beschermen

Figuren maken van werkbladen

Werken met de knop Camera

Werken met de opdracht Figuur kopiëren

Werken met grafische objecten uit andere toepassingen

De opdracht Figuur

De opdracht Object

10	Afdrukken en presenteren

Afdrukopties bepalen

Een afdrukbereik definiëren

Meerdere exemplaren afdrukken

Weergave van de pagina's bepalen

Het tabblad Pagina

Het tabblad Marges

Het tabblad Koptekst/voettekst

Het tabblad Blad

Opties voor het printerstuurprogramma

Handmatige pagina÷einden invoegen en verwijderen

Afdrukvoorbeeld

In- en uitzoomen

Marges en kolombreedten aanpassen

Werken met Rapportbeheer

Rapport definiëren

Deel 3	Gegevens analyseren

11	Veel gebruikte werkbladfuncties

Help-informatie opvragen bij werkbladfuncties

De kracht van functies

De syntaxis van functies

Gebruik van argumenten

Verschillende argumenttypen

Functies in een werkblad opnemen

De opdracht Functie

Verwijzingen invoeren

Wiskundige functies

Logaritmische functies

Trigonometrische functies

Tekstfuncties

Logische functies

Voorwaardelijke vergelijkingen

Functies voor zoeken en verwijzen

12	Datum en tijd

Registratie van datum en tijd in Excel

Datum en tijd invoeren

Een reeks datums doorvoeren

Notaties voor datum en tijd

Aangepaste datum- en tijdnotaties maken

Rekenkundige bewerkingen met datum en tijd

Datum- en tijdfuncties

Speciale datumfuncties

13	Financiële analyses

Investeringen berekenen

Kapitaalopbrengsten berekenen

Afschrijving berekenen

Waardepapieren berekenen

14	Statistische analyses

Analysis Toolpak activeren

Spreiding van gegevens berekenen

Ingebouwde statistische functies

Statistische steekproef- en populatiefuncties

Beschrijvende statistiek

Histogram

Rang en percentiel analyseren

Rang en percentiel

Aselecte getallen

Uniforme verdeling

Normale verdeling

Bernoulli-verdeling

De binomiale verdeling

De Poisson-verdeling

Discrete verdeling

Patroonmatige verdeling

Steekproef van populatie van getallen

Zwevend gemiddelde

Lineaire en exponentiële regressie

Lineaire regressie

Exponentiële regressie

15	"Wat als"−analyses

Gegevenstabellen

Enkele invoertabel

Dubbele invoertabel

Tabellen bewerken

Scenariobeheer

Scenario's definiëren

Scenario's bekijken met de knop Weergeven

Scenario's toevoegen, bewerken en verwijderen

Scenario's samenvoegen

Scenariorapporten maken

De opdracht Doelzoeken

Precisie en meerdere oplossingen

Oplosser

Het doel bepalen

Variabele cellen opgeven

Restricties opgeven

Parameters van Oplosser opslaan en opnieuw gebruiken

Andere Oplosser-opties

Rapporten maken

Als de Oplosser geen oplossing vindt

Deel 4	Grafieken

16	Grafieken: basistechnieken

Gegevensreeksen en categorieën

Ingesloten grafieken maken

Gegevens voor de grafiek bepalen

Grafiektype en grafiekopmaak selecteren

Interpretatie van gegevens

Legenda en titels toevoegen

Een ingesloten grafiek bewerken

Grafieken op grafiekbladen maken

Een titel toevoegen zonder de Wizard Grafieken

Grafiektypen

Grafiektypen selecteren en wijzigen

Automatische opmaak van grafiektypen

Kolom- en staafdiagrammen

Lijngrafieken en hoog/laag/slotgrafieken

Vlakdiagrammen

Cirkeldiagrammen

Ringdiagrammen

Radargrafieken

XY-grafieken (spreidingsgrafieken)

Combinatiediagrammen

3D-kolomdiagrammen

3D-staafdiagrammen

3D-vlakdiagrammen

3D-lijngrafieken

3D-cirkeldiagrammen

3D-oppervlakdiagrammen

Standaardgrafiektype en grafiekopmaak wijzigen

Grafieken opslaan, openen en beveiligen

Grafieken afdrukken

De opdracht Pagina-instelling

De opdracht Afdrukvoorbeeld

De opdracht Afdrukken

17	Grafieken aanpassen

Ingesloten grafieken aanpassen

Grafiekobjecten selecteren

Grafische objecten op grafieken plaatsen

Teksten aan grafieken toevoegen

Een grafiektitel toevoegen

Labels aan grafiekassen toevoegen

Labels aan gegevenspunten toevoegen

Zwevende tekst toevoegen

Tekst bewerken en verwijderen

Grafiektekst opmaken

Het tabblad Patronen

Het tabblad Lettertype

Het tabblad Uitlijning

Het tabblad Bescherming

Legenda toevoegen, plaatsen en opmaken

De legenda verplaatsen

De legendatekst wijzigen

De legenda opmaken

Een legenda verwijderen

Werken met pijlen en lijnen

Type, kleur en dikte van de pijl wijzigen

Gegevenspuntmarkeringen opmaken

Markeringen selecteren

Markeringen en reeksen opmaken

Uitgelicht segment van cirkel- en ringdiagram

Alle markeringen in een groep opmaken

Markeringen vervangen door figuren

Werken met trendlijnen en foutbalken

Trendlijnen toevoegen

Foutbalken toevoegen

Assen opmaken en indelen

De weergave van een as onderdrukken

Type, kleur en dikte voor de as bepalen

Maatstreeplabels opmaken

De waarde-as met de hand indelen

De categorie-as met de hand indelen

Reeksassen met de hand indelen

Rasterlijnen weergeven en opmaken

Opmaak en grootte van achtergrondgebieden bepalen

Driedimensionale weergave wijzigen

De kanteling aanpassen

De draaihoek wijzigen

De hoogte wijzigen

Het perspectief wijzigen

Loodrechte assen en automatische schaal

18	Werken met grafiekgegevens

Combinatiegrafieken maken

Combinatiegrafieken maken met de Wizard Grafieken

Combinatiegrafieken maken met de opdracht Grafiektype

Combinatiegrafieken opmaken

Gegevensreeksen en gegevenspunten aan een grafiek toevoegen

Reeksbeschrijvingen wijzigen

De functie REEKS

REEKS-formules bewerken

Categorielabels in een grafiek wijzigen

Gegevenspunten aan een reeks toevoegen

Uitgezette werkbladgegevens besturen

Werken met meerdere categorieën

Onderliggende werkbladwaarden wijzigen

Deel 5	Databases en lijsten beheren

19	Werken met gegevens in lijsten

Lijst of database?

Een lijst samenstellen en onderhouden

Rijen met een formulier toevoegen, wijzigen en verwijderen

Lijsten en andere bereiken sorteren

Een eenvoudig voorbeeld

Sorteren op meerdere kolommen

Een deel van de lijst sorteren

De optie Rijkop

Sorteren per kolom

Aangepaste sorteervolgordes maken

Een lijst met filters analyseren

De opdracht Automatisch filter

Aangepast automatisch filter

De opdracht Uitgebreid filter

Een lijst analyseren met subtotalen

Een lijst analyseren met functies

De functies AANTAL.ALS en SOM.ALS

De DB-functies

20	Microsoft Query: een inleiding

Compatibele gegevensbronnen

Microsoft Query met Excel-bestanden gebruiken

De invoegmacro Microsoft Query installeren

Verbinding maken met een gegevensbron

Een nieuwe gegevensbron definiëren

Tabellen toevoegen

Velden selecteren en rangschikken

Alle velden aan het gegevensvenster toevoegen

Velden rangschikken

Veld verwijderen

Kolombreedte aanpassen en kolommen verbergen

Kolommen een andere naam geven

Bladeren in het gegevensvenster

De resultaatset sorteren

Werken met de opdracht Sorteren

Sorteren met de werkbalk

De resultaatset filteren

Exacte criteria

Vergelijkingscriteria

Totaalberekeningen uitvoeren

Werken met knop Totalen

Werken met de menu-opdrachten

Totalen berekenen van groepen records

Filteren met rekenvelden

Tabellen samenvoegen

De resultaatset in Microsoft Excel weergeven

21	Werken met Wizard Draaitabellen

Een eenvoudig voorbeeld

Een draaitabel maken

Getalnotatie in de tabel wijzigen

Velden opnieuw indelen

Velden toevoegen en verwijderen

Onderdelen sorteren

Details weergeven en verbergen

Veldonderdelen weergeven en verbergen

Onderdelen groeperen

Andere draaitabelfuncties

Aantal tekstwaarden in het gegevensgebied

Werken met andere samenvattingsfuncties

Relaties tussen onderdelen berekenen

Werken met eindtotalen, subtotalen en bloktotalen

Eindtotalen

Subtotalen

Bloktotalen

Een grafiek maken van een draaitabel

Een draaitabel maken van externe gegevens

Een draaitabel maken van een andere draaitabel

Bereiken samenvoegen met een draaitabel

Deel 6	Macro's en Visual Basic

22	Macro's

Macro's opnemen

Een macro nader bekijken

Code invoegen in een bestaande macro

Absolute en relatieve verwijzingen

Macro÷subroutines

Andere manieren om macro's uit te voeren

Het dialoogvenster Macro

Een macro op de werkbalk

Een knop voor een werkblad of grafiek

Macro aan tekenobject toewijzen

De persoonlijke macrowerkmap

23	Aangepaste functies

Een aangepaste functie maken

Werken met aangepaste functies

De procedure

Regels voor aangepaste functies

Beschikbare sleutelwoorden voor aangepaste functies

Macro's en aangepaste functies documenteren

Aangepaste functies bewerken

24	Visual Basic: een overzicht

Objecten, eigenschappen en methoden

Een Visual Basic-toepassing

Een werkmap automatisch openen

Een macro automatisch starten

Wachten op een actie

Een aangepaste menu-opdracht maken

Een andere toepassing besturen

Werken met tekstbestanden

Een werkblad opmaken

Een grafiek maken

Een grafiek afdrukken

Converteren naar een invoegmacro

Deel 7	Microsoft Excel en andere toepassingen

25	Toepassingen integreren met het Klembord, OLE en DDE

Gegevenstypen en het Klembord

Gegevenstype selecteren met de opdracht Plakken speciaal

Microsoft Excel en OLE

Gegevens uitwisselen met tekstgeoriënteerde toepassingen

Gegevens uitwisselen met grafisch georiënteerde toepassingen

De opdracht Figuur kopiëren

Grafische gegevens in Excel plakken

Object Linking and Embedding

Doeltoepassingen, brontoepassingen en objecten

Koppelen en insluiten

Gegevens insluiten: redenen en methode

Koppelen: redenen en methode

26	Gegevens importeren en exporteren

Algemene procedures

Bestanden importeren met de opdracht Openen

Bestanden exporteren met de opdracht Opslaan als

Bestanden uit Lotus en Symphony importeren

Formuleconversie

Gekoppelde bestanden

Datums

Tabellen

Formule-evaluatie en formule-invoer

Macrovertaalhulp voor Lotus 1-2-3

Bestanden van Lotus 1-2-3 exporteren

Conversie van getalnotatie

Formules met externe verwijzingen

Verschillen

.WK3-bestanden importeren

Beperkingen

.WK3-bestanden exporteren

.WQ1-bestanden importeren en exporteren

.DBF-bestanden importeren en exporteren

Tekstbestanden importeren en exporteren

Multiplan-bestanden importeren en exporteren

Bestanden naar eerdere versies van Excel exporteren

Bestanden exporteren naar VisiCalc

Gegevens uitwisselen met Microsoft Excel voor Macintosh

Macintosh-bestanden importeren

Windows-bestanden exporteren

Datumwaarden aanpassen

Deel 8	Bijlagen

Bijlage A	Knoppen en vakken op de werkbalken

Werkbalkknoppen zelf ontwerpen

Macro's aan knoppen toewijzen

Macro's toewijzen aan grafische objecten

De weergave van werkbalkknoppen wijzigen

De grootte van knoppen bewerken

Een werkbalk met een werkmap verbinden

Overzicht van werkbalkknoppen en -vakken

Bijlage B	Microsoft Excel installeren

Apparatuur en geheugen

Optionele onderdelen

Microsoft Excel installeren

Onderdelen verwijderen

Invoegmacro's

Register


Software Compendium Running Excel 5.0 NL/Windows (Catalogustekst)

Software Compendium Running Excel 5 NL/Windows: Catalogustekst

The Authorized Editions in het Nederlands

In speciale Usability Labs onderzoekt Microsoft de manier waarop gebruikers omgaan met de software. Die kennis verwerkt Microsoft in nieuwe versies.

Efficiënt gebruik van software-functionaliteit, daar gaat het om!

Ook de Running-boeken van Microsoft Press zijn gemodelleerd als maatwerk voor de veeleisende software-gebruiker.

Onder de soortnaam SOFTWARE COMPENDIUM brengt Kluwer Bedrijfswetenschappen de Nederlandse edities uit.

Kenmerken

*	A5-formaat en hardcover, dus ergonomisch design:

perfect op het buro, in de hand en op schoot.

*	Aanbevolen voor de Microsoft Certified Professional-opleidingen:

- compleet en to-the-point

- naslag- en werkkarakter in één

- helder van opzet

- optimaal toegankelijk:

  per hoofdstuk complete informatie over een afgesloten onderwerp

- leesbaarheid gegarandeerd:

  ook zonder computer bekijken hoe de vork in de steel zit.


Software Compendium Running Word 6 NL/Windows

Software Compendium Running MS Word 6 NL/Windows

Software Compendium Running MS Word 6 NL/Windows

Borland, R.

ISBN 90 267 2000 9

Prijs: fl. 115,- / BEF. 2.760,-

Geïllustreerd


Software Compendium Running Word 6 NL/Windows: Inhoud

Software Compendium Running MS Word 6 NL/Windows: Inhoud

Inleiding

Deel 1	De beginselen

1	Word starten, Help gebruiken en Word verlaten

Word starten

Word starten vanuit het Programmabeheer

Word starten vanuit het Bestandsbeheer

Word starten vanaf de MS-DOS-aanwijzing

Startopties van Word

Help gebruiken in Word

Help starten

Het Help-menu

Door Help bladeren

Een Help-onderwerp zoeken

Een Help-onderwerp markeren

Eigen aantekeningen bij een Help-onderwerp plaatsen

Help-tekst naar een Word-document kopiëren

Word afsluiten

2	Basisfuncties van Word voor Windows

Opdrachten gebruiken

Een opdracht annuleren

Menu's openen en gebruiken

Snelmenu's gebruiken

Werkbalken gebruiken

Opdrachten uitvoeren met toetsencombinaties

De invoegpositie verplaatsen in een document

De muis gebruiken voor verplaatsing

De pijltoetsen gebruiken om te bladeren

De opdracht Ga naar gebruiken om de invoegpositie te verplaatsen

Tekst selecteren

De muis gebruiken om tekst te selecteren

Het toetsenbord gebruiken om tekst te selecteren

Met de muis werken in Word

Gebieden waarop u met de linker muisknop klikt

Gebieden waarin u de muis sleept

Gebieden waarin u dubbelklikt

3	Een document aanmaken

Een document aanmaken

De inhoud van een document aanmaken

Tekst typen

Uw werk opslaan

Afbeeldingen invoegen

Het document corrigeren en bewerken

Gegevens in een document verplaatsen en kopiëren

De spelling controleren

Synoniemen

Lijsten met opsommingstekens en nummering

Een document afdrukken

De printerinstelling controleren

Documenten afdrukken

Het document opslaan

4	Documenten verfijnen

Ideeën organiseren

Overzichten maken om documenten te structureren

Een document opmaken

Tekens opmaken

Afbeeldingen opmaken

Alinea's opmaken

Teken- en alinea-opmaak kopiëren

Kolommen en afdrukstand instellen

Een inhoudsopgave toevoegen

Documenten opslaan en zoeken

Documenten opslaan

Documenten zoeken

Deel 2	De pijlers van Word voor Windows

5	Opmaakprofielen

Het principe van opmaakprofielen

Opmaakprofielen en opmaak controleren

Opmaakprofielen toepassen

Automatische opmaak

Automatische opmaak zonder voorbeeld

Automatische opmaak met voorbeeld

Alinea-opmaak gebruiken voor opmaakprofielen

Een opmaakprofiel maken uit alinea-opmaak

Een alinea-opmaakprofiel wijzigen met alinea-opmaak

Voorbeeld 1: Een opmaakprofiel maken voor hoofdstuktitels

Voorbeeld 2: Wijzig het opmaakprofiel Standaard

Opmaakprofielen zelf definiëren

De opdracht Opmaakprofiel uit het menu Opmaak

Voorbeeld 3: Een alinea-opmaakprofiel maken voor een inzet

Voorbeeld 4: Een opmaakprofiel maken voor een margekop

Automatische opmaakprofielen wijzigen en verfijnen

Voorbeeld 5: Een rand en arcering toevoegen aan het opmaakprofiel Kop 1

Voorbeeld 6: Een hangende inspringing instellen in voetnoottekst

Tekenopmaakprofielen maken en gebruiken

Samenvatting van alle automatische opmaakprofielen

Opmaakprofielen voor volgende alinea's wijzigen

Voorbeeld 7: Een opmaakprocedure van drie stappen samenstellen

Een opmaakprofiel op een ander opmaakprofiel baseren

Huishoudelijke taken

De namen van opmaakprofielen wijzigen

Opmaakprofielen delen door ze te kopiëren

Een opmaakprofiel verwijderen

De definitie van een automatisch opmaakprofiel herstellen

Namen en definities van opmaakprofielen afdrukken

6	Velden

Het principe van velden

Velden leren gebruiken

Velden invoegen

Velden bijwerken

Velden invoegen die eigen opdrachten, toetsen of werkbalkknoppen hebben

Paginanummers invoegen

De datum en tijd invoegen

Kruisverwijzingen invoegen

Een bestand invoegen met de opdracht Bestand uit het menu Invoegen

Afbeeldingen invoegen met de opdracht Figuur uit het menu Invoegen

Andere velden invoegen met de opdracht Veld uit het menu Invoegen

Schakelopties gebruiken in velden

Meer acties met velden

Van het ene veld naar het andere overschakelen

Vensters splitsen: twee beelden in één

Selectie binnen een veld

De inhoud van een veld bewerken

Een veld vergrendelen en de vergrendeling opheffen

Een veld ontkoppelen

Veldcodes afdrukken

Samenvatting van alle veldtoetsen

Speciale effecten

Zelfverwijzingen in documenten maken

Velden nesten

Velden gebruiken om door een document te bladeren

Macro's starten met behulp van een veld

7	Sjablonen en Wizards

Het principe van sjablonen en Wizards

Nieuwe sjabloonfuncties

Een sjabloon of Wizard gebruiken om een document aan te maken

Voorbeeld 1: Een Wizard gebruiken om een agenda te maken

De speciale sjabloon wijzigen die is gekoppeld aan een document

Algemene sjablonen toevoegen

Documentsjablonen maken en wijzigen

Een sjabloon maken uit een document

Voorbeeld 2: Een sjabloon voor een zakelijke brief maken uit een document

Een sjabloon maken door een andere sjabloon te wijzigen

Voorbeeld 3: De sjabloon MEMO1.DOT wijzigen

Een geheel nieuwe sjabloon maken

Voorbeeld 4: Een geheel nieuwe sjabloon maken voor boeken

8	Macro's en opdrachten

Een macro opnemen

Voorbeeld 1

Een macro uitvoeren

De opdracht Macro uit het menu Extra kiezen

Een macro toewijzen aan een werkbalk

Voorbeeld 2

Een macro toewijzen aan een toetsencombinatie

Voorbeeld 3

Een macro toewijzen aan een menu

Voorbeeld 4

Interne opdrachten

Macro's: meer dan alleen opnemen

Macro's bewerken

Voorbeeld 5: De macro KastanjebruineTekst verfijnen

Huishoudelijke taken

Een macro naar een andere sjabloon kopiëren of verplaatsen

Een macro verwijderen

Een macro een andere naam geven

Vijf automatische macro's

9	Tabellen en formulieren

Een standaardtabel maken

De structuur van een tabel aanmaken met de Tabel Wizard

De structuur van een tabel maken met de knop Tabel invoegen

Voorbeeld 1: Een eenvoudige tabel maken met de knop Tabel invoegen

Tekst converteren naar een tabel

Verplaatsingen en selecties in een tabel

De bestanddelen van een tabel

De muis gebruiken voor verplaatsing en selectie

Het toetsenbord gebruiken voor verplaatsing en selectie

Het menu Tabel gebruiken voor selecties

Bewerkingen in een tabel

Celinhoud verwijderen

Celinhoud plakken

Celinhoud kopiëren en verplaatsen

Een tabteken invoegen

Cellen en tabellen opmaken

De opdracht Galerie uit het menu Tabel

Randen en arcering toevoegen

Voorbeeld 2: Randen en arcering toevoegen

Cellen arceren

De kolom- en rijbreedte aanpassen

De muis en de liniaal gebruiken om de kolombreedte aan te passen

De hoogte van cellen aanpassen

De verticale liniaal gebruiken om de rijhoogte aan te passen

De ruimte tussen kolommen aanpassen

Rijen inspringen

Tabellen of rijen uitlijnen

Het aantal cellen in een tabel wijzigen

Rijen en kolommen invoegen

Voorbeeld 3: Een rij toevoegen onder een tabel

Cellen, rijen en kolommen verwijderen

Groepen cellen samenvoegen tot één cel

Tabelcellen splitsen

Meer mogelijkheden met tabellen

Een bijschrift maken bij een tabel

Een lijst met tabellen aanleggen

Een tabel of rij converteren naar tekst

Een tabel tussen twee rijen splitsen

Paginamarkeringen in tabellen invoegen en bewerken

Tabellen voor gevorderden

Alinea's naast elkaar groeperen en afdrukken met behulp van tabellen

Een eenvoudige spreadsheet maken met de tabelfunctie

Voorbeeld 5: Een spreadsheetbestand openen in Word

Tabellen opslaan als tekstfragment

Voorbeeld 6: Een tabel met een bijzondere inhoud en randen

Voorbeeld 7: Een tabel met bijzondere kolommen

Formulieren maken en gebruiken

Een formulier maken

Voorbeeld 8: Een rasterformulier maken

Voorbeeld 9: Een tekstformulier maken

Opties voor formuliervelden wijzigen

Een formulier gebruiken

Formulieren afdrukken

Deel 3	Documenttaken vereenvoudigen

10	Tekst en afbeeldingen in een frame plaatsen en de positie ervan wijzigen

Een frame invoegen

Bestaande tekst in een document in een frame plaatsen

Een leeg frame invoegen

Een frame verwijderen

Een frame activeren en selecteren

Een frame verplaatsen

Soorten posities

Voorbeeld 1: Een initiaal invoegen

Een frame opmaken

Het formaat van een frame wijzigen

De rand van een frame wijzigen

Arcering toevoegen aan een frame

Selectie en opmaak binnen een frame

Tekst rond een frame plaatsen

Een zwevend citaat maken

De lagen van Word

Een watermerk toevoegen

Voorbeeld 2: Een clipart-bestand gebruiken als watermerk

11	De pagina-opmaak instellen, bekijken en verfijnen

Pagina-elementen instellen

Marges, het papierformaat en de layout instellen

Tekst in meerdere kolommen indelen en aanpassen

Een afdrukvoorbeeld bekijken

De verschillende weergaven activeren

Pagina's bekijken in de paginaweergave

Pagina's in verschillende grootten bekijken (zoomen)

Pagina's bekijken in het afdrukvoorbeeld

De pagina-opmaak aanpassen

Pagina-elementen aanpassen

Tekst bewerken in de paginaweergave en het afdrukvoorbeeld

12	Documenten samenvoegen

Een hoofddocument maken

Een gegevensbestand maken

Samenvoegvelden toevoegen aan het hoofddocument

Het hoofddocument en het gegevensbestand testen

De standaardbrieven afdrukken

Opties voor samenvoegen

Voorbeeld 1: Adresetiketten samenvoegen

Documenten selectief samenvoegen

Voorbeeld 2: Documenten samenvoegen voor specifieke groepen

Voorbeeld 3: Groepen uitsluiten bij samenvoegingen

Het dialoogvenster Query-opties

Samengevoegde records bijhouden

De inhoud van een document wijzigen tijdens een samenvoegbewerking

Werkbladen uit Excel gebruiken bij samenvoegingen

Deel 4	Complexe documenten maken

13	Niet-tekstuele informatie invoegen en bewerken

Een korte uitleg van koppelen en insluiten

OLE-terminologie

OLE-opdrachten

Objecten invoegen en bewerken

Cellen invoegen vanuit een Excel-werkblad

Een grafiek invoegen vanuit Excel

Informatie uit een Word voor Windows-document invoegen

Ingevoegde informatie bewerken

14	Tekeningen in een document plaatsen

De werkbalk Tekenen

Tekenvormen

Lijn

Rechthoek

Ovaal

Boog

Vrije vorm

Tekst en toelichtingen toevoegen

Tekstvak

Toelichting en Toelichting opmaken

De kleur en het lijntype selecteren en wijzigen

Kleur opvulling

Kleur lijn

Lijntype

Selecteren

Onderdelen van een tekening naar een andere laag brengen en groeperen

Naar voorgrond en Naar achtergrond

Voor tekst en Achter tekst

Groeperen en Groep opheffen

Tekeningen draaien en de vorm ervan wijzigen

Horizontaal spiegelen en Verticaal spiegelen

Rechtsom draaien

Vrije vorm wijzigen

Tekeningen uitlijnen en figuren en frames invoegen

Op raster uitlijnen

Uitlijning

Figuur maken

Frame invoegen

Voorbeeld: Een diagram maken

De lijnen tekenen

Afmetingen in het diagram plaatsen

Een toelichting toevoegen

15	Grafieken maken met Microsoft Graph

Een grafiek in een Word-document invoegen

Een grafiek bewerken in een Word-document

De onderdelen van een Graph-venster

Het Gegevensblad-venster

Het Grafiek-venster

Het gegevensblad bewerken

Het gegevensblad opmaken

Een ander grafiektype kiezen

De grafiekopmaak wijzigen

Andere grafiekkleuren en patronen kiezen

Het 3D-perspectief wijzigen

16	Koppelingen maken: Word gebruiken in combinatie met Excel

De werkbalk Microsoft

Voorbeeld: Databasegegevens uit Excel in Word ophalen

Een voorbeeldwerkblad maken

Informatie in Word opvragen

Gegevens opvragen: Query-opties specificeren

17	Wiskundige formules vormgeven met de Vergelijkingseditor

Een formule samenstellen

De Vergelijkingseditor starten

De formule samenstellen

De formule afronden en in Word invoegen

Acht voorbeeldformules en de stappen om ze te maken

18	Fraaie teksteffecten

WordArt starten en afsluiten

Een bestaand WordArt-object bewerken

WordArt-opties

Symbolen invoegen

Een vorm kiezen voor de tekst

Het lettertype instellen

Vet, cursief en de letterhoogte

Tekst spiegelen en aanpassen

Uitlijnen en uitvullen

De tekenafstand

Tekst draaien

Kleuren en arcering toepassen

Schaduw toevoegen

Randen toevoegen

Een teksteffect maken

Appendices

A	Veldnamen en -instructies

De syntaxis van velden en algemene informatie

Veldnamen

Instructies

Veranderingen in Word 6

Velden met nieuwe namen

Gewijzigde velden

Nieuwe velden

Velden voor Afdruk samenvoegen

ALS

DATABASE

INVULLEN

NEGEERALS

NUMREC

SAMENVGREEKS

SAMENVGVELD

STEL

VERGELIJKEN

VOLGENDE

VOLGENDEALS

VRAAG

Velden voor automatische bewerkingen

AFDRUKKEN

ALS

GANAARBLOKJE

MACROBLOKJE

VERGELIJKEN

Velden voor datum en tijd

AANMAAKDATUM

AFDRUKDATUM

BEWERKTIJD

DATUM

OPSLAGDATUM

TIJD

Velden voor documentgegevens

AANTALPAG

AANTALTKNS

AANTALWRD

AUTEUR

BESTANDSGROOTTE

BESTANDSNAAM

INFO

LTSTOPGESLDOOR

ONDERWERP

OPMERKINGEN

SJABLOON

TITEL

TREFWOORD

Velden voor gebruikersinformatie

GEBRADRES

GEBRINITIALEN

GEBRNAAM

Velden voor index en inhoudsopgave

IG (Inhoudsopgavegegeven)

INDEX

INHOPG

VERWZGDOC (Verwijzingsvelden)

XG (Indexgegeven)

Velden voor koppelingen en verwijzingen

CITAAT

DDE en DDEAUTO

FIGUURINSLUITEN

KOPPELING

NOOTVERWZG

OBJECTINSLUITEN

OPMVERWZG

PAGVERWZG

TEKSTFRAGM

TEKSTINSLUITEN

VERWZG

Velden voor nummering

AUTONUM

AUTONUMDEC

AUTONUMOVERZ

PAG

REEKS

REVNUM

SECTIE

SECTIEPAGINAS

Velden voor vergelijkingen en formules

= (Formule)

SCHUIVEN

SYMBOOL

VERGELIJK

Overige velden

CONVGEGEVENS

FORMAANKRUISV

FORMKEUZELIJST

FORMTEKST

Algemene schakelopties

Opmaak (\*)

Getalnotatie (\#)

Datum-/tijdnotatie (\@)

Resultaat vergrendelen (\!)

B	Word aanpassen

Het Word-programma Setup

Word instellen

Het Word-programma Setup opnieuw gebruiken

Werkbalken, menu's en het toetsenbord aanpassen

Werkbalken

Menu's

Het toetsenbord

Invoegobjecten

Opties instellen voor Word

Het tabblad Weergave

Het tabblad Algemeen

Het tabblad Bewerken

Het tabblad Afdrukken

Het tabblad Revisies

Het tabblad Gebruikersinfo

Het tabblad Compatibiliteit

Het tabblad Bestandslokaties

Het tabblad Opslaan

Het tabblad Spelling

Het tabblad Automatische opmaak

Register


Software Compendium Running Word 6 NL/Windows: Catalogustekst

Software Compendium Running MS Word 6 NL/Windows: Catalogustekst

The Authorized Editions in het Nederlands

In speciale Usability Labs onderzoekt Microsoft de manier waarop gebruikers omgaan met de software. Die kennis verwerkt Microsoft in nieuwe versies.

Efficiënt gebruik van software-functionaliteit, daar gaat het om!

Ook de Running-boeken van Microsoft Press zijn gemodelleerd als maatwerk voor de veeleisende software-gebruiker.

Onder de soortnaam SOFTWARE COMPENDIUM brengt Kluwer Bedrijfswetenschappen de Nederlandse edities uit.

Kenmerken

*	A5-formaat en hardcover, dus ergonomisch design:

perfect op het buro, in de hand en op schoot.

*	Aanbevolen voor de Microsoft Certified Professional-opleidingen

- compleet en to-the-point

- naslag- en werkkarakter in één

- helder van opzet

- optimaal toegankelijk:

  per hoofdstuk complete informatie over een afgesloten onderwerp

- leesbaarheid gegarandeerd:

  ook zonder computer bekijken hoe de vork in de steel zit.


Netwerken en netwerkapparatuur

Netwerken: componenten en opbouw

Hans Henkes

ISBN 90 267 2017 3

NUGI 855

Geïllustreerd, 114 pag., f 42,50/1020 BEF.

Uit de serie: Netwerken


Netwerken en netwerkapparatuur: Inhoud

1 Het OSI-model en meer praktische zaken

1.1 Het OSI-model

1.2 Toegangsmethode

1.3 Protocols, netwerkmanagement en netwerkbesturing

2 Netwerkapparatuur

2.1 Topologie

2.2 Uitbreiding van het netwerk

2.3 Wide Area netwerken

3 Kabels, connectoren en interfaces

3.1 Kabelconstructie en toepassingsgebied

3.2 Synchronisatie en besturing

3.3 Ader-configuratie

3.4 Remote verbindingen

3.5 Connectoren

4 Aansluiting op het netwerk

4.1 Netwerkadapters

4.2 Transceivers

4.3 Media Access Units en Hubs

4.4 Hub management

5 Segmentering

5.1 Koppelen van segmenten

5.2 Methode van routering

5.3 De capaciteit van een netwerk

5.4 Multiport bridges & Switches

6 Printer-sharing

6.1 Meervoudige printeraansluitingen

6.2 Printeradapters & Printservers

7 Remote verbindingen

7.1 Modemverbindingen

7.2 Gedeelde verbindingen

7.3 Multiplexers

7.3 Backup & Loadsharing

7.4 Circuit- en pakketgeschakelde verbindingen

8 De structuur van knelpunten

8.1 Routers & Backbone-verbindingen

8.2 Snelle verbindingen & Switches

8.3 Oplossen van knelpunten

Index

Distributeurs van netwerkapparatuur


Netwerken en netwerkapparatuur: Inleiding

Het OSI-model en meer praktische zaken

Een netwerk ontstaat op het ogenblik dat iemand behoefte heeft om twee computers op elkaar aan te sluiten. Zo'n verbinding heeft voordelen want je kan daarna programma's en bestanden delen.

Het lijkt ook tamelijk eenvoudig: er is niet meer nodig dan een kabel. Dat zou iemand tenminste denken maar in de praktijk blijkt het maken van een netwerk van computers een probleem van gigantische omvang. Een klein leger van wetenschappers heeft er een dagtaak van gemaakt om allerlei netwerkvoorzieningen te onderzoeken en te bedenken. Zij schrijven er boeken over vol. Het bezorgt hele takken van industrie werk, maar nog altijd is het niet mogelijk om computers zonder hoofdbrekens met elkaar te verbinden. Hoe komt dat?

Iemand met een gezaghebbende stem op het gebied van elektronische communicatie heeft eens opgemerkt dat netwerken moeilijk zijn omdat we het onszelf moeilijk hebben gemaakt. We hebben ons begraven in valse definities. En daarom, beweert hij, hebben we een nieuw paradigma nodig, dat ons een vereenvoudigde kijk op zaken geeft. Net als Copernicus overkwam toen hij had ingezien dat de aarde rond de zon draait en niet omgekeerd. Alles wordt dan plotseling veel duidelijker zodat we weer verder kunnen. Het probleem is niet verdwenen, maar je kijkt er op een andere manier tegenaan.

Zo'n uitspraak geeft de mensen hoop dat zij op een mooie dag wakker worden met nieuw inzicht en alles opeens begrijpen. Maar dit blijft waarschijnlijk een wensdroom. Om een computer te begrijpen heeft iemand geen bijzonder inzicht nodig.

Computers en computernetwerken zijn het resultaat van afspraken en regels. Er valt niet over te discussiëren want deze regels berusten in laatste instantie op waarheden als koeien. Een bit is een stroompuls die via een kabel wordt doorgegeven. Aan het andere einde van de kabel is de bit nog steeds een bit. Wat is dan het probleem?

Het probleem is niet van wetenschappelijke aard, maar wordt veroorzaakt door technische specificaties en afspraken. Een computer staat bol van afspraken over materialen, kabels, connectoren en elektrische eigenschappen van componenten. De computer aan de andere kant van een netwerk ook. De twee kunnen niet op elkaar worden aangesloten omdat het andere afspraken zijn. Daar kan je op twee manieren iets aan doen. Je kan de producent van een van de computers dwingen zich aan te passen aan de andere producent. Omdat dit meestal niet lukt, zijn er interfaces ontstaan. Een interface is een voorziening die afspraken en specificaties op een puur praktijkgerichte manier aan elkaar breit. Meer is het niet. Interfaces zijn niet gegrondvest op een diepe waarheid of een groots principe zoals bijvoorbeeld het Burgerlijk Wetboek. Er zit geen enkele andere gedachte achter dan dat het moet passen en werken. Een interface is een praktijkoplossing voor gebrek aan overeenstemming.

Zo nu en dan maakt iemand zich sterk voor een soort universele norm waarin alle bestaande afspraken en specificaties een logische plaats krijgen. Het OSI-model is daar een voorbeeld van. Dit model is bedoeld als een synthese van alle netwerkconventies en moet een leidraad zijn of worden voor nieuwe ontwikkelingen. Het heeft jaren geduurd voordat de leden van de betreffende commissies het met elkaar eens waren. Het zal nog jaren duren voordat iedereen het model heeft begrepen en er zich aan houdt, want voor praktijkmensen is het OSI-model een derdegraads abstractie: een afspraak over afspraken over specificaties.


Netwerken en netwerkapparatuur: Omslagtekst

Netwerken en netwerkapparatuur

Netwerken verzorgen de elektronische overdracht van gegevens tussen machines als PC's, faxen en printers. Om de huidige, complexe netwerken goed te beheren is kennis nodig van de componenten. Dit toegankelijke zakboekje behandelt in acht hoofdstukken alle voor moderne netwerken belangrijke apparaten en verbindingen. In heldere en toegankelijke taal wordt de functionaliteit en samenhang beschreven. Netwerken en netwerkapparatuur is bestemd voor een ieder die in het dagelijks werk met de problematiek van netwerken te maken krijgt: netwerkbeheerders, systeembeheerders, adviseurs, maar ook de actieve eindgebruikers.

De auteur Hans Henkes is verbonden aan het redactiebureau Van Gastel & Henkes. Hij maakt produktbeschrijvingen op automatiseringsgebied en voert de redactie van nieuwsbrieven over hardware en hardware-toepassingen.

Reeks Netwerken Dit boek maakt deel uit van de Reeks Netwerken, een serie praktische zakboekjes voor netwerkmanagers, systeembeheerders en automatiseringsadviseurs. De delen beschrijven, op compacte en praktische wijze, aspecten van netwerkmanagement.

Reeds verschenen In de Reeks Netwerken is reeds eerder verschenen:

⋅ Netwerkdiensten in Nederland


WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids)

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

Sluman, R.

ISBN 90 267 2019 X

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Geïllustreerd


WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids): Inhoud (volledig)

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS: Inhoud (volledig)

Inleiding

1 Tekstverwerking: de basisprincipes

1.1 Het doel van tekstverwerking

1.2 De geschiedenis van de tekstverwerker

1.3 Bestanden laden en bewaren, veiligheidskopieën

1.4 De belangrijkste toetsen

1.5 Wat een tekstverwerker niet kan

2 De eerste kennismaking met WordPerfect 5.1+

2.1 De belangrijkste eigenschappen van WordPerfect 5.1+

2.1.1 De functietoetsen

2.1.2 De cursorbesturing

2.1.3 Pull-down menu's

2.2 Wat u beslist moet weten

2.3 Wat u niet hoeft te weten

3 Het invoeren en bewerken van tekst

3.1 Het toetsenbord

3.1.1 De WordPerfect 5.1+-sjablonen

3.1.2 De normale toetsen

3.1.3 <Shift>, <Ctrl> en <Alt>

3.1.4 De functietoetsen

3.1.5 De cursortoetsen

3.1.6 De overige toetsen

3.2 De belangrijkste functies

3.2.1 Nieuwe alinea

3.2.2 Op een nieuwe pagina beginnen

3.2.3 Letters met accenten, vreemde tekens

3.2.4 Zoeken naar en vervangen van tekst

3.2.5 Stukken tekst verplaatsne, kopiëren of verwijderen

3.2.6 Vette en onderstreepte tekst

3.2.7 Marges, tabulaties, inspringen, centreren, uitlijnen en uitvullen

3.2.8 Kolommen

3.2.9 Tabellen

3.2.10 Afbreken van woorden

3.2.11 Corrigeren en verbeteren: de woordenlijst en de synoniemenlijst

3.3 De muis

3.3.1 De belangrijkste muisinstellingen

3.3.2 De belangrijkste muisacties op een rij

3.4 Het "Weergeven codes"-scherm

3.5 Twee dokumenten tegelijk bewerken: de wisseltoets

3.6 Importeren en exporteren

3.6.1 Dokumenten importeren en exporteren

3.6.2 Spreadsheet-gegevens importeren

3.6.3 Koppelingen met spreadsheet-cellen

3.7 Het"lnstallatie"-menu

3.7.1 Beeldscherminstellingen/weergave

3.7.2 Bewerkingsscherm

3.7.3 Instellingen van WordPerfect

3.7.4 Standaardinstellingen

3.7.5 Toetsen definiëren

3.7.6 Plaats van de bestanden

3.8 De volgende stap

4 Tekst gereed maken voor afdrukken of faxen

4.1 Inleiding

4.2 De juiste printergegevens instellen

4.2.1 Een printer selecteren

4.2.2 Lettertypen

4.2.3 Tot slot

4.3 Uw dokument opmaken

4.3.1 Formulieren

4.3.2 Het lettertype

4.3.3 Vet, cursief en onderstreept

4.3.4 Witregels, centreren, inspring en rechts uitlijnen

4.3.5 Uitvullen

4.3.6 Weduwe- en wezenbescherming

4.3.7 Paginanummering

4.4 Het grote moment

4.5 Faxen vanuit WordPerfect

4.5.1 Inleiding

4.5.2 Een fax versturen

5 Stijlen

5.1 Inleiding

5.2 Stijlen definiëren

5.3 Stijlen en hun toepassingen

5.4 Stijlen bewaren en opvragen

5.5 Tot slot

6 Makro's en de programmeertaal van WordPerfect 5.1+

6.1 Inleiding

6.2 Makro's

6.2.1 Het maken van een makro

6.2.2 Een makro veranderen

6.2.3 Een makro verwijderen

6.3 De programmeertaal van WordPerfect 5.1 +

6.3.1 De principes

6.3.2 Overzicht van makrocommando's

6.3.3 De overige functies in het commandomenu

6.4 Toetsenborddefinities en makro's

6.4.1 Een eenvoudig voorbeeld

6.4.2 Voorbeeldprogramma's

7 Grafische mogelijkheden

7.1 De algemene voorwaarden

7.2 De mogelijkheden van 'Alt F9

7.2.1 Kaders

7.2.2 Formules

7.2.3 Lijnen

7.3 Nog meer mogelijkheden met lettertypen: Bitstream FaceLift

7.3.1 De installatie van de FaceLift-lettertypen

7.3.2 De 'nieuwe' printer selecteren

7.3.3 De nieuwe lettertypen

7.4 ScreenExtender: grafische weergave in WordPerfect 5.1 +

7.4.1 De installatie van ScreenExtender

7.4.2 ScreenExtender in de praktijk

7.4.3 Het configuratiemenu van ScreenExtender

8 Samenvoegen en sorteren

8.1 Inleiding

8.2 Samenvoegen

8.2.1 Het primaire bestand

8.2.2 Het secundaire bestand

8.2.3 Het samenvoegen

8.2.4 De belangrijkste samenvoegcommandos

8.3 Sorteren

9 Grote projecten

9.1 Inleiding

9.2 Hoofddokumenten en subdokumenten

9.3 Genereren van een inhoudsopgave

9.4 Trefwoordenlijsten

10 De installatie van WordPerfect 5.1+

10.1 De installatiediskettes van WordPerfect 5.1 +

10.2 De feitelijke installatie

10.2.1 De opties uit het Installatie-menu

10.2.2 Een installatie op maat

10.2.3 De bestanden worden gekopieerd...

10.2.4 De afsluiting van de installatie

10.3 De installatie van de faxstuurprogramma s

10.3.1 Het Setup-programma

Apendices

A Functietoetsbenamingen .

B Parameters en startopties

C Hoe, waar, waarom en wat? De meest gestelde vragen over WordPerfect

D De systeemwaarden van WordPerfect 5.1+


WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids): Inhoud (beknopt)

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS: Inhoud (beknopt)

1 Tekstverwerking; de basisprincipes

2 De eerste kennismaking met WordPerfect 5.1+

3 Het invoeren en bewerken van tekst

4 Tekst gereed maken voor afdrukken of faxen

5 Stijlen

6 Makro's en de programmeertaal van WordPerfect 5.1+

7 Grafische mogelijkheden

8 Samenvoegen en sorteren

9 Grote projecten

10 De installatie van WordPerfect 5.1+

Apendices


WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids): Inleiding

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS: Inleiding

Deze Referentiegids is geschreven voor mensen die snel met WordPerfect 5.1+ aan de slag willen en die prijs stellen op nuttige en handige praktijkinformatie. De meeste informatie in deze Referentiegids is ook van toepassing op versie 5.1 van WordPerfect. Het is dan ook speciaal voor gebruik in diezelfde praktijk samengesteld: u kunt ervan op aan dat u voor de meeste problemen die u bij het dagelijks werken met WordPerfect kunt tegenkomen, een oplossing vindt. Ook als u nog nooit eerder met een tekstverwerker of met een computer heht gewerkt, en er zelfs een beetje huiverig voor bent; deze Referentiegids laat u zien dat tekstverwerking met WordPerfect een leuke maar vooral efficiente bezigheid is.

Als uitgebreid naslagwerk en als vraagbaak voor specialistische informatie is deze Referentiegids niet bedoeld. Daarvoor verwijzen we u graag naar literatuur die op dat terrein reed.s is verschenen. Ook als u geen enkele voorkennis hebt wat tekstverwerkers betreft, kunt u met deze Referentiegids aan de slag. Er is echter een vereiste: om er optimaal profijt van te kunnen hebben, dient u te kunnen beschikken over een personal computer met daarop WordPerfect gelnstalleerd. Het installeren van WordPerfect i.s niet moeilijk; gedetailleerde informatie daarover treft u aan in hoofdstuk 11.

WordPerfect 5.1+ is een zeer eenvoudig te bedienen tekstverwerker, mits u bereid bent om er even voor te gaan zitten. Lees deze Referentiegids eens een keer rustig door voordat u met WordPerfect aan de slag gaat en houd het de eerste tijd bij uw computer in de buurt. Na korte tijd zult u zeer vertrouwd raken met de mogelijkheden van WordPerfect 5.1+. Zo vertrouwd dat u zich zult afvragen hoe u ooit zonder hebt gekund.


WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS (De Referentiegids): Catalogustekst

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS: Catalogustekst

WordPerfect 5.1 Plus

Novell/WordPerfect staat bekend om de goede gebruikersondersteuning. Met de upgrade van 5.1 naar WordPerfect 5.1 Plus is die ondersteuning consequent doorgetrokken naar het produkt zelf.

Dank zij 5.1 Plus kan elke WordPerfect-gebruiker profiteren van de rijke WordPerfect-basisfunctionaliteit.

WordPerfect 5.1 Plus draait op de standaard DOS-PC en biedt nu ook:

* ondersteuning van WP6-documenten

* verbeterde schermweergave met ScreenExtender

* professioneel afdrukken met Facelift

* direct faxen

Uiteraard kunnen geregistreerde 5.1-gebruikers dit Plus-pakket aanschaffen tegen een schappelijke vergoeding.

De Referentiegids

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren.

De Referentiegids WordPerfect 5.1 Plus NL/DOS

voldoet aan de hoge eisen die u mag stellen, dus:

- natuurlijk is er speciale aandacht voor de installatie van de software, de macro's, de stijlen enzovoort

- natuurlijk volgt de indeling van de gids uw workflow én de software-structuur

- natuurlijk zijn er overzichten en goede naslagmogelijkheden

Uw Referentiegids is kortom functionaliteitsbeschrijvend én probleemoplossend: helder van begin tot eind én 'random' toegankelijk. Met zinvolle voorbeelden en afbeeldingen.

Voor nadere informatie belt u 05700-48970.

Elektronisch berichten:

- CompuServe -74431,1162 en de sectie Kluwer BedrijfsInfo op het Netherlands Forum (GO NLFORUM of GO KLUWER)

- Internet - 74431.1162@compuserve.com


Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing

Outsourcing van IT-dienstverlening

Een make or buy beslissing

Roos, J. & Beulen, E.J.J. & Ribbers, P.M.A.

ISBN 90 267 2035 1

NUGI 855

Prijs: fl. 57,50 / BEF. 1.380,-

Omvang: 180 pagina's

Geïllustreerd


Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing: Inhoud (volledig)

Voorwoord

1 Inleiding

2 Ontwikkelingen in het informatiemanagement

2.1 Inleiding

2.2 Informatiemanagement nader bekeken

2.3 Veranderingen in structuur en beleid van organisaties

2.4 Voorzien in informatiebehoeften

2.5 Samenvatting

3 IT-dienstverlening

3.1 Inleiding

3.2 IT-dienstverlening nader bekeken

3.3 IT-dienstverlening op conceptueel niveau

3.4 IT-diellstverlening op technisch niveau

3.5 IT-dienstverlening op fysiek niveau

3.6 Dienstengroepen

3.7 Samenvatting

4 Fundering voor het outsourcingsvraagstuk

4.1 Inleiding

4.2 Het outsourcingsvraagstuk nader bekeken

4.3 De fundamentele benadering

4.4 De politieke benadering

4.5 De transactiekosten-belladering

4.6 De culturele benadering

4.7 De 'make or buy'-beslissing en het inkoopproces

4.8 De geïtegreerde outsourcingsflow

4.9 Samenvatting

5 De 'make or buy'-beslissing voor IT-dienstverlening

5.1 Inleiding

5.2 Outsourcing nader bekeken

5.3 Situationele factoren

5.4 Traditionele motieven voor uitbesteding

5.5 Specialistische motieven voor outsourcing

5.6 Criteria voor outsourcing

5.6.1 Kwantificeerbare criteria

5.6.2 Niet-kwantificeerbare criteria

5.7 Samenvatting

6 Het inkoopproces voor IT-dienstverlening

6.1 Inleiding

6.2 Het inkoopproces voor IT-dienstverlening nader bekeken

6.3 De IT-dienstverleningsmarkt

6.4 Het inkoopproces

6.5 Nadere uitwerking van het inkoopproces voor IT-dienstverlening

6.6 Samenvatting

7 Het afsluiten van contracten voor IT-dienstverlening

7.1 Inleiding

7.2 Het afsluiten van contracten voor IT-dienstverlening nader bekeken

7.3 Letter of intent

7.4 Invulling van het contract

7.5 Service Level Agreements

8 Outsourcing in de praktijk

8.1 De Philips-case

8.2 De RCC-case

9 Conclusies over outsourcing

9.1 Inleiding

9.2 Conclusies over outsourcing nader bekeken

9.3 Een outsourcingsmodel

9.4 Praktische toepassing van het outsourcingsmodel

9.5 Samenvatting

Bijlagen

1 Taakclusters COMBO-rapport

2 Model van een Service Level Agreement

3 Outsourcingsmodel


Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1 Inleiding

2 Ontwikkelingen in het informatiemanagement

3 IT-dienstverlening

4 Fundering voor het outsourcingsvraagstuk

5 De 'make or buy'-beslissing voor IT-dienstverlening

6 Het inkoopproces voor IT-dienstverlening

7 Het afsluiten van contracten voor IT-dienstverlening

8 Outsourcing in de praktijk

9 Conclusies over outsourcing

Bijlagen


Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing: Voorwoord

Aanleiding voor het schrijven van dit boek is de groeiende belangstelling voor outsourcing van IT-dienstverlening. Veel bedrijven worstelen met deze problematiek. Dit boek geeft organisaties inzicht in deze complexe materie.

De afstudeerscriptie van Erik Beulen bij de vakgroep Bestuurlijke Informatiekunde en Accountancy van de Katholieke Universiteit Brabant vormde de basis voor dit boek. Na vele discussies tussen de drie auteurs van dit boek is het basismateriaal geëvolueerd tot een volwaardig boek. Het doel dat ons steeds voor ogen heeft gestaan, is het schrijven van een boek dat dienst kan doen als steun in de rug voor diegenen die in de praktijk te maken hebben of krijgen met de outsourcingsproblematiek van IT-dienstverlening. Er zijn vele cases toegevoegd die de theoretische concepten ondersteunen. De cases verlevendigden het geheel, maar tonen vooral ook de praktische relevantie van de gekozen benadering aan

Het boek is tot stand gekomen dank zij de medewerking van verschillende personen. Een woord van dank is daarmee op zijn plaats. In de eerste plaats willen we degenen bedanken die hebben meegewerkt aan de interviews voor de afstudeerscriptie van Erik Beulen. Om redenen van anonimiteit kunnen deze functionarissen niet met hun naam en bedrijf worden vermeld.

Ook gaat onze dank uit naar de heer Halm van het Rijks Computercentrum, de heer Van der Horst van BSO/Origin, de heer Nooter van het Rijks Computercentrum en de heer Veerman van Philips Electronics N V voor hun medewerking aan de twee toegevoegde cases, die twee van de grootste outsourcingsprocessen in Nederland beschrijven.

Jola van Luyt-Prinsen, hoofd externe dienstverlening van de Tilburgse universiteitsbibliotheek, wordt bedankt voor haar hulp bij het samenstellen van de literatuurlijst achter in dit boek.

Tot slot willen we ook de heer W C J Beulen, Christine en Marion bedanken voor hun medewerking.

de auteurs,

drs. E.J.J. Beulen,

prof.dr. P.M.A. Ribbers, Katholieke Universiteit Brabant, vakgroep Bestuurlijke Informatiekunde,

prof. J. Roos, Katholieke Universiteit Brabant, vakgroep Bestuurlijke Informatiekunde


Outsourcing van IT-dienstverlening: een make or buy beslissing: Beschrijving

Op dit moment zijn er veel bedrijven die outsourcingsbeslissingen nemen. In deze uitgave zijn twee van de grootste outsourcingsbeslissingen in Nederland in uitgebreide cases beschreven. Topfunctionarissen van Philips en het Rijks Computercentrum beschrijven het outsourcingsproces bij hun onderneming.

De nadruk in dit boek wordt gelegd op de klanten. Onder welke omstandigheden dient outsourcing te worden overwogen? Welke problemen ontstaan er bij het selecteren van een leverancier? Waar moet op gelet worden bij het afsluiten van een contract?

Op al dit soort vragen vindt men in dit boek het antwoord.

Ter ondersteuning van het nemen van outsourcingsbeslissingen is ook een checklist opgenomen. Aan de hand van de score van de checklist krijgt men inzicht in de wenselijkheid van outsourcing.


Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening

Besturen van gemeenten

Een kwestie van informatievoorziening

Mouwen, P. & Theunis, T.

ISBN 90 267 2038 6

NUGI 855

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 168 pagina's

Geïllustreerd


Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening: inhoud (volledig)

Vooraf

1 De gemeentelijke organisatie door een nieuwe bril bezien

1.1 Organisatie

1.1.1 Gemeentelijke organisatie

1.1.2 Gemeentelijke organisatie en omgeving

1.1.3 Gemeentelijke organisatie en informatievoorziening in een krachtenveld

1.2 Besturen

1.2.1 Besturen en politiek

1.2.2 Besturingsconcept

1.2.3 Bestuurlijke informatievoorziening

1.3 Cultuur

1.3.1 Cultuur en organisatie

1.3.2 Cultuur en cultuurverschillen: horen, zien en proeven

1.3.3 Actoren: dragers van cultuur

1.4 Informatievoorziening

1.4.1 Toepassing van informatievoorziening in gemeenten

1.4.2 De invloed van actoren

1.4.3 De toenemende rol van de informatievoorziening

2 Efficiënter, effectiever en dienstbaarder: drie scenario's

2.1 Het eerste scenario: kostenbeheersing

2.1.1 Organisatorische aspecten

2.1.2 Kern van de besturing

2.1.3 Cultuur

2.1.4 Informatievoorziening

2.2 Het tweede scenario: effectiviteit

2.2.1 Organisatorische aspecten

2.2.2 Kern van de besturing

2.2.3 Cultuur

2.2.4 Informatievoorziening

2.3 Het derde scenario: op weg naar meer maatschappelijke waardering

2.3.1 Organisatorische aspecten

2.3.2 Kern van de besturing

2.3.3 Cultuur

2.3.4 Informatievoorziening

3 Een verkenning van de gemeentelijke toekomst

3.1 De gemeente in ontwikkeling: beeld aan de horizon

3.1.1 Maatschappelijke context

3.1.2 Ontwikkelingen door de BlOC-bril bezien

3.2 Cultuur

3.2.1 Burger en gemeente

3.2.2 De gemeente als onderdeel van een keten

3.3 Organisatie

3.3.1 Een professionele en flexibele organisatie

3.3.2 De clusterorganisatie als antwoord

3.4 Besturingsprestaties

3.4.1 Veranderende rol van het management

3.4.2 Meer service- en netwerkmanagement, openheid en communicatie

3.4.3 Minder controle en meer control

3.5 Informatievoorziening

3.5.1 Brede ontwikkeling

3.5.2 Markante ontwikkelingen

4 Informatisering als sleutelproces

4.1 Ontwikkeling op een keerpunt

4.1.1 Van automatisering naar informatisering

4.1.2 Het belang van informatisering

4.2 De invloed van externe bronnen en interne actoren

4.2.1 Externe bronnen

4.2.2 Interne actoren

4.3 Informatisering, besturing en organisatie

4.3.1 Toekomst en perspectief: samenhang, netwerken en dienstverlening

4.3.2 Sturen op samenhang

4.3.3 Sturen op externe relaties

4.3.4 Sturen op dienstverlening

4.3.5 Sturen op efficiency

5 Kansrijk informatiseren

5.1 Evenwichtige ontwikkeling

5.1.1 Het BlOC-model als bril

5.1.2 Een opwaartse spiraal

5.1.3 De werkplek centraal

5.2 Een andere kijk op informatiesystemen

5.2.1 Beeld en werkelijkheid: een wereld van verschil

5.2.2 Nogmaals: de geïntegreerde werkplek centraal

5.3 Nieuwe rollen voor actoren

5.3.1 Het politieke bestuur

5.3.2 Ambtelijk management

5.3.3 De interne ondersteunende rol van het l&A-management

5.3.4 Externe ondersteunende rollen

5.4 Enkele raadgevingen voor de praktijk

Literatuur

Register


Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening: Inhoud (beknopt)

Voorwoord

1 Inleiding

2 Ontwikkelingen in het informatiemanagement

3 IT-dienstverlening

4 Fundering voor het outsourcingsvraagstuk

5 De 'make or buy'-beslissing voor IT-dienstverlening

6 Het inkoopproces voor IT-dienstverlening

7 Het afsluiten van contracten voor IT-dienstverlening

8 Outsourcing in de praktijk

9 Conclusies over outsourcing

Bijlagen


Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening:  woord vooraf

Afgezien van lokale, al dan niet incidentele, initiatieven houden de Nederlandse gemeenten gezamenlijk om de vier jaar een breed opgezet, maar naar vraagstelling toch nog betrekkelijk oppervlakkig consumentenonderzoek: de gemeenteraadsverkiezingen. De burger als lokale afnemer van diensten en produkten van de gemeente wordt in de gelegenheid gesteld zich uit te spreken.

De wijze waarop de burger in het laatst gehouden onderzoek van maart 1994 signalen heeft afgegeven aan bestuur en organisatie, klinkt nog steeds na. Was de gemeente een normaal bedrijf in een normale markt geweest - wat ze niet is en niet moet zijn -, dan had het bedrijf met alle hens aan dek nog slechts een overlevingskans in de markt: het roer radicaal om en de vlucht naar voren. Dat wil zeggen in hoog tempo bestaande diensten verbeteren, nieuwe diensten met toegevoegde waarde aanbieden en tegelijkertijd de kosten drastisch reduceren.

De gemeente is evenwel geen commercieel bedrijf. Natuurlijk moet de gemeente kostenbewust zijn, maar de gemeente staat ook voor diensten waarop meer van toepassing is dan het marktmechanisme. De gemeente heeft tot taak om sturing te geven aan maatschappelijke ontwikkelingen en/of problemen. Naast het werken tegen zo laag mogelijke kosten streeft ze vooral naar het bereiken van een hogere maatschappelijke waardering.

Er zijn meer dan genoeg redenen om eens nader stil te staan bij de door vele gemeenten gemaakte keuzen voor wat betreft besturingsconcept, organisatievorm en de te verwachten ontwikkelingen die van belang zijn voor de toekomst van de gemeentelijke organisatie.

Leren van of afkijken bij het bedrijfsleven?

De gemeenteraadsverkiezingen van maart 1994 vonden plaats op een tijdstip waarop het ongeveer tien jaar geleden was dat het bedrijfsmatig werken een topic werd in gemeenteland.

De jaren tachtig hebben in het teken gestaan van een ingrijpende heroriëntatie en herstructurering van de gemeentelijke organisaties. De maatschappelijke kritiek op het functioneren van de overheid nam toe. Bedrijfsmatiger, doelmatiger en resultaatgerichter functioneren waren veelgehoorde trefwoorden. Er kwam meer aandacht voor de veranderingen in besturen en werkwijze buiten de overheidssector. De roep om het ambtelijk management meer te belasten met verantwoordelijkheid voor resultaten werd groter. De particuliere sector werd als voorbeeld gesteld voor een beter functionerende overheid. De jaren tachtig brachten ons vervolgens het bedrijfsmatig werken binnen de overheid.

In veel gemeenten zijn vanaf die periode structuren ingevoerd die ontleend zijn aan een organisatiestructuur die in die tijd in het bedrijfsleven gangbaar was. Taken op het gebied van beleid en uitvoering kwamen bij elkaar in ambtelijke diensten en de secretarieën oude-stijl verdwenen. Het concern dienstenmodel doet zijn intrede, met een concernstaf als hulpmiddel voor het bestuur en diensten als professionele werkmaatschappijen. Van het management op het niveau van de diensten en concern wordt meer dan daarvoor een externe oriëntatie verwacht.

In samenhang hiermee doen nieuwe opvattingen over besturen hun intrede. Er wordt naar gestreefd de kern van besturing te verleggen van de traditionele budgetbesturing naar besturing op produkt en resultaat.

De gemeentelijke overheid is als informatieverwerkende organisatie niet zo maar te vergelijken met het bedrijfsleven. Aan deze stelling, gebaseerd op onderzoeksresultaten, houden wij in dit boek onverkort vast. Dat neemt niet weg dat de overheid heel goed en heel veel van het bedrijfsleven kan leren. Een opmerkelijke ontwikkeling in dit verband is bijvoorbeeld dat het bedrijfsleven al weer geruime tijd bezig is afscheid te nemen van het organisatiemodel dat veel gemeenten net hebben overgenomen of nog aan het implementeren zijn. Schaalverkleining, team-organisatie en kleine clusters zijn trefwoorden in de heroriëntatie van het bedrijfsleven op besturing en organisatie.

Blijvend veranderen

Een andere reden om zich te bezinnen ligt in de toekomstverwachting dat gemeenten zich moeten instellen op blijvende veranderingen. In de afgelopen jaren zijn er veel bestuurlijke discussies gevoerd over de plaats van het lokale bestuur, het 'vergrote' lokale bestuur, gewenste en/of minimale omvang, enzovoort.

Zoals het zich nu laat aanzien zullen ook in de jaren '90 belangrijke ontwikkelingen plaatsvinden die besturing en organisatie van gemeenten raken. Bezuinigingen, decentralisatie van rijkstaken, kerntakendiscussies en regionalisering zijn slechts enkele voorbeelden uit een lange reeks van zaken die op gemeentebestuur en ambtelijk management afkomen. Een gemeentelijke organisatie is niet meer de stabiele organisatie van weleer, waar ambtenaren zich jarenlang bekwaamden in het uitvoeren van vastomlijnde taken en waarop de politiek met groot vertrouwen kon toezien. Zo'n stabiele organisatie zal het waarschijnlijk ook nooit meer worden. Zowel van de politiek als van de ambtelijke medewerkers wordt steeds meer flexibiliteit, creativiteit en vooral strategisch inzicht gevraagd.

De structuur van dit boek

In dit boek geven wij onze visie op ontwikkelingen, gevolgen voor organisatie en besturing van gemeenten en de rol van informatisering daarbij. Resultaten van wetenschappelijk onderzoek, waaronder het eigen promotie-onderzoek, aangevuld en verrijkt met onze ervaringen in verschillende rollen binnen diverse gemeenten, vormen de basis van deze visie.

Besturen en de nieuwe gemeentelijke organisatie

We gaan daarbij uit van de stelling: leren van het bedrijfsleven? Ja! Maar tegelijkertijd bewust blijven van het eigen karakter van informatieverwerkende organisatie, cultuur en besturing. En vooral aandacht voor de verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur om te zorgen voor meer maatschappelijk draagvlak. Dit vergt inzicht in de nauwe samenhang tussen Besturingsvorm, Informatievoorziening, Organisatieconcept en Cultuur. Dit noemen wij de BlOC-factoren.

In hoofdstuk 1 gaan wij nader in op deze BlOC-factoren. Successievelijk bespreken wij achtergronden, aspecten en kenmerken van besturing, organisatie, bestuurlijke informatievoorziening en cultuur in relatie tot gemeenten. Het leidt tot wat wij noemen de 'BIOC-bril', waarmee scherper gekeken kan worden naar de zware opdracht aan gemeenten om efficiënt, en effectief, en klantgericht, en maatschappelijk gedragen te opereren in een zeer diverse en kritische markt.

In hoofdstuk 1 leggen we ook de theoretische basis voor de verdere uitwerking. Dit hoofdstuk omvat, hoewel zo beperkt mogelijk gehouden, toch meer dan andere hoofdstukken nog theorie. Van de lezer vragen wij toch om deze verkenning mee te maken en zich daarmee de BlOC-bril eigen te maken.

In hoofdstuk 2 bespreken we wat we in het begin van deze inleiding aanmerkten als de opgave om de vlucht naar voren te maken: de beweging voorwaarts van intern efficiënt naar extern gewaardeerd. We doen dat in de vorm van drie scenario's, die we bespreken en beoordelen aan de hand van de BlOC-factoren.

Een beweging voorwaarts vergt een beeld van de nabije toekomst. In hoofdstuk 3 schetsen we op basis van literatuur en zichtbare bewegingen in het bedrijfsleven de ontwikkelrichting, daarbij weer kijkend met behulp van de BlOC-bril: samenhang tussen respectievelijk besturingsprestaties, mogelijkheden van informatietechnologie, richting van organisatieontwikkeling en eisen aan cultuur en vaardigheden.

Wij merkten de gemeentelijke overheid reeds aan als een informatieverwerkende organisatie bij uitstek. Veel produkten en diensten zijn informatiedragers: een vergunning, een (subsidie)beschikking, een paspoort, een ontheffing, om er maar enkele te noemen. Veel produktieprocessen bestaan dan ook vooral uit het verzamelen, verwerken en verstrekken van informatie.

Informatievoorziening is evenwel een ondergewaardeerde kernfunctie binnen de gemeente. Onbekend, onbemind en soms gevreesd. Door het plannen en beheersen van de toepassingen en effecten van informatietechnologie ontstaan nieuwe mogelijkheden voor gemeenten tot verbetering en vernieuwing van produkten en kansen op een betere en meer geloofwaardige overheid. Dat noemen wij informatiseren.

Veel raadsleden, bestuurders en ambtelijk managers zijn nu nog blind voor deze mogelijkheden en kansen. Hoofdstuk 4 gaat specifiek in op informatiseren als sleutelproces bij de beweging voorwaarts.

In hoofdstuk 5 ten slotte staat de vraag centraal hoe met de inzichten uit de voorafgaande hoofdstukken om te gaan en hoe kansrijk te informatiseren. Wie spelen daarin welke rol? Wat betekent dat voor bestuurders, voor ambtelijk managers? En welke veranderingen brengt dat met zich mee voor de aanpak van het informatiseringsproces?

We geven een andere kijk op rol en betekenis van informatiesystemen, op organisatie en besturing. Een kijk die start bij de alledaagse werkelijkheid die bij alle betrokkenen, bestuurders en ambtenaren, bekend en vertrouwd is: de concrete werkplek, waar de produkten en diensten van de gemeente uiteindelijk ontstaan.


Besturen van gemeenten: een kwestie van informatievoorziening: catalogustekst

Gemeenten zijn niet meer de stabiele organisaties van weleer. De maatschappij is complexer geworden, de rol van de overheid verandert, evenals de economische condities. Veel gemeenten hebben dan ook omvangrijke reorganisaties achter de rug. Maar de vraag blijft of dit geleid heeft tot wezenlijke veranderingen en verbeteringen.

Informatisering is de sleutel tot een werkelijk klantgerichte en maatschappelijk gewaardeerde gemeentelijke organisatie. Besturen en de nieuwe gemeentelijke organisatie beschrijft scenario's voor deze belangrijke stap met voorbeelden uit diverse gemeenten. De toepassing van informatietechnologie wordt in de taal van de bestuurder en manager behandeld.

Dit boek is bestemd voor gemeenteraadsleden, bestuurders, ambtelijk managers op alle niveaus en voor studenten WO, HBO en Bestuursacademie. En zeker ook interessant voor een ieder die relaties heeft met de gemeentelijke organisatie.

1994, 168 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 2038


Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie

Informatievoorziening in perspectief

Van kakofonie naar symfonie

Breemen, van & Schoubroeck, van

ISBN 90 267 2045 9

NUGI 855

Prijs: fl. 69,00 / BEF. 1.656,-

Omvang: 329 pagina's

Geïllustreerd


Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie: Inhoudsopgave (volledig)

Voorwoord

Inleiding

Deel 1: Informatiebeleid en -planning: een gepasseerd station?

1 Informatiebeleid en -planning: begrippen en denkkaders

dr . B.A A. Hopstaken Rl, prof. dr. A. Kranendonk RA

2 Het informatiestatuut. Een instrument bij het inrichten van de infonnatiehuishouding

drs. R. van Breemen RA, drs. M.C. Kamermans RA, drs. O.C. van Leeuwen RA

3 Het managen van automatisering door de gebruikersorganisatie

prof.dr. A. Kranendonk RA, drs. O.C. van Leeuwen RA, drs. J.F.H. Vrins

4 Operational Auditing: een managementkundige benadering

drs. A.J.G. Driessen, drs. J.W van der Kerk, A. Molenkamp

Literatuur deel 1

Deel 2: Informatiseringsprojecten

5 Het veranderende traject van systeemrealisatie

prof.dr. A. Kranendonk RA, drs. O.C. van Leeuwen, drs. J.F.H. Vrins

6 Standaardpakketten in de lift

A.H.C. Koedijk

7 Hoera, het systeem werkt! Implementeren van een financieel systeem in een turbulente omgeving

drs. E.C.M. Tummers, drs. T.M.J.M. van den Boom

8 Weerstandsvermindering bij invoering van informatiesystemen

drs. P.C. Noordam

9 Systeembeheerorganisatie

drs. G.B. Kleyn

10 Runaway Systems Management in de praktijk. Aanpak van een uit de hand gelopen informatiseringsproject

ir. J.H.H. Overbeek CPIM, ir. M.W. La Haye, drs. G.B. Kleyn

Literatuur deel 2

Deel 3: Inrichting en optimalisering van de informatievoorziening

11 De positie van het vak Administratieve Organisatie

drs. M.C. Kamermans RA, drs. O.C. van Leeuwen RA

12 Kwaliteit van Administratieve Dienstverlening (KAD)

drs. P.A. Hartog, A. Molenkamp, drs. J.H.M. Otten

13 De manager en zijn informatievoorziening. De kunst van het kiezen

drs.M.C. Kamermans RA, drs. O.C. van Leeuwen RA

14 Milieuzorg en de rol van de administratieve organisatie. Stoffenbalans ook te gebruiken voor de registratie van afval

drs. R.A.C. Klaver, drs. O.C van Leeuwen RA, ir. A.M. Scholtens

15 Logistiek van administratieve processen: praktische aanknopingspunten

drs. E. Lammers, C J.P. Overvoorde Rl, drs. R.H.I . van Schoubroeck

16 Risico's bij integratie

drs. R. van Breemen RA, drs. M.C. Kamermans RA, drs. O.C. van Leeuwen RA

Literatuur deel 3

Deel 4: IT-infrastructuur

17 Netwerkmanagement, de organisatorische opzet en financiële beheersing

ir. E.J. Evelo

18 Global electronic mail: integratie van elektronische post met X.400

ir . A. van Kooij

19 Verschijningsvormen van elektronisch bankieren

H. Roos RA. drs. T.P. de Vries

20 Nieuwe ontwikkelingen in de cryptografie: Kerberos en Digital Signature Standard

drs. T.P. de Vries

21 Beveiligingsperikelen rondom Novell Netware

J.L. Ramos Najera

22 Automatiseerders zijn nog steeds onmisbare mensen

A.H.C. Koedijk, R.J. Schalkwijk.

Literatuur deel 4


Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie: Inhoudsopgave (beknopt)

Voorwoord

Inleiding

Deel 1: Informatiebeleid en -planning: een gepasseerd station?

Deel 2: Informatiseringsprojecten

Deel 3: Inrichting en optimalisering van de informatievoorziening

Deel 4: IT-infrastructuur


Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie: Voorwoord

Heeft u, lezer, ooit als kind gezegd: 'Later, als ik groot ben, word ik organisatie-adviseur!'? Jawel: brandweerman! directeur! dokter! politie-agent! stewardess! koningin desnoods! Maar... organisatie-adviseur?

Figureert deze beroepsgroep te weinig in kinderboeken, TV-'soaps' en andere sprookjes om aldus de zich ontwikkelende mens een nastrevenswaardig 'rol-model' aan te reiken? Is dit dienstverlenende beroep historisch gezien nog te jong om zich een plek te hebben verworven in ons 'collectieve bewustzijn', met alle stereotyperingen, angsten en verlangens die daarbij behoren? Is dit beroep te onbekend, of erger nog, te saai om de verbeelding van buitenstaanders te prikkelen?

Hoe het ook zij, ergens op de weg van jongere naar oudere zijn sommigen voor een stukje van hun leven organisatie-adviseur. Omdat ze dat willen, omdat er vraag is naar hun diensten, omdat hun beroepsmatige denken en doen aldus wordt geafficheerd.

Als organisatie-adviseur wil ik het denken en doen van mijn collega's en mij als volgt typeren: het ondersteunen van management en organisaties bij het bereiken van duurzame, betere resultaten.

Je moet er maar van houden! Ik houd ervan.

Dat ondersteunen staat er niet voor niets: 'de' klant, 'het' management en 'de' organisatie moeten uiteindelijk wel zelf willen, durven en kunnen verbeteren. Het gaat om het bereiken van duurzame resultaten. Als de bereikte verbeteringen zouden ineenstorten bij het vertrek van de adviseur, zou ik liever van 'afhankelijk maken' dan van 'ondersteunen' spreken. En het gaat ten slotte om betere resultaten, verbeteringen op een of meer van de gebieden waaraan 'het' management zo rijk is.

Van al die managementgebieden noem ik er enkele, in alfabetische volgorde: administratie, commercie, communicatie, cultuur, financiën, informatievoorziening ('information resources'), logistiek, marketing, milieu, opleiding, personeel ('human resources'), produktie, strategie, technologie, training, veranderingen-in-het-algemeen, enzovoorts, enzovoorts, enzovoorts.

Wat het denken en doen van organisatie-adviseurs betreft zijn de meesten specialist in een of enkele van de voornoemde gebieden. Immers, als zij generalist waren, hadden ze beter zelf manager kunnen worden! Maar om meer dan een expertmatig deeladvies te kunnen geven, moeten adviseurs wel generalist zijn in de samenhang van hun eigen vakgebied met die andere gebieden. Alleen op die manier bieden zij de brede, generalistische ondersteuning waaraan 'de' klant, 'het' management en 'de' organisatie ook behoefte hebben. Een expertmatig deeladvies verdwijnt in het slechtste geval 'in de la' en in het beste geval 'tussen de oren'. De duurzame verbeteringen worden alleen realiteit door het feitelijke gedrag van klanten, management en organisaties. Niet alleen beter denken, maar dus ook en vooral beter doen. Bij dit 'zorgen dat het advies werkt' zijn alle deelgebieden integraal aan de orde. Overal! Altijd!

Deze bloemlezing geeft u, lezer, in overdraagbare vorm het denken en doen van een aantal organisatie-adviseurs op het gebied van informatievoorziening. De bloemlezing geeft, zoals het woord al zegt, het beste van wat zij op hun vakgebied hebben gepubliceerd. In sommige van hun bijdragen staat het denken voorop: de begrippen en theoretische kaders die deze adviseurs in hun werk toepassen. In andere bijdragen staat het doen op de voorgrond: de verdichting van hun praktijkervaringen tot tips, te vermijden valkuilen, noodzakelijke succesfactoren, kortom: adviezen! Alle bijdragen geven u, lezer - of u nu adviseur bent of geadviseerde - een fascinerende blik in die bonte wereld van de informatievoorziening.

De beide redacteuren verdienen een compliment voor hun initiatief tot deze uitgave en voor de wijze waarop ze tot deze bloemlezing zijn gekomen. Maar bovenal verdienen ze lof voor hun inhoudelijke, toegevoegde waarde: het schikken en bundelen van al die afzonderlijke bloemen tot een bont veldboeket! Zoals organisatie-adviseurs niet alleen de afzonderlijke talenten van hun collega's maar juist ook die van hun klanten weten te bundelen tot een mooier, waardevoller, beter werkend geheel!

Of dit boek helpt bij een (latere) beroepskeuze, kan ik slechts hopen. Dat deze bundel velen iets zal leren over het management en de organisatie van de informatievoorziening, is voor mij een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid. Maar of deze realiteit wordt, bepaalt slechts een: u, de lezer van dit boek!

Prof.dr. Aad Kranendonk RA	Soestdijk, oktober 1994.


Informatievoorziening in perspectief: van kakofonie naar symfonie: Catalogustekst

De ontwikkelingen op het gebied van de informatievoorziening volgen elkaar in snel tempo op. Informatietechnologie (IT) is momenteel wellicht de belangrijkste initiator voor het verbeteren van organisaties. Dit boek biedt een overzicht van een aantal essentiële ontwikkelingen op het gebied van de informatievoorziening.

Een groot aantal adviseurs, vrijwel allen werkzaam bij KPMG Klynveld Management Consultants, leverden praktijkbijdragen aan dit boek. Door hun jarenlange ervaring hebben zij een goed beeld van de nieuwe, belangwekkende ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening. Zij publiceren er ook regelmatig over in de vakbladen. Dit boek is een bloemlezing uit recentelijk verschenen en door lezers hogelijk gewaardeerde artikelen. De oorspronkelijke artikelen zijn, ten behoeve van dit boek, waar nodig bewerkt.

Gezien het hoge praktijkgehalte is dit boek met name waardevol voor functionarissen die zich dagelijks bezighouden met de informatievoorziening. Hiertoe behoren onder meer informatiemanagers, controllers, hoofden van automatiseringsafdelingen en adviseurs op het gebied van informatievoorziening en automatisering. Daarnaast kunnen ook docenten en studenten in organisatiekundige en informatiekundige onderwijsgebieden met dit boek hun voordeel doen.

1994, 329 pagina's, f 69,00

ISBN 90 267 2045 9


Step by Step Microsoft Office NL/Windows

Step by Step Microsoft Office NL/Windows

Catapult, Inc.

ISBN 90 267 2046 7

Prijs: fl. 64,50 / BEF. 1.550,-

306 blz., incl. diskette


Step by Step Microsoft Office NL/Windows (Inhoud)

Step by Step Microsoft Office NL/Windows: Inhoud

Over dit boek

Hoe gebruikt u dit boek?

Uw weg vinden in dit boek

Werken met dit boek in een lessituatie

Gebruikte conventies in dit boek

Conventies voor procedures

Conventies voor de notatie

Conventies voor het toetsenbord

Conventies voor de muis

Andere kenmerken van dit boek

Verwijzingen naar de documentatie bij Microsoft Office

Online Help

Microsoft Access Introductie

Microsoft Word Handboek

Microsoft Excel Handboek

Microsoft PowerPoint Handboek

Microsoft Access Handboek

Introductie

De oefenbestanden vanaf de diskette installeren

Werken met de oefenbestanden

Microsoft Office starten

De online Help-functie gebruiken

Hulp over Help

Help gebruiken voor informatie over een specifiek onderwerp

Microsoft Office Manager verlaten

Deel 1	Integratie met Microsoft Office

Sessie 1 	De mogelijkheden van Microsoft Office

Werken met Microsoft Office Manager

Toepassingen openen en overschakelen tussen toepassingen

Met bestanden, hulpmiddelen en hulpprogramma's werken

Microsoft Office-toepassingen afsluiten

Werken met de componenten van Microsoft Office

Afbeeldingen invoegen met de illustratiegalerie

Effecten maken met WordArt

Grafieken maken met Graph

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 2 	Gegevens kopiëren en verplaatsen

Gegevens kopiëren vanuit een toepassing naar een andere toepassing

Opdrachten voor het kopiëren van gegevens

Gegevens kopiëren met slepen en neerzetten

Gegevens uit een toepassing naar een andere toepassing verplaatsen

Opdrachten voor het verplaatsen van gegevens

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 3 	Objecten koppelen en insluiten

Objecten koppelen tussen toepassingen

Objecten uit een andere toepassing insluiten

Objecten uit bestaande bestanden insluiten

Een nieuw object insluiten

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 4 	Bestanden importeren en exporteren

Een bestand vanuit een andere toepassing importeren

Een bestand naar een andere toepassing exporteren

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Herhaling & toepassing

Deel 2	Documenten maken in Word met behulp van geïntegreerde gegevens

Sessie 5 	Documenten aanmaken aan de hand van werkmapgegevens

Een werkmap vanuit Microsoft Excel kopiëren

Een grafiek uit Microsoft Excel insluiten

Een stap verder

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 6	Werkmapgegevens aan rapporten koppelen

Werkmapgegevens aan een Word-rapport koppelen

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 7	Werken met PowerPoint-gegevens in Word

Een presentatie in Word invoegen en bekijken

Een presentatie naar een Word-rapport exporteren

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 8 	Met een database een brief persoonlijker maken

Samenvoegvelden instellen

Microsoft Access-gegevens in een Word-brief samenvoegen

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 9	Een rapport schrijven op basis van een database

Een databasetabel in een Word-document invoegen

Een databaserapport naar een Word-indeling converteren

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 3 	Werkmappen maken in Excel met behulp van geïntegreerde gegevens

Sessie 10	Werkmappen aanmaken met Word-tekst

Een Word-tabel naar een werkmap kopiëren

Word-gegevens aan een werkmap koppelen

Word-tekst in een werkmap insluiten

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 11 	Een presentatie in een werkmap invoegen

Een presentatie in een werkmap invoegen

PowerPoint-dia's in een werkmap insluiten

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 12 	Databasegegevens in een werkmap analyseren

Een databasetabel naar een werkmap exporteren

Een draaitabel maken op basis van een database

Databasegegevens naar een werkmap kopiëren

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Voortuitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 4	Presentaties maken in PowerPoint met behulp van geïntegreerde gegevens

Sessie 13	Een presentatie maken met Word-tekst

Een Word-overzicht in een presentatie importeren

Nieuwe dia's uit Word-gegevens invoegen

Word-gegevens aan een PowerPoint-dia koppelen

Een Word-tabel in een PowerPoint-dia insluiten

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 14	Dia's maken met Excel

Excel-gegevens naar een presentatie kopiëren

Excel-gegevens aan een presentatie koppelen

Excel-gegevens in een presentatie insluiten

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessies

Herhaling & toepassing

Deel 5	Databases maken in Access met behulp van geïntegreerde gegevens

Sessie 15 	Tekst uit Word in een database invoegen

Word-gegevens met scheidingstekens importeren

Gegevens uit een Word-tabel importeren

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Vooruitblik op de volgende sessie

Sessie 16	Werken met werkmapgegevens in een database

Gegevens uit een werkmap in een database importeren

Werkmapgegevens in een nieuwe tabel importeren

Werkmapgegevens in een bestaande tabel importeren

Werkmapgegvens in een database invoegen

Een bestaande werkmap in een tabel insluiten

Een formulier met werkmapgegevens maken

Een stap verder

De sessie beëindigen

Samenvatting van de sessie

Herhaling & toepassing

Appendices

Microsoft Office optimaliseren

Overzicht oefenbestanden

Terminologie

Register


Step by Step Microsoft Office NL/Windows (Inleiding)

Step by Step Microsoft Office NL/Windows: Inleiding

Step by Step Microsoft Office NL/Windows is opgesplitst in vijf delen, die alle twee of meer bij elkaar horende sessies bevatten. De sessies 1 tot en met 4 in deel 1 vormen de basis voor de overige sessies in het boek. In sessie 1 leert u hoe u met de Microsoft Office Manager werkt en met de mogelijkheden die voor alle Microsoft Office-toepassingen beschikbaar zijn. In de sessies 2 tot en met 4 worden de zes basistechnieken besproken voor het delen van gegevens tussen toepassingen: kopiëren en verplaatsen, koppelen en insluiten, en importeren en exporteren. U leert niet alleen met alle technieken werken, maar ook in welke gevallen u een bepaalde techniek het beste kunt gebruiken.

Als u de basisvaardigheden van de integratietechnieken beheerst, kunt u in willekeurige volgorde verdergaan met de delen 2 tot en met 5. Elk deel behandelt een toepassing die als basis dient voor de integratie van gegevens en functies uit andere Microsoft Office-toepassingen. In deel 2 is de basistoepassing Word, in deel 3 Excel, in deel 4 PowerPoint en in deel 5 Access.

In de delen 2 tot en met 5 kunt u sessies kiezen die aan uw specifieke behoeften beantwoorden, net als u uit een kookboek bepaalde recepten kiest. Dank zij de modulaire opbouw van de sessies kunt u rechtstreeks overschakelen naar het onderdeel van uw keuze.

Als u op een netwerk bent aangesloten en Microsoft Mail hebt geactiveerd, kunt u de optionele Microsoft Mail-oefeningen uitvoeren die door de sessies heen verspreid zijn. In deze oefeningen worden verschillende methoden gebruikt om geïntegreerde Microsoft Office-bestanden te zenden aan anderen binnen uw werkgroep.

Elke sessie duurt ongeveer 20 tot 45 minuten, inclusief de optionele oefening Een stap verder aan het eind. Daarna vindt u steeds een gedeelte Herhaling & toepassing, waarmee u kunt testen of de vers verworven vaardigheden al zijn ingesleten.


Step by Step Microsoft Office NL/Windows (Catalogustekst)

Step by Step Microsoft Office NL/Windows: Catalogustekst

Documentatie

Het kernbegrip voor de professionele computergebruiker is informatie: compleet, helder en handzaam. Dat geldt voor output en input. Cruciale input is de documentatie bij de tools waarmee u perfect werk moet leveren. Die documentatie leidt:

* ofwel via de kortste weg naar optimaal resultaat

* ofwel snel naar het juiste antwoord.

Kluwer Bedrijfswetenschappen presenteert daarom twee boekenseries voor softwaregebruik:

* de seriële Step by Step-reeks (inclusief diskette)

* de random raadpleegbare Referentiegidsen.

Step by Step

Step by Step-uitgaven bezitten een solide didactische structuur met onder meer herhalingsoefeningen en tijdschema's. De methode garandeert het voor dagelijks gebruik ultieme profijt van de software. Het praktijkmateriaal op diskette draagt substantieel bij tot een efficiënt leertraject.

De Referentiegids

De Referentiegidsen staan voor optimale toegang tot een uitgekiende multifunctionele inhoud. Om snel te kunnen zoeken zijn deze gidsen toegerust met een systematisch naslagdeel. Onder meer de op de softwarestructuur gebaseerde hoofdstukken, het alfabetische functie-overzicht en de hoofdstukken over optimalisatie en installatie bieden informatie op maat.

Zinvolle, afgeronde voorbeelden verhogen het praktische nut van zowel de Step by Step-reeks als de Referentiegidsen. In deze series onder meer uitgaven over: MS-DOS, Windows, Windows NT, WordPerfect, Word, Excel, PowerPoint, Access. Voor nadere informatie belt u 05700-48970.


Beheer van Informatiesystemen

Beheer van informatiesystemen

M. Looijen

ISBN 90-267-2050-5

NUGI 855

Trefw.: informatiesystemen; management.

 276 pag., f 62,50/1500 BEF.


Beheer van informatiesystemen: Inhoud

Beheer van informatiesystemen

0.	INLEIDING BEHEER

0.1	Waarom beheer van informatiesystemen

0.2	Positionering van beheer

0.3	Opbouw van het boek

DEEL 1: BASISASPECTEN VAN BEHEER

1.	BEGRIPPENKADER

1.1	Geautomatiseerd informatiesysteem

1.2	Integratie van informatiesystemen

1.3	Technische infrastructuur

1.4	Gegevensinfrastructuur

1.5	Applicatie

1.6	Informatievoorziening

1.7	Complexiteit

1.8	Normalisatie en standaardisatie

1.9 	Eigendom en eigenaar

1.10	Gebruik en gebruiker

1.11	Exploitatie en beheerder

1.12	Onderhoud en beheerder

2.	ORDENING VAN APPARATUUR EN PROGRAMMATUUR

2.1	Ordening

2.2	Verschijningsvormen

2.2.1	Stervormig

2.2.2	Hierarchisch

2.2.3	Maasvormig

2.3	Verbijzonderingen binnen verschijningsvormen

2.3.1	Client-server

2.3.2	Open systemen

3.	KARAKTERISTIEKEN VAN INFORMATIESYSTEEMCOMPONENTEN

3.1	Karakteristieken apparatuur en programmatuur

3.1.1	Computers

3.1.2	Basisprogrammatuur

3.1.3	Databasemanagementprogrammatuur

3.1.4	Programmeermiddelen

3.1.5	Beveiligingsmiddelen

3.1.6	Communicatiemiddelen

3.1.7	Verbindingen

3.1.8	Achtergrondgeheugen

3.1.9	Afdrukeenheden

3.1.10	Invoerapparatuur

3.1.11	Nabewerkingsapparatuur

3.1.12	Toepassingspakketten

3.1.13	Beheerpakketten

3.1.14	Toepassingsprogrammatuur

3.2	Karakteristieken van gegevensverzamelingen

3.3	Karakteristieken van procedures

3.4	Karakteristieken van mensen

3.5	Karakteristieken van informatiesystemen

4.	EISEN EN RANDVOORWAARDEN VANUIT GEBRUIK

4.1	Eisen

4.2	Randvoorwaarden

DEEL 2: INHOUDELIJKHEID VAN BEHEER

5.	BEHEERTAKEN EN TOESTANDENMODEL

5.1	Taakgebieden en taakvelden gedifferentieerd

5.1.1	Management

5.1.2	Personeelsmanagement

5.1.3	Technische ondersteuning

5.1.4	Algemene bedrijfsondersteuning

5.1.5	Operationele besturing

5.1.6	Onderhoud van technische infrastructuur en operationele ondersteuning

5.1.7	Technische dienstverlening

5.1.8	Gebruiksbeheer

5.1.9	Functioneel onderhoud

5.1.10	Applicatie-onderhoud

5.2	Taakgebieden en taakvelden samengevoegd

5.2.1	Configuratiebeheer

5.2.2	Netwerkbeheer

5.2.3	Probleem- en wijzigingsbeheer

5.2.4	Risicobeheer

5.2.5	Beschikbaarheidsbeheer

5.2.6	Infrastructuurbeheer

5.3	Toestandenmodel

5.4	Uitgebreid toestandenmodel

6.	BEHEER OP MANAGEMENTNIVEAU

6.1	Centralisatie/decentralisatie

6.2	Standaardisatie/geen-standaardisatie

6.3	Kosten/baten

6.4	Beveiliging integraal/lokaal

7.	BEHEERMODELLERING OP OPERATIONEEL NIVEAU

7.1	Gegevens en achtergrondgeheugens

7.2	Uitwijken en inwijken

7.3	Problemen en wijzigingen

7.4	Programmatuurreleases en versies

7.5	Gegevensverwerking en gegevensuitvoer

7.6	Diensten en doorberekening

DEEL 3: ORGANISATIE VAN BEHEER

8.	DRIE VORMEN VAN BEHEER

8.1	Functioneel beheer

8.2	Applicatiebeheer

8.3	Technisch beheer

8.4	Samenhang

8.4.1	Enkelvoudige samenhang

8.4.2	Meervoudige samenhang

8.4.3	Drievoudig model van beheer

9.	ORGANISATIE VAN BEHEER

9.1	Generieke organisatievormen

9.1.1 Functioneel beheer

9.1.2 Applicatiebeheer

9.1.3 Technisch beheer

9.2	Specifieke organisatievormen

9.2.1 Werkplek

9.2.2 Lokale beheergroep

9.2.3 Reken-, communicatie-, en servicecentrum

9.2.4 Applicatie-onderhoudsafdeling

9.2.5 Help-desk

9.2.6 Informatiecentrum

DEEL 4: VOORBEELDEN VAN BEHEER

10.	VERKENNING VAN BEHEER

10.1	De uitgeversmaatschappij BOEK

10.2	Het informatiesysteem HOTELINFO

10.3	De instelling SUPER

10.4	Het computercentrum COMPU

10.5	Het project OUTSOURCE

10.6	Samenvatting

DEEL 5: SPECIFIEKE ONDERWERPEN

11.	KWALITEIT EN CONTROLE

11.1	Kwaliteit

11.1.1 Kwaliteitsbegrippen

11.1.2 ISO-9000 normen

11.2	Controle

11.2.1 Interne controle

11.2.2 Externe controle

12.	OVEREENKOMSTEN TUSSEN GEBRUIK EN BEHEER

12.1	Service Level Request

12.2	Service Level Agreement

12.3	Service Level Management

13.	FUNCTIE-ASPECTEN

13.1 NGI taakclusters en ordening

13.1.1 Taakclusters

13.1.2 Referentiemodel

13.2 Complementering

13.3 Vaardigheden en werkomgeving

13.3.1 Vaardigheden

13.3.2 Werkomgeving

13.4 Opleiding

13.5 Ervaring

14.	BEHEER DOOR DERDEN

14.1 Uitbesteding van beheer (outsourcing)

14.1.1 Inhoudelijkheid van uitbesteding van beheer

14.1.2 Stappenplan van uitbesteding van beheer

14.2 Uitbesteding onderhoud (third party maintenance)

14.3 Inhuren (detachering)

14.4 Relationeel model

15.	BEDRIJFSECONOMISCHE EN JURIDISCHE ASPECTEN

15.1	Bedrijfseconomische aspecten

15.1.1	Bedrijfseconomische begrippen

15.1.2	Lease constructies

15.2	Juridische aspecten

15.2.1	Juridische begrippen

15.2.2	Contractaspecten

16.	METEN EN VERGELIJKEN

16.1	Kengetallen

16.1.1 Omschrijving

16.1.2 Toepassing

16.1.3 Kritische beschouwing

16.2	Prestatie-indicatoren

16.2.1 Omschrijving

16.2.2 Toepassing

16.2.3 Kritische beschouwing

16.3	Metrieken

16.3.1 Omschrijving

16.3.2 Toepassing 1

16.3.3 Toepassing 2

16.3.4 Kritische beschouwing

16.4	Runtime funktiepunt-analyse

16.4.1 Omschrijving

16.4.2 Toepassing

16.4.3 Kritische beschouwing

16.5	Multi-criteria-analyse

16.5.1 Omschrijving

16.5.2 Toepassing 1

16.5.3 Toepassing 2

16.5.4 Kritische beschouwing

17.	TECHNISCHE VOORZIENINGEN

17.1	Toegangscontrole en tijdregistratie

17.1.1 Toegangscontrole

17.1.2 Tijdregistratie

17.2	Brandbeveiliging

17.3	Luchtbehandeling

17.4	Omgevingsconditionering

17.4.1 Omgevingsconditie

17.4.2 Omgevingsfactoren

17.5	Voedingssystemen

17.5.1	Kwaliteit van het electriciteitsnet

17.5.2	Consequenties van netstoringen

17.5.3	Categorieën van veilige voedingssystemen

17.5.4	Beslissingsmodel

17.6	Bekabeling

17.7	Technische Dienst

18.	LITERATUURVERWIJZINGEN PER HOOFDSTUK


Beheer van informatiesystemen: Voorwoord

Het ligt voor de hand om allereerst in te gaan op de vraag: waarom dit boek, wanneer in relatief korte tijd diverse boeken over het onderwerp Beheer zijn verschenen; wat is het nieuwe dat hier geboden wordt? Deze vraag laat zich het beste beantwoorden door even terug te gaan naar 1986 om vervolgens weer in 1994 te belanden.

In 1986 verschijnt het boek 'Exploitatie van automatiseringsmiddelen' in de Kluwer reeks Informatiemanagement. De basis voor dit boek wordt gelegd in een artikel over de exploitatie van automatiseringsmiddelen en gegevensverwerking in het maandblad Informatie in februari 1985. Het accent ligt op de vele aktiviteiten die een rol spelen bij complexe computersystemen en netwerken. Het boek komt centraal te staan in de module HS.3 'Organisatie en exploitatie van automatiseringsmiddelen' van de AMBI-opleiding. Dan verschijnt in 1988 het proefschrift 'Management en organisatie van automatiseringsmiddelen'. Een belangrijke plaats in dit proefschrift wordt ingenomen door een systematische uitwerking van beheertaken en de organisatie ervan op zowel strategisch, tactisch als operationeel niveau. De nadruk wordt gelegd op het technisch beheer van de apparatuur en de programmatuur. Het gaat een belangrijke basis vormen voor het onderwijs en het onderzoek op het gebied van beheer van informatiesystemen dat eind 1988 officieel van start gaat aan de Technische Universiteit Delft in het kader van de informaticastudie. Aldaar wordt het beheer verbreed en verdiept. Dit resulteert in 1991 ondermeer in 'EBM Een BeheerMethodiek met SDM', spoedig gevolgd door een tweede herziene druk onder de gelijknamige titel, zij het met weglating van SDM. Daarin wordt het toestandenmodel ingeleid. Dit model geeft de levenscyclus van het informatiesysteem weer in relatie met alle noodzakelijke beheertaken. Spoedig daarna verschijnt in 1992 'Beheer van informatievoorziening', een samenwerking tussen Cap Gemini en ondergetekende. Het wordt als handboek gepositioneerd in de SDM-reeks.

Inmiddels schrijden onderwijs en onderzoek inzake beheer van informatiesystemen voort. Een centrale plaats hierin wordt ingenomen door het collegedictaat a136D, gebaseerd op genoemde publicaties en aangevuld met andere verschenen artikelen. Langzaam maar zeker wordt echter toegegroeid naar de behoefte van een leerboek, waarmee studenten kennis en inzicht kunnen verkrijgen in het beheer van informatiesystemen. Daarin moeten alle aspekten van het beheer zodanig aan de orde komen dat vanuit algemene concepten gaandeweg een steeds concreter beeld inzake het beheer ontstaat. Bovendien moeten ook die onderwerpen aan de orde komen die, hoewel nog niet geheel uitgekristalliseerd, toch al richtinggevend zijn inzake de kwantificering van bepaalde beheeraspekten. Het resulteert in een eerste concept, waarop de medewerkers van de vakgroep Informatiesystemen, die zich dagelijks met onderwerpen op het gebied van beheer bezig houden, kritisch en aanvullend reageren. In dat verband noem ik met waardering Bert Geers, Louis van Hemmen, Wouter de Jong, Rob Mersel, Cees de Wijs en in het bijzonder Marcel Spruit.

Het onderwerp 'Meten en vergelijken' krijgt met betrekking tot de techniek 'runtime funktiepunt-analyse' een uitwerking door de enthousiaste en constructieve inbreng van Leon Beerendonk en Jan Stegink van Mediaan/abs. Ella Looijen van Digital Equipment weet door het kritisch doorlezen van het concept meer dan eens aan te geven waar verduidelijking wenselijk is. Een redactionele opmaak blijkt goed in handen te zijn van Peter van der Jagt en Walther Senders van Kluwer Bedrijfswetenschappen. Vervolgens en bepaald niet in de laatste plaats noem ik met dank Conny van Driel en Rina Abbriata voor het invoeren en telkenmale verbeteren van teksten.

Voor wie is het boek bedoeld?

Uit het voorgaande mag duidelijk zijn dat het boek bedoeld is om studenten in de informatica en studenten in de bedrijfskunde, kennis te laten maken met het beheer van informatiesystemen. Ook is het bestemd voor diegenen die beroepshalve bij het beheer van informatiesystemen betrokken zijn. Het boek positioneert zich daartoe zowel op managementniveau als op operationeel niveau. Voorts wordt gesteld dat de huidige AMBI HX-lijn volop in de gepresenteerde leerstof aanwezig is en met behulp daarvan ook verder is uit te bouwen. Tevens pretendeert het boek van toepassing te zijn in de huidige en verder te ontwikkelen ITIL-opleidingen.

Tot slot wordt opgemerkt dat reacties die kunnen leiden tot verbetering en aanvulling van dit boek zeer welkom zijn.

M. Looijen

Monster, oktober 1994.


Beheer van informatiesystemen: Catalogustekst

Welke organisatie kan het zich permitteren om geen aandacht te besteden aan het beheer van informatiesystemen? Het antwoord is overduidelijk, namelijk geen enkele!

In snel tempo is iedereen afhankelijk geworden van apparatuur, programmatuur en netwerken. Die afhankelijkheid uit zich in strenge eisen omtrent beschikbaarheid, beveiliging, betrouwbaarheid en performance, om er slechts enkele te noemen. Bovendien is er altijd weer de eis om de kosten zo laag mogelijk te houden. Het zijn allemaal onderdelen van het beheer van informatiesystemen. Dit boek gaat er uitgebreid op in. In zeventien hoofdstukken, verdeeld over vijf delen behandelen we:

basisaspecten van beheer

inhoudelijkheid van beheer

organisatie van beheer

voorbeelden van beheer

enkele specifieke onderwerpen, waaronder:

·	kwaliteitsaspecten

·	service level agreements

·	uitbesteding

·	juridische aspecten

·	meten en vergelijken

Aan het eind van elk deel vinden we een uitgebreide literatuurverwijzing.

Het boek is bestemd om te worden gebruikt in het onderwijs, maar ook voor diegenen die beroepshalve - op managementsniveau maar ook op operationeel niveau - bij het beheer van informatiesystemen betrokken zijn.

De auteur is hoogleraar beheer van informatiesystemen aan de Technische Universiteit Delft. Hij publiceerde een groot aantal malen over management en organisatie van automatiseringsmiddelen. Hij heeft jarenlange ervaring in computercentra en in het ontwerpen en bouwen van informatiesystemen. Deze praktijkervaring is te zamen met theorievorming en onderzoeksresultaten samengebracht in een boek dat het gebied beheer van informatiesystemen in de volle breedte bestrijkt.


Gegevensanalyse en -structuren

Gegevensanalyse en -structuren

Miedema, L.

ISBN 90 267 2060 2

NUGI 851

Prijs: fl. 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 172 pagina's

Geïllustreerd


Gegevensanalyse en -structuren: Inhoud (volledig)

O Inleiding

1 Systeembenadering

1.1 Begripsbepaling

1.2 Soorten systemen

1.3 Hiërarchie van systemen

1.4 Kenmerken van doelgerichte systemen

1.5 Bedrijfssystemen

1.6 Soorten bedrijfssystemen

1.7 Informatiesystemen

1.8 Samenvatting

2 Informatiesystemenen gegevensbanken

2.1 Definities

2.2 Ontwikkeling van informatiesystemen en gegevensbestanden

2.3 Objectanalyse

2.4 Functionele ontleding

2.5 Informatie-analyse

2.6 Gegevensanalyse

2.7 Drie-schema-architectuur

2.8 Implementatie-analyse

2.8.1 Basis implementatie-analyse

2.8.2 Statische implementatie-analyse

2.8.3 Dynamische implementatie-analyse

2.9 Fysiekdatabase-ontwerp

2.10 Centraal of decentraal?

2.11 Samenvatting

3 De structuur van de informatiebehoefte

3.1 Normaliseren van gegevens

3.2 Enkele voorbeelden

3.3 Normaliseren: waarom?

3.4 Het Bachman-diagram

3.5 Onafhankelijkheid

3.6 De eerste normaalvorm herhaald

3.7 Gegevensstructuur

3.7.1 Definitie van gegevensstructuur

3.7.2 Bepaling van gegevensstructuur

3.7.3 Een uitgewerkt voorbeeld

3.8 Samenvatting

4 Logischestructuren en inleidinggegevensbanken

4.1 Logische structuren

4.2 Schematisch weergeven

4.3 Sequentiële structuur

4.4 Boomstructuur

4.5 Netwerkstructuur

4.6 Inleiding gegevensbanken

4 6 1 Relaties

4 6 2 Redundantie

4.6.3 Onafhankelijkheid (independence)

4.6.4 Gelijktijdigheid

4.6.5 Beveiliging

4.6.6 Soorten gegevensbanken

4.6.7 Gegevensbankhistorie

4.7 Het hiërarchisch gegevensmodel

4.8 Samenvatting

5 Het netwerkmodel

5.1 Begrippenstelsel

5.2 DDL en DML

5 2.1 DDL: schema en subschema

5 2.2 DML

5.3 Het DBMS

5.3.1 De werking van het DBMS

5 3.2 Functies van het DBMS

5 4 Toelichting op het begrippenstelsel

5.5 Gegevensstructuurdiagram

5.6 Het SET-concept

5.7 Cycles

5.8 De enkelvoudige set

5.9 Relatierecords

5.10 Record-keys

5.11 Volgorde binnen sets

5.12 Lidmaatschap binnen een set

5.13 Opslagstructuren

5.14 Samenvatting

6 Het relationele model

6.1 Theoretisch raamwerk

6.1.1 Enkele begrippen

6.1.2 Sleutels

6.1.3 Integriteit

6.2 Tabellen normaliseren

6.3 Relationele talen

6.4 Voorbeelden met SQL (1)

6.4.1 Waarom SQL?

6.4.2 Inleiding met basistabellen

6.4.3 Bewerkingen

6.5 Voorbeelden met SQL (2)

6.5.1 Uitbreiding gegevensbank

6.5.2 Vereniging (UNION)

6.5.3 Doorsnede (INTERSECTION)

6.5.4 Verschil (DIFFERENCE)

6.5.5 Vermenigvuldiging (CARTESIAN PRODUCT)

6.5.6 Deling (DIVISION)

6.5.7 Verbinding (JOIN)

6.6 Samenvatting

7 Gegevensbeheer

7.1 De gegevensbeheerder

7.2 Activiteiten van een afdeling Data Administration

7.2.1 Ontwerpactiviteiten

7.2.2 Administratieve activiteiten

7.2.3 Monitoring, controle en bijsturing

7.2.4 Operations activiteiten

7.3 De introductie van de DA-functie

7.4 Samenvatting

8 Data dictionary

8.1 De functie van een data dictionary

8.2 Definities en notatiewijze

8.3 Validatieregels

8.4 Regels voor privacy

8.5 Samenvatting

Aanhangsels

A1 Literatuur

A2 Register van trefwoorden


Gegevensanalyse en -structuren: Inhoud (beknopt)

O Inleiding

1 Systeembenadering

2 Informatiesystemenen gegevensbanken

3 De structuur van de informatiebehoefte

4 Logischestructuren en inleidinggegevensbanken

5 Het netwerkmodel

6 Het relationele model

7 Gegevensbeheer

8 Data dictionary

Aanhangsels


Gegevensanalyse en -structuren: Inleiding

In de jaren '50, toen wij gingen 'automatiseren', kon men beter spreken over mechaniseren, waaronder dan in deze context verstaan dient te worden: 'het doen uitvoeren van een of meer op elkaar volgende menselijke handelingen met behulp van  een machine.' Aan het overdragen van 'besturing en controle' aan de machine kwam men nauwelijks toe, hetgeen toch de essentie van automatiseren mag heten.

Wel werd men zich meer en meer bewust dat het verwerken van gegevens (electronic data processing) alleen niet meer voldoende was en dat men de uitkomsten van deze bewerkte gegevens (= informatie) mede moest kunnen gebruiken voor het 'besturen' van een of ander 'proces'. Nog sterker, dat deze verkregen 'informatie' op zijn beurt weer gebruikt kon worden als invoer-'gegeven' binnen een volgend gegevensverwerkend proces, waardoor een nog betere informatie verkregen zou kunnen worden.

De feiten echter, dat en de machines beperkt waren in hun programmeerbaarheid (= 'intelligentie') en de gebruikers nog aan het fenomeen computer moesten wennen, hebben er in die tijd toe geleid dat men iedere keer een afzonderlijke toepassing ging 'automatiseren'. Een toepassing, waarbij het accent primair lag op een besparing in tijd en in het voorkomen van fouten bij de handmatige verwerking van grote hoeveelheden gegevens. Denk in dit verband bijvoorbeeld aan loonadministraties.

Voor iedere toepassing werden afzonderlijke bestanden gecreëerd en/of onderhouden. Al heel vroeg werd men ook geconfronteerd met de beperkte mogelijkheden van gegevensopslag. Jarenlang bestond slechts de 'ponskaart' met zijn eenheid van 80 kolommen/posities, waarin de bij elkaar behorende gegevens 'gewrongen' werden om toch maar aan die eenheid van een recordlengte van 80 posities te geraken.

Al het denken van de toenmalige ontwerpers en programmeurs werd door deze enige mogelijkheid beïnvloed en ook heden ten dage is die invloed nog merkbaar. (Is het niet grappig dat ook nu nog tienduizenden terminals niet meer dan die 80 posities op het scherm kunnen krijgen?)

Als laatste eigenschap uit die tijd kwam -ook weer noodgedwongen- de sequentiële verwerking met de daaraan verbonden batch-verwerking naar voren. Immers, de enige opdracht aan de apparatuur (= computer data management) die gegeven kon worden, was 'lees kaart' of 'lees blok'.

mechaniseren

automatiseren

vroege fase van automatiseren

afzonderlijke toepassingen

afzonderlijke bestanden per programma

Figuur 0.1 Conventionele benadering en database-benadering

Door de opkomst van zeer snelle schijven met een grote opslagcapaciteit ontstond de gedachte om te komen tot een afzonderlijke 'gegevensbank' ( = database) waarin alle gegevens van de organisatie opgeslagen zouden zijn. Het ideaalplaatje is weergegeven in het rechter gedeelte van figuur 0.1.  Als voornaamste voordelen van een dergelijke gegevensbank werden aangevoerd: - aanzienlijke vermindering van de redundantie; - gezamenlijk gebruik van de gegevensbank door de toepassingsprogramma's ( = processen); - betere controlemogelijkheden; - structuurverbanden tussen de gegevens zijn programma-onafhankelijk; - de gegevensopslagwijze is programma-onafhankelijk; - het voorkomen van inconsistente gegevens; - het beter kunnen handhaven van de gewenste integriteit van de gegevens .

Hiertoe diende dus een afzonderlijk gegevensbanksysteem aanwezig te zijn binnen het informatiesysteem dat onder meer zorg moest kunnen dragen voor het opzetten, onderhouden, gebruiken en beveiligen van alle daarin opgeslagen gegevens. Een dergelijk systeem wordt heden ten dage omschreven als een DBMS, Data Base Management System.

Naast de organisatie (onderneming of bedrijf) als open dynamisch systeem krijgen wij nu dus te maken met een integratie van nog twee systemen, het informatiesysteem en het gegevensbanksysteem als ondersteuning van eerstgenoemde. Daarom willen wij in hoofdstuk 1 nog eens het systeemdenken en denken in systemen, de benodigde gegevens (c.q. informatie) voor en binnen een systeem onder de aandacht brengen. Het is namelijk zeer belangrijk om eerst de basisprincipes te kunnen herkennen om van daaruit beter de ontwikkelingen, die geleid hebben tot de hedendaagse, haast onoverkomelijke noodzaak om gebruik te maken van een 'gegevensbanksysteem' - wat dat verder ook moge inhouden - te begrijpen.


Gegevensanalyse en -structuren: Catalogustekst

Geautomatiseerde informatiesystemen zijn vaak complex. Dit komt doordat ontwerpers van deze systemen een optimaal model trachten te schetsen van de werkelijkheid. Het model dient gebaseerd te zijn op aanwezige informatiebehoeften. Dit boek behandelt de analyse van de informatiebehoefte en de consequenties daarvan voor de wijze van structureren van een gegevensverzameling. Met behulp van een aantal regels is het mogelijk verzamelingen van gegevens systematisch te definiëren. Drie gegevensmodellen om de gestructureerde verzameling af te beelden komen aan de orde. Beheeraspecten van gegevens en de functie van de data-administrator besluiten dit leerboek.

LEERBOEK, 4e druk,

1994, 172 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 2060 2


IT-contracten

IT-contracten

Overeenkomsten in de automatisering

F.A.M. van der Klaauw, J.E.J. Prins

ISBN 90 267 2062 9

NUGI 855

Prijs: f 47,50 / BEF. 1.140,-

Omvang: 84 pagina's


IT-contracten: Inhoud

Voorwoord

Management samenvatting

1 Contracten en automatisering

1.1 Wat is een contract?

1.2 Automatiseringscontracten

1.3 De precontractuele fase

1.4 Contractuele aansprakelijkheid

1.5 Standaardcontracten

1.6 Algemene voorwaarden

1.7 Geschillenbeslechting

2 Koop

2.1 Koop als prioriteit

2.2 Noodzaak tot beveiliging

2.3 Koop van wat?

2.4 De 'shrink wrap'-licentie

2.5 Overige aspecten

3 Lease-overeenkomsten

3.1 Een korte leasing-ABC

3.2 Europese aanbestedingsregels

4 Onderhoud

4.1 Het belang van onderhoud

4.2 Auteursrechten en onderhoud

4.3 Escrow

4.4 Verzekering

5 Outsourcing

5.1 Waarom outsourcen?

5.2 Juridische grondslagen

5.3 De contracten

5.4 De bepalingen

6 Het telematicacontract

6.1 Liberalisatie van telecom-diensten

6.2 Bewijsaspecten

6.3 Bescherming persoonsgegevens en overige aspecten

7 Organisaties

Verder lezen

Trefwoordenindex


IT-contracten: Voorwoord

Nog altijd is automatisering niet zonder risico's. Of het nu gaat om de aanschaf van een standaardpakket, het ontwikkelen van software of het vernieuwen van een informatiesysteem, de resultaten voldoen lang niet altijd aan de verwachtingen. Dit boek geeft het belang aan van het maken van goede en duidelijke afspraken in de vorm van contracten voor verschillende situaties.

Aan de hand van voorbeelden en de beschrijving van een case aan het begin van ieder hoofdstuk wordt de juridische problematiek van automatisering en het belang van goede contracten daarbij inzichtelijk gemaakt. Het boek begint met een inleidend hoofdstuk over contracten en automatisering, waarin algemene aspecten van contracten worden behandeld. Daarna wordt per hoofstuk ingegaan op wat meer specifieke onderwerpen als leasing, onderhoud, escrow en telecommunicatierecht. Niet alleen wordt per onderwerp ingegaan op de inhoud van de automatiseringscontracten zelf, maar ook op andere rechtsgebieden die van invloed zijn op deze contracten.

De laatste jaren is reeds het een en ander gepubliceerd over automatisering en contracten. De belangrijke toegevoegde waarde van dit boek is dat met name ook onderwerpen aan de orde komen als leasing van software en outsourcing, waarover tot op heden nog weinig juridische literatuur voor praktijkmensen is verschenen. Ook wordt duidelijk gemaakt dat automatiseringscontracten nooit op zichzelf staan, maar dat er een grote samenhang is met allerlei andere rechtsgebieden uit het informaticarecht. Zo moet bij het opstellen van automatiseringscontracten rekening worden gehouden met bepaalde wettelijke regelingen, zoals de Wet persoonsregistraties en de Wet computercriminaliteit. Andere wettelijke regelingen, waaronder de Europese Aanbestedingsrichtlijnen, bevatten weer bepalingen die van invloed zijn op de wijze waarop contracten tot stand komen en het gebruik van bepaalde modelcontracten.

Het boek maakt automatiseringscontracten en het recht rond automatisering en contracten, met name ook voor niet-juristen, op een heldere wijze toegankelijk. Zeker voor automatiseerders, informatici en EDP-auditors die een kort overzicht willen hebben van de juridische aspecten van automatiseren en contracteren, is het boek dan ook zeer aan te bevelen.

mr. drs. A.W. Duthler

KPMG EDP Auditors


IT-contracten: Catalogustekst

Het sluiten van goede, waterdichte overeenkomsten kan bedrijven veel narigheid besparen. Dit boekje behandelt een aantal praktische problemen en valkuilen die zich kunnen voordoen wanneer er een automatiseringscontract moet worden afgesloten. Wat komt er zoal kijken bij het sluiten van een contract? Wat voor contracten sluit men ongemerkt bij de aankoop van software? Welke waarde heeft de daarbij gebruikelijke shrink wrap-licentie? Wat komt er kijken bij een lease- of een onderhoudcontract? Hoe regel je outsourcing? Welke punten zijn belangrijk bij het elektronische gegevensverkeer? Op deze vragen geeft dit boekje, mede aan de hand van een aantal concrete, herkenbare praktijkvoorbeelden, een antwoord.

Topics in IT

Een compacte, toegankelijke boekenserie voor (automatiserings-)managers en adviseurs. De delen (ca. vijf per jaar) geven per automatiserings-item, een compleet en direct bruikbaar overzicht. Ze voorkomen tijdrovend zoekwerk. Elk deel biedt een duidelijke leidraad: wat onder het onderwerp verstaan moet worden, welke ervaringen reeds opgedaan zijn (cases) en welke relevante ontwikkelingen verwacht mogen worden. Toegevoegd worden de gegevens die managers nodig hebben om concreet verder te komen (adressen, produkten, checklists, etc.).

De serie Topics in IT verschijnt onder auspiciën van de redactie van het vakblad 'Informatie'.

1995, 84 pagina's, f 47,50

ISBN 90 267 2062 9


De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV

De PC in bedrijf

MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, d Base IV

Jordens, P.

ISBN 90 267 2066 1

NUGI 854

Prijs: fl. 48,50 / BEF. 1.164,-

Omvang: 232 pagina's

Geïllustreerd


De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV: Inhoud (beknopt)

Deel 1 MS-DOS

1 Aanschaf van een computer

2 De basishandelingen

3 Werken met subdirectories

4 Zoekpaden en batchprogramma's

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

Deel 2 WordPerfect

6 Inleiding WordPerfect

7 Bekijken van tekst

8 Werken met grote teksten

9 Werken met blokken in WordPerfect

10 Zoeken van tekst en het opmaken van pagina's

Deel 3 dBASE IV

11 Inleiding dBASE IV

12 Gebruiken van database-bestanden

13 Zoeken en wijzigen van records

14 Sorteren en indexeren in dBASE IV

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

Aanhangsels


De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV: Ten geleide

In het begin van de jaren 80 wordt de personal computer geïntroduceerd. Nu staan er honderdduizenden op de bureaus. Doordat er veel meer dan vroeger computers worden gebruikt op de werkplek zijn er ook enkele nieuwe automatiseringsfuncties ontstaan. Veel van deze functies zijn op MBO-niveau. Vooral de opkomende kantoorautomatisering en de automatisering van de produktie vragen om ondersteuning van vakmensen met een brede kennis en ervaring van automatisering. Ook moeten er computersystemen worden geïnstalleerd en daarna operationeel worden gehouden.

Mede door deze nieuwe ontwikkelingen ontstond de behoefte om het opleidingsprofiel van deze nieuwe functies te definiëren. Daarvoor is door Stichting EXIN een leerprogramma ontwikkeld: het Praktijkdiploma Informatica. Dit leerprogramma richt zich niet alleen op full time automatiseringstaken maar ook op functies die worden uitgevoerd door mensen met een andere hoofdtaak .

De automatiseringsfuncties op MBO-niveau zijn in te delen naar de werkomgeving waarin ze voorkomen: de omgeving van de systeembouw, de omgeving van de verwerking en de technische omgeving. Voor al deze functies is een gemeenschappelijke basisopleiding vastgesteld, waarin de grondbeginselen van de informatica worden behandeld. Deze basisopleiding is niet alleen voor hen die automatisering als beroep kiezen. Ook voor hen die met automatisering op de werkplek in aanraking komen, is deze basis zeer geschikt. De basis van de MBO-opleiding informatica bestaat uit drie modulen:

- de technische middelen (MG. I );

- de systemen en hun toepassingen (MG.2);

- basisvaardigheden in PC-gebruik (MG.3).

Als men deze opleiding met een drietal examens heeft afgesloten, krijgt men het 'Praktijkdiploma Informatica I'.

Voor hen die een beroep in de automatisering kiezen is na de basisopleiding een keuze uit de volgende studierichtingen mogelijk;

- programmering en bestandsbeheer; voor programmeurs, programma- en documentatiebeheerders;

- verwerking en beheer; voor operateurs, produktiebegeleiders, klantenbegeleiders en applicatiebeheerders;

- decentraal computergebruik; voor begeleiders van mensen die een PC gebruiken en verkopers in computerwinkels;

- automatisering en techniek; voor produktie-automatiseerders, netwerktechnici en fieldservice engineers.

Na het afleggen van de voor die studierichting verplichte examens verkrijgt men het vervolgdiploma: Praktijkdiploma Informatica II.

'De PC in bedrijf' is geschreven om cursisten van de module MG.3 en leerlingen van MBO-scholen de praktische vaardigheid bij te brengen welke nodig is voor het laatste examen van het Praktijkdiploma Informatica I.

Bij dit leerboek behoort een werkboek (ISBN 90267 1823.3). Leerboek en werkboek zijn nauw met elkaar verbonden en hebben dezelfde hoofdstukindeling. Na ieder stukje leerstof volgen in het werkboek vragen en opdrachten om de kennis te toetsen en vaardigheid te krijgen in de uitvoering van de programma-opdrachten. De nadruk ligt hierbij uiteraard op het goed kunnen toepassen.

Aansluitend op de leerboeken voor modulen MG.1 en MG.2 wordt ook hier de stof gebracht in een omgeving waarin het later moet worden gebruikt. In dit geval een veelzijdig reisbureau waar we vanaf de aanschaf met een PC leren omgaan. Zoals ook in de praktijk het meeste voorkomt, leren we hier eerst de noodzakelijke dingen om de PC gereed te maken voor zijn werkzaamheden met behulp van het Operating System. Dan volgen de eerste echte werkzaamheden met een tekstverwerkingsprogramma en een pakket voor bestandsbeheer.

Aan de orde komen het operating system MS-DOS versie 5 (5.X), het tekstverwerkingsprogramma WordPerfect vanaf versie 5.1 (5.X) en het bestandsbeheerprogramma dBASE IV versie 1.1. Van deze programma's worden de elementaire handelingen en instructies behandeld.

Wat WordPerfect betreft, is het volgende van belang. In dit boek is gebruik gemaakt van de laatste subrelease, uitgegeven op 27-01-1992. Indien u gebruik maakt van een oudere subrelease, dan zullen sommige menuschermen andere mogelijkheden bevatten. Voor de te behandelen stof heeft dit echter geen enkele consequentie.

N.B.: Naast dit boek blijft de le druk van Jordens De PC in bedrijf (MS-DOS 4.X, WordPerfect 5.X, dBASE IV versie 1.0) leverbaar (ISBN 90267 1569.2), alsmede het bijbehorende werkboek en antwoordenboek).

De genoemde programma's worden in drie delen besproken. MS-DOS wordt besproken in hoofdstuk 1 tot en met 5, WordPerfect in hoofdstuk 6 tot en met 10 en dBASE IV wordt besproken in hoofdstuk 11 tot en met 15. Elk eerste hoofdstuk van een deel wordt gebruikt om een stevige basis te leggen. In de overige vier hoofdstukken binnen een deel wordt deze basis verder uitgebouwd. Het doel hiervan is, dat de cursisten en leerlingen snel leren omgaan met de behandelde programma's. Tenslotte is voor elk programma een appendix opgenomen met een overzicht van de behandelde commando's.

Voor de docent en voor hen die door zelfstudie zich deze stof eigen willen maken, is een boekje beschikbaar met antwoorden en toelichting op de vragen en opdrachten. Bij dit antwoordenboek (ISBN 90267 1822.5) is een diskette bijgesloten met daarop alle bestanden die nodig zijn voor het uit (laten) voeren van de opdrachten in het werkboek.

Rotterdam, maart 1993

Pieter Jordens


De PC in bedrijf; MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, dBase IV: Beschrijving

De PC in bedrijf behandelt de werking van MS-DOS en de pakketten WordPerfect en dBASE. Studenten/cursisten leren de PC-basisvaardigheden via dit boek vanuit een praktijksituatie. Het gebruiksgereed maken van de PC door het operating system, de mogelijkheden en het gebruik van WP 5.1 en dBASE IV I.x (Nederlandse versie) wordt in dit boek helder en praktijkgericht behandeld. Als training past de uitgave Basis PC-gebruik - Handleiding & Trainingssoftware uitstekend bij dit leerboek.

Tevens is een werkboek met veel praktische oefeningen beschikbaar.


De PC in bedrijf

De PC in bedrijf

MS-DOS 5.X, WordPerfect 5.X, DBASE IV- werkboek

Jordens, P. & IJzerman, E.

ISBN 90 267 2067 x

NUGI 854

Prijs: fl. 28,50 / BEF. 684,-

Omvang: 96 pagina's

Geïllustreerd


De PC in bedrijf: Inhoud (volledig)

Ten geleide

1 Aanschaf van een computer

1.1 Installatie van de computer

1.2 Het besturingssysteem MS-DOS 7 Sorteren en indexeren in dBaseIV

1.3 Starten van de computer

2 De basishandelingen

2.1 Soorten commando's en opvragen inhoud  Omgaan met indexbestanden en disk(ette)

2.2 Wild cards, kopieren en afdrukken van bestanden  geprogrammeerd wijzigen

2.3 Verwijderen, hernoemen en 'filteren' van bestanden

3 Werken met subdirectories

3.1 Subdirectories gebruiken

4 Zoekpaden en batchprogramma's

4.1 Gebruikvanzoekpadenenbatchprogramma's

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

5.1 Onderhoudswerkzaamheden

6 Inleiding WordPerfect

6.1 De tekstverwerker WordPerfect

6.2 Maken van een tekst in WordPerfect

7 Bekijken van een tekst

7.1 Bewaren en bekijken van teksten

7.2 Teksten wijzigen en afdrukken

8 Werken met grote teksten

8.1 Instellingen aanpassen (1)

8.2 Instellingen aanpassen (2)

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

9.1 Blokfuncties in WordPerfect

9.2 Werken met vensters

10 Zoeken van tekst en opmaken van pagina's

10.1 Zoeken en vervangen van teksten

10.2 Opmaken van pagina's

11 Inleiding dBaseIV

11.1 Het Control Center van dBaseIV

11.2 Werken achter de commandostip van dBaseIV

12 Gebruiken van databasebestanden

12.1 Onderhoudsopdrachten en bestanden aanpassen en gebruiken

12.2 Selecteren van records

13 Zoeken en wijzigen van records

13.1 Opzoeken en wijzigen van gegevens

13.2 Wijzigen en verwijderen van gegevens

14 Sorteren en indexeren in dBaseIV

14.1 Sorteren en indexeren van bestanden

14.2 Zoeken in geïndexeerde bestanden

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

15.1 Produktiebestanden gebruiken en bestanden  geprogrammeerd wijzigen

16 Extra oefenen met menu's

17 Proefexamen MG.3

Aanhangsels

A1 Bestandsstructuren dBase

A2 Bestandsinhoud

A3 Installatie


De PC in bedrijf: Inhoud (beknopt)

Ten geleide

1 Aanschaf van een computer

2 De basishandelingen

3 Werken met subdirectories

4 Zoekpaden en batchprogramma's

5 Onderhoudswerkzaamheden met MS-DOS

6 Inleiding WordPerfect

7 Bekijken van een tekst

8 Werken met grote teksten

9 Werken met blokken tekst in WordPerfect

10 Zoeken van tekst en opmaken van pagina's

11 Inleiding dBaseIV

12 Gebruiken van databasebestanden

13 Zoeken en wijzigen van records

14 Sorteren en indexeren in dBaseIV

15 Omgaan met indexbestanden en geprogrammeerd wijzigen

16 Extra oefenen met menu's

17 Proefexamen MG.3

Aanhangsels


De PC in bedrijf: Ten geleide

De MBO-opleidingen voor het Praktijkdiploma Informatica richten zich op cursisten en leerlingen die bij de uitoefening van hun (toekomstige) werk er voor moeten zorgen dat bij het gebruik van personal computers en andere, grotere systemen al die dingen gebeuren die moeten gebeuren. Bij het schrijven van de boeken voor deze opleidingen heeft daarom steeds de gedachte voorop gestaan de leerstof voortdurend te plaatsen in de praktijk van het dagelijks werk. Dit geldt te meer voor module MG.3, waar het vaardig omgaan met en de beheersing van de betreffende software voorop staat. Vanuit het leerboek wordt per paragraaf of groep van paragrafen verwezen naar dit werkboek. Daar worden enkele vragen gesteld en opdrachten gegeven om het geleerde achter de PC in de praktijk te brengen. Door deze combinatie van leerstofbehandeling in woord en beeld en het actief bezig zijn achter de computer, menen wij er in geslaagd te zijn de leerlingen optimaal te begeleiden bij hun studie. Omdat het de bedoeling is dat men na het volgen van deze lessen of deze cursus een examen met goed gevolg kan afleggen, zijn aan het eind van elk hoofdstuk vragen en opdrachten ter toetsing opgenomen, zoals men die ook op het examen kan tegenkomen.

Voor de docent is een boekje beschikbaar met antwoorden en toelichting op de vragen en opdrachten. Bij dit antwoordenboek is ook een diskette bijgesloten met daarop alle bestanden die nodig zijn voor het uit laten voeren van de opdrachten in het werkboek.

Deze boeken zijn geschreven op een moment dat er nog weinig ervaring is opgedaan met deze deels theoretische, deels praktische opleiding. De auteurs stellen het daarom op hoge prijs de ervaringen te vernemen van de gebruikers van deze boeken, zowel van hun collegadocenten als van de leerlingen.


De PC in bedrijf: Beschrijving

De PC in bedrijf behandelt de werking van MS-DOS en de pakketten WordPerfect en dBASE. Studenten/cursisten leren de PC-basisvaardigheden via dit boek vanuit een praktijksituatie. Het gebruiksgereed maken van de PC door het operating system, de mogelijkheden en het gebruik van WP 5.1 en dBASE IV I.x (Nederlandse versie) wordt in dit boek helder en praktijkgericht behandeld. Als training past de uitgave Basis PC-gebruik - Handleiding & Trainingssoftware uitstekend bij dit leerboek.

Tevens is een werkboek met veel praktische oefeningen beschikbaar.

P. Jordens, E. IJzerman

DE PC IN BEDRIJF (MG.3) - WERKBOEK

ms-dos 5.x, wordperfect 5.1, dbase iv

1994, 96 pagina's, f 28,50

2e druk,

ISBN 90 267 2067 X


Risicomanagement in IT-projecten

Risicomanagement in IT-projecten

Gerard Kleyn, Bart van Strijen

ISBN 90 267 2076 9

Uit de serie: Topics in IT

Geïllustreerd, 104 pag., f 47,50/ BEF. 1.140,-.


Risicomanagement in IT-projecten: omslagtekst

Topics in IT wordt uitgegeven onder auspiciën van de redactie van Informalie, maandblad voor gegevensverwerking

De serie Topics in IT is primair bestemd voor automatiseringsmanagers en -adviseurs. De bondige, praktische informatie in Topics in IT brengt u snel en compleet op de hoogte van de stand van zaken rond belangwekkende IT-onderwerpen.

Risicomanagement in IT-projecten

IT-projecten en -systemen laten zich, in termen van geld, doorlooptijden en kwaliteit van resultaten, moeilijk beheersen. De bijkomende risico's zijn enorm Dit boek geeft een korte, heldere behandeling van aspecten die spelen bij het beheersen van risico's bij IT-projecten. Om de gebruikswaarde te verhogen, bevat het boek een aantal praktijkvoorbeelden, waaraan de lezer zich kan spiegelen. Ook de vele valkuilen die bij risicomanagement spelen, komen aan bod. Rlsicomanagement in IT-projecten bevat een concrete, direct bruikbare methodiek om risico's van automatiseringsprojecten te minimaliseren. Een ideaal hulpmiddel voor IT-managers, projectleiders, kwaliteitsmanagers en adviseurs.

De auteurs

Gerard Kleyn is organisatie-adviseur bij KPMG Klynveld Management Consultants en houdt zich met name bezig met informatiebeleid en -planning, het inrichten van beheerorganisaties, risicomanagement bij IT-projecten en veranderings- en projectmanagement.

Bart van Strijen is organisatie-adviseur bij KPMG Klynveld Management Consultants en is werkzaam op het gebied van IT-projectmanagement, risicomanagement en kwaliteitsbeheersing.


Inleiding informatieverzorging

Inleiding informatieverzorging

Geurts, J. & Kamp, R. van der

ISBN 90 267 2077 7

NUGI 855

Prijs: f l.55,50 / BEF. 1.332,-

Omvang: 192 pagina's

Geïllustreerd


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (volledig)

1 Informatie en communicatie

1.1 Wat is informatie?

1.2 Wat is communicatie?

1.3 Voorwaarden voor een goede communicatie

1.4 Eisen aan informatie te stellen

1.5 Syntactische, semantische en pragmatische aspecten

1.6 Soorten informatie

1.6.1 Interne en externe informatie

1.6.2 Proces- en projectinformatie

1.6.3 Identificatie en relatie-informatie

1.6.4 Besturings- en verantwoordingsinformatie

2 Informatiesystemen

2.1 Soorten systemen

2.2 Systemen binnen organisaties

2.2.1 Management-informatiesystemen 3 1

2.2.2 Het informatiesysteem als model van het objectsysteem 3 1

2.2.3 Het gegevensverwerkend systeem binnen het informatiesysteem 33

2.3 Aspecten van informatiesystemen

2.3.1 Doel van een informatiesysteem

2.3.2 Inhoud van een informatiesysteem

2.3.3 Vormen van informatiesystemen

2.3.4 Externe relaties van informatiesystemen

2.4 De plaats van een informatiesysteem in een organisatie

2.5 Eisen te stellen aan informatiesystemen

2.5.1 Functionele eisen en prestatie-eisen

2.5.2 De eis van doeltreffendheid

2.5.3 De eis van doelmatigheid

2.5.4 De eis van duurzaamheid

2.5.5 De eis van gebruikersvriendelijkheid

2.5.6 De eis van integreerbaarheid

3 Informatie voor het besturen en afleggen van verantwoording

3.1 Doelen in organisaties

3.2 Besturen is beslissen

3.3 Organisatieniveaus en beslissingen

3.4 Informatiebehoefte en het niveau van besluitvorming 5 1

3.5 Analyse van de informatiebehoefte

8 Het bouwen van een informatiesysteem

8.1 Het technisch ontwerp

8.1.1 Het ontwerp van bestanden

8.1.2 Het ontwerp van de datacommunicatiestructuur

8.1.3 Het ontwerp van processen

8.1.4 Verschillen in ontwerp

8.2 Programmeren

8.3 Testen

9 Conversie, invoering, gebruik en beheer

9.1 De conversie

9.1.1 De bestandsconversie

9.1.2 De opleiding van gebruikers

9.1.3 De technische en organisatorische aspecten

9.2 Het invoeren van het infonmatiesysteem

9.3 De overdracht van het systeem

9.4 De rol van de gebruiker

9.5 Het gebruik

9.6 Het beheer van infonnatiesystemen

9.6.1 Aspecten van het beheer

9.6.2 Het apparatuurbeheer

9.6.3 Het programmabeheer

9.6.4 Het beheer van gegevens

9.6.5 Het procedurebeheer

10 Ontwerpmethoden en -technieken

10.1 De verschillende benaderingswijzen

10.2 Schematechnieken

10.2.1 Processchema's

10.2.2 Programmaschema's

10.2.3 De beslissingstabel

10.2.4 Andere schematechnieken

10.3 Overige technieken

10.4 Het gebruik van de computcr

10.5 De ISAC-methodiek

11 Analyse van kosten en baten

11.1 De kostenfactoren

11.2 Het bepalen van baten

11.3 De waarde van een goede informatievoorziening

12 Organisatie van de informatieverzorging

12.1 Dienstverlenende bedrijven en personen

12.2 De afdeling automatisering

12.3 Functies in de automatisering

12.3.1 Functies bij de systeemontwikkeling


Inleiding informatieverzorging: Inhoud (beknopt)

1 Informatie en communicatie

2 Informatiesystemen

3 Informatie voor het besturen en afleggen van verantwoording

4 Controle en beveiliging

5 Het ontwerpen van informatiesystemen (1)

6 Projectbeheersing

7 Het ontwerpen van een informatiesysteem (2)

8 Het bouwen van een informatiesysteem

9 Conversie, invoering, gebruik en beheer

10 Ontwerpmethoden en -technieken

11 Analyse van kosten en baten

12 Organisatie van de informatieverzorging


Inleiding informatieverzorging: Ten geleide

In de reeks 'Leerboeken informatica' zijn tot nu toe op twee niveaus inleidingen in het vakgebied informatica gegeven voor de aankomend informaticus. Met dit boek begint de derde en laatste serie inleidende boeken. Thans minder gericht op de informatica zelf en meer op de informatie en de bestuurlijke aspecten verbonden met het beschikbaar zijn van informatie.

In welke richting deze aankomend informaticus zich in de toekomst gaat ontwikkelen, programmeerkunde of bestuurlijke informatiekunde, een ding is zeker: al zijn of haar kennis en kunde zal gericht zijn op het tijdig, juist en volledig beschikbaar zijn van relevante informatie voor de mens die daarmee moet werken bestuurlijk, organisatorisch, technisch of wetenschappelijk.

In de verschillende delen op dit niveau komen daarom de volgende onderwerpen aan de orde:

- de informatieverzorging;

- de organisatiekunde;

- de analyse en structurering van gegevens.

In het schema van figuur 0.1 geven wij een overzicht van de niveaus, de vakgebieden en de beschikbare leerboeken voor deze propaedeuse van het vakgebied.

Met een dergelijke onderbouwing van het vakgebied sluiten we aan op het rapport van de Stichting Het Nationaal Exameninstituut voor Informatica (Stichting EXIN): AMBI 88; vernieuwing en examenplan en het daaruit voortkomende Examenplan 1991. Voor een vakgebied dat zo snel in ontwikkeling is, is het van het grootste belang dat voor leerboeken een landelijk geaccepteerde norm wordt gekozen, zodat de kwaliteit van het gebodene ook toetsbaar is.

Van de Stichting EXIN mag ook worden verwacht dat de examenspecificaties, zowel van de inleidende als de specialisatiemodulen, steeds op de eisen van de tijd worden afgestemd. Door de boeken in deze reeks jaarlijks aan te passen aan het programma van het reguliere en niet-reguliere Hoger Beroepsonderwijs, wordt een 'bedrijfszeker'  pakket leerstof aangeboden.


Figuur 0.1 Inleiding in het vakgebied informatica

niveau	bestands-	bestuurlijke elementaire

oroanisatie	H nforma~iekun- inform~in~

introductie

informatie

voorziening

(AMBI HE.O)

elementaire

informatica

(AMBI HE.1)

elementaire

informatie

kunde

(AMBI HE.2)

|de

Informatievoorziening inde organisatie

Informatica, theorie 1

Gegevens-	.	I Informatica

verzamelin-	theorie 2

gen en

opslag-

structuren

Gegevens-	Inleiding	~ Inleiding

analyse en ~ organisatie- . informatie-

structuren	kunde	. verzorging

programmeerkunde

oefenboeken

~cnema s en ~ Praktijhboek 1: program- I ~heorie-opgaven meren Praktijkboek 2: programmeren

Program- Praktijkboek 1: meertaal ~heorie en EXAT EXAT

Probleemoplossen in schema's

Praktijkboek 2: probleemoplossen

Praktijkboek 1: theone-opgaven

Praktijkboek 2: in,form,a~ie|systemen

Van het boek dat thans voor u ligt, hopen de auteurs en de redactie dat het een goede gids zal zijn op weg naar het beoefenen van het vak informatica, en in het bijzonder de informatieverzorging.

Informatieverzorging is een vak dat vooral door de mensen in de praktijk moet worden ingevuld. Een informaticus is immers geen 'automatiseerder', hij is ook geen 'organisatiekundige'. Wat hij wel is, of moet worden, zal hopelijk duidelijk zijn na het bestuderen van dit boek. Het geeft op inleidend niveau aan wat informatieverzorging is. Het zegt echter niets over de mens die zich daarmee bezighoudt. Dat aspect vinden we terug in het boek Inleiding organisatiekunde. Toch bepaalt de mens of een systeem een succes zal worden of niet. Hoeveel technieken en methoden ook beschikbaar zijn, of zullen komen, geen enkele is in staat de mens als kritische factor te vervangen. Dit boek is geschreven vanuit de opvatting dat in principe alles goed is, mits de mens in de organisatie maar op de eerste plaats komt.

Met deze gedachte op de achtergrond wensen wij u veel succes met uw studie.

Op deze plaats willen wij mede namens de auteurs al degenen danken die bij de totstandkoming van deze nieuwe druk hebben geholpen. Bij deze derde druk hebben de auteurs dankbaar gebruik gemaakt van de vele suggesties van collega-docenten voor de aanpassing van de tekst aan de nieuw geformuleerde en enigszins herziene examenspecificaties voor 1991. Het boek heeft daardoor ook een andere indeling gekregen.

Apeldoorn, mei 1990

J. Hilkemeijer, hoofdredacteur

J.F. Verhagen, coördinerend redacteur


Inleiding informatieverzorging: Catalogustekst

Voor het besturen van organisaties is informatie van essentieel belang. Dit leerboek behandelt het ontwikkelen van goede informatie- en automatiseringsplannen. Zowel het ontwerpen, als het bouwen en gebruiken van informatiesystemen krijgen veel aandacht. Ook de projectmatige aanpak die eigen is aan de ontwikkeling van informatiesystemen, komt aan de orde. Het boek sluit aan op de laatste AMBI-examenspecificaties voor de module HE.2.

In het Praktijkboek informatiekunde bevinden zich de vragen over de leerstof van dit boek en van de leerboeken Inleiding organisatiekunde en Gegevensanalyse en -structuren. De antwoorden, met korte toelichting bevinden zich achterin dit boek.

1994, 192 pagina's, f 55,50

4e druk

ISBN 90 267 2077 7


De organisatie-aspecten van de automatisering

De organisatie-aspecten van de automatisering

Völlmar, H. Ir.

ISBN 90 267 2081 5

NUGI 855

Prijs: f 81,50 / BEF. 1.956,-

Omvang: 400 pagina's

Geïllustreerd


De organisatie-aspecten van de automatisering: Voorwoord

Tijdens vierentwintig jaar bezig zijn in de automatisering en dan vooral door het geven van adviezen, het maken en geven van cursussen en conferenties, werden mij twee dingen steeds duidelijker: de organisatie-aspecten van de automatisering zijn een verwaarloosd gebied en die verwaarlozing wordt in het bedrijfsleven steeds pijnlijker voelbaar. Waarom zijn de organisatie-aspecten zo verwaarloosd? Waarschijnlijk doordat organisatiedeskundigen, personeelsfunctionarissen en managers nog steeds veel te weinig inzicht hebben in het fenomeen automatisering en doordat de automatiseringsdeskundigen in het algemeen weinig gevoel hebben voor organisatie-aangelegenheden. Er is bovendien weinig over gepubliceerd. Daarvoor moet men zoeken in de Amerikaanse literatuur. De Harvard Business Review komt de eer toe op dit punt veel goeds te bieden.

De uitdaging een compilatie te maken van inzichten en stromingen werd voor mij dan ook steeds sterker. Ik had reeds nogal wat materiaal in de vorm van syllabussen voor de AMBl-module S5 en voor diverse andere cursussen. Die compilatie is dit boek geworden.

Bij de indeling in hoofdstukken en de onderdelen daarvan is de indeling van de exameneisen van AMBI S5 aangehouden. Die indeling is vooralsnog niet te verbeteren.

Ik hoop dat dit boek in een behoefte voorziet, zowel in het bedrijfsleven als in het onderwijs en dat het zal bijdragen aan het verminderen van de problemen die er op dit gebied bestaan.

Wat de redactie betreft, heb ik getracht zoveel mogelijk Nederlandse termen te gebruiken. Dit niet alleen op grond van de overtuiging dat in het algemeen het gebruik van computerjargon dient te worden beperkt, maar ook op grond van de overweging dat dit boek moet kunnen worden gebruikt door velen buiten het automatiseringsvakgebied.

Ik wil vanaf deze plaats mevrouw Damen en haar bekwame medewerksters bedanken voor het typen van de kopij.

Voor op- en aanmerkingen die kunnen leiden tot een eventuele verbeterde volgende druk houd ik mij zeer aanbevolen.

H. Völlmar, Beemster, maart 1993


De organisatie-aspecten van de automatisering: Inhoud (volledig)

1.Informatietechnologie en informatisering

1.1. Informatietechnologie als nieuwe bedrijfstak

1.1.1. De ontwikkeling van het vakgebied

1.1.2. De omvang van de nieuwe bedrijfstak

1.1.3. De vele aanduidingen voor het vakgebied

1.1.4. De professionalisering van informatici

1.1.5. Automatisering en administratieve organisatie

1.2. De automatisering in bedrijf of instelling

1.2.1. Voor- en nadelen van computergebruik

1.2.2. De kosten van de automatisering

1.2.3. Het ontstaan van een automatiseringsafdeling

1.2.4. Automatisering als veranderingsproces

1.2.5. De verschillende organisatie-aspecten

1.3. De verschillende gebieden

1.4. Het automatiseringsjargon en de begripskloof

1.4.1. Het jargonprobleem

1.4.2. De taalvaardigheid van informatici

1.4.3. Pogingen om tot standaardisatie te komen

1.5. Nieuwe beroepen en werkgelegenheid

1.6. De overheid en de informatisering

1.6.1. De overheid in verschillende rollen

1.6.2. De overheid als gebruiker van informatietechnologie

1.6.3. De stimulerende rol van de overheid

1.6.4. Ontwikkelingen op Europees niveau

1.7. De manager en de informatietechnologie

1.8. Informatiemanagement

1.9. Automatisering als langdurig proces

1.9.1. De geleidelijke invoering van informatietechnologie

1.9.2. De verschillende aspecten van het proces

1.9.3. De curve van Nolan

1.10. Literatuur

2. Het beleid ten aanzien van de geautomatiseerde informatievoorziening en de planning van de ontwikkeling

2.1. De noodzaak van beleidsvorming voor de informatievoorziening

2.2. Onderwerpen waarvoor beleid moet worden gevormd

2.2.1. De onderdelen van het beleid

2.2.2. De prioriteitsstelling voor de systeemontwikkeling

2.2.3. Het tempo van automatiseren

2.2.4. De mate van decentralisatie

2.2.5. De omvang van de eigen automatiseringsafdeling

2.2.6. Standaardisatie

2.2.7. De bijscholing van de gebruikers

2.2.8. De integratie van de automatisering in de verschillende gebieden

2.2.9. Het inschakelen van adviseurs, softwarebureaus en andere externen

2.3. De wijze waarop het beleid tot stand komt

2.3.1. De vorming van het beleid en de besluitvorming terzake

2.3.2. Het vastleggen en uitdragen van het beleid

2.3.3. Het handboek automatisering

2.4. De controle op het aanhouden van het beleid

2.5. De planning van de ontwikkeling van de informatievoorziening

2.5.1. Motieven voor het maken van een speciaal plan voor de informatievoorziening

2.5.2. De aanpak van de planning

2.5.3. Informatieplan en automatiseringsplan

2.5.4. Inhoud en opzet van het informatieplan

2.5.5. De besluitvorming inzake het plan

2.5.6. De controle op de uitvoering van het plan

2.5.7. De rol van de automatiseringsmanager

2.5.8. Methoden voor het plannen van de informatievoorziening

2.5.9. Ondersteuning door een externe adviseur

2.6. Het automatiseringsplan

2.6.1. Aard en strekking van het automatiseringsplan

2.6.2. Inhoud en opzet van het automatiseringsplan

2.6.3. De projecten van infrastructurele aard

2.6.4. Het plan voor de eigen automatiseringsafdeling

2.6.5. Het middelenplan

2.7. Speciale organen voor de bepaling van het beleid en de controle op het uitvoeren daarvan

2.7.1. De stuurgroep automatisering

2.7.2. De functie informatiemanager

2.7.3. De betrokkenheid van de ondernemingsraad bij de automatisering

2.8. Literatuur

3. De beheersing van de ontwikkeling van geautomatiseerde informatiesystemen

3.1. Analyse van projectmatig werken

3.1.1. Het project als bijzondere samenwerkingsvorm

3 1 2. De relaties van het project met de bestaande organisatie

3.1.3. De projectgroep

3.1.4. De projectleider

3.1.5. De opdracht voor een project

3.1.6. Fasering en planning van een project

3.1.7. Functies en autonomie in een projectorganisatie

3.2. Het automatiseringsproject

3.2.1. Verschillende soorten automatiseringsprojecten

3.2.2. De projectorganisatie bij projecten voor applicatieontwikkeling

3.2.3. De projectstuurgroep

3.2.4. De projectgroep en de projectleider

3.2.5. Verdeling van verantwoordelijkheden tussen gebruikers en automatiseringsdeskundigen

3.2.6. De opdracht voor het project met de doelstellingen

3.2.7. De opdrachtgever en zijn bemoeienis met het project

3.2.8. Doelstellingen voor projecten

3.2.9. Van doelstellingen totprogrammaspecificaties

3.2.10. Omvang en fasering van een automatiseringsproject

3.2.11. De voorstudie

3.2.12. De startfase

3.2.13. De ontwerpfase

3.2.14. De realisatiefase

3.2.15. De invoeringsfase

3.2.16. Opleiding en instructie van de gebruikers

3.2.17. Organisatorische veranderingen in de gebruikersafdeling

3.3. Projectmanagement

3.3.1. Risico's bij automatiseringsprojecten

3.3.2. Planning en voortgangsbeheersing

3.3.3. Communicatie met de opdrachtgever en de lijnorganisatie van de gebruiker

3.3.4. De rol van de stuurgroep automatisering

3.4. De verslaglegging en de documentatie

3.4.1. Verslaglegging over het projectgebeuren t.b.v. de voortgangscontrole

3.4.2. Documentatie van het project en van het systeem

3.5. Het projectplan

3.6. De rentabiliteit van geautomatiseerde systemen

3.7. Beoordeling en aanschaf van programmapakketten

3.7.1. Voor- en nadelen van programmapakketten

3.7.2. Het selecteren van een programmapakket

3.8. Systeemontwikkelingsmethoden

3.8.1. De methodologie van systeemontwikkeling

3.8.2. Het kiezen van een systeemontwikkelingsmethode

3.8.3. Het invoeren van een methode

3.9. Literatuur

4. Het onderhoud van geautomatiseerde informatiesystemen

4.1. Analyse van systeemonderhoud

4.1.1. Inleiding

4.1.2. Aanleidingen voor het verrichten van onderhoud

4.1.3. Problemen rond systeemonderhoud

4.2. De organisatie van systeemonderhoud

4.2.1. De organisatie van het onderhoudswerk

4.2.2. De organisatie van de onderhoudsdeskundigen

4.3. Middelen om systeemonderhoud te beperken of te vereenvoudigen

4.4. Literatuur

5. De evaluatie van geautomatiseerde informatiesystemen

5.1. Inleiding

5.2. De evaluatie van de automatisefingsactiviteiten en van geautomatiseerde systemen

5.2.1. Algemeen

5.2.2. Het tijdstip waarop systeemevaluatie kan plaatsvinden

5.2.3. Punten waarop systemen worden geevalueerd

5.2.4. De methodiek van het evalueren

5.2.5. De onderzoekers

5.2.6. Het plan van aanpak

5.3. De evaluatie van gegevensbanken

5.4. De evaluatie van een computercentrum

5.5. De evaluatie van het automatiseringsproces

5.6. Literatuur

6. De organisatie van de automatiseringsactiviteiten

6.1. Ontstaan en ontwikkeling van een automatiseringsafdeling

6.2. De organisatie van een automatiseringsafdeling

6.2.1. De produktie-afdeling

6.2.2. De afdeling Systeemontwikkeling en Onderhoud

6.2.3. De afdeling Systeemprogrammering

6.2.4. De functie Gegevensbankbeheer

6.2.5. De ondersteuningsfunctie

6.2.6. De opleidingsfunctie

6.2.7. De researchfunctie

6.2.8. De planningfunctie

6.2.9. De functie Standaards en Methoden

6.2.10. De documentatiefunctie

6.2.11. De beveiligingsfunctie

6.2.12. De beleidsvoorbereiding

6.2.13. De administratie

6.2.14. Diverse activiteiten

6.2.15. Vaak aangetroffen organisatieschema's

6.3. Het computercentrum

6.3.1. Algemeen

6.3.2. De acceptatie van nieuwe en gewijzigde informatiesystemen

6.3.3. Het uitbesteden van de exploitatie

6.3.4. De automatisering van de automatisering

6.4. Het informatiecentrum

6.4.1. Het nut van een informatiecentrum

6.4.2. De historie en de doelstellingen voor het informatiecentrum

6.4.3. De taken van een informatiecentrum

6.4.4. De bemanning van het informatiecentrum

6.4.5. De leiding van het informatiecentrum

6.4.6. Het informatiecentrum en de automatiseringsafdeling

6.4.7. Het doorberekenen van kosten door het informatiecentrum

6.4.8. Het contactenpatroon

6.5. Het verwerven van apparatuur, programmatuur, toebehoren en diensten

6.5.1. De aanschaf van apparatuur

6.5.2. De aanschaf van programmatuur

6.5.3. De aanschaf van toebehoren

6.5.4. De verwerving van diensten

6.6. Het doorberekenen van de kosten van automatiseringsactiviteiten

6.6.1. Het doel van doorberekening

6.6.2. Soorten kosten die worden doorberekend

6.6.3. De doorberekening van ontwikkelings- en onderhoudskosten

6.6.4. De doorberekening van exploitatiekosten

6.6.5. De doorberekening van de kosten van opleidingen en adviezen

6.7. Literatuur.

7. Het beheer van de geautomatiseerde informatievoorziening

Analyse van systeembeheer

7.1.1. De activiteit beheren

7.1.2. Het systeem dat wordt beheerd

7.1.3. Betrokken partijen

7.2. De deelgebieden van het systeembeheer

7.2.1. De indeling in deelgebieden

7.2.2. Applicatiebeheeren programmabeheer

7.2.3. Gegevensbeheer

7.2.4. Bestandsbeheer en gegevensbeheer

7.2.5. Apparatuurbeheer

7.2.6. Netwerkbeheer

7.2.7. Systeemprogrammering

7.2.8. Procedurebeheer

7.2.9. Het beheervan de standaards

7.2.10. Het beheer van het beleid en de inhoud van de plannen

7.3. De organisatie van het systeembeheer

7.3.1. Uitgangspunten bij het organiseren van het systeembeheer

7.3.2. Speciale functies

7.3.2.1. De applicatiebeheerder

7.3.2.2. De gegevensbeheerder

7.3.2.3. De gegevensbankbeheerder

7.3.2.4. De centrale systeembeheerder

7.3.2.5. De onderhoudsdeskundige

7.3.2.6. De apparatuurbeheerder en de netwerkbeheerder

7.3.2.7. De systeemprogrammeur

7.4. Systeembeheer bij gespreide verwerking en opslag van gegevens

7.4.1. Verschillende niveaus van deskundigheid

7.4.2. De lokale computerbeheerder

7.4.3. De LAN-beheerder

7.4.4. De verhouding tussen afdelingsmanager en de lokale beheerders

7.5. Overlegorgaan op het gebied van systeembeheer

7. 6. Literatuur

8. De beveiliging van de geautomatiseerde informatievoorziening

8.1. De noodzaak van beveiligen

8.2. Risico's en risico-analyse

8.3. Maatregelen ter verhoging van de beveiliging

8.4. De actie ter verhoging van de beveiliging

8.5. Het beveiligingsplan

8.6. Handleidingen, richtlijnen en draaiboeken

8.7. Het regelen van een uitwijkvoorziening

8.8. Het draaiboek voor het uitwijken

8.9. De handleiding voor de beveiliging en voor noodgevallen

8.10. Speciale beveiligingsfunctionarissen

8.11. De computeraudit

8.12. Literatuur

9. Personeelsvoorziening en personeelsbeheer in de automatiseringsafdeling

9.1. De personeelsvoorziening

9.2. Personeelsbeheer

9.2.1. Functiebeschrijvingen

9.2.2. Carriërepaden en doorstroming

9.2.3. De planning van de personeelsbezetting

9.2.4. Het beoordelen van automatiseringsmedewerkers

9.3. Opleidingen

9.3.1. De opleiding en bijscholing van automatiseringsmedewerkers

9.3.2. De opleiding en bijscholing van gebruikers

9.3.3. De samenwerking met de algemene afdeling Opleidingen

9.3.4. Het opleidingsplan

9.4. Literatuur

Register


De organisatie-aspecten van de automatisering: Inhoud (beknopt)

1.Informatietechnologie en informatisering

2. Het beleid ten aanzien van de geautomatiseerde informatievoorziening en de planning van de ontwikkeling

3. De beheersing van de ontwikkeling van geautomatiseerde informatiesystemen

4. Het onderhoud van geautomatiseerde informatiesystemen

5. De evaluatie van geautomatiseerde informatiesystemen

6. De organisatie van de automatiseringsactiviteiten

7. Het beheer van de geautomatiseerde informatievoorziening

8. De beveiliging van de geautomatiseerde informatievoorziening

9. Personeelsvoorziening en personeelsbeheer in de automatiseringsafdeling

Register


De organisatie-aspecten van de automatisering: Catalogustekst

Wanneer de automatisering ergens niet goed loopt, komt dat vaak doordat de informatievoorziening slecht georganiseerd is. In literatuur over automatisering krijgen de organisatieaspecten van automatisering maar weinig aandacht. Dit boek is een leidraad voor het goed organiseren van automatiseringsprojecten in alle facetten (beheer, beveiliging, planning, beleid, personeel en organisatie). Vanuit zijn ervaringen, enerzijds als adviseur, anderzijds als cursusontwikkelaar en docent, heeft de auteur een sterke relatie gecreëerd tussen theorie en praktijk. Daarmee is het boek zowel geschikt voor eenieder die ten aanzien van de informatietechnologie een verantwoordelijke positie heeft, als voor studenten in het hoger onderwijs.

1995, 400 pagina's, f 81,50

4e druk

ISBN 90 267 2081 5


OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands

BOOKWARE OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands incl. IBM CD-ROM TrialPak en extra aanbiedingen

BOOKWARE OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands (incl. IBM CD-ROM TrialPak en extra aanbiedingen, o.m. officiële registratie en toegang tot CompuServe

Baren. D. van

ISBN 90 267 2086 6

Prijs: fl. 58,50 / BEF. 1.400,-

Geïllustreerd, 316 pag.


OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands: Inhoud

BOOKWARE OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands: Inhoud

Deel I	Voorbereidingen

BOOKWARE OS/2 Warp v3 (Engels & Nederlands)

met IBM CD-ROM TrialPak

Warp v3, veelzijdig in eenvoud

Feiten

Pluspunten

Warp v3 CD-ROM TrialPak

Aanbieding voor TrialPak-kopers

Systeemdocumentatie

2	Warp v3 in vogelvlucht

Het systeem Warp v3

Voor Warp v3 benodigde hardware

De Desktop

Componenten van het OS/2-systeem

Multitasking, -threading en sessies

De Memory Manager

DOS kern onder OS/2

Windows-kern onder OS/2

OS/2 for Windows-versies

OS/2-, DOS- en Windows-applicaties

FAT File System of HPFS

De OS/2 Command Processor

De programmeertaal REXX

Device drivers en Installable File Systems

De Multimedia Manager

Dual Boot: van OS/2 naar DOS en terug

3	Eenvoudige installatie

Dual Boot

Voor het installeren

Het fysieke OS/2-pakket

Systeemdiskettes maken vanaf de OS/2 CD-ROM

Belangrijke checkpoints tijdens het installeren

De installatieprocedure, 1: het OS/2 Installatieprogramma

De installatieprocedure, 2: de OS/2 Systeemconfiguratie

 	De installatieprocedure, 3: installatie van bestaande programma's op de Desktop

De installatieprocedure, 4: reboot

De OS/2 Desktop

Werken met Dual Boot

Een beschadigde Desktop herstellen

De andere OS/2-systeemdiskettes van de OS/2 CD-ROM trekken

Deel II	Van start op de Desktop

4	Snelle start

Muisknoppen op de Desktop

De muisregels op de Desktop

OS/2 starten

Objecten openen en sluiten met muisknop 1 en muisknop 2

Voorgrond en achtergrond

De folder OS/2 System

Popup-menu van een geopende folder oproepen

Arrange van een folder

De Window List

Verschillende views van objecten

Veelgebruikte objecten snel openen met LaunchPad

Objecten heropenen en sluiten via de Window List

Een folder creëren

Instellingen van de Desktop

Het OS/2-systeem afsluiten

5	Objecten en methoden

Voorgrondtaak en achtergrondtaken

Objecten en folders op de Desktop

Overzicht van de Desktop

Meer over folders

Vensters

Dialoogvensters

Kennismaking met enkele systeemfolders

De Desktop: één grote hot spot

Pictogrammen

Soorten objecten

De muis onder OS/2

Object-popup-menu's

De muisregels op de Desktop

Werken met toetsen

Popup-menu's voor folders

Popup-menu's zijn altijd context-menu's

Popup-menu voor meerdere objecten

Vervolgmenu's

Vier mogelijke views van objecten

Common User Access

Diverse visual controls

Spin Buttons

Notebooks

Slider Arms

Value Sets

6	De inhoud van de Desktop

Verkenning van de standaard-Desktop

De OS/2 Tutorial

  	Objecten en folders op de standaard-Desktop

De folder Multimedia en het object Volume Control

DOS Programs

OS/2 Programs

Windows Programs

Windows Groups

Printer-object(en)

Met OS/2 meegeleverde OS/2-programma's

De folder Information

De folder OS/2 System

De Shredder

De folder Productivity

De folder Games

De folder Startup

De folder Drives

De folder Minimized Window Viewer

De folder Command Prompts

De folder System Setup

Objecten openen en sluiten

Meerdere objecten tegelijk selecteren en deselecteren

Een object openen

Veelgebruikte objecten snel openen via LaunchPad

Arrange van een folder

De Window List en de Minimized Window Viewer

Objecten sluiten

De Startup-folder

Lockup en Shutdow

Shutdown

Lockup van het toetsenbord

Automatische Lockup

Het toetsenbord deblokkeren

8	Verplaatsen, kopiëren, namen veranderen, zoeken

Een object verplaatsen

Een object kopiëren

Objecten een andere naam geven

Objecten zoeken via Find

9	Objecten creëren en verwijderen

Templates: modellen voor nieuwe objecten

Een template ophalen

De instellingen van een object

Notebooks, pagina's en tabs

  	Knoppen van een notebook-pagina

De optie Create Another

Shadows

Shadows in Startup plaatsen

  	De kleur van een shadow

De kleur van pictogramtitels per folder veranderen

Objecten verwijderen

10	Schijven en bestanden

File Managers en dergelijke

De folder Drives

Schijven formatteren, kopiëren en controleren

Views van Drives

De inhoud van suhdirectory's bekijken in views

Een shadow aanleggen van een drive, folder of subdirectory

Subdirectory's met inhoud verplaatsen, kopiëren of verwijderen

Handelingen met bestandsfolders en (sub)directory's

Alle bestanden in een subdirectory verplaatsen, kopiëren of verwijderen

Een of meerdere bestanden in een folder of subdirectory verplaatsen, kopiëren of verwijderen

Bestandsobjecten manipuleren via hun popup-menu

Subfolders en subdirectory's creëren

Bestandsobjecten en programma-objecten koppelen

Printen

Printen onder OS/2

Printen vanuit DOS- en OS/2-applicaties

Printen vanuit Windows-applicaties

Printer Queues

De OS/2-printspooler

Prioriteit van de Spooler en Spool Path

De Default Printer op de Desktop

De status Hold of Release per Printer-object

 	Extra Printer-objecten op de Desktop creëren

Delete all jobs Printer-object

Printjobs per Printer-object

Popup-menu per printjob

PrintScreen

Shadows van Printer-objecten

Boodschappen van de printer

Naar een bestand printen

12	De Desktop configureren

Instellingen van de Desktop automatisch opslaan

 	Versies van instellingen van de Desktop archiveren

LaunchPad configureren

LaunchPad wijzigen of uitbreiden

Gedrag en vorm van LaunchPad aanpassen

LaunchPad verplaatsen

De folder System Setup

  	Het object Mouse

  	Het object Keyboard

De diverse Palettes

  	Het object System

Het object Sound in folder System Setup

Het object System Clock in System Setup

Het object Advanced Power Management in System Setup

  	Ondersteuning voor PCMCIA

Plug and Play voor PCMCIA

Achtergrond of kleur van de Desktop instellen

Folders aanpassen via hun Settings View

Work Areas

Settings van de Desktop-folder in het algemeen

De layout van de Desktop-folder bepalen

 	  	Speciale settings van de Desktop-folder

  	Objecten opslaan in aparte folders

Objecten automatisch openen via Startup

Deel III	Voortborduren

13	Printer-objecten installeren

Verschillende soorten printers

Printers installeren

Fonts

Printer-object creëren

Printer Views

De settings van een Printer-object

14	OS/2-features en andere programma-objecten installeren

Selective Install

Selective Uninstall

Device Driver Installation

Add Programs

Standaardinstallatie van programma's op de Desktop

Programma-objecten creëren via templates

Speciaal pictogram aan het programma-object koppelen

 	De Icon Editor

15	Applicaties: DOS, Windows, OS/2

Werken met DOS

DOS- en WlN-OS/2-settings

Werken met Windows

Eén Windows-sessie

Meerdere Windows-sessies

Full screen Windows

OS/2 Desktop-objecten voor Windows

  	Windows-applicaties starten

Gegevens uitwisselen tussen programma's onder OS/2

Werken met OS/2-applicaties

  	OS/2 Warp v3

  	Warp v3 CD-ROM TrialPak

OS/2 Warp v3 BonusPak

  	De OS/2-applicatiewereld

IBM Works

Iotus SmartSuite

Andere OS/2-applicaties

16	Multimedia met Warp v3

Wat is multimedia

  	OS/2 en multimedia

  	Diverse soorten multimediabestanden

  	Apparatuur

OS/2 als multimediaplatform

  	IBM 'Ultimedia' hardware

Overzicht van de multimediafuncties in OS/2

  	Windows 3 1 Multimedia

  	CD-ROM titels

Deel IV	Voor gevorderden

17	OS/2 Warp v3 in de diepte

Real en protected mode van de Intel 386 en hoger

  	Virtueel geheugen en paging

  	Virtuele 8086's

  	Multitasking taken, processen, sessies

  	OS/2-multitasking = multithreading

(Enhancecl) FAT, IFS en HPFS

Installatie op maat

  	Schijven en partities

  	Dual Boot

  	OS/2 niet op C

  	Boot Manager

  	Installatie op maat, stapsgewijs

  	DOS (plus Windows) installeren na OS/2

OS/2-systeembestanden

Tools en tips

  	40S2 Command Processor

  	ANSI in OS/2

  	Automatische restart van objecten bij een reboot voorkomen

  	Boot Manager varia

Bootable diskettes

Clipboard en DDE Private verbetert system performance

Desktop Recovery Menu (ongedocumenteerd

Extended Attributes repareren

HOBBES CD-ROM

ICO-bestanden in één subdirectory

LH2-compressieprogramma

OS/2 automatische checkdisk bij (re)boot

OS/2 Desktop (ongedocumenteerd

Patrol

PKZlP2-compressieprogramma

PMCOMM

PMDCOPY

Problemen met Windows-applicaties verhelpen

Save Desktop uitzetten in noodgevallen

Schijfruimte winnen

Separate WIN-OS/2 Sessions

Shadows

System Information Tool

Templates voor OS/2- en Windows-sessies

UNDELETE van bestanden mogelijk maken

ZOC

18	programmeren en Programmeren

Editors in OS/2

OS/2 System Editor ('e')

Enhanced Editor ('epm')

TEDIT

OS/2-commands

Nieuw in OS/2

Een programma of sessie starten via START

REXX

REXX-procedures vergeleken met DOS command batches

Programmeren

lBM-software

Borland-software

De GNU C/C++-compiler

Deel V	Varia

19 	De OS/2-wereld

Boeken, tijdschritten, gebruikersclubs

Bulletin boards

20 	Termen en verwijzingslijst

Verklarende woordenlijst

Vertaling van belangrijke OS/2 Desktop-namen en -termen

Register

21 	Extra's


OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands: Catalogustekst

BOOKWARE OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands: Catalogustekst

BOOKWARE OS/2 Warp v3 Engels & Nederlands

incl. IBM CD-ROM TrialPak en extra aanbiedingen, o.m. officiële registratie en toegang tot CompuServe

OS/2 Warp v3

'Veelzijdig in eenvoud' zegt IBM over OS/2 Warp Versie 3. Dat is voluit de Nederlandse naam van deze geavanceerde besturingsomgeving. Daarnaast heeft IBM het speels over 'Warpen'. Warpen is 'Multimedia, Internet, spelletjes, tekstverwerken, faxen, en dat allemaal tegelijk' natuurlijk. Met die woorden richt IBM zich tot de thuismarkt. Daar zitten de aantallen, daar zit de potentiële installed base met massa.

Bij 's werelds beste 32-bits besturingssysteem hoort het zogeheten BonusPak. Die naam spreekt voor zich: een reeks volwaardige applicaties waarmee u het high-tech en state-of-the-art OS/2 Warp v3 meteen kunt benutten. Het BonusPak bevat onder meer IBM Works (tekstverwerker, spreadsheet, grafiekfuncties, gegevensbeheer en rapportage in één), fax- en communicatieprogrammatuur. Tot die laatste categorie behoren WebExplorer en Gopher (voor Internet), en last but not least de CompuServe Information Manager. Verder krijgt u Person to Person, dat werken in groepsverband mogelijk maakt, de Multimedia Viewer, zodat u videobeelden kunt bekijken en audiofragmenten kunt afspelen, alsmede Video IN om beeld en geluid op te nemen, te bewerken en af te kunnen spelen.

OS/2 Warp v3 is bij uitstek geschikt voor kantoor, thuis en onderweg. Het bevat een groot aantal toepassingen waar u gelijk mee aan de slag kunt en vraagt bovendien maar 4 MB geheugen. Op elke 386-PC met een vaste schijf van 80 MB en een VGA-compatibel scherm kunt u al naar behoren uit de voeten met Warp v3 plus een aantal applicaties.

Er zijn twee OS/2 Warp v3-produkten. Beide ondersteunen de vele OS/2- en DOS-toepassingen. Werkt u met Windows, dan kunt u OS/2 Warp voor Windows kiezen. Hebt u geen Windows, dan kunt u toch de meeste Windows-toepassingen gebruiken door de Warp v3-editie te kiezen die is uitgerust met Windows-emulatie (WIN-OS/2).

BOOKWARE

Het onderhavige BOOKWARE-pakket dankt zijn naam aan de bundeling van

- hoogwaardige, toegankelijke, gestructureerde systeemdocumentatie met

- de officiële IBM OS/2 Warp v3-software op CD-ROM.

IBM en Kluwer Bedrijfswetenschappen werkten eendrachtig samen in dit project. Het BOOKWARE-produkt neemt alle hindernissen weg om eens kennis te maken met dat unieke en roemruchte Warp v3. In ruil voor een klein bedrag kunt u het anderhalve maand lang aanzien met de laatste editie van het 32-bits OS/2. Compleet met BonusPak-applicaties!

Eigenlijk is het BOOKWARE-testpakket voor Warp 3 te geef. Elke 45 dagen kunt u de betrouwbaar op CD-ROM opgeslagen Warp 3- en BonusPak-programmatuur opnieuw installeren. Maar tien tegen één wilt u dat helemaal niet. De condities om na 45 dagen officieel geregistreerd gebruiker te worden, zijn namelijk uitermate gunstig. Bovendien bent u inmiddels laaiend enthousiast.

Het boek biedt de documentatie die nodig is om snel aan de slag te kunnen en meer. Om te beginnen staat beschreven hoe u OS/2 Warp v3 (naast DOS (en Windows)) moet installeren en hoe u op de Desktop kunt werken met objecten. Dat zijn in eerste instantie gewoon uw DOS-, Windows- en OS/2-programma's plus bestanden. Maar wie de smaak van OS/2 een beetje te pakken heeft, krijgt er al vlug meer bijzondere objecten bij, zoals folders, shadows (heel interessant) viewers, icons, images, bitmaps en ga maar door.

Verder biedt dit boek een grondige verkenning van exotischer onderwerpen op het omvangrijke OS/2-terrein. Voor details in de praktische sfeer die buiten het kader van dit boek vallen, zij verwezen naar de folder met informatie op uw vaste schijf. Daar bevindt zich onder meer het object Master Help Index. Ook de OS/2 Command Reference is een aanrader. In deze objecten is uitvoerige hulp voorhanden.


Toegang tot CompuServe

BOOKWARE Toegang tot CompuServe

BOOKWARE Toegang tot CompuServe (inclusief de officiële Windows-toegangssoftware)

Sluman, R.

ISBN 90 267 2087 4

Prijs: fl. 58,50 / BEF. 1.395,-

Inclusief diskette

Geïllustreerd


Toegang tot CompuServe: Inhoud (volledig)

BOOKWARE Toegang tot CompuServe: Inhoud (volledig)

1 Welkom op de Electronic SuperHighway!

1.1 Hoe het allemaal is begonnen

1.2 De wereld aan informatie op uw beeldscherm

1.3 En wat kost dat allemaal?

1.3.1 Kosten en toeslagen

1.3.2 Communicatietoeslagen

1.3.3 Verbindingskosten

1.3.4 Overige toeslagen

1.3.5 Mailkosten

1.3.6 Maandelijkse kosten: de abonnementen

1 3.7 Hoe en wanneer betaal ik?

2 Wat hebt u nodig?

2 1 Computers en modems

2.1.1 Meer over modems

2.1.2 CompuServe over de grens

2.1.3 Handige bestanden op CompuServe

2.2 Software

2.2.1 Vaakgebruikt: standaardcommunicatiesoftware

2.2 2 De eenvoudigste manier: ClM-software

2.2 3 De goedkoopste manier: navigatieprogramma's

3 Online!

3.1 Wilt u lid worden?

3.1.1 Een CompuServe-toegangsnummer opzoeken

3.1 2 De verbinding tot stand brengen

3.1.3 Lid worden: de feitelijke procedure

3 2 Het werkt niet - wat nu?

3.3 Zo ik heb toegang. En wat nu?

3.3.1 Online met WinClM

3.3 2 Online met gewone communicatiesoftware

4 Welkom bij onze rondleiding!

4.1 De start van onze rondleiding

4.2 Weerinformatie: Weather Reports

4.3 Nieuws

4.4 Encyclopedieën en woordenboeken

4.5 Het New Member Forum

4.5.1 Lid worden van het New Member Forum (Join)

4.5.2 U bent binnen!

4.5.3 Forumberichten lezen

4.5.4 Een bericht posten

4.5.5 Bestanden downloaden

4.6 Tot slot

5 Kennismaken metWinClM

5.1 De ClM-filosofie

5.2 Zo verkrijgt u WinClM

5 3 Zo krijgt u online-ondersteuning

5.4 De belangrijkste onderdelen

5.5 De eerste stap: WinClM installeren

5 5 1 WinClM op uw vaste schijf installeren

5.6 Inloggen en uitloggen metWinClM

5 6 1 Inloggen

5 6 2 Uitloggen: de Disconnect-optie

5 7 WinClM-gereedschappen voor gegevensbeheer

5.7.1 De Out-Basket

5 7 2 De In-Basket

5.7.3 Het Filing Cabinet

5.8 De menu's en optiesvanWinClM

5.8 1 Het File-menu

5 8.2 Het Edit-menu

5.8.3 Het Services-menu

5.8 4 Het Mail-menu

5 8 5 Het Special-menu

5.8.6 Het Window-menu

5.8.7 Het Help-menu

5.8 8 Het Messages-menu

5 8.9 Het Library-menu

5.8.10 Het Conference Menu

5.9 WinClM configureren

5.9.1 WinClM voorzien van belangrijke informatie: sessie-instellingen

5.9.2 Uw favoriete diensten: Favorite Places

5 9.3 WinClM met meer dan een User ID gebruiken

5.9.4 De WinClM Knoppenbalk aanpassen

6 CompuServe Navigator

6.1 I nleiding

6 2 Zo verkrijgt u CompuServe Navigator

6.3 Zo krijgt u online-ondersteuning

6.4 De belangrijkste onderdelen

6.5 De eerste stap: CompuServe Navigator installeren

6 5.1 CompuServe Navigatorop de vaste schijf installeren

6.6 CompuServe Navigator- de basiselementen

6.7 Voorbeeld een: post verzenden en ontvangen

6.8 Voorbeeld twee: forums bezoeken

6.9 Overzicht van menu's en opties

6.9.1 Het File-menu

6 9.2 Het Edit-menu

6 9 3 Het Run-menu

6.9.4 Het Settings-menu

6.9.5 Het Special-menu

6.9.6 Het Window-menu

6.9.7 Het Help-menu

6.9.8 Het Services-venster

6 9 9 Het Script Editor-venster

6.10 De Scheduler

7 Forums: de smeltkroezen van CompuServe

7.1 1 nleiding

7.1.1 Sysops en section leaders

7.1.2 De beschikbare forums: vinden wat u zoekt

7 1.3 Lid worden van een forum: JOIN

7.1.4 De vaste onderdelen

7.1.5 Uw persoonlijke opties

7.2 De berichtensecties

7.2.1 Messages, topics en threads

7.2.2 Berichten lezen

7.2.3 Afkortingen en emoticons

7.2.4 Berichten schrijven

7 2 5 Op een bericht antwoorden

7.3 De library's

7.3.1 Hoe vindt u wat u zoekt?

7.3 2 Gecomprimeerde bestanden

7.3 3 Bestanden downloaden

7.3 4 Bestanden uploaden

7.4 Conferenties

8 Lijst met GO-woorden

8.1 Overzichtvan CompuServe Forums

8.2 Andere CompuServe-diensten

8.3 De ZiffNet Index

8.3.1 ZiffNet Forums

8.3.2 Andere Ziffnet-diensten

Index


Toegang tot CompuServe: Inhoud (beknopt)

BOOKWARE Toegang tot CompuServe: Inhoud (beknopt)

1 Welkom op de Electronic SuperHighway!

2 Wat hebt u nodig?

3 Online!

4 Welkom bij onze rondleiding!

5 Kennismaken metWinClM

6 CompuServe Navigator

7 Forums: de smeltkroezen van CompuServe

8 Lijst met GO-woorden

Index


Toegang tot CompuServe: Catalogustekst

BOOKWARE Toegang tot CompuServe: Catalogustekst

Compuserve Information Service

CompuServe is 's werelds meest complete on-line informatieservice.

Meer dan 2000 diensten en databases staan ter beschikking van ruim 2.000.000 leden. CompuServe verandert en groeit met de dag. De diensten blijven op-to-date en leden brengen kennis,meningen en ervaring in.

CompuServe geeft het digitale tijdperk overtuigend gestalte.

Wie de volgende mogelijkheden en onderwerpen aanspreken, raakt op CompuServe niet uitgekeken:

* Elektronische post (ook van en naar Internet)

* Computer- en softwaresupport

* De CompuServe-forums

* Naslagbibliotheken met o.m. kranten en magazines

* Elektronisch winkelen

* Beleggen

* Spellen

* Nieuws, weer, sport

* Reizen

Lidmaatschap & welkomstaanbieding

Met een modem en de juiste software bent ook u in een oogwenk 'up and running'. Zie hoofdstuk 3 voor het aanbod betreffende uw CompuServe-lidmaatschap (een maand gratis Basic Services en een tegoed van 15 dollar).

BOOKWARE

De officiële CompuServe Windows-software maakt deel uit van dit pakket. Het boek is een uitgebreide handleiding voor CompuServe.

De auteur beheert het CompuServe-domein voor Nederland (GO NLFORUM). Een op Europa gericht boek over CompuServe van zijn hand verscheen onder de titel 'CompuServe for Europe'.


Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows

Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows

Eric Schröder

ISBN 90 267 2098 x

NUGI 854

Prijs: f 64,50 / BEF. 1.548,-

Omvang: 310 pagina's

Geïllustreerd


Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows: Inhoud

Voorwoord

Over dit boek

Interface

Toetsenbord of muis gebruiken

Conventies voor de notatie

Datadiskette

WordPerfect 6.1 voor Windows - de basis van verwerking en beheer

Project 1 Documenten

Documenten openen

Tekst invoeren en selecteren

Knippen, Plakken en Kopiëren

Drag & Drop

Documenten opslaan

Documentprofiel

Documentinformatie

Bestand opvragen in een geopend document

Bestand bekijken

Evaluatie

Project 2 Bestanden

Bestandsnamen en directories

Bestanden kopiëren

Bestanden verplaatsen

Bestanden verwijderen

Bestandsnamen veranderen

Kenmerken van bestanden wijzigen

Directories verwijderen

Directorynaam wijzigen

Directlijst

Item toevoegen aan de Directlijst

Item bewerken en item verwijderen

Zoeken met WordPerfect 6.1 voor Windows

De WP-Inventaris

Een WP-Inventaris aanmaken

Inventarisopties

Inventaris bewerken

Voorkeuren

Evaluatie

Project 3 Samenvoegen

Standaardbestand

Veldnamen invoegen

Gegevensbestand

Samenvoegen uitvoeren

Selectiecriteria opgeven

Evaluatie

Poject 4 Afdrukken

Printerstuurprogramma installeren met het installatieprogramma

Printerdefinitie installeren vanuit WordPerfect

Instellingen en opties van de printer opgeven

Windows-printerstuurprogramma installeren

Documenten afdrukken

Afdrukprocedure

Papierformaat

Evaluatie

WordPerfect 6.1 voor Windows - vormgeving en lay-out

Project 5 Eenvoudig indelen

Marges instellen

Regelafstand en regelhoogte

Sprong rechts

Tekst centrerem

Tabinstellingen

Inspringen

Paginanummering

Kopteksten en voetteksten

Voetnoten en eindnoten

Regelnummering

Kolommen

Tabellen

Alineakaders

Evaluatie

Project 6 Lettertypen

Lettertype selecteren

Lettergrootte

De weergave van het lettertype wijzigen

Positie en relatieve grootte van lettertypen

Basislettertype

WordPerfect-tekensets

Afdrukkleur

Schermlettertype toewijzen aan printerlettertype

Evaluatie

Overzicht van Lettertypen

Project 7 Modeldocumenten

Modeldocument selecteren

Persoonlijke gegevens invullen

Modeldocument invullen

Modeldocument aanmaken

Evaluatie

WordPerfect 6.1 voor Windows-grafische hoogstandjes

Project 8 Vakken en lijnen

Vakken aanmaken

Afbeelding in het grafische vak plaatsen

Positie van een grafisch vak opgeven

De grootte van het grafische vak wijzigen

Bijschriften

Kaders en vullingen

Kenmerken van de afbeelding wijzigen

Tekstvakken

Tekst in een tekstvak roteren

Lijnen plaatsen

Watermerkvakken

Evaluatie

Project 9 Textart

Textart starten

Tekst invoeren

Tekstvormen selecteren

Kleuren wijzigen

Roteren

Schaduw

Lettertype wijzigen

Evaluatie

Project 10 DRAW: diagrammen en tekenen

WP DRAW 3.0

Data in het werkblad invoeren

Diagramsoorten

Weergave diagrammen

Diagramtitels en legenda

Diagram verder opmaken

De Galerij

Voorkeursinstellingen

Tekenen met WP DRAW 3.0

Objecten

Objecten roteren en schuintrekken

Diverse tekenmaterialen

Kenmerken aan objecten toekennen

Tekst

Tekst buigen

Evaluatie

Worderfectie 6.1 voor Windows-hyperfectie

Project 11 Schrijfwijzer

Spellingcontrole

Spellingcontrole uitvoeren

Aanvullende woordenlijst

Synoniemlijst

QuickCorrect

QuickCorrect configureren

QuickCorrect en spellingcontrole

Grammatik

Taalkeuze

Evaluatie

Project 12 Hyperinformatie maken

Sorteren

Hypertekst

Geluidsfragmenten

Opsomtekens

Commentaar

Initiaal

Letteromzetting

Afkortingen

Zoeken en vervangen

Passend maken

OLE

Toekomstige functionaliteit

Evaluatie

WordPerfect 6.1 voor Windows op maat

Project 13 Een eigen interface

De werkbalk

De werkbalk positioneren

Nieuwe werkbalk aanmaken

Werkbalkopties

De actiebalk

De statusbalk

Een leeg scherm

Menubalk configureren

De liniaal

Paginaweergave in het scherm

Voorkeurinstellingen

Voorkeuren: Weergave

Voorkeuren: Instellingen van WP

Voorkeuren: Bestanden

Voorkeuren: Documentprofiel

Voorkeuren: Werkbalk, Actiebalk, Menubalk en Statusbalk

Voorkeuren: Toetsenborddefinitie

Voorkeuren: Schrijfwijzer

Voorkeuren: Afdrukken

Overige functiebalken

Evaluatie

Overzicht van Startopties

Overzicht van Programmabestanden

HELP!

Index


Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows: Voorwoord

WordPerfect 6.1 voor Windows is de laatste versie van het in Nederland zo populaire tekstverwerkingsprogramma WordPerfect. WordPerfect 6.1 voor Windows maakt deel uit van de PerfectOffice 3.0 suite, de eerste suite van de WordPerfect Application Group sinds de overname door Novell in april 1994. De overige programma's in deze suite zijn Quattro Pro 6.0 voor Windows, WP Presentations 3.0 voor Windows, WP Envoy, InfoCentral en de GroupWise client. Al deze programma's zijn voorzien van dezelfde interface, zijn volledig geïntegreerd en maken gebruik van een gemeenschappelijke broncode, hetgeen gebruikersgemak en optimale uitwisseling tussen de diverse componenten garandeert. Er is hiervoor gebruik gemaakt van de zogenoemde PerfectFit-technologie. Alle onderdelen van PerfectOffice ondersteunen OLE 2.0, terwijl er op dit moment gewerkt wordt aan OpenDoc-ondersteuning.

In dit boek beperken wij ons echter tot WordPerfect 6.1 voor Windows. Het boek probeert de gebruiker een zo helder en overzichtelijk mogelijk beeld te geven van deze zeer uitgebreide tekstverwerker. Wat niet aan de orde komt, zijn de macro's. Deze functionaliteit van WordPerfect 6.1 voor Windows is zo uitgebreid dat er in dit boek geen ruimte voor is.

Up & Go...

WordPerfect 6.1 Windows is het eerste deel uit een nieuwe reeks van Kluwer Bedrijfswetenschappen. De volgende delen zullen verder ingaan op de ontwikkelingen van Novell/WordPerfect. Daarbij denken wij in eerste instantie aan Up & Go's die de overige onderdelen van PerfectOffice beschrijven.

Ik hoop dat u door het lezen van dit boek sneller met WordPerfect 6.1 voor Windows aan de slag kunt en dat uw teksten er professioneel uit zullen zien.

Gouda, Mei 1995

Eric Schröder


Up & Go WordPerfect 6.1 NL/Windows: Catalogustekst

Uw PC verwerkt en produceert bergen informatie.

Dat verantwoordt echter geenszins de stortvloed aan ondersteunend bedoelde handleidingen waaruit een PC-gebruiker vandaag de dag zijn keus moet zien te maken.

Ondersteunende informatie is natuurlijk altijd methodisch van opzet, compleet, helder en handzaam. En er zijn maar twee soorten:

1 Effectieve training via courseware, (inclusief diskette).

2 Naslagdocumentatie: de Referentiegidsen van Kluwer.

Up&Go-courseware voor de PerfectOffice software-suite

-	Het uit projecten opgebouwde Up&Go-trainingsmateriaal is exclusief gewijd aan onderdelen uit de PerfectOffice software-suite van Novell.

-	Up&Go PerfectOffice-courseware is zowel klassikaal als individueel inzetbaar.

-	Een diskette met projectbestanden maakt standaard deel uit van de Up&Go courseware-formule.

-	Up&Go WordPerfect 6.1 voor Windows is geschreven door Eric Schröder, jaren lang werkzaam als produkt- en supportspecialist bij WordPerfect Nederland.

Maatwerk in courseware en naslagmateriaal

Natuurlijk zijn óók de Up&Go-projecten digitaal beschikbaar.

Daardoor kunnen NAEC's en andere cursorische computertrainers, PerfectOffice-accountants uit bedrijfsleven, overheid en non-profit-sector, alsmede reguliere instellingen voor hoger en middelbaar onderwijs op maat bij Kluwer trainingen en documentatie samenstellen.

TIP: integreer dan meteen uw eigen voorkeuren aangaande o.m. huisstijl, sjablonen, 	coaches, spreadsheetgebruik en presentaties.

Bel voor informatie onze afdeling Marketing Services: 05700 - 48970.


EVOlutionaire systeemontwikkeling

EVOlutionaire systeemontwikkeling

de gebruiker = de baas

Ton Akkerman, Harry de Weerd

ISBN 90 267 2102 1

NUGI 851

Prijs: f 71,75 / BEF. 1.722,-

Omvang: 170 pagina's

Geïllustreerd


EVOlutionaire systeemontwikkeling: Inhoud

Voorwoord

Leeswijzer

Inleiding

1 Informatiesystemen die doen wat gebruikers nodig hebben

2 Wat is EVOlutionaire systeemontwikkeling?

3 Vragen en vraagtekens bij EVO-projecten

4 Hoe de EVO-projectorganisatie in te richten?

5 Opstellen van applicatiemodel

6 Realisatie van incrementen

7 Laatste nuttige tips

  Literatuurverwijzingen

  Index


EVOlutionaire systeemontwikkeling: Voorwoord

De gebruiker is de baas. Dat was even wennen voor de automatiseerder. Maar wie is nu eigenlijk de gebruiker?  Met de gebruiker wordt bedoeld: iedereen - binnen alle disciplines - die direct of indirect van het systeem gebruik maakt. In de praktijk betekent dit: het gehele personeel van laag tot hoog. Het commitment van deze mensen is dus van eminent belang voor een succesvol project.

Nu we het eens zijn over wie 'leading' is bij automatiseringsprojecten, is de methode die bij de ontwikkeling wordt gevolgd ineens minder belangrijk geworden. Hoofdzaak is dat de gebruiker - en dus hij of zij die de gebruiker vertegenwoordigt - zich terdege realiseert dat alleen hij verantwoordelijk is voor het eindprodukt.

Een groot aantal valkuilen zowel voor de gebruiker als voor de automatiseerder blijkt nu ineens niet meer te bestaan. Natuurlijk dient de projectorganisatie zodanig te worden opgetuigd dat de gebruiker zijn verantwoordelijkheden zo goed mogelijk geborgd ziet en dat de vooropgestelde doelstellingen worden gerealiseerd. De ontwikkelingsmethode dient daarop volledig te worden afgestemd.

Het bovengenoemde commitment tussen personeel en directie, moet in de projectorganisatie goed worden verankerd. De mensen op de werkplek hebben de behoefte het geheel goed te kunnen overzien. Is er tijd en ruimte voor zaken als prototyping, module- en acceptatietesten etcetera? Krijgen we datgene wat we gevraagd hebben? Kunnen de veranderingsbehoeften wel in voldoende mate worden meegenomen? De directie wenst voldoende waarborgen in te bouwen dat het project binnen de gestelde tijdsplanning en het beschikbare budget wordt opgeleverd.

Het is deze - naar mijn mening - gezonde spanning tussen functionaliteit en budget die kenmerkend is voor de toepassing van de EVO-methode.

In ruim 20 jaar was ik werkzaam in de financieel/administratieve dienstverlening en heb ik ruime ervaring opgedaan met automatiseringsprojecten zowel in binnen- als buitenland. Mijn verantwoordelijkheden lagen altijd aan de gebruikerskant, de laatste tien jaar was ik eindverantwoordelijke. Tot 1993 bleef deze ervaring voor wat betreft de ontwikkelingsmethode beperkt tot de zogenaamde waterval-methode.

Begin 1993 besloot ik voor een vrij omvangrijk bedrijfskritisch systeem voor het eerst de EVO-methode te volgen. Het betrof het rightsizings-proces van de automatisering bij de auto-lease werkmaatschappij van de Lage Landen waar ik werkte aan de integrale vernieuwing van de informatietechnologie.

Sinds jaar en dag heb ik de natuurlijke neiging grotere, vaak complexe zaken op te delen in behapbare brokken. Aangezien dit in wezen de essentie is van de EVO-methode, hoefde ik daarover niet lang na te denken. Vooral in de huidige maatschappij - met de in razend tempo zich voltrekkende veranderingen - is het onmogelijk een systeemontwerp langer dan een jaar stabiel te houden.

De projectorganisatie dient zodanig te worden ingericht dat de gebruikers op de werkplek ruimte krijgen om op ontspannen wijze maximale inbreng te krijgen bij de realisatie van hun systeem en de gewenste functionaliteit. Zij moeten zich beschermd weten tegen nog niet geheel voorziene ontwikkelingen in de toekomst en onnodige functionaliteit (nice-to-haves).

Vooral gebruikers steeds sturen op de 'must haves' is een condition sine qua non.

Klanten zijn immers niet bereid te betalen voor onnodige franje van de leverancier.

Het evolutionaire project is inmiddels succesvol afgerond. De veranderingsbehoeften die een gevolg waren van een intussen ingezet re-engineeringsproject zijn keurig meegenomen. De intensieve en interactieve samenwerking tussen de gebruikersorganisatie, systeemontwikkeling en de technische infrastructuur heeft ertoe geleid, dat bij de oplevering van het laatste systeemincrement, de gebruiker zijn volledige systeem heeft gekregen; inclusief de laatste versie van de aanpassingen - die er zeker waren - op de voorgaande incrementen. De evolutionaire ontwikkelingsmethode in combinatie met een volledig voor het project vrijgestelde materiedeskundige projectleider namens de gebruikersorganisatie waren naast het integraal uitbesteden van de systeemontwikkeling op basis van een fixed price/date de belangrijkste succesfactoren.

In mijn huidige functie als lid van de directie van een vooraanstaande verzekeraar werk ik in de IT-projecten die zich voordoen volgens de EVO-methode. Ook dan is de gebruiker de baas en dient de baas binnen zijn organisatie te zorgen voor commitment. Een commitment dat zich uitstrekt tot alle bij het project betrokken disciplines en waar betrokken partijen niet bang zijn tot op zekere hoogte te investeren en risico te nemen.

Joop C.G. Kanen is momenteel directeur Schade Particulier bij Interpolis, een onderdeel van de Rabobank-organisatie. Daarvoor was hij gedurende twintig jaar werkzaam bij De Lage Landen Groep, eveneens onderdeel van de Rabobank-organisatie. Bij de Lage Landen was Kanen de laatste twee jaar Algemeen Directeur van De Lage Landen Autolease te Nijmegen en daarvoor drie respectievelijk twee jaar General Manager van de landenorganisaties in Frankrijk (Parijs) en België (Brussel).


EVOlutionaire systeemontwikkeling: Catalogustekst

Informatietechnologie moet snel kunnen inspelen op veranderingen in de organisatie of de omgeving. Flexibiliteit en functionaliteit blijken in de praktijk moeilijk te rijmen met het op tijd en binnen het gestelde budget afleveren van informatiesystemen. EVOlutionair ontwikkelen (EVO) biedt een oplossing voor deze problemen.

Dit boek legt niet, zoals veel uitgaven de nadruk op het WAT, maar besteedt ook veel aandacht aan het HOE van de EVO-aanpak. Het is bestemd voor een ieder die betrokken is bij systeemontwikkelingstrajecten: van gebruikers en management tot projectleiders en IT-adviseurs.

1995, 170 pagina's, f 71,75

ISBN 90 267 2102 1


Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen

puzzelen met ontwerp en implementatie in een snel veranderende omgeving

Berend Betz, José Roelofs, Jan Vrins

ISBN 90 267 2139 0

NUGI 855

Prijs: f 69,- / BEF. 1.656,-

Omvang: 224 pagina's

Geïllustreerd


Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen: Inhoud

Voorwoord

Ten geleide

Over de auteurs

Dankwoord

Inhoudsopgave

1	Inleiding

1.1	De risico-paradox

1.2	Het belang van een integrale benadering

1.3	Onze visie op systeemontwikkelingsprojecten

1.4	Wat levert een integrale benadering op?

1.5	De managementcyclus

1.6	Beschouwingsgebied beperkt tot realisatie van maatwerksystemen

1.7	Doelgroep

1.8	Opbouw van het boek

1.9	Leeswijzer

2	Ontwikkelingen in organisaties en hun informatievoorziening

2.1	Turbulente ontwikkelingen in de omgeving van organisaties

2.1.1	Concentratie op kerncompetenties

2.1.2	Toenemende marktgerichtheid van organisaties

2.1.3	Toenemend kwaliteitsbewustzijn

2.1.4	Verkorting van produkt-levenscycli en time-to-market

2.2	Interne ontwikkelingen in organisaties

2.2.1	Vergaande decentralisatie

2.2.2	Integraal management

2.2.3	Toenemende behoefte aan flexibiliteit

2.2.4	Veerkracht

2.3	Ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening

2.3.1	Mogelijkheden van informatietechnologie nemen toe

2.3.2	Organisatorische consequenties van technologische ontwikkelingen

2.3.3	Van automatiseringstijdperk naar informatietechnologietijdperk

2.3.4	Ambitieniveaus systeemontwikkeling steeds hoger

2.4	De integrale benadering als bedrijfskundig en/of organisatiekundig vraagstuk

2.5	De integrale benadering als veranderkundig vraagstuk

2.5.1	Effecten van informatietechnologie worden minder grijpbaar

2.5.2	Effecten van informatietechnologie op organisaties ingrijpender

2.6	Vier typen informatietechnologieprojecten

2.6.1	Informatietechnologie als hulpmiddel

2.6.2	Informatietechnologie als beheersinstrument

2.6.3	Informatietechnologie als verbeterinstrument

2.6.4	Informatietechnologie als strategisch wapen

2.7	De integrale benadering gepositioneerd

2.8	Samenvatting en aandachtspunten voor de praktijk

3	Veranderkundige aspecten bij systeemontwikkeling

3.1	Faalfactoren in de praktijk van organisatieverandering

3.2	Intensiteit van het veranderingsproces in relatie tot het type project

3.3	Is genezen beter dan voorkomen?

3.4	Fasering van veranderingsprocessen

3.5	De benadering van veranderingsprocessen bij systeemontwikkeling

3.6	Sleutelrollen in veranderingsprocessen

3.7	Samenvatting en aandachtspunten voor de praktijk

4	Een werkmodel van de integrale benadering

4.1	Veranderingsgerichte bouwstenen

4.1.1	Betrokkenheid

4.1.2	Verwachtingspatroon

4.1.3	Pijn en remedie

4.1.4	Normen en waarden

4.1.5	Veranderkundige vaardigheden

4.2	Organisatiegerichte bouwstenen

4.2.1	Bedrijfsprocessen

4.2.2	Organisatiestructuur

4.2.3	Informatiesysteem

4.2.4	Technische infrastructuur

4.3	Dynamiek en werking van het integrale werkmodel

4.3.1	Dynamisch evenwicht van organisatiegerichte bouwstenen

4.3.2	Dynamisch evenwicht in het integrale werkmodel

4.3.3	Veranderingsgerichte bouwstenen volgen een eigen fasering

4.3.4	Bouwstenen komen in iedere fase aan de orde

4.3.5	Uitwerking van bouwstenen is een cyclisch en iteratief proces

4.3.6	Tussen organisatiegerichte bouwstenen worden verbanden gelegd

4.3.7	Stapsgewijs implementeren

4.4	Ontwerpen of ontwikkelen

4.5	Samenvatting en aandachtspunten voor de praktijk

5	Praktische invulling van bouwstenen

5.1	Organisatiegerichte bouwstenen uit het werkmodel

5.1.1	De bedrijfsprocessen

5.1.2	De organisatiestructuur

5.1.3	De informatiesystemen

5.1.4	De technische infrastructuur

5.1.5	Overzicht van en verbanden tussen organisatiegerichte bouwstenen

5.2	Veranderingsgerichte bouwstenen uit het model

5.3	Algemene aspecten in het organisatie-ontwikkelingsproces

5.3.1	Belanghebbenden, sleutelposities en rollen

5.3.2	Veranderkundige risicodiagnoses

5.3.3	Transitieplan

5.4	Veranderingsgerichte bouwstenen, tactiekem per veranderkundige fase

5.4.1	Unfreezing-fase

5.4.2	De fase transitie

5.4.3	De fase refreezing

6	Een casus uit de praktijk van integrale systeemontwikkeling

6.1	Kernactiviteiten van de organisatie

6.2	Organisatiestructuur

6.3	Het bedrijfsproces

6.4	Besturings- en beheersingsprocessen

6.5	Een typering van de bedrijfscultuur

6.6	Kernpunten van bedrijfsbeleid, knelpunten en doelstellingen

6.6.1	Knelpunten in de informatievoorziening

6.6.2	Beleidsuitgangspunten voor de informatievoorziening

6.7	Het integrale project

6.8	Aanpak en onderbouwing

6.8.1	Fasering van het systeemontwikkelingsproces

6.8.2	De veranderingsgerichte bouwstenen

6.8.3	De organisatiegerichte bouwstenen

6.9	Ervaringen en leerpunten uit de praktijk van integrale systeemontwikkeling

6.9.1	Goede relatie met staande organisatie van groot belang

6.9.2	Het belang van een integrale benadering is lastig te 'verkopen'

6.9.3	Goed inspelen op wisselingen in managementposities

6.9.4	Bij cultuurverandering het gehele management betrekken

6.9.5	Op elkaar afstemmen van de verschillende disciplines

7	Praktische uitwerking per systeemontwikkelingsfase

7.1	De fasen in het systeemontwikkelingsproces

7.1.1	Definitie

7.1.2	Globaal ontwerp en Detailontwerp

7.1.3	Bouw

7.1.4	Test

7.1.5	Invoering

7.2	Produkten per systeemontwikkelingsfase

7.2.1	Inleiding op organisatiegerichte produkten

7.2.2	Overzicht van organisatiegerichte produkten per systeemontwikkelingsfase

7.2.3	Inleiding op veranderingsgerichte produkten

7.2.4	Overzicht van veranderingsgerichte produktcomponenten per

systeemontwikkelingsfase

7.3	Toelichting van organisatiegerichte produkten

7.3.1	Definitiefase

7.3.2	Globaal ontwerpfase

7.3.3	Detailontwerpfase

7.3.4	Bouwfase

7.3.5	Testfase

7.3.6	Invoeringsfase

7.4	Toelichting op veranderingsgerichte produkten en hulpmiddelen

7.4.1	Veranderingsgerichte produkten

7.4.2	Veranderingsgerichte hulpmiddelen en technieken

8	Aandachtspunten bij beheersing van integrale projecten

8.1	Inleiding

8.2	Valkuilen bij integrale informatietechnologieprojecten

8.2.1	Informatietechnologie als verbeterinstrument

8.2.2	Informatietechnologie als strategisch wapen

8.3	Aandacht voor risicomanagement en valkuilen

8.3.1	Risico-analyses worden niet op juiste moment uitgezet

8.3.2	Risico-analyses worden niet bij juiste mensen uitgezet

8.4	Aandacht voor kwaliteitsmanagement en valkuilen

8.5	Van projectmanager naar transitiemanager

Noten

Lijst van aangehaalde literatuur

Trefwoordenregister


Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen: Voorwoord

Mensen hebben vele eigenschappen. Het zijn - zoals ik ze tegenkom - bespiegelende wezens: ze kijken naar zichzelf en hun soortgenoten; ze hebben beelden van hun verleden en maken zich voorstellingen van hun toekomst; ze hebben het vermogen tot zelfreflectie. Mensen zijn denkende wezens: ze kijken niet alleen, maar vormen zich daarbij ook begrippen - ze hebben verstand. Het zijn emotionele wezens: beelden, voorstellingen en begrippen krijgen kleur door hun gevoel. Mensen zijn acterende wezens: ze doen - soms gedreven door hun instincten, door eindeloze ketens van oorzaak en gevolg, door cycli van opkomst en ondergang; ze handelen - vaak uit vrije wil, althans de illusie daarvan!

Mensen hebben vele behoeften. Ze hebben existentie-behoeften en vergen dus materiële en fysiologische voorwaarden voor hun voortbestaan. Ze hebben ontwikkelingsbehoeften en vergen dus fysieke en mentale vooruitgang in kennen, kunnen, hebben en zijn, kortom: groei. Ze hebben creatie-behoeften en vergen dus de mogelijkheid tot voortbrenging - van nageslacht, van diensten, van fysieke en mentale artefacten. Ze hebben relatiebehoeften en vergen dus mede-dingen, mede-wezens, mede-mensen, kortom een omgeving om daarmee betrekkingen te onderhouden?

Die omgeving lijkt soms een vijand die moet worden veroverd, uitgebuit, vernietigd. Vaak lijkt die omgeving een vriend die het leven waarde geeft. Mensen hebben ook onderling die haat-liefdeverhouding. Soms staan ze elkaar naar het leven. Vaak vormen ze relaties, gezinnen, groeperingen - en arbeidsgemeenschappen.

Het recht doen aan je eigenschappen en bevredigen van je behoeften, het 'zijn', is voor de meeste mensen nog niet voldoende: ze geloven dat hun bestaan een bestaansgrond, een betekenis heeft. Ze moeten of willen 'worden'. Mensen zijn doelstrevers. En als één doel is gerealiseerd, is er wel weer een ander, verder, hoger, dieper doel te bereiken, zodat 'wat er is' en 'hoe het gaat' nooit voldoende is. Mensen zijn veranderaars.

De arbeidsgemeenschappen waarin mensen beroepsmatig bezig zijn, bedrijven, ondernemingen, instellingen, kortom organisaties, lijken wel wat op de mensen die ze vormen: ze hebben vele eigenschappen. Ook organisaties zijn in staat tot zelfreflectie, hebben verstand en gevoel. Ook organisaties acteren volgens voorspelbare regels, de wetten van oorzaak en gevolg - en ze handelen vanuit hun vrije, onvoorspelbare wilsruimte.

Ook organisaties hebben vele behoeften: aan voortbestaan, aan groei, aan voortbrenging, aan relaties met andere entiteiten. Ook hun omgeving is soms een bron van bedreigingen, vaak van kansen en mogelijkheden. Ook organisaties zijn doelstrevers en dan komen er hiërarchieën als visie, missie, strategie, beleid enzovoorts en begrippen zoals effectiviteit en efficiëntie. En ook organisaties zijn veranderaars.

Werkende mensen en organisaties gebruiken en verbruiken, naast zichzelf, een veelheid aan andere middelen zoals (in alfabetische volgorde) apparaten, automobielen, boeken, computers, gebouwen, gegevens, geld, gereedschap, informatie, methoden, meubilair, modellen, netwerken, procedures, programma's, structuren en systemen.

Die mensen en middelen worden ingezet voor het recht doen aan eigenschappen, bevredigen van behoeften, nastreven van doelen en realiseren van veranderingen. Gezien de diversiteit van mensen en middelen ligt een zekere taakverdeling in organisaties voor de hand. Maar opdat deze verdeling niet verwordt tot 'los zand' is een zekere coördinatie nodig. Een van de manieren om hiervoor te zorgen is het managen, besturen, richten en inrichten van organisaties.

Het werken en managen van mensen en organisaties omvat onder meer het zichzelf en anderen informeren. Hierdoor wordt het individuele denken, voelen, willen en handelen gemeenschappelijk gemaakt. Tevens is 'geïnformeerd zijn' nodig om voort te bestaan, te groeien, produkten en diensten voort te brengen en interne en externe relaties te onderhouden.

Minstens twee disciplines houden zich bezig met deze informatievoorziening: het vakgebied Administratieve Organisatie (AO) en het vakgebied Informatietechnologie (IT).

Het eerst genoemde vakgebied, AO, is van die twee het oudste. Dank zij de grondlegger van dit vak, een van mijn oud-bureaugenoten prof. R.W. Starreveld, heeft deze typisch Nederlandse (inter)discipline zich van oudsher beziggehouden met organisatie- en inrichtingsvraagstukken op het gebied van de (bestuurlijke) informatievoorziening. De grote thema's van dit vak zijn, tot op de dag van vandaag:

•	de waardenkringloop tussen geld en goederen;

•	de typologie van organisaties en hun informatievoorziening;

•	de functiescheiding tussen het beschikken over waarden, het bewaren ervan en het registreren        daarvan;

•	de interne controle als kwaliteitsborging 'avant la lettre' van de informatievoorziening;

•	de vastlegging van processen en structuren als modellering van de huidige of gewenste                 informatievoorziening.

Informatietechnologie hoorde daar van oudsher bij. Starreveld deed immers als eerste een serieuze poging om tot een 'Leer van de administratieve techniek' te komen. Zijn uitnodiging daarbij tot 'het meedenken en meewerken van heel veel anderen' is opgevolgd - maar anders dan hij wellicht verwachtte. Die leer kwam er: het vakgebied Informatietechnologie (IT). Echter, niet door meedenken en meewerken maar door tot een eigen vakgebied te komen.

Het vakgebied IT houdt zich bezig met de toepassing van IT in de breedste zin. Het omvat minstens vier deelterreinen:

1.	de beleids-, model- en actieplanvorming met betrekking tot de toepassing van IT en de                daaronder liggende IT-infrastructuur, mede in relatie tot de organisatiestrategie;

2.	het vervangen of vernieuwen van die IT-toepassingen en delen van de IT-infrastructuur;

3.	de exploitatie en het beheer van de bestaande IT-toepassingen en IT-infrastructuur;

4.	de evaluatie en bijstelling van het voorgaande.

In het onderhavige boek doen de auteurs een eerste, serieuze poging de twee vakgebieden weer dichter bij elkaar te brengen door daartussen een brug te slaan. Om een dichter te citeren: 'Twee overzijden die elkaar vroeger schenen te vermijden, worden weer buren'. Zij doen dit als eersten: ik ken geen ander boek waarin zo uitgebreid de integratie van organisatie- en informatiesysteem-

ontwikkeling is beschreven. Zij doen dit serieus, door zowel aandacht te schenken aan wat de theorie hun heeft gebracht als wat de praktijk hun heeft geleerd.

Door hun integratie van AO en IT loopt nog een derde lijn: die van de veranderingen voor personeel en organisaties in het algemeen - en dus óók de betreffende veranderingen bij AO en IT. Daarmee wint dit boek zowel aan theoretische kwaliteit als aan praktische toepasbaarheid. Om het in de woorden van een andere dichter te zeggen: '...een drievoudig snoer wordt niet spoedig gebroken'.

Het is met professioneel en collegiaal genoegen dat ik dit boek u, lezer, aanbeveel.

Prof. dr. Aad Kranendonk RA

Soestdijk, 8 januari 1995


Integraal ontwikkelen van organisatie en informatiesystemen: Catalogustekst

Het ontwikkelen en implementeren van nieuwe systemen is een permanent proces. Een proces waarover veel informatie beschikbaar is. Nergens komt evenwel dé kritische succesfactor goed naar voren, te weten: het multi-disciplinaire benaderen van de materie.

Een succesvolle introductie van een systeem voor de informatievoorziening kan niet zonder de inbreng van zowel informatici als gebruikers, maar ook andere disciplines als Bedrijfskunde, Economie, AO en Human Resource Management. Deze integratie leidt - aantoonbaar - tot een grotere effectiviteit van systeemontwikkelingstrajecten.

De auteurs van dit boek hebben dat als geen ander aan den lijve ondervonden. Alle werken als consultant bij KPMG Management Consulting. De integrale benadering van systeemontwikkeling en systeemimplementatie pasten zij reeds bij veel organisaties succesvol toe. Dit boek is een weergave van hun ervaringen en biedt inzage in hun veelvuldig uitgeteste werkwijze.

1995, 224 pagina's, f 69,-

ISBN 90 267 2139 0


De informatie-architect

De informatie-architect

Jaap van Rees, Pieter Wisse

ISBN 90 267 2155 2

NUGI 851

Prijs: f 69,50 / BEF. 1.668,-

Omvang: 150 pagina's


De informatie-architect: Inhoud

Voorwoord en Inleiding

1	De methode doet het niet

2	Ontwerpen, toeval en stijl

3	Architecten

4	Naar een constructieleer voor informatiesystemen

5	Van Rees over informatiekunde en zijn constructieprincipes

6	Verzamelde constructieprincipes

7	Integratie en uitzondering

8	Vernuftelingen en ambachtslieden

9	Evolutieleer voor ontwerpers

10	Informatie-architect en systeemaannemer

andere rol, andere methode

11	Ramsj

12	Het architectuurbegrip voor informatiesystemen

13	De architectuur van de methode

14	Informatie-architect gevraagd

15	De praktijk van de informatie-architect


De informatie-architect: Voorwoord

De informatie-architect: Voorwoord en inleiding

Informatie-architectuur, wat is dat? En wat is dan een informatie-architect? Deze bundel opstellen is onze poging om dat soort begrippen toegankelijk te maken. De manier waarop wij dat doen, heeft vooraf enige toelichting nodig. Want bijna elk resultaat, dus ook de inhoud van een boek als dit, is vaak pas begrijpelijk voor wie de kiem van het ontwikkelproces in kwestie kent. Daarom schetsen wij in dit voorwoord allereerst de concrete aanleidingen die geleid hebben tot wat u nu in handen heeft. Vervolgens zetten wij bij wijze van inleiding de inhoud kortweg op een rij.

Het begon ooit als relatie tussen leraar en leerling. De ene auteur, Jaap van Rees, was wetenschappelijk medewerker aan de Technische Hogeschool (thans: Universiteit) te Delft. De andere, Pieter Wisse, studeerde er bestuurlijke informatievoorziening. De eerste richtte een eigen adviesbureau op, de tweede deed jaren later hetzelfde.

Allebei zijn wij overtuigd ontwerpers van informatievoorziening voor complexe organisaties en processen, zijn wij dus informatiekundige architecten of kortweg informatie-architecten zoals dat hier nadrukkelijk heet. Nu is eigenwijsheid kenmerkend voor architecten van welke soort dan ook. Maar ondanks opvattingen die regelmatig niet overeenstemmen, denken wij over hoofdzaken van architectuur voor informatievoorziening vergaand gelijk. Dat leidde ertoe samen te gaan werken aan een reeks publikaties over wat wij wezenlijk achten voor verbetering van informatievoorziening. Dat is expliciete aandacht voor architectuur en voor de rol en bijpassende persoon van informatiekundig architect.

Onze warming-up was een vraaggesprek om de moderne objecttechnologie in perspectief te plaatsen; de vroegere leraar gaf antwoorden op de vragen van zijn vroegere leerling (hier opgenomen als hoofdstuk 5). Vervolgens schreven wij samen een artikel over de rolverdeling, naar analogie van de bouwwereld, tussen architecten en aannemers voor informatievoorziening (zie hoofdstuk 10). In de periode waarin wij samen dat architectuurparadigma verder uitwerkten, midden 1994 was dat, ontving Jaap van Rees het verzoek een conferentie voor het NOVI te verzorgen. Over het thema kende hij geen aarzeling. Dat moest uiteraard de noodzaak van architectuur voor informatievoorziening en daarmee van informatie-architecten zijn. Zo kreeg de conferentie van 2 mei 1995 de titel: informatie-architecten en systeemaannemers. Dat komt mooi uit, opperde Pieter Wisse met zijn redactionele inslag. Het idee was geboren om naar aanleiding van de conferentie een boek te publiceren. Dat zijn de gebundelde opstellen waarvan u nu voorwoord en inleiding leest.

De inhoud van conferentie en boek zijn niet gelijk. Wat echter compleet overeenstemt, is de fundamentele oriëntatie. Dus, nogmaals, het pleidooi voor informatiekundige architectuur en in één en dezelfde adem voor de informatie-architect. In deze opzet passen niet alleen de artikelen waaraan wij samen werk(t)en. Er is tevens plaats ingeruimd voor enkele teksten die wij daaraan voorafgaand afzonderlijk opstelden. Daardoor zijn de verschillende accenten, die natuurlijk ook in ons gezamenlijk werk doorklinken, duidelijker traceerbaar. Als er al van stromingen in de informatiekundige architectuur sprake is, blijkt dat Jaap van Rees vooral constructivist is en Pieter Wisse structuralist of zelfs poststructuralist. Behalve wat wij afzonderlijk of samen reeds voltooid of onder handen hadden, schreven wij speciaal voor deze bundel nog enkele opstellen. Alle hoofdstukken zijn apart leesbaar, maar tevens is hun volgorde hier onderwerp van bewust ontwerp geweest.

De bundel begint met - hoe kan het anders - De methode doet het niet. De auteur is Jaap van Rees. Het eerste concept werd geschreven in het najaar van 1980. Het bevatte de conclusie na zeven en een half jaar werken als wetenschappelijk medewerker op het gebied van methoden voor systeemontwikkeling. Deze tekst verscheen als artikel in het tijdschrift Informatie. Dat was in 1982. Over hoe wij dit artikel hier wilden opnemen, hadden wij een discussie die zo'n beetje als volgt verliep.

Ik heb het nog eens nauwkeurig gelezen. Niets aan doen, afblijven. Het staat er visionair, nog steeds, vind ik. Vrijwel alles zit er al in, de continuïteit is vanuit de latere stukken overduidelijk herkenbaar. Nee, zo kan het niet. Ik schaam me ervoor om sommige passages ongewijzigd te laten staan. Er is toch van alles en nog wat veranderd?

Dat is wel zo. Maar het is een tekst waarnaar nog steeds verwezen wordt. Daarin kun je niet zomaar iets veranderen. Je moet die oorspronkelijke tekst respecteren. Dat vind jij als auteur ervan misschien niet zo belangrijk, maar het is al beetje cultureel erfgoed.

Toch wil ik, waar nodig, kanttekeningen plaatsen. Dat moeten we dan typografisch oplossen. Zoiets van, de oorspronkelijke tekst aan de ene en mijn nuanceringen en dergelijke aan de andere kant. Of mijn latere opmerkingen in kadertjes ertussen, inderdaad duidelijk afwijkend.

Het is een afwijkend lettertype geworden waarmee de opmerkingen van vandaag zich duidelijk onderscheiden van het originele artikel. Wie de oorspronkelijke tekst ongeschonden wil lezen, hoeft dus niet een tijdschriftexemplaar uit 1982 te zoeken.

Het tweede en derde hoofdstuk bevat teksten die eerder als afleveringen van de rubriek infogram in Informatie verschenen. Dat was in 1993 en Pieter Wisse schreef ze. Het contrast met de Van Rees van 'De methode doet het niet' is opvallend. Maar nog opvallender zijn hopelijk de overeenkomsten. Van Rees provoceert via instructie, Wisse instrueert via provocatie. Ons onderwerp is echter principieel hetzelfde, te weten de noodzakelijke aandacht voor ontwerp. Of voor architectuur, zeggen wij met een verwante term.

Hoofdstuk 4 is - minimaal bewerkt - hoe Jaap van Rees in zijn eigen bedrijfsblad Infomeel een serie over zogenaamde constructieprincipes inleidde. Die totale serie - eveneens minimaal bewerkt - vormt hier samengevoegd hoofdstuk 6. Als hoofdstuk 5 staat ertussen het verslag van het vraaggesprek waarvan hierboven reeds sprake was. Dat is in 1994 in OT Magazine gepubliceerd.

De hoofdstukken 7 tot en met 9 zijn wederom korte teksten van de hand van Pieter Wisse. De eerste van dit drietal heeft het in 1994 gehaald tot aflevering van infogram in Informatie. In hoofdstuk 8 verschijnen de architecten en aannemers onder andere namen, dat wil zeggen als vernuftelingen en ambachtslieden. Hun rolverdeling, en daar gaat het om, blijft gelijk.

Hoofdstuk 10 met de titel Informatie-architect en systeemaannemer schreven wij gezamenlijk. Het verscheen in 1995 als artikel in Informatie. Wat in hoofdstuk 5, het vraaggesprek, nog als toelichting op een ander thema gold, ontwikkelen wij in dit hoofdstuk als hoofdthema. Dat is dus het 'pleidooi om ook bij de realisatie van organisatorische informatievoorziening de aparte rol van de architect te erkennen. Een goede architect is onmisbaar voor (....) dit proces'.

Als hoofdstuk 11 verschijnt - bij wijze van intermezzo - nog een infogram uit Informatie. Het is opnieuw een aansporing om de valse praktijk van het gebruik als ontwerpmethoden van wat toch eigenlijk programmeermethoden zijn aan de kaak te stellen. Nogmaals, systeemaannemers zijn geen informatie-architecten (of andersom).

De laatste vier hoofdstukken hebben wij oorspronkelijk voor deze bundel geschreven. In hoofdstuk 12 geven wij aan wat het architectuurbegrip voor informatiesystemen zoal omvat. Om welke aspecten het gaat en welke samenhang relevant is voor architectuur. Er volgt een uitleg die (natuurlijk) toegesneden is op de rol van de informatie-architect. Het gaat ons dus niet zozeer om informatica ofwel om het functioneren in enge zin van informatietechnologie, maar om organisaties met hun processen tot en met hun culturen.

Juist dergelijke aspecten zijn onmisbaar voor een werkzaam architectuurbegrip in de organisatorische informatievoorziening. Wij bestrijden overigens niet dat het domein van de informatica eveneens een zinvol architectuurbegrip kent. Zo is het soms nuttig ook de architectuur van een computerprogramma of van een communicatienetwerk te beschouwen. Dat geldt wanneer er vrijheid van keuze bestaat en door tussenkomst van de ontwerper de uitkomst anders uitpakt. Nooit eerder is echter uit het gebruik van het begrip architectuur de conclusie getrokken dat er een aparte rol is weggelegd voor de informatie-architect. Dat is de kern van deze bundel en het vernieuwende in ons betoog. Want het erkennen van die aparte rol heeft tal van consequenties, die andere discussies, bijvoorbeeld over methoden en over kwaliteit, in een geheel ander licht plaatsen. Het gaat om de relevante omgeving voor beleving van opdrachtgever, van gebruikers en overige betrokkenen. Kortom, om architectuur voor organisatorische informatievoorziening.

Hoofdstuk 13 laat zien dat het architectuurbegrip een verfrissende invalshoek geeft om welke constructie dan ook te beschouwen. In dat hoofdstuk passen wij het toe op de methode als constructie met een nieuwe kritische visie als resultaat.

Hoofdstuk 14 vat onze opvattingen over de noodzaak van architectuur en architecten samen, hier bewust wat journalistieker, bijna op de toon van een pamflet. Wij houden immers een gedreven pleidooi voor de informatie-architect en dan winden wij er geen doekjes om.

Het boek sluit af met een tekst die, vanuit de aldaar toegevoegde teksten in afwijkend lettertype, bijna een rechtstreekse voortzetting van het eerste hoofdstuk is. Daar staat de gewenste ontwerppraktijk van toen, van 1982 dus. Het vijftiende en laatste hoofdstuk is gebaseerd op de huidige praktijk van ontwerp, advies en opleidingen van Van Rees.

Met deze gehele bundel opstellen proberen wij de praktijk van verantwoorde architectuur voor informatievoorziening te bevorderen. Het blijft helaas broodnodig.


De informatie-architect: Catalogustekst

Bij het opzetten van een informatiesysteem wordt de rol van de informatie-architect nogal eens onderschat of niet begrepen. Systeemontwerpers krijgen de meeste aandacht.

Dit boek, bestaande uit een bundel artikelen, behandelt de belangrijke rol die de informatie-architect heeft bij de systeemontwikkeling. Een aantal artikelen zijn reeds eerder gepubliceerd (de meeste in het vakblad 'Informatie'), een aantal is nieuw. In de artikelen wordt de specifieke rol van de informatie-architect in het ontwikkeltraject en zijn relatie tot de systeemontwikkelaar verder uitgewerkt.

Deze prettig leesbare bundel is bestemd voor een ieder die in het dagelijks werk te maken krijgt met het tot stand komen en modificeren van informatiesystemen: IT managers, systeemontwikkelaars, informatiemanagers, IT-adviseurs en projectleiders.

1995, 150 pagina's, f 69,50

ISBN 90 267 2155 2


Planning en beheersing van IT-dienstverlening

Planning en beheersing van IT-dienstverlening

Dennis Bladergroen e.a.

ISBN 90 267 2156 0

NUGI 855

Prijs: f 44,50 / BEF. 1.068,-

Omvang: 128 pagina's

Geïllustreerd


Planning en beheersing van IT-dienstverlening: Inhoud

Voorwoord

Introductie

1	Algemene inleiding

1.1 Procesbenadering

1.2 Doel en structuur van dit boek

1.3 Enkele basisbegrippen

1.3.1. IT-infrastructuur

1.3.2. Beheer en exploitatie

1.3.3. Gebruiker versus opdrachtgever

1.3.4. IT-dienst, IT-dienstverlening en IT-dienstenorganisatie

1.4. Samenhang tussen de processen

1.4. Kwaliteitsverbetering: de cirkel van Deming

2	Dienstenniveaubeheer

2.1 Doel van dienstenniveaubeheer

2.1.1. De diensten-niveau-overeenkomst en de dienstencatalogus

2.2 Activiteiten binnen dienstenniveaubeheer

2.2.1 Identificeren van de behoeften van de opdrachtgever

2.2.2 Verifiëren van de haalbaarheid van de eisen en wensen

van de opdrachtgever

2.2.3 Voorstellen, onderhandelen, overeenkomen en vastleggen

van het dienstenniveau

2.2.4 Bepalen, opstellen en vastleggen van normen voor de

IT-dienstverlening

2.2.5 Bewaken van normen voor de IT-dienstverlening

2.2.6 Rapporteren over geleverde IT-diensten

2.3 Aandachtpunten bij dienstenniveaubeheer

2.4 Vragen bij dienstenniveaubeheer

3	Capaciteitsbeheer

3.1 Doel van capaciteitsbeheer

3.1.1. De capaciteitsbeheerdatabase

3.2 Activiteiten binnen capaciteitsbeheer

3.2.1 Capaciteitsplanning

3.2.2 Modellering

3.2.3 Prestatiebeheer

3.2.4 Middelenbeheer

3.2.5 Vraagbeheersing

3.2.6 Werklastbeheer

3.2.7 Applicatiedimensionering

3.3 Aandachtspunten bij capaciteitsbeheer

3.4 Vragen bij capaciteitsbeheer

4	Beschikbaarheidsbeheer

4.1 Doel van beschikbaarheidsbeheer

4.1.1 Beschikbaarheid

4.1.2 Betrouwbaarheid, onderhoudbaarheid en veerkracht

4.2 Activiteiten binnen beschikbaarheidsplan

4.2.1 Opstellen van het beschikbaarheidsplan

4.2.2 Realiseren beschikbaarheidseisen

4.2.3 Bewaken van de beschikbaarheid

4.2.4 Bewaken van de onderhoudsverplichtingen

4.2.5 Rapporteren over het beschikbaarheidsniveau

4.3 Aandachtspunten bij beschikbaarheidsbeheer

4.4 Vragen over beschikbaarheidsbeheer

5	Calamiteitenbeheersing

5.1 Doel van calamiteitenbeheersing

5.1.1 Calamiteit

5.2 Activiteiten binnen calamiteitenbeheersing

5.2.1 Risico-analyse

5.2.2 Risicobeheersing

5.2.3 Beheer van het calamiteitenplan

5.2.4 Test van het calamiteitenplan

5.2.5 Rapportage en communicatie

5.3 Aandachtspunten bij calamiteitenbeheersing

5.4 Vragen bij calamiteitenbeheersing

6	Financieel beheer

6.1 Doel van financieel beheer

6.1.1 Kosten, uitgaven, opbrengsten en verplichtingen

6.2 Activiteiten binnen financieel beheer

6.2.1 Kostenbeheersing

6.2.2 Kostenverrekening

6.2.3 Informatievoorziening

6.3 Aandachtspunten bij financieel beheer

6.4 Vragen bij financieel beheer

7	Case ITM BV

Verklarende woordenlijst

Literatuur

Lijst met figuren

Register


Planning en beheersing van IT-dienstverlening: Voorwoord

Dit boek richt zich op de beheerprocessen rondom de levering van diensten op het gebied van informatietechnologie, kortweg 'IT-dienstverlening'. Tussen organisaties en de in die organisaties toegepaste IT bestaat een voortdurend spanningsveld.

Organisaties hebben een behoefte aan informatie; zij oefenen als het ware een vraag uit naar informatie. Die vraag wordt zowel bepaald door de vereiste besturing en het primaire proces van de organisatie als door de produkten en diensten die met dit primaire proces worden opgeleverd. Om aan die vraag te voldoen wordt IT ingezet. De IT-dienstenorganisatie levert als het ware het aanbod aan informatie.

Deze vraag-en-aanbodrelatie is in de loop der tijd verschillend ingevuld. In deze tijd dringt de toegepaste IT door tot de kernactiviteiten van de organisatie. Ondernemingen worden uitgedaagd door scherpere concurrentie en stellen daardoor veel hogere eisen aan reactietijden en aan de mate van klantspecificiteit van de geleverde produkten of diensten. Als gevolg hiervan stelt men hogere eisen aan de kwaliteit van de levering en ondersteuning van IT-diensten.

De IT-dienstenorganisatie kan een interne of een externe aanbieder van IT-dienstverlening zijn. In alle gevallen begint zijn werkproces bij 'de klant'. Zoals het boek definieert: een proces is een verzameling van samenhangende activiteiten gericht op het bereiken van een bepaald doel. Een tevreden klant dus. Karakteristiek voor de opzet van dit boek is de procesmatige benadering van de onderwerpen: uitgaande van de klant, tegen de werkstroom in.

Voor u ligt een verfrissend en oorspronkelijk boek waarin de auteurs een welkome bijdrage leveren aan de verdere professionalisering van het vakgebied informatica.

Prof. J. Roos


Planning en beheersing van IT-dienstverlening: Catalogustekst

Dit boek, uitgebracht door Kluwer Bedrijfswetenschappen in samenwerking met Pink Elephant, gaat op een toegankelijke wijze in op het organiseren en beheren van IT-dienstverlening aan interne en externe klanten. Samen met het boek 'Operationeel beheer van informatiesystemen' completeert deze uitgave de Nederlandstalige inleiding tot ITIL. Het is gebaseerd op de 'Service Delivery Set', welke deel uitmaakt van de ITIL-methode (IT Infrastructure Library). De volgende tactische processen worden beschreven: dienstenniveau-beheer, capaciteitsbeheer, beschikbaarheidsbeheer, calamiteitenbeheersing en financieel beheer. Een praktijkcase met algemene vragen maakt het inzicht in alle aspecten van IT-dienstverlening compleet. Behalve voor de aanbieders van IT-diensten is het boek ook bestemd voor afnemers van IT-diensten. De informatie vergroot het inzicht in de eigen rol bij de totstandkoming van deze vorm van dienstverlening.

1995, 128 pagina's, f 44,50

ISBN 90 267 2156 0


Organiseren van gegevensbeveiliging

Organiseren van gegevensbeveiliging

Nederlands Genootschap voor Informatica

Afdeling Beveiliging

ISBN 90 267 2166 8

NUGI 855

Prijs: f 52,50 / BEF. 1.260,-

Omvang: 136 pagina's

Geïllustreerd


Organiseren van gegevensbeveiliging: Inhoud


Organiseren van gegevensbeveiliging: Voorwoord

Dit rapport over het organiseren van gegevensbeveiliging is met name bedoeld voor lijnmanagers, stafmedewerkers beveiliging, beveiligingsadviseurs, organisatie-adviseurs, personeelsfunctionarissen en EDP-auditors. Het is het produkt van de projectgroep 'Organisatie van de beveiliging' van de afdeling Beveiliging van het Nederlands Genootschap voor Informatica (NGI).

Aanvankelijk zijn door de projectgroep stellingen vastgesteld, die als uitgangspunten werden gehanteerd. Vervolgens heeft de projectgroep antwoorden gezocht op de volgende twee vragen:

- Hoe identificeren we de beveiligingstaken die moeten worden toegewezen?

- Waar moeten we op letten bij de toewijzing van beveiligingstaken aan functies?

We laten in dit rapport achtereenvolgens zien hoe beveiligingstaken op een systematische manier van beveiligingsmaatregelen kunnen worden afgeleid en geven aandachtspunten voor de toewijzing van beveiligingstaken aan functies. Omdat het aantal situaties in de praktijk ontelbaar is, is een algemeen geldend overzicht van beveiligingstaken niet te geven. De toewijzing van taken aan functies heeft betrekking op de formele organisatiestructuur. Binnen een organisatie zijn echter de informele contacten tussen medewerkers van groot belang. Deze informele contacten vallen buiten het bestek van dit rapport.

Gezien de diverse achtergronden van de doelgroep van dit rapport zullen lezers onvermijdelijk bekende zaken betreffende hun eigen discipline tegenkomen.

Voor de inhoud van dit rapport is aansluiting gezocht bij bestaande publikaties over gegevensbeveiliging, organisatiekunde, kwaliteitsmanagement, administratieve organisatie, accountantscontrole en human resource management. Een literatuuronderzoek heeft echter slechts een beperkte hoeveelheid onmiddellijk bruikbaar materiaal opgeleverd. Met name ontbreekt een conceptioneel kader voor het identificeren van beveiligingstaken. Er zijn over diverse aspecten van de gegevensbeveiliging publicaties verschenen. Onder meer gaat het daarbij om beveiligingsbeleid, risicoanalyse, beveiligingsplan, cryptografie en beveiliging van datacommunicatie. In de serie Informatiebeveiliging zijn inmiddels zes rapporten verschenen. Voorzover het organiseren van gegevensbeveiliging in een aantal publikaties aan de orde komt, gebeurt dit slechts summier. Ditzelfde geldt voor publikaties op de bovengenoemde terreinen waarbij aansluiting is gezocht. Vanwege de schaarste aan direkte aanknopingspunten in de bestaande literatuur, is dit rapport voornamelijk de weerslag van de expertise en ideeën van de projectteamleden. Uiteraard zijn op deelgebieden elementen - vaak na een vertaalslag - uit bestaande publikaties overgenomen. Met name voor definities is aansluiting gezocht bij wat gangbaar is. In publikaties komen we zowel de term informatiebeveiliging als gegevensbeveiliging tegen. In dit rapport hanteren we de laatstgenoemde term. Desgewenst mag de lezer informatiebeveiliging daarvoor in de plaats denken.

Het rapport is voor commentaar aan een aantal personen voorgelegd. Deze personen waren drs. J.L. Boers RI (Commissie Beroepsontwikkeling NGI), prof.dr. D. Keuning (Vrije  Universiteit Amsterdam), ir. G.J. Schuringa (Rabobank), prof.drs. E. Veldhuizen RA (Erasmus Universiteit Rotterdam), en van Bakkenist Management Consultants: drs. M.H.J. Derckx, ing. W.J.M. Meekel en ir. J.H.T. van der Put. Parallel aan deze commentaarronde zijn de concepten in het rapport getoetst aan het praktijkvoorbeeld in bijlage E. Zoals we mochten verwachten is de praktijk weerbarstiger dan de theorie. Desalniettemin hopen wij dat u zich niet te snel laat ontmoedigen in uw streven een adequate organisatie van de beveiliging te realiseren.

De leden van de projectgroep 'Organisatie van de beveiliging' waren:

I. Boone	- Bank Nederlandse Gemeenten (secretaris)

mr. J. Hekkelman	- Bank Nederlandse Gemeenten (voorzitter)

drs. A.C.J. Jans	- Ministerie van Justitie

ing. J.N.M. Koppes	- RCC

ir. P.C.J. van der Meijs MBA	- Bakkenist Management Consultants (vice-voorzitter)

F.H. Nielen	- Interpay

dr. M.A.A. Sonnemans	- Nederlandse Vereniging van Banken

J. Stekelenburg	- Dienst Stedebouw en Volkshuisvesting Rotterdam

W. Timmers	- Koninklijke Marine

De samenstellers van dit rapport waren I. Boone en P.C.J. Meijs (tevens eindreacteur).


Organiseren van gegevensbeveiliging: Catalogustekst

Met de gegroeide afhankelijkheid van IT worden beveiligingsaspecten van eminent belang. Zonder de juiste maatregelen en een afdoende beveiligingssysteem zijn organisaties extreem kwetsbaar. In dit nieuwe rapport van de Afdeling Beveiliging van het NGI ligt de nadruk op het organisatie-aspect. Twee aspecten worden in concreto behandeld:

1 Welke beveiligingstaken onderscheiden wij? Dit rapport brengt een hulpmiddel om beveiligingsmaatregelen en -taken te identificeren.

2 Waarop te letten bij het toewijzen van beveiligingstaken aan functies? Regels om beveiligingstaken toe te wijzen aan functies.

Dit rapport is niet alleen opgesteld voor (IT-)beveiligingsfunctionarissen, maar met name ook voor niet automatiseringsmanagers, organisatie-adviseurs en personeelsfunctionarissen.

1995, 136 pagina's, f 52,50

ISBN 90 267 2166 8


Omgaan met di!emm@'s

Omgaan met di!emm@'s

Zeven cases in strategie en informatietechnologie in Mainport Rotterdam

Rob van Tulder, René Wagenaar (red.)

ISBN 90 267 2193 5

NUGI 855

Prijs: f 45,- / BEF. 1.080,-

Omvang: 228 pagina's

Geïllustreerd


Omgaan met di!emm@'s: Inhoud

Auteurs

Voorwoord

Ten geleide

DEEL I

Omgaan met Dilemma's:

Wat bepaalt het succes van Informatietechnologie

en Telecommunicatie (IT)?

DEEL II

Omgaan met Dilemma's:

Zeven cases in Strategie en informatietechnologie

in Mainport Rotterdam

De Rotterdamse Haven Case

De ECT Case

De Heineken Case

De Sony Logistics Europe Case

De MeesPierson Case

De Van den Bergh Case

De Q8 Case

DEEL III

Omgaan met Dilemma's:

Over problemen en oplossingen

Bibliografie

Index


Omgaan met di!emm@'s: Voorwoord

Omgaan met di!emm@'s: Ten geleide

Dit is een bundel handelend over managers binnen bedrijven en organisaties, die elk op hun eigen wijze succesvol en op een strategische manier omgegaan zijn met Informatie Technologie en Telecommunicatie (IT). De afkorting 'IT' heeft daarbij steeds minder uitsluitend betrekking op de voor iedereen zichtbare 'hardware' zoals computers, telecommunicatieapparatuur of robots en ander digitaal aangedreven machines. Hoewel dergelijke apparaten hét symbool zijn geworden voor de opkomst van de 'informatie-samenleving' is in toenemende mate de ontwikkeling en verspreiding van IT afhankelijk van de veel minder zichtbare software. De gemiddelde kosten voor de ontwikkeling van een telecommunicatiesysteem zijn bijvoorbeeld nog maar voor minder dan twintig procent hardware-gerelateerd. De prijs van veel apparaten neemt nog steeds sterk af. Zo sterk zelfs dat sommige aanbieders ertoe over gaan hardware vrijwel voor niets aan te bieden. Daarentegen gaat meer dan tachtig procent van de kosten van IT in de ontwikkeling van software zitten. Bij software moet niet alleen gedacht worden aan de programmatuur van computers of telecommunicatieapparatuur, maar ook aan de kennis nodig om de mogelijkheden van de steeds geavanceerdere hardware te gebruiken - de 'humanware'.

Gebruikerskennis omvat echter veel meer dan alleen kennis hoe een individu met IT moet omgaan. Individuen maken deel uit van organisaties en de relevante vraag is daarmee hoe organisaties in hun geheel op een effectieve manier van IT gebruik (kunnen) maken. Meer nog dan de vraag naar humanware staat in deze bundel daarom de organisatorische vraag van het (succesvol) omgaan met IT centraal. Met een beetje goede wil zou dit de 'organisationware' kant van het IT vraagstuk genoemd kunnen worden. IT vraagstukken zijn steeds nadrukkelijker brede managementvraagstukken geworden. Ze hebben niet zozeer betrekking op de ontwikkeling van enkele kleine, op zichzelf staande applicaties, maar op de manier waarop een organisatie zich als geheel transformeert en daarbij al dan niet IT inzet. Het aanwenden van geavanceerde IT kán daarbij van groot belang zijn, maar dat hoeft niet noodzakelijkerwijs zo te zijn.

Het succesvol (niet) implementeren van informatietechnologie wordt steeds meer een zaak waarbij organisaties over hun eigen bedrijfsgrenzen heen moeten kijken. Netwerkmanagement is het gevolg en gesproken wordt daarbij over Local Networks (LANs), Wide Area Networks (WANs) en Electronic Data Interchange (EDI), de elektronische uitwisseling van geformaliseerde berichten tussen organisaties. Steeds meer valt ook het begrip Value Added Networks (VANs) wanneer men het over elektronische netwerken tussen organisaties heeft. Hiermee wordt aangegeven dat het uiteindelijk ook in een elektronisch netwerk moet gaan om het toevoegen van waarde boven de pure transportfunctie. Evenwel, het is vaak nog niet mogelijk gebleken om deze waardetoevoeging ook maar bij benadering te kwantificeren.

De interne en externe organisatorische inbedding van technologische verandering blijft een zeer complex vraagstuk. Kwalitatieve factoren, zoals macht en invloed, spelen daarbij een belangrijke rol. Gebruikers en aanbieders van IT systemen strijden hun strijd om standaards, wie de kosten van IT implementaties moet dragen, wie nieuwe applicaties mag en kan ontwikkelen en zo meer. Allianties worden gesloten en gebroken. Projectmanagers worden ingehuurd en ontslagen. Kosten/baten afwegingen van de inzet van IT worden daarbij zelden op louter kwantitatieve grondslag genomen. Men laat zich eerder leiden door de kwalitatieve beoordelingsgrondslag in hoeverre acties kunnen leiden tot een toename of afname van de afhankelijkheid van een organisatie van de aanbieders van bepaalde apparatuur. Gebruikers beseffen dat de IT industrie nog steeds gedomineerd wordt door - om met de woorden van Louis Gerstner, de topman van IBM te spreken - 'egocentrische' aanbieders die 'hun producten koesteren ten koste van de gebruikers'. Juist daarom willen zij niet te afhankelijk zijn van deze aanbieders; in toenemende mate is de kennis (=macht) bij gebruikers aanwezig om daadwerkelijk veeleisender te kunnen zijn.

Het is interessant te constateren dat dergelijke kwalitatieve aspekten van organisatorische verandering en IT in de media met het nodige 'dedain' bekeken worden. Twee koppen uit de Automatiserings Gids mogen dit illustreren: 'Macht is spelbreker bij bedrijfsoverschrijdende systemen' (5 mei 1995) of 'Machtsstrijd maakt Lan nodeloos duur' (30 september 1994). Veel organisatie- en IT-deskundigen nemen - vaak impliciet -  een identieke positie in. In plaats van machts- en beïnvloedingsprocessen als uitzonderlijk of als nodeloze kostenpost te beschouwen, gaat deze bundel ervan uit dat een succesvol managen van IT juist (tevens) een effectief omgaan met deze machts- en beïnvloedingsprocessen behelst. Dat geldt voor veranderingsprocessen binnen organisaties, maar in wellicht nog sterkere mate voor veranderingsprocessen tussen organisaties in complexe netwerken waar lang niet altijd een duidelijk (hiërarchische) beheersstructuur aanwezig is.

Managers zelf blijken inmiddels steeds kritischer om te gaan met de nog steeds dominante zienswijze waarin IT eendimensionaal (en evolutionair) wordt uitgewerkt en waarbij managementvraagstukken gereduceerd worden tot het aflopen van een checklijst of het volgen van een aantal (technologisch gedetermineerde) trends. Een alternatieve zienswijze is echter niet makkelijk voorhanden. In deze bundel wordt daartoe een poging ondernomen. Er wordt een perspektief geschetst waarin effectief en realistisch omgaan met IT wordt opgevat als het omgaan met een aantal organisatorische dilemma's. Bij complexe organisaties hebben managementvraagstukken bijna altijd betrekking op een keuze tussen twee of meerdere alternatieven die zowel bezwaren als voordelen opleveren. Vaak moet een manager kiezen tussen twee 'kwaden'. Lang niet altijd zijn zogenaamde 'win-win' situaties te creëren, zelfs als men hiertoe de intentie heeft (en dat is natuurlijk ook niet altijd het geval). Organisatorische keuzevraagstukken lijken vaak op politieke vraagstukken en zijn daarmee doortrokken van dilemma's. Een dergelijke visie op organisatorische verandering en de inzet van IT biedt een meer realistische kijk op het probleemgebied. Daarmee wordt de complexiteit van het besluitvormingsproces rondom IT ons inziens recht gedaan: effectief managen is niet zozeer het netjes implementeren van stappenschema's als wel het goed omgaan met een aantal moeilijke dilemma's.

Deze bundel vertegenwoordigt een tussenresultaat. Een stap op weg naar een meer realistische kijk op organisatieontwikkelingen en IT. Gekozen is voor een opzet waarin naast een algemene inleiding over onze zienswijze, een zevental gedetailleerde case-studies wordt gepresenteerd.

Deze cases zijn geschreven in de vorm van 'verhalen' vanuit het perspektief van managers en besluitvormers bij representatieve organisaties die elk een bepaald deel van de aanbodketen vertegenwoordigen: een overheid die de vervoersstromen elektronisch probeert te coördineren, een dienstverlenend (containeroverslag) bedrijf dat haar positie elektronisch wil uitbouwen, twee productiebedrijven  die hun logistieke kosten willen reduceren, een handelsbank die een nieuwe elektronische dienst in de aanbodketen wil afzetten, een groot internationaal bedrijf in de semi-procesindustrie met een intern automatiseringsprobleem en tenslotte een onderneming die IT als marketinginstrument heeft proberen te ontwikkelen.

Deze bundel bevat 'verhalen' met een duidelijke regionale component: ze spelen zich allemaal af in en rondom Mainport Rotterdam. Dit is geen toeval. Ten eerste is de Rotterdamse haven een plaats waar vele innovatieve bedrijven bij elkaar komen. Ten tweede blijkt zoals gezegd het succesvol implementeren van informatietechnologie steeds meer een zaak te zijn waarbij organisaties over hun bedrijfsgrenzen heen moeten kijken. Management wordt zo vooral organisatienetwerk-management en de logistieke component in de besluitvorming wordt nog belangrijker. Als er ergens nagedacht wordt over logistiek en netwerken dan is het natuurlijk in de grootste haven ter wereld. De cases geven de lezer de mogelijkheid mee te kijken over de schouders van échte managers en besluitvormers, geconfronteerd met écht bestaande en zeer recente - soms nog lopende - besluitvormingsvraagstukken. De cases zijn niet of nauwelijks geanonimiseerd, waardoor de organisatorische problemen voor iedere lezer herkenbaar kunnen blijven. De cases leveren daardoor zo realistisch mogelijk materiaal aan voor de vraag: wat zou u zelf doen indien u in de schoenen zou staan van deze manager? Meer in het bijzonder: hoe zou u met de opgesomde dilemma's omgaan? De cases hebben over het algemeen een open einde: strategische besluitvormingsprocessen rondom IT stoppen nooit! Daarmee wijken de cases ook af van de 'standaard' cases waarin meestal een enkel besluitvormingsprobleem wordt opgepikt en vervolgens de lezer gevraagd wordt dit probleem op te lossen. Deze versimpeling levert wellicht makkelijk toegankelijk onderwijsmateriaal op, maar reduceert de werkelijkheid meestal tot een weinig realistisch geheel. Uitgaan van dilemma's houdt ook in dat de lezer wellicht tot geheel andere - maar niettemin ook effectieve - oplossingen kan komen dan de betrokken manager.

Uit de in deze bundel geschetste 'verhalen' blijkt dat, hoewel de organisaties sterk van elkaar verschillen en het keuzevraagstuk steeds weer anders is, managers toch steeds met een zelfde soort organisatorische dillema's geconfronteerd worden. Doordat de cases ingaan op dezelfde dilemma's zijn ze ook onderling vergelijkbaar geworden. Aan het eind van deze bundel wordt een eerste aanzet gegeven voor de wijze waarop het handelen van de managers in de zeven organisaties kan worden geïnterpreteerd. Uit het vooronderzoek is inmiddels gebleken dat de gekozen benadering middels een zestal dilemma's door de betrokken managers herkend wordt. De lezer zal in deze bundel tevergeefs zoeken naar verhalen en analyses van flitsende 'entrepreneurs' of visionaire leiders. Dat mag men ook niet verwachten als het strategisch omgaan met informatietechnologie neer blijkt te komen op het omgaan met een groot aantal dilemma's in complexe netwerken. Succes blijkt een relatief en vaak zeer tijdelijk begrip. Een analyse van IT als een 'omgaan met dilemma's' impliceert tevens dat rekening moet worden gehouden met een voortdurend veranderingsproces. De succesformules van vandaag behoeven morgen niet meer op te gaan. Dat is wellicht een schrale troost voor de minder succesvolle IT managers maar tegelijkertijd een waarschuwing voor de succesvolle managers van nu.

Rotterdam, juni 1995

Rob van Tulder

René Wagenaar


Omgaan met di!emm@'s: Catalogustekst

Waarom verloopt het implementeren van Informatietechnologie en Telecommunicatie (IT) vaak zo moeizaam? Deze uitgave wijst met name managers en onderzoekers aan als de schuldigen. Zij weten niet op welke wijze zij naar (de mogelijkheden van) IT moeten kijken. Het boek biedt inzicht in de dilemma's waarmee partijen worstelen bij investeringsbeslissingen rond IT. Van zeven complexe organisaties is een concreet managementprobleem beschreven. Deze organisaties hebben, ieder op hun eigen wijze, succes geboekt bij hun pogingen IT effectief (en dus strategisch) toe te passen bij zowel de interne als de externe organisatie-aanpassingen die daartoe nodig waren. De lessen die hieruit te trekken zijn, maken deze bundel tot een waardevol instrument voor zowel het onderwijs als de managementpraktijk.

1995, 228 pagina's, f 45,-

ISBN 90 267 2193 5


Object-georiënteerde technologie

Object-georiënteerde technologie

Taylor, D.A.

ISBN 90 267 2194 3

Prijs: f 64,50 / BEF. 1.548,-

Omvang: 160 pagina's

Geïllustreerd


Object-georiënteerde technologie: Voorwoord

Object-georienteerde technologie is waarschijnlijk de meest opwindende en tegelijkertijd de minst begrepen ontwikkeling in de software-branche van vandaag de dag. Gegeven de hoeveelheid onjuiste publiciteit afkomstig van zowel de media als de fabrikanten, is het voor managers moeilijk om de mogelijkheden ervan naar waarde te schatten.

Dit probleem is ons - van Servio - een grote zorg. Wij zien de object-georienteerde technologie als een belangrijke stap voorwaarts in de richting van de industrialisatie van software. Het programmeren wordt getransformeerd van ondoorzichtig handwerk naar een systematisch fabricage-proces. Echter: deze transformatie kan niet plaatsvinden zonder dat managers het begrijpen en ondersteunen.

Waar het bedrijfsleven op dit moment behoefte aan heeft, is een heldere uitleg van object-georienteerde technologie op het niveau van management, met een eerlijke evaluatie van de kosten en baten ervan. Als een van de leidende vernieuwers in de object-georienteerde technologie verkeert Servio in de unieke positie om die uitleg te kunnen geven. We hebben ons aan deze taak gewijd met de bedoeling om de industrie in zijn geheel een dienst te bewijzen en niet om onze eigen produkten te promoten. Wij zijn er van overtuigd dat iedereen gebaat zal zijn bij een duidelijker begrip van de overgang die we op het punt staan te maken.

Wat u nu in uw handen heeft, is onze bijdrage aan de educatie van managers: een no-nonsense verklaring van de concepten en onderwerpen m.b.t. object-georienteerde technologie. Wij hopen dat deze heldere, duidelijk leesbare bespreking van David Taylor het noodzakelijk tegenwicht zal bieden aan de opgeklopte publiciteit waarmee de nieuwe technologie wordt omgeven en u zal helpen om beter onderbouwde besluiten te nemen t.a.v. het adopteren van de technologie binnen Uw eigen bedrijf.

Servio Corporation

1420 Harbor Bay Parkway

Alameda, CA 94501

1-510-748-6200


Object-georiënteerde technologie: Inhoudsopgave (volledig)

1 De Software-Crisis te lijf

De Software-Crisis

Hoe Software wordt Opgebouwd

Het Reguleren van Informatie

De Object-Georiënteerde Benadering

2 Drie Sleutels tot Object-Georiënteerde Technologie

De Introductie van Objecten

De Introductie van Boodschappen

De Introductie van Klassen

Programmeren met Objecten

3 Objecten: Natuurlijke Bouwstenen

De Bouwstenen van de Natuur

De Anatomie van een Object

De Kracht van Abstracte Data Types

Samengestelde objecten voor hoog-niveau-abstracties

Het Ideaal van Organische Systemen

4 Boodschappen: Het Activeren van Objecten

De Anatomie van een Boodschap

Namen Hergebruiken

5 Klassen: Orde Aanbrengen in Objecten

De Anatomie van een Klasse

Relaties tussen Klassen

Het Ontwikkelen van Klasse-Hierarchien

6 Een Nieuwe Generatie Databases

Het Bewaren van Objecten

Het Opslaan van Complexe Informatie

Het Ontwikkelen van Intelligente Databases

7 Het Aanwenden van de Kracht van Objecten

Een Industriële Revolutie in Software Ontwikkeling

Het Belang van Herbruikbare Componenten

Een Nieuwe Benadering in de Constructie van Software

8 Een Evaluatie van Risico's en Baten

Mogelijke Baten

Mogelijke Nadelen

In Balans

9 De Toekomst van Software

Door Elkaar te Gebruiken en Samenvoegbare Software

De Samensmelting van Programma's en Databases

De Komst van Ondernemingmodellen

Samenvatting van Kernbegrippen

Verklarende Woordenlijst

Index

Over de Auteur

Over GemStone

Science Data Systems


Object-georiënteerde technologie: Inhoudsopgave (beknopt)

1 De Software-Crisis te lijf

2 Drie Sleutels tot Object-Georiënteerde Technologie

3 Objecten: Natuurlijke Bouwstenen

4 Boodschappen: Het Activeren van Objecten

5 Klassen: Orde Aanbrengen in Objecten

6 Een Nieuwe Generatie Databases

7 Het Aanwenden van de Kracht van Objecten

8 Een Evaluatie van Risico's en Baten

9 De Toekomst van Software

Samenvatting van Kernbegrippen

Verklarende Woordenlijst

Index

Over de Auteur

Over GemStone

Science Data Systems


Object-georiënteerde technologie: Catalogustekst

Object-georiënteerde technologie wordt op dit moment aangeprezen als het krachtigste wapen tegen de heersende softwarecrisis. Het ontwikkelen van betrouwbare, grootschalige informatiesystemen duurt veelal langer dan was voorzien, met budgetoverschrijdingen als gevolg. Daarbij vertonen deze programma's vaak gebreken en kunnen veranderingen slechts met grote moeite gerealiseerd worden. Object-georiënteerde technologie; een gids voor managers is bedoeld om managers op een onderhoudende manier uit te leggen wat de technologie inhoudt en welke voordelen te behalen zijn door toepassing van deze technologie. Voor studenten vormt dit boek een inleiding in moderne systeemontwikkelingstechnieken.

1995, 2e druk, 160 pagina's, f 64,50

ISBN 90 267 1664 8


Thuis op het Microsoft Network

Thuis op het Microsoft Network

Sagman

ISBN 90 267 2202 8

NUGI 854

Prijs: ca. f 49,50 / 1188 BEF.

Omvang: ca. 350 pagina's

Verschijnt ca. november 1995


Thuis op het Microsoft Network: Inhoud (volledig)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

1.1 Inleiding

1.2 Van rekenmachine naar communicatiemachine

1.3 Automatisering van primaire processen en produkt/dienstautomatisering

1.4 Voornaamste toepassingsgebieden

1.5 Fasen in de automatisering

1.6 Een genuanceerd fasenmodel: de technologische spiraal

1.7 Samenvatting en indeling van dit boek

Literatuur bij hoofdstuk 1

2 Het verband tussen informeren en beslissen

2.1 Informatiesystemen voor een werkplek

2.2 Beslissingsgedragen informatiegedrag

2.3 Soorten beslissingssituaties en soorten informatiesystemen

2.4 Modelleren van bestuurlijke informatiesystemen

2.5 De waardevan informatie

2.6 Informatietechnologie en informatiesystemen

2.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 2

3 Het verband tussen informatie en organisatie

3.1 Het begrip organisatie

3.2 Een organisatie als systeem

3.3 De samenhang tussen organisatie en informatie

3.3.1 Soorten organisaties

3.3.2 Soorten beslissingscentra

3.3.3 Formele en informele organisatie

3.3.4 Stijl van leiding geven

3.3.5 Mechanistische en organische organisatiestructuur

3.3.6 Verticale en horizontale organisatie

3.4 Organisatiesveranderen

3.5 De organisatie van de informatievoorziening

3.6 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 3

4 Informatiestrategie en -planning

4.1 Omschrijving strategie

4.2 Aanleidingen voor informatiestrategie en -plan

4.3 Systeemintegratie en beheersbaarheid

4.4 Sociale en organisatorische aspecten van automatisering

4.5 Het innovatie-aspect

4.6 Ervaringen met informatiestrategieën

4.7 De klassieke methode voor een informatiestrategie

4.8 Strategische assessment-methoden

4.9 Structuurschetsen voor IS-strategieformulering

4.10 Strategiebepaling en infrastructuren

4.11 De technische infrastructuur

4.12 De infrastructuur van gegevens en kennis

4.13 De infrastructuur aan applicaties

4.14 De organisatie van de informatiefunctie

4.15 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 4

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

5.1 Inleiding

5.2 Plaats en betekenis van ontwikkelmethoden

5.3 Denkwijzen achter ontwikkelmethoden

5.4 Eisen aan ontwikkelmethoden

5.5 Werkstappen bij applicatie-ontwikkeling

5.6 Het achterhalen van functionele eisen

5.7 Strategieën voor informatiebehoeftebepaling

5.8 Referentiemodellen

5.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 5

6 Kwaliteit en informatiesystemen

6.1 Inleiding in kwaliteitszorg

6.2 Aanleidingen voor kwaliteit en kwaliteitsdefinities

6.3 Kwaliteit van informatiesystemen

6.4 Eisen voor het produkt 'informatie'

6.5 Kwaliteitseisen vanuit het gebruiksperspectief van een systeem

6.5.1 Tijdigheid

6.5.2 Integriteit

6.5.3 Beveiliging ofwel security

6.5.4 Doelmatigheid eneffectiviteit

6.5.5 Gebruiksvriendelijkheid

6.6 Kwaliteitseisen vanuit het beheersperspectief van een systeem

6.6.1 Flexibiliteit, onderhoudbaarheid, testbaarheid en portabiliteit

6.6.2 Integreerbaarheid en inpasbaarheid

6.6.3 Herbruikbaarheid

6.7 Proceskwaliteit en middelenkwaliteit

6.8 Het afleiden van kwaliteitseisen

Literatuur bij hoofdstuk 6

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

7.1 Inleiding

7.2 De veranderingsanalyse

7.3 Deprobleemgerichte systeemontwikkeling

7.3.1 Procesanalyse

7.3.2 Logische gegevensstructurering

7.4 Normalisatie, aggregatie en generalisatie van gegevens

7.5 Gegevensstructurenen integriteit

7.6 Beslissingsondersteunende systemen

7.7 Een EDI-toepassing

7.8 Overige communicatietoepassingen

7.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 7

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

8.1 Doelmatigheid als kwaliteitseis

8.2 Kosten van een informatiesysteem

8.3 Begrotingsmodellen voor software

8.4 Baten van een informatiesysteem

8.5 Scoremodellen als hulpmiddel bij kosten-batenanalyses

8.6 Samenvatting

Annex: De beslissingswaarde van informatie

Literatuur bij hoofdstuk 8

9 Beheersen, veranderen en leren

9.1 Beheersen door faseren

9.2 Beheersen door organiseren

9.3 Beheersen door documenteren

9.4 Alternatief project- en produktmanagement

9.5 Veranderingsprocessen

9.6 Leerprocessen

9.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 9

Register


Thuis op het Microsoft Network: Inhoud (beknopt)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

2 Het verband tussen informeren en beslissen

3 Het verband tussen informatie en organisatie

4 Informatiestrategie en -planning

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

6 Kwaliteit en informatiesystemen

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

9 Beheersen, veranderen en leren

Register


Thuis op het Microsoft Network: Voorwoord

Er is veel geschreven over informatiesystemen en over de mogelijkheden van automatisering op dit terrein. Dit boek is niet bedoeld om daaraan essentieel nieuwe dingen toe te voegen. Doel is om datgene wat over deze onderwerpen is gepubliceerd, systematisch op een rij te zetten en relevante literatuur op dit gebied te noemen.

In het boek wordt sterk de nadruk gelegd op de samenhang tussen informeren en beslissen binnen een organisatie. Gegevens die geen zinvolle ondersteuning bieden voor beslissingsprocessen binnen een organisatie zijn geen informatie, maar zijn irrelevant, overbodig en zelfs storend.

Een sterk accent wordt in dit boek gelegd op geautomatiseerde informatiesystemen. De reden daarvan is dat de problematiek van het ontwerpen, construeren en beheren van informatiesystemen het meest pregnant naar voren komt bij automatisering. Immers, automatisering vereist dat men expliciet vastlegt wat een systeem wel of niet moet kunnen. Fouten of tekortkomingen in ontwerp, constructie of beheer worden genadeloos afgestraft. Bij het opzetten van een handmatig systeem geldt het laatstgenoemde veel minder. Mensen zijn in staat te improviseren en zodoende lacunes in een informatiesysteem op te vangen. Automaten kunnen dat veel minder, en dat zal wel zo blijven.

Dit boek bevat geen diepgaande behandeling van allerlei technieken en hulpmiddelen bij het ontwikkelen van informatiesystemen. Dat is een bewuste keuze. Naar onze opvatting zijn er al vele publikaties die het 'instrumentele' van het ontwikkelen van een informatiesysteem behandelen. Veel minder literatuur is beschikbaar die probeert het wezen van een ontwikkelingsproces in kaart te brengen, met de vele aspecten en facetten die daarbij een rol spelen. Het is om die reden dat we in dit boek uitvoerig ingaan op visies en beschouwingen over het ontwikkelen van informatiesystemen en op de denkwijzen die achter de vele methoden op dit gebied schuil gaan. Als zodanig beoogt dit boek een leidraad te zijn voor het positioneren en evalueren van de rijke verscheidenheid aan methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor de ontwikkeling van informatiesystemen.

Een vraag die men zich kan stellen, is of het ontwerpen van informatiesystemen ten behoeve van menselijke acties en beslissingen anders is dan het ontwerpen van geautomatiseerde produkten (automatisering in wasautomaten, vrachtauto's, etc.) of het ontwerpen van geautomatiseerde fabricageprocessen (automatische procesregeling, automatische transport- en lasrobots e.d.). Men kan daar verschillend over denken. In elk geval is het zo dat bij het ontwikkelen van een (bestuurlijk) informatiesysteem de menselijke factor zwaarder weegt in het gehele ontwerp- en bouwproces, vergeleken met overige vormen van automatisering. Dit brengt specifieke problemen met zich mee. We noemen hier slechts het communicatieprobleem tussen informatievragers en gegevensverschaffers en het probleem dat menselijke beslissingsprocessen zich veelal afspelen in een vage of wel fuzzy beslissingsomgeving. Daardoor zijn menselijke acties en beslissingen veel moeilijker geheel of gedeeltelijk te formaliseren, iets wat toch een vereiste is, wil men dergelijke processen met een geautomatiseerd informatiesysteem ondersteunen.

Oorspronkelijk is dit boek bedoeld om studenten in de technische bedrijfskunde kennis te laten maken met het ontwerpen van (geautomatiseerde) informatiesystemen. Het boek heeft daarnaast ingang gevonden bij praktijkmensen en bij instellingen van het hoger beroepsonderwijs. In het bijzonder is het boek gericht op het management, om inzicht en begrip te kweken voor de problematiek van het ontwikkelen van informatiesystemen. Daarnaast is het boek bedoeld voor informatieplanners en informatie-analisten. Beide soorten functionarissen kan men vergelijken met architecten, verantwoordelijk voor een adequate inrichting van de informatievoorziening binnen een organisatie en voor een goede opzet van de afzonderlijke informatiesystemen.

De zesde druk is opnieuw aangepast ten opzichte van de vijf voorgaande drukken. Hoofdreden om aan te passen is dat veel automatisering langzamerhand infrastructureel van aard wordt. Ging het een tiental jaren geleden nog om het ontwikkelen en beheren van afzonderlijke applicaties, tegenwoordig staat het ontwikkelen en beheren van infrastructuren meer en meer centraal. Wat precies verstaan wordt onder infrastructuren, zal nog in detail worden toegelicht.

T.M.A. Bemelmans

Eindhoven, januari 1994


Thuis op het Microsoft Network: Catalogustekst

Dit boek is al jaren hèt standaardwerk over bestuurlijke informatiesystemen. Deze geheel nieuwe, zesde druk is volledig aangepast aan de laatste ontwikkelingen en aan de wensen uit het onderwijs. Thuis op het Microsoft Network behandelt de samenhang tussen informeren en beslissen in een organisatie. De uitgave is een leidraad waarlangs de diverse methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor het ontwikkelen van informatiesystemen behandeld en beoordeeld worden.

De nadruk komt daarbij steeds meer te liggen op informatie-infrastructuren.

LEERBOEK, 6e druk,

1994, 350 pagina's, f 69,50

ISBN 90 267 1918 3


Microsoft Windows Internet kit/NL

Microsoft Windows Internet kit/NL

Microsoft Corporation

ISBN 90 267 2209 5

NUGI 854

Prijs: ca. f 49,50 / 1188 BEF.

Omvang: ca. 200 pagina's

Verschijnt ca. november 1995


Microsoft Windows Internet kit/NL: Inhoud (volledig)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

1.1 Inleiding

1.2 Van rekenmachine naar communicatiemachine

1.3 Automatisering van primaire processen en produkt/dienstautomatisering

1.4 Voornaamste toepassingsgebieden

1.5 Fasen in de automatisering

1.6 Een genuanceerd fasenmodel: de technologische spiraal

1.7 Samenvatting en indeling van dit boek

Literatuur bij hoofdstuk 1

2 Het verband tussen informeren en beslissen

2.1 Informatiesystemen voor een werkplek

2.2 Beslissingsgedragen informatiegedrag

2.3 Soorten beslissingssituaties en soorten informatiesystemen

2.4 Modelleren van bestuurlijke informatiesystemen

2.5 De waardevan informatie

2.6 Informatietechnologie en informatiesystemen

2.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 2

3 Het verband tussen informatie en organisatie

3.1 Het begrip organisatie

3.2 Een organisatie als systeem

3.3 De samenhang tussen organisatie en informatie

3.3.1 Soorten organisaties

3.3.2 Soorten beslissingscentra

3.3.3 Formele en informele organisatie

3.3.4 Stijl van leiding geven

3.3.5 Mechanistische en organische organisatiestructuur

3.3.6 Verticale en horizontale organisatie

3.4 Organisatiesveranderen

3.5 De organisatie van de informatievoorziening

3.6 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 3

4 Informatiestrategie en -planning

4.1 Omschrijving strategie

4.2 Aanleidingen voor informatiestrategie en -plan

4.3 Systeemintegratie en beheersbaarheid

4.4 Sociale en organisatorische aspecten van automatisering

4.5 Het innovatie-aspect

4.6 Ervaringen met informatiestrategieën

4.7 De klassieke methode voor een informatiestrategie

4.8 Strategische assessment-methoden

4.9 Structuurschetsen voor IS-strategieformulering

4.10 Strategiebepaling en infrastructuren

4.11 De technische infrastructuur

4.12 De infrastructuur van gegevens en kennis

4.13 De infrastructuur aan applicaties

4.14 De organisatie van de informatiefunctie

4.15 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 4

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

5.1 Inleiding

5.2 Plaats en betekenis van ontwikkelmethoden

5.3 Denkwijzen achter ontwikkelmethoden

5.4 Eisen aan ontwikkelmethoden

5.5 Werkstappen bij applicatie-ontwikkeling

5.6 Het achterhalen van functionele eisen

5.7 Strategieën voor informatiebehoeftebepaling

5.8 Referentiemodellen

5.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 5

6 Kwaliteit en informatiesystemen

6.1 Inleiding in kwaliteitszorg

6.2 Aanleidingen voor kwaliteit en kwaliteitsdefinities

6.3 Kwaliteit van informatiesystemen

6.4 Eisen voor het produkt 'informatie'

6.5 Kwaliteitseisen vanuit het gebruiksperspectief van een systeem

6.5.1 Tijdigheid

6.5.2 Integriteit

6.5.3 Beveiliging ofwel security

6.5.4 Doelmatigheid eneffectiviteit

6.5.5 Gebruiksvriendelijkheid

6.6 Kwaliteitseisen vanuit het beheersperspectief van een systeem

6.6.1 Flexibiliteit, onderhoudbaarheid, testbaarheid en portabiliteit

6.6.2 Integreerbaarheid en inpasbaarheid

6.6.3 Herbruikbaarheid

6.7 Proceskwaliteit en middelenkwaliteit

6.8 Het afleiden van kwaliteitseisen

Literatuur bij hoofdstuk 6

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

7.1 Inleiding

7.2 De veranderingsanalyse

7.3 Deprobleemgerichte systeemontwikkeling

7.3.1 Procesanalyse

7.3.2 Logische gegevensstructurering

7.4 Normalisatie, aggregatie en generalisatie van gegevens

7.5 Gegevensstructurenen integriteit

7.6 Beslissingsondersteunende systemen

7.7 Een EDI-toepassing

7.8 Overige communicatietoepassingen

7.9 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 7

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

8.1 Doelmatigheid als kwaliteitseis

8.2 Kosten van een informatiesysteem

8.3 Begrotingsmodellen voor software

8.4 Baten van een informatiesysteem

8.5 Scoremodellen als hulpmiddel bij kosten-batenanalyses

8.6 Samenvatting

Annex: De beslissingswaarde van informatie

Literatuur bij hoofdstuk 8

9 Beheersen, veranderen en leren

9.1 Beheersen door faseren

9.2 Beheersen door organiseren

9.3 Beheersen door documenteren

9.4 Alternatief project- en produktmanagement

9.5 Veranderingsprocessen

9.6 Leerprocessen

9.7 Samenvatting

Literatuur bij hoofdstuk 9

Register


Microsoft Windows Internet kit/NL: Inhoud (beknopt)

1 Informatietechnologie en toepassingsgebieden

2 Het verband tussen informeren en beslissen

3 Het verband tussen informatie en organisatie

4 Informatiestrategie en -planning

5 Het ontwikkelen van systemen: methodiek en methoden

6 Kwaliteit en informatiesystemen

7 Veranderingsanalyse en systeemontwikkeling

8 Doelmatigheid bij informatiesystemen

9 Beheersen, veranderen en leren

Register


Microsoft Windows Internet kit/NL: Voorwoord

Er is veel geschreven over informatiesystemen en over de mogelijkheden van automatisering op dit terrein. Dit boek is niet bedoeld om daaraan essentieel nieuwe dingen toe te voegen. Doel is om datgene wat over deze onderwerpen is gepubliceerd, systematisch op een rij te zetten en relevante literatuur op dit gebied te noemen.

In het boek wordt sterk de nadruk gelegd op de samenhang tussen informeren en beslissen binnen een organisatie. Gegevens die geen zinvolle ondersteuning bieden voor beslissingsprocessen binnen een organisatie zijn geen informatie, maar zijn irrelevant, overbodig en zelfs storend.

Een sterk accent wordt in dit boek gelegd op geautomatiseerde informatiesystemen. De reden daarvan is dat de problematiek van het ontwerpen, construeren en beheren van informatiesystemen het meest pregnant naar voren komt bij automatisering. Immers, automatisering vereist dat men expliciet vastlegt wat een systeem wel of niet moet kunnen. Fouten of tekortkomingen in ontwerp, constructie of beheer worden genadeloos afgestraft. Bij het opzetten van een handmatig systeem geldt het laatstgenoemde veel minder. Mensen zijn in staat te improviseren en zodoende lacunes in een informatiesysteem op te vangen. Automaten kunnen dat veel minder, en dat zal wel zo blijven.

Dit boek bevat geen diepgaande behandeling van allerlei technieken en hulpmiddelen bij het ontwikkelen van informatiesystemen. Dat is een bewuste keuze. Naar onze opvatting zijn er al vele publikaties die het 'instrumentele' van het ontwikkelen van een informatiesysteem behandelen. Veel minder literatuur is beschikbaar die probeert het wezen van een ontwikkelingsproces in kaart te brengen, met de vele aspecten en facetten die daarbij een rol spelen. Het is om die reden dat we in dit boek uitvoerig ingaan op visies en beschouwingen over het ontwikkelen van informatiesystemen en op de denkwijzen die achter de vele methoden op dit gebied schuil gaan. Als zodanig beoogt dit boek een leidraad te zijn voor het positioneren en evalueren van de rijke verscheidenheid aan methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor de ontwikkeling van informatiesystemen.

Een vraag die men zich kan stellen, is of het ontwerpen van informatiesystemen ten behoeve van menselijke acties en beslissingen anders is dan het ontwerpen van geautomatiseerde produkten (automatisering in wasautomaten, vrachtauto's, etc.) of het ontwerpen van geautomatiseerde fabricageprocessen (automatische procesregeling, automatische transport- en lasrobots e.d.). Men kan daar verschillend over denken. In elk geval is het zo dat bij het ontwikkelen van een (bestuurlijk) informatiesysteem de menselijke factor zwaarder weegt in het gehele ontwerp- en bouwproces, vergeleken met overige vormen van automatisering. Dit brengt specifieke problemen met zich mee. We noemen hier slechts het communicatieprobleem tussen informatievragers en gegevensverschaffers en het probleem dat menselijke beslissingsprocessen zich veelal afspelen in een vage of wel fuzzy beslissingsomgeving. Daardoor zijn menselijke acties en beslissingen veel moeilijker geheel of gedeeltelijk te formaliseren, iets wat toch een vereiste is, wil men dergelijke processen met een geautomatiseerd informatiesysteem ondersteunen.

Oorspronkelijk is dit boek bedoeld om studenten in de technische bedrijfskunde kennis te laten maken met het ontwerpen van (geautomatiseerde) informatiesystemen. Het boek heeft daarnaast ingang gevonden bij praktijkmensen en bij instellingen van het hoger beroepsonderwijs. In het bijzonder is het boek gericht op het management, om inzicht en begrip te kweken voor de problematiek van het ontwikkelen van informatiesystemen. Daarnaast is het boek bedoeld voor informatieplanners en informatie-analisten. Beide soorten functionarissen kan men vergelijken met architecten, verantwoordelijk voor een adequate inrichting van de informatievoorziening binnen een organisatie en voor een goede opzet van de afzonderlijke informatiesystemen.

De zesde druk is opnieuw aangepast ten opzichte van de vijf voorgaande drukken. Hoofdreden om aan te passen is dat veel automatisering langzamerhand infrastructureel van aard wordt. Ging het een tiental jaren geleden nog om het ontwikkelen en beheren van afzonderlijke applicaties, tegenwoordig staat het ontwikkelen en beheren van infrastructuren meer en meer centraal. Wat precies verstaan wordt onder infrastructuren, zal nog in detail worden toegelicht.

T.M.A. Bemelmans

Eindhoven, januari 1994


Microsoft Windows Internet kit/NL: Catalogustekst

Dit boek is al jaren hèt standaardwerk over bestuurlijke informatiesystemen. Deze geheel nieuwe, zesde druk is volledig aangepast aan de laatste ontwikkelingen en aan de wensen uit het onderwijs. Microsoft Windows Internet kit/NL behandelt de samenhang tussen informeren en beslissen in een organisatie. De uitgave is een leidraad waarlangs de diverse methoden, technieken en (geautomatiseerde) hulpmiddelen voor het ontwikkelen van informatiesystemen behandeld en beoordeeld worden.

De nadruk komt daarbij steeds meer te liggen op informatie-infrastructuren.

LEERBOEK, 6e druk,

1994, 350 pagina's, f 69,50

ISBN 90 267 1918 3


Praktijkboek inleiding EDP-auditing

Praktijkboek inleiding EDP-auditing

Praat, J. van, Suering, H.

ISBN: 90 267 1921 3

(Nog niet verschenen)


Praktijkboek inleiding EDP-auditing (Inhoud)

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Inhoud

Ten geleide

Deel 1 Kennisvragen en discussievragen

1	Inleidende vragen bij deel 1

2	Auditing

3	Het belang van EDP-auditing

4	Kwaliteitsaspecten van de automatisering

5	Bestuurlijke informatieverzorging

6	Risico-analyse

7	Inleidende vragen bij deel 2

8	Organisatie van de automatisering

9	Systeembeheer

10	Besturingssystemen

11	Database-managementsystemen

12	Datacommunicatie

13	De ontwikkelingsorganisatie

14	De toepassingsprogrammatuur

15	Toegangsbeveiliging

16	Fysieke beveiliging

17	Kleinschalige automatisering

18	Electronic Data Interchange

19	Audit Automation

Deel 2 Rode draad casus

20	Casus Organisatiebeschrijving

21	Casus Waardenkringloop

22	Casus Besluitvormingsproces

23	Casus Functionele organisaties

24	Casus Automatiseringsbeleid en -organisatie

25	Casus Functiebeschrijving systeembeheerder

26	Casus Beheersing verwerkingsorganisatie

27	Casus Databases en conversie

28	Casus Datacommunicatieen EDI

29	Casus Systeemontwikkelingen toepassingsprogrammatuur

30	Casus Toegangsbeveiliging

31	Casus Fysieke beveiliging

32	Casus Offertebeoordeling

33	Casus Problem- en change-management

34	Casus Audit automation

Deel 3 Specifieke casuïstiek

35	Casus Organisatie van de Automatisering

36	Casus Systeembeheer

37	Casus Besturingssystemen

38	Casus Database Management

39	Casus Datacommunicatie

40	Casus Ontwikkelingsorganisatie

41	Casus Toepassingsprogrammatuur

42	Casus Toegangsbeveiliging

43	Casus Fysieke beveiliging

Deel 4 Overall cases

44	Casus Reisbureau

45	Casus Postorderbedrijf Quicky

46	Casus Gemeentelijke Sociale Dienst

47	Casus EUR-terminal

Deel 5 Multiple-choice

48	Muliple-choice-vragen


Praktijkboek inleiding EDP-auditing (Ten geleide)

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Ten geleide

Dit praktijkboek behoort bij het leerboek Inleiding EDP-auditing. Net als het leerboek bestaat dit praktijkboek uit drie delen.

In het eerste deel wordt rechtstreeks ingegaan op het leerboek zelf. Enerzijds dekken de hierin opgenomen kennisvragen de behandelde stof af. Anderzijds hebben we de nodige discussievragen opgenomen, waardoor de docent in de gelegenheid wordt gesteld bepaalde gedeelten van de stof nader uit te diepen en te voorzien van een persoonlijke toets. Om de overzichtelijkheid te bevorderen, zijn de titels van de hoofdstukken in dit deel gelijk aan die van het leerboek.

In het tweede deel wordt de audit-aanpak voor alle in het leerboek behandelde audit-objecten in een alles omspannende casus aan de orde gesteld. Het betreft hier een denkbeeldige organisatie handelend in Kwokkels. Om ervoor te zorgen dat de student zich met name richt op de beheers- en audit-aspecten van de informatietechnologie en niet op nevenaspecten die samenhangen met het produkt van de organisatie, hebben we gekozen voor het fantasieprodukt Kwokkel. Wel wordt de student getraind in het onderkennen van de invloed van bedrijfsprocessen op de organisatie van de informatievoorziening.

Een grote casus geeft ook de mogelijkheid om meer diepgang in de vraagstelling aan te brengen.

De casus Kwokkels moet als een geheel gezien worden. Dit betekent dat er geen specifieke gedeelten uitgelicht kunnen worden en dat datgene wat in een eerdere casus behandeld wordt, relevant blijft voor de volgende vragen. De onderdelen van de casus Kwokkels dienen dus in de volgorde die in dit boek aangehouden wordt, behandeld te worden

In het derde deel zijn vier casusposities opgenomen die het niveau hebben van een HBO-examen EDP-auditing.

Bij dit praktijkboek is een apart antwoordenboek verkrijgbaar, waarin de antwoorden op de vragen zijn opgenomen.

Wij danken de HS.5-docenten van het NOVI voor hun bijdragen aan vooral de in het derde deel opgenomen casussen. Met name een woord van dank aan de heren F.F. Steenwinkel, voorzitter van de examencomissie HS.S, B. Bokhorst, docent HS.5 en A.J.M. de Bruijn, docent aan de Post-HBO-opleiding, voor hun commentaar op het manuscript.

Bij de tweede druk

Deel één van deze druk is aangepast aan de herzieningen in het leerboek. Deel twee is aangepast aan de snelle ontwikkelingen in de techniek. Deel drie is geheel nieuw en is een antwoord op de vraag uit het onderwijsveld naar op zich zelf staande casussen per audit-object. Deel vier zijn vier casusposities op het niveau van een HBO-examen EDP-auditing. Deel vijf zijn 50 MC-vragen op het niveau van het examen voor Certified Information System Auditor (CISA).

Maart 1995

De auteurs


Praktijkboek inleiding EDP-auditing (Catalogustekst)

Praktijkboek inleiding EDP-auditing: Catalogustekst

Het Praktijkboek inleiding EDP-auditing is gebaseerd op de inhoud van het leerboek Inleiding EDP-auditing en bevat theorievragen en casusmateriaal.

De indeling van het praktijkboek is afgestemd op die van het leerboek, waardoor de beide boeken heel goed afwisselend en naast elkaar gebruikt kunnen worden.

Het eerste deel bevat kennis- en discussievragen die direct ingaan op de stof die behandeld wordt in het leerboek.

In het tweede deel worden in één casus alle in het leerboek behandelde audit-objecten aan de orde gesteld. Via open vraagstellingen komen zowel audit- als beheersaspecten uitgebreid aan de orde.

Het derde deel van dit praktijkboek bevat specifieke casussen die het niveau hebben van een HBO-examen EDP-auditing.

Deel 4 bevat vier algemene casussen en in deel vijf ten slotte zijn multiple choice-vragen opgenomen.

Met het bijbehorende leerboek is dit boek bestemd voor een breed lezerspubliek: cursisten AMBI (de boeken zijn mede afgestemd op de specificaties van de AMBI-module HS.5), accountancy-studenten aan HEAO's en universiteiten en professioneel geïnteresseerden in EDP-auditing (accountants, security officers, informatici, etcetera).

Over de auteurs

Jan van Praat is als EDP-auditor werkzaam bij de BDO CampsObersGroep en houdt zich full-time bezig met EDP-auditing. Hierbij richt zijn aandacht zich op de beoordeling van de automatisering in zowel kleine als grote organisaties.

Daarnaast is hij als docent betrokken bij zowel AMBI (module HS.5) als bij de postdoctorale EDP-audit-opleiding aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam.

Hans Suerink is verantwoordelijk firmant voor EDP-audit binnen de BDO CampsObersGroep en is nauw betrokken bij de technische ondersteuning van de EDP-auditsecties van interne accountantsdiensten van vooraanstaande Nederlandse organisaties. Ook is hij als docent en examinator verbonden aan de postdoctorale EDP-audit-opleiding en de accountantsopleiding aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam.


Personal Upgrade 2.1

Personal Upgrade 2.1

ISBN 90 6716 621 9

Prijs: fl. 46,75 / BEF. 895,-

Geïllustreerd


Personal Upgrade 2.1: Inhoud (volledig)

Woord vooraf

1. Operating Systemen en CPU's

1. Operating Systemen: opties en keuzes

2. De Operating Systemen nader bekeken

2.1. DOS

2.2. Windows 3.1

2.2.1. Multi-tasking

2.2.2. Knip-en-Plak-functie

2.2.3. OLE

2.2.4. Intultiviteit

2.3. Windows tor Workgroups, Windows NT en Modular Windows

2.3.1. De 'gewone' Windows - Windows for Workgroups

2.3.2. Windows NT

2.3.3. Modular Windows

2.4. OS/2

2.5. Het Macintosh Operating Systeem

2.6. Netware en Unix

2.6.1. Netware

2.6.2. Unix

2.7. Proprietary Systems

3. Central Processing Units

3.1. Intel

3.2. Motorola

3.3. PowerPc

2. Tekstverwerking, DTP en multimedia

1. Teksteditors - tekstverwerkers

1.1 Redactie

1.2. Correctie

1.3. Opmaak

1.4. Rekenblad-functies

1.5. Databank-functie

1.6. Creativiteit

2. DTP

2.1. Letterteken - lettertype - font

2.2. Interne fonts - Postscript - TrueType

2.3. DTP-programma's

2 4. Presentatieprogramma's

3 Multimedia

3.1. Scanners

3.1.1 Handscanners

3.1.2. Flatbed scanner

3.1.3. Rolbed scanner

3.2. Digitale foto's

3.3. Videokaarten

3.4. Geluidskaarten

3.5. De multimediale computer

3. Burotica en randapparatuur

A. PRINTERS

1. Kwaliteit en snelheid

2. Soorten

2.1. Thermische printers

2.2. Naaldprinters

2.3. Bubblejet- en inktjetprinters

2.4. Laser- en LED-printers

2.5. Thermal transfer-printers

3 Netwerkprinters

4. Andere burotica-apparatuur

5. Ecologie

B. OPSLAGMEDIA

1. Zachte en harde schijven

1.1. Zachte schijf

1.2. Harde schijf

2. Tapestreamers

3. Optische media

3.1. CD-DA, CD-I en CD-ROM

3.2. CD-WO

4. Magneto-optische schijven: MOD

5. PC Card

6. Buitenbeentje: CANOFILE

C. DIVERSE: MODEM, STROOMBEVEILIGERS

1. Modem

2. Stroombeveiligers

4. Rekenbladen, databanken, planning

A. REKENBLAD

1. Algemene werking

2. Gebruik

3. Grafieken

B. DATABANKEN (DBMS-EN)

1. Algemene werking

2. Integratie

C. SPECIFIEKE DATABEHEERSSYSTEMEN

1. Boekhoudingspakketten

2. Tijd- en projectmanagement-software

3. Expertsystemen

5. Netwerken

A. Installatie

1. WAN's en LAN's

2. Topologie

2.1. Stervormig netwerk - netwerk met boomstructuur

2.2. Busvormige netwerken

2.3. Ringvormig netwerk

2.4. Maasvonnige netwerken

3. Netwerk-configuraties

3.1. Peer-to-peer configuratie

3.2. Host-terminal structuur

3.3. Client-server model

4. Toegangsprocedures

4.1. CSMA/CD

4.2. Token passing

5. Hard- en software

5.1. Hardware

5.2. Ethernet - IBM Token Ring - AppleTalk

5.3. Netwerk Operating System

5.4. Keuze van het netwerk

B. Gebruik van netwerken

1. Doelstellingen

2. Integratie

C. Netwerkbeheer en -beveiliging

6. Telecommunicatie

1. De PABX

2. AUDIOTEX - IVR

3. VIDEOTEX - BBS

4. GSM

5. Structured Cabling System

6. ISDN - ATM

7. CAD - CAM

A. CAD

1 Hardware

1.1 Processor

1.2. Videokaart en beeldscherm

1.3. Digitizer- tablet - cursor- template

1 .4. Plotters

1.4.1. Pen- en potloodplotters

1.4.2. Inktjetplotters

1.4.3. Laser- en LED-plotters

1.4.4. Elektrostaten

1.4.5. Thermo-transfer plotters (direct imaging)

2. Software

2.1. 3D

B. CAM

8. Heden en toekomst

1 Ecologie

1.1 Produktiefase

1.2. Gebruiksfase

1.3. Afschrijving

2. Ergonomie

2.1. Beeldscherm

2.2. Toetsenbord en muis

2.3. Houding

2.4. Algemene werkomgeving

3. Compactheid

4. Performantie en capaciteit

Afkortingen


Personal Upgrade 2.1: Inhoud (beknopt)

Woord vooraf

1. Operating Systemen en CPU's

2. Tekstverwerking, DTP en multimedia

3. Burotica en randapparatuur

4. Rekenbladen, databanken, planning

5. Netwerken

6. Telecommunicatie

7. CAD - CAM

8. Heden en toekomst


Personal Upgrade 2.: Woord vooraf

Een boek over computers, het zoveelste? Dat was een van mijn eerste bedenkingen toen mij tijdens de opnames van PERSONAL UPGRADE 2.1 gevraagd werd om bij de tvserie een begeleidend boek te schrijven.

Als een van de twee scenaristen van de televisiereeks had ik al stapels computerliteratuur doorgeworsteld. Mijn bedenking was dus niet overbodig, zij het misschien wat ongenuanceerd. Maar dat was wellicht te wijten aan de steevast licht gespannen en hectische sfeer die 11U eenmaal in een studio lleerst.

Naderhand volgde, deze keer gelukkig in een wat rustiger omgeving, een uitgebreid gesprek met de uitgever. Al vlug waren we het erover eens dat een begeleidend boek wel degelijk een functie te vervullen had, en de lezer een meerwaarde kon aanbieden.

Televisie is immers een vluchtig medium. Alles moet snel gaan, elke seconde telt. Onderwerpen kunnen niet anders dan kort en bondig worden behandeld. Soms is zelfs een enkele verwijzing het enige haalbare. Nogal wiedes dat een eventueel geinteresseerde kijker met een vraag naar meer informatie wel eens op zijn honger blijft zitten.

Wie zijn trouwens de kijkers van Personal Upgrade 2.1? Zowel voor wat de televisieserie als het boek betreft, zijn de doelgroepen dezelfde.

De belangrijkste groep wordt uitgemaakt door zakenlui met een zekere kennis van informatica. De term 'zakenlui' moet ruim worden opgevat. Daarmee bedoelen we managers, zelfstandigen, KMO'ers, vrije beroepen, kaderpersoneel, hogere bedienden, enzovoort. Het gaat om professionele mensen die in hun dagelijkse bezigheden de pc gebruiken, niet alleen als werk- maar ook als beleidsinstrument.

Dat hebben ze dan ook goed leren beheersen. Tegelijk zijn zij er zich echter van bewust dat informatica, burotica en telecommunicatie nog veel meer mogelijkheden bieden, die hun werk efficienter, vlugger of zelfs aangenamer (en dus produktiever) maken.

Omdat de reeks PERSONAL UPGRADE precies daarop inspeelt, zal die doelgroep met dit boek wellicht het meest gebaat zijn. Hierin kan men immers rustig alle informatie nalezen over het onderwerp waarin men tijdens de uitzending als professionele gebruiker gemteresseerd raakte.

Een tweede, maar kleinere groep bestaat uit programmeurs, informatici, EDP-managers, kortom de echte vakmensen. Uiteraard koestert een scenarioschrijver geen enkele pretentie om een specialist wat dan ook te willen bijleren op zijn vakgebied. Maar een scenarist is wel iemalld die per definitie een brede kijk op zijn onderwerp behoudt.

Dit boek wil de specialisten niet meer dan een kleine caleidoscoop voorhouden, die andere facetten toont van het anders door hen zo gekende informatica-, burotica- of telematica-wereldje. Natuurlijk is de gegeven hlformatie in dit boek voor de deskundige ontoereikend. Hiervoor verwijzen we naar het uitgebreide aanbod profesionele vakliteratuur.

Ten derde is er de groep van de gelnteresseerde lekem Sommigen van hen hebben wellicht thuis een eigen pc, anderen werken ermee op kantoor, maar misschien eerder als uitvoerend apparaat (brieven tikken, invullen van formulieren, enz.). Willen zij meer uit hun computer halen, dan dienen zij te weten wat voor mogelijkheden er bestaan op professioneel gebied. Dit boek verschaft hen daartoe een eerste introductie.

Ten slotte verdienen onderwijsmensen een speciale vermelding, inzonderheid leraars informatica, die het boek samen met de cassette als didactisch materiaal kunnen gebruiken.

Het woordje 'pc' is nu reeds enkele malen gevallen, het wordt dus wel eens tijd om af te spreken wat we er eigenlijk mee bedoelen, welke onderwerpen binnen het inhoudelijke bestek van dit boek vallen, en welke daarbuiten.

Misschien dat de term 'PC' reeds bestond v66r IBM zijn legendarische machine op de markt bracht (m'ljn eerste computertje was een ZX-81 van Sinclair met I Kb - jawel, een Kilobyte! - RAM). Feit is dat door het offensief van Big Blue de term werd ingeburgerd. In die mate zelfs dat hij heden ten dage als geijkte afkorting in de Nederlanclse van Dale is opgenomen. Maar als je er goed over nadenkt, is het moeilijk om 'personal computer' exact te definieren. Zeker 11U de machines steeds meer in netwerken worden ingeschakeld, en men op basis van de software (en met de PCMClA-kaart zelfs de hardware) 0111 het even welk apparaat naar de eigen halld kan zetten. Veel 'persoonlijks' valt er niet meer aan de computer te bespeuren. Met een pc is het dus een beetje als met de definitie van een olifant: als het er uitziet als een olifant, en het maakt geluid als een olifant, dan is het wellicht een olifant. Om toch een enkele krijtlijn te trekken, stel ik voor dat we een pc beschouwen als een computer waarin het individu 'de maat der dingen' is. Het is (meestal) een enkele persoon die hem bedient, het is (meestal) dezelfde persoon die de informatie krijgt. Deze grove veralgemening houdt twee belangrijke consequenties in: - noch het boek, noch de tv-reeks houdt zich bezig met mainframes en minicomputers als zodanig. Wel worden die systemen soms besproken in hun relatie met de pc; - ten tweede vallen ook de Macintosh-computers onder de taalkundige term 'pc'. Omwille van de eenvoud en de leesbaarheid zullen we die term dan ook blijven gebruiken voor zowel IBM-machines, de hiermee compatibele, als de Macs.

En 11U we toch het terrein aan het atbakenen zijn, kan deze exclusie er ook nog bij. In de serie, en dus ook in het boek, hebben we het uitsluitend over het praktische nut van de informatica, burotica en telecommunicatie in het bedrijfsleven. Dat is een heel uitgestrekt terrein, maar tevens erg beperkt. Zo komt bijvoorbeeld niet ter sprake: biologische genetica, artificial intelligence, virtual reality, ... Vele van deze zaken bevinden zich in het gebied van de wetenschap of in een experimenteel stadium. Men moet er zich echter van bewust zijn dat net uit zulke experimenten de praktische bedrijfstoepassingen van morgen voortkomen.

In het begin spraken we van de meerwaarde van dit boek. Welnu, de grote meerwaarde is eigenlijk dat het boek de inhoudelijke opzet van de televisiereeks overneemt, maar niet de structuur.

Schrijven voor tv is immers iets helemaal anders dan een leestekst schrijven. Zoals gezegd is televisie heel vluchtig en snel, en eist het medium voldoende variatie en afwisseling om de aandacht van de kijker gaande te houden. Het opstellen van de inhoud en volgorde van een tv-reeks vereist daarom een zeker gevoel voor dramatiek, zelts voor een onderwerp als computers. Dat verschilt compleet met de aanpak van een boek als dit, waarin wordt getracht de informatie op een logisch manier te structureren.

Belangrijk is te weten dat (bijna) geen onderwerpen hl het boek worden besproken die niet in de tv-reeks voorkomen, en dat daarin niets wordt behandeld dat U in het boek niet vinclt.

Hoe dan ook, in het boek vindt U wel degelijk de informatie terug over dat onderwerp, waarover U tijdens de uitzending meer te weten wilde komen. En dat was uiteindelijk de bedoeling.


Personal Upgrade 2.: Catalogustekst

'Personal Upgrade 2.1 Het Boek' is het begeleidende handboek bij de populaire TV-serie met dezelfde naam. Het boek geeft op duidelijk gestructureerde wijze meer inzicht in het praktisch nut van informatica, burotica en tele-communicatie in het bedrijfsleven. De invalshoek is steeds de 'personal computer'.

Het boek is geschreven voor iedereen die in zijn dagelijkse bezigheden de PC gebruikt (of wil gaan gebruiken). Het boek geeft voor iedereen die meer uit zijn PC wil halen een brede introductie over de mogelijkheden die er bestaan op professioneel gebied. Daarnaast maakt de indeling het boek (eventueel samen met de videocassette) ook bijzonder geschikt om in het onderwijs gebruikt te worden.